Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 31:4

Διότι ημέρα και νύχτα βάρυνε επάνω μου το χέρι σου. Όντας αγαθός, λέγει, με παιδαγώγησες αυστηρά, επαναφέροντάς με δια της παιδαγωγίας στη σωτηρία. Περιήλθα σε ταλαιπωρία, όταν καρφώθηκε επάνω μου το αγκάθι. Με τη λέξη αγκάθι εννοεί την αμαρτία. Και το νόημα είναι το εξής: Επειδή, λέγει, καρφώθηκε στην ψυχή μου η αμαρτία, ταλαιπωρήθηκα.

«Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου». Δεν φοβάται πλέον ο Αδάμ τον δόλιο όφι, διότι Εκείνος που γεννήθηκε από εσένα κατήργησε όλη τη δύναμη του εχθρού. Δεν φοβάται πλέον το γένος των ανθρώπων την πλάνη και τον δόλο του όφεως, διότι ο Κύριος συνέτριψε τις κεφαλές του δράκοντος μέσα στο ύδωρ του βαπτίσματος. Δεν φοβάμαι πλέον εγώ να ακούω το «γη είσαι, και εις γην θα επιστρέψεις», διότι ο Κύριος δια του αγίου βαπτίσματος απέπλυνε από εμένα τον ρύπο της αμαρτίας. Δεν κλαίω πλέον, δεν πενθώ πλέον, δεν λέω πλέον «περιήλθα σε ταλαιπωρία, όταν μπήχτηκαν πάνω μου άκανθες», διότι ο Κύριος, αφού ξερίζωσε την άκανθα των αμαρτιών μας, στεφάνωσε με αυτήν τη δική Του κεφαλή. Έχει λυθεί η αμαρτία μου, έχει λυθεί για εμένα η αρχαία κατάρα που έλεγε «άκανθες και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη»· ξεριζώθηκε η άκανθα, ξηράνθηκε η τρίβολος, άνθισε από την αγία Παρθένο το δένδρο της ζωής και της χάριτος. Δεν φοβάται πλέον η Εύα το όνειδος, ούτε την οδύνη του τοκετού· διότι στο πρόσωπο της αγίας Παρθένου το δικό της πταίσμα έχει επανορθωθεί. Διότι πηγή ζωής έγινε για εμάς η αγία Παρθένος, πηγή φωτός για εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό, αποτελώντας την ανατολή του νοερού φωτός. «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», και από εσένα προέρχεται Εκείνος που είναι τέλειος κατά τη θεότητα, στον Οποίο κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος.

«Συνέσεως του Δαβίδ»: Ο προφήτης συνετίζει, δηλαδή διδάσκει τα μέλλοντα, καθώς και για το βάπτισμα και για εκείνους που σώζονται μέσω αυτού. «Μακάριοι»: Αναφέρεται σε εκείνους που σώζονται διά του βαπτίσματος, μακαρίζοντάς τους. «Μακάριος ανήρ»: Αναφέρεται στον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο προσέλαβε ο Χριστός· διότι σε αυτόν και μόνο δεν βρέθηκε αμαρτία. «Ουδέ έστιν»: Αναφέρεται στον Χριστό και Θεό. Διότι γι' αυτόν έχει γραφτεί: «και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Ότι εσίγησα»: Αναφέρεται στον Αδάμ· διότι επί πολλά χρόνια κατασάπηκαν μέσα στην αμαρτία, αλλά ο Χριστός πέθανε υπέρ αυτού και τον ανέστησε. «Από του κράζειν»: Διότι όλη την ημέρα ο Χριστός (ο Κύριος) ήταν απλωμένος πάνω στον σταυρό για χάρη του Αδάμ. «Ότι ημέρας και νυκτός»: Διότι μέσα στη νύχτα παραδόθηκε ο Κύριος, και την ημέρα σταυρώθηκε. Διότι αυτά που χρωστούσε ο Αδάμ, ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εστράφην»: Όταν άκουσε ο Αδάμ από τον Θεό: «αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη». Αυτά όμως τα κατέκαψε ο Χριστός, φορώντας τον ακάνθινο στέφανο. «Την ανομίαν»: Εδώ ο προφήτης οδύρεται· διότι ονομάζει ανομία τον φόνο και αμαρτία τη μοιχεία. Ούτε λοιπόν αυτήν απέκρυψε εξομολογούμενος, ούτε εκείνη. «Είπα: εξαγορεύσω»: Επειδή ο Δαβίδ είπε: «Αμάρτησα στον Κύριο». «Και συ αφήκας»: Επειδή ο Νάθαν είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

