Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 31:7

Εσύ είσαι η καταφυγή μου. Αφού είπε εκείνα περί της αμαρτίας, ικετεύει να απαλλαγεί από τα δεινά που του επιβλήθηκαν εξαιτίας της. Και πράγματι λαμβάνει την απόκριση· διότι του λέγει ο φιλάνθρωπος Κύριος: Θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω σε αυτήν την οδό.

Ο δε τρίτος αναφέρεται σε εκείνους που έσφαλαν μεν, αλλά όχι από εσκεμμένα κακή και πονηρή πρόθεση. <Εσύ είσαι η καταφυγή μου από τη θλίψη που με περισφίγγει.> (A f. 172 b) Είναι σπουδαίο το να μην επαίρεται κανείς για τον εαυτό του, αλλά μάλλον να γνωρίζει Εκείνον που μπορεί να τον γλιτώσει, όταν μας κατατρέχουν λογισμοί και θλίψεις που, εξαιτίας της ευσέβειας, επιπίπτουν σαν κεραυνός και μας ταράζουν. <Αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από αυτούς που με περικύκλωσαν.> (A f. 172 b) Αυτά τα λέει εκ μέρους εκείνων που διψούσαν για τη σωτηρία μέσω του Χριστού, μέσω του Οποίου αποκρούσαμε την κατήφεια από την αρχαία κατάρα· και ενδυθήκαμε την ευφροσύνη και τη χαρά, απαλλαγμένοι από τον θάνατο και την αμαρτία, και ποιο από τα άνωθεν αγαθά δεν αποκτήσαμε πλούσιο; Και δεν περικυκλώνουν τους αγίους μόνο ασεβείς και αλιτήριοι άνθρωποι, αλλά ακόμη και τα ίδια τα κακοποιά στίφη των δαιμόνων. <Θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω σε αυτήν την οδό μου στην οποία θα πορευθείς.> (A f. 173) Σε αυτόν που προσευχήθηκε για λύτρωση από τους εχθρούς, απαντά ο Θεός υποσχόμενος ότι θα τον οδηγήσει σε ευθεία οδό: Διότι θα σε συνετίσω, λέει, και θα σου υποδείξω την οδό που θα βαδίσεις, η οποία οδηγεί στο τρισμακάριο τέλος, και θα επιβλέπω τα πάντα γύρω από εσένα, ώστε, φωτιζόμενος από τις φωτιστικές ακτίνες, να μπορείς να βλέπεις την οδό που σου έχει υποσχεθεί. <Με χαλινό και στόμιο ας σφίξεις τις σιαγόνες τους.> (A f. 173 b, C f. 66 b) Στρέφει τον λόγο του προς τον Θεό.

Δεν είναι πλέον μέγας ο Θεός μόνο στην Ιουδαία, αλλά και στο αγιασμένο όρος, δηλαδή στην Εκκλησία, εξαιτίας του ύψους των περί Θεού δογμάτων. <Με καλές ρίζες, αγαλλίαμα όλης της γης, τα όρη της Σιών στα πλευρά του βορρά.> (A f. 265 b. B f. 181, I f. 256 b, L f. 125, b) Και πράγματι είναι αγαλλίαμα όλης της γης. Έτσι ακριβώς τον ονόμασε κάπου αλλού ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Αγαλλίαμά μου, λύτρωσέ με από αυτούς που με έχουν περικυκλώσει.» Διότι ευφροσύνη και αγαλλίαμα και αιτία της ύψιστης χαράς για όσους βρίσκονται σε όλη τη γη είναι ο Χριστός, ο οποίος απομακρύνει κάθε κατήφειά μας και εξαλείφει τα δάκρυα, σύμφωνα βέβαια με τη φωνή του Ησαΐα. Διότι είπε ότι: «Ο θάνατος κυριάρχησε και κατάπιε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.» Και το πώς είναι αγαλλίαμα όλης της γης, έχει λεχθεί σαφώς. (I f. 257) Είναι όμως αναγκαίο να επισημάνουμε ότι και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή διέταζε να σφάζεται ο αμνός στα πλάγια του θυσιαστηρίου βλέποντας προς τον βορρά, πράγμα που υποδήλωνε τυπολογικά ότι ... γη ο Χριστός θα στραφεί προς τα βόρεια μέρη της οικουμένης, και σε αυτά λοιπόν θα πορευτεί, και σε αυτά θα χαρίσει την επίβλεψή Του, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί στους Ψαλμούς: «Οι οφθαλμοί του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ο Θεός γίνεται γνωστός στα ανάκτορά της.> (I f. 259 b, L f. 126) Θα το κατανοήσεις όμως και ως εξής.

βʹ. Είναι, λοιπόν, προφανές ότι ο σκοπός της θείας οικονομίας για εμάς ανέδειξε ως απολύτως αναγκαία την, τρόπον τινά, προαναγγελία μέσω της εντολής του Μωυσή της χάριτος που ακολούθησε αμέσως και έδρασε εν Χριστώ, η οποία φέρνει στο προσκήνιο το σπέρμα που είχε προαναγγελθεί από την υπόσχεση του Θεού, δηλαδή εκείνους που είναι εν Χριστώ μέσω της πίστεως. Διότι έτσι ο θεσπέσιος Αβραάμ έγινε πατέρας αναρίθμητων ανθρώπων. Παρατήρησε, λοιπόν, παρατήρησε το σχέδιο της οικονομίας, το οποίο έχει διαπλαστεί με χάρη ως τύπος πάλι στο ζεύγος των αδελφών που κατάγονται από τον Ισαάκ, εννοώ τον Ησαύ και, βεβαίως, τον Ιακώβ. Είχε λεχθεί, λοιπόν, από τον Θεό προς τον θεσπέσιο Αβραάμ: «Εν Ισαάκ θα κληθεί το σπέρμα σου». Ερμηνεύοντας δε τον θείο αυτόν λόγο ο Παύλος, όντας νομομαθής, αναφέρει: «Στον Αβραάμ ειπώθηκαν οι υποσχέσεις, και στο σπέρμα του. Δεν λέει, και στα σπέρματα, σαν να πρόκειται για πολλά, αλλά σαν για ένα: Και στο σπέρμα σου, το οποίο είναι ο Χριστός». Επομένως, εν Χριστώ εκπληρώνονταν τα υπεσχημένα, και ο Ισαάκ τίθεται κατά κάποιον τρόπο ως εικόνα και τύπος