«Διότι περίμενα», λέει, «να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια». Βλέπεις ότι παντού η Γραφή ονομάζει τα αμαρτήματα αγκάθια; Διότι και ο Δαβίδ λέει: «Στράφηκα στην ταλαιπωρία, όταν καρφώθηκε μέσα μου το αγκάθι». Επειδή η αμαρτία δεν έρχεται απλώς, αλλά καρφώνεται βαθιά· και αν απομείνει έστω και ένα μικρό μέρος της, και δεν την βγάλουμε ολόκληρη, αυτό το μικρό μέρος πονάει το ίδιο, όπως ακριβώς συμβαίνει με το αγκάθι. Και τι λέω για αυτό το μικρό μέρος; Ακόμη και μετά την αφαίρεσή του, αφήνει για πολύ καιρό τον πόνο της πληγής· και γι' αυτό χρειάζεται πολλή θεραπεία και ιατρική φροντίδα, ώστε να ελευθερωθεί κανείς εντελώς από αυτήν. Διότι δεν αρκεί μόνο να αφαιρέσουμε την αμαρτία, αλλά πρέπει να θεραπεύσουμε και το μέρος που πληγώθηκε. Αλλά φοβάμαι μήπως αυτό που λέγεται απευθύνεται περισσότερο σε εμάς παρά σε άλλους, δηλαδή το: «Γη που ήπιε τη βροχή η οποία έρχεται πολλές φορές πάνω της». Διότι συνεχώς πίνουμε, συνεχώς ακούμε, αλλά αμέσως χάνουμε την υγρασία μόλις ανατείλει ο ήλιος, και γι' αυτό βγάζουμε αγκάθια. Ποια είναι λοιπόν τα αγκάθια; Ας ακούσουμε τον Χριστό που λέει, ότι η μέριμνα τούτου του αιώνα και η απάτη του πλούτου συμπνίγουν τον λόγο, και γίνεται άκαρπος. Διότι «γη που ήπιε τη βροχή», λέει, «η οποία έρχεται πολλές φορές πάνω της, και που βλαστάνει χορτάρι χρήσιμο».

Παντού η Γραφή ονομάζει τα αμαρτήματα αγκάθια, όπως λέει και ο Δαβίδ: «Περιέπεσα σε ταλαιπωρία, όταν καρφώθηκαν μέσα μου αγκάθια». Διότι δεν μας έρχονται απλώς, αλλά καρφώνονται βαθιά. Και αν απομείνει έστω και ένα μικρό τμήμα της, και δεν την αφαιρέσουμε ολόκληρη, αυτό το μικρό κομμάτι προκαλεί οδύνη, ακριβώς όπως συμβαίνει και με το αγκάθι.

«Την ημέρα», λέει, «του γάμου του, και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του» τον «στεφάνωσε» η συναγωγή των Εβραίων, η μητέρα του, και η από μέρους της ατίμωση λογίστηκε ως δόξα για τον Πατέρα και τον Υιό. «Θα υψωθεί», λέει ο Πατέρας, «ο Υιός μου και θα δοξαστεί». Και ο Υιός: «τώρα θα υψωθώ· τώρα θα δοξαστώ»· και «τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου» και τα εξής. Το δε «καταργώντας την ποινή των αγκαθιών» αναφέρεται στο γνωστό «αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει η γη», και στο «στράφηκα στην ταλαιπωρία» περνώντας από την αφθαρσία στη φθορά «όταν καρφώθηκε μέσα μου η αμαρτία σαν αγκάθι», την οποία αφού ξερίζωσε και αναίρεσε τη φθορά, κατήργησε την ποινή του αγκαθιού, «την ημέρα του γάμου του και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του».

Ψαλμός 31ος. (Του Δαβίδ, συνέσεως). «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν», δηλαδή εξαφανίστηκαν, «οι αμαρτίες». «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία, και στο στόμα του οποίου δεν υπάρχει δόλος». Και πολύ δικαιολογημένα, τέτοιος είναι και ονομάζεται μακάριος, διότι το «μακάριος» υποδηλώνει το να ζει κανείς πάντοτε εξαιρετικά με αγαθά έργα και να γίνει κάτοχος της μακάριας γης των πραέων όταν έρθει ο καιρός. «Επειδή σιώπησα, πάλιωσαν τα οστά μου από το να κράζω όλη την ημέρα». Τι σημαίνει λοιπόν ταυτόχρονα σιωπή και κραυγή; Οπωσδήποτε, ή είναι σιωπή ή κραυγή, πρέπει λοιπόν να το πούμε ως εξής: «επειδή σιώπησα» από το να σε υμνώ, Κύριε. «Πάλιωσαν τα οστά μου» από τα πάθη, «και από το να κράζω όλη την ημέρα», και «το χέρι σου βάρυνε», δηλαδή στηρίχθηκε, πάνω μου «ημέρα και νύχτα, στράφηκα στην ταλαιπωρία όταν μπήχτηκε μέσα μου αγκάθι». Διότι όπου μπηχτεί το αγκάθι της αμαρτίας, εκεί προστίθεται και ατροφία που οδηγεί σε ταλαιπωρία, το οποίο έπαθε και ο προπάτορας, και όλοι εμείς πάσχουμε καθημερινά. Αλλά ποιο είναι το φάρμακο για αυτήν; Η μετάνοια μαζί με την εξομολόγηση. «Την ανομία μου», λέει, «γνώρισα», δηλαδή φανέρωσα, «και τα αμαρτήματά μου δεν τα έκρυψα», αλλά «είπα: θα εξαγορεύσω την ανομία μου στον Κύριο» και κάνοντας αυτό δεν απέτυχα του σκοπού μου, αλλά «εσύ» γρήγορα «συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου».

Έπειτα λέει: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Εγώ, λέει, είπα ότι μέσω στενής και τεθλιμμένης οδού θα εισέλθουν στη ζωή όσοι το επιθυμούν, εκείνοι όμως απατηλά αναγγέλλουν ότι αυτό γίνεται μέσω πλατιάς και ευρύχωρης οδού· εσείς όμως προσέχετε να μην κοιτάζετε μόνο το εξωτερικό σχήμα, δηλαδή την προβιά του προβάτου, και σας διαφύγει ο κρυμμένος λύκος, αλλά «από τους καρπούς τους», δηλαδή από τα έργα τους, «θα τους αναγνωρίσετε». «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα;». Διότι από το αμπέλι βγαίνει το σταφύλι, από το οποίο προέρχεται και το κρασί που ευφραίνει τις καρδιές, και από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του αγαθού ανθρώπου βγαίνει αγαθή διδασκαλία, ενώ από τα τριβόλια βγαίνουν αγκάθια, από τα οποία φυσιολογικά προκύπτει ταλαιπωρία («στράφηκα σε ταλαιπωρία», λέει, «όταν μπήχτηκε μέσα μου το αγκάθι της αμαρτίας»), και από τον πονηρό άνθρωπο με την πονηρή καρδιά βγαίνει πονηρή διδασκαλία. «Κάθε αγαθό δέντρο κάνει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο κάνει πονηρούς καρπούς». «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά».

Πρέπει δε, πρώτον, ο πόνος αυτός να είναι τόσο δραστικός, και τόσο ακραίος και μεγάλος, όπως είπαμε ανωτέρω, όπως είναι ο πόνος μιας μητέρας που χάνει τον μονογενή της γιο, ή τον αγαπημένο της άνδρα· όπως είναι ο πόνος από μια μαχαιριά που θα σου δώσουν, ή από μια μεγάλη βελόνα ή αγκάθι που θα μπει μέσα στο πόδι σου· για τον οποίο έλεγε ο Δαβίδ: «Στράφηκα στην ταλαιπωρία επειδή μπήκε μέσα μου αγκάθι»· με τέτοιον τρόπο, ώστε ο πόνος αυτός και η λύπη να πλακώνει με το βάρος του την καρδιά σου σαν μια πλάκα, και να την συντρίβει, να την κατατσακίζει, και να την κάνει να βγάζει πότε αναστεναγμούς και πότε δάκρυα. Γι' αυτό είπε ο αββάς Ισαάκ, ότι «Μετάνοια είναι καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη»· και πάλι «Μετάνοια είναι το να εγκαταλείψει κανείς τα προηγούμενα και να λυπάται γι' αυτά». Και ο Ιωάννης της Κλίμακος λέει: «Μετάνοια είναι ισχυρή θλίψη της κοιλιάς, και πλήγμα της ψυχής με ισχυρή αίσθηση».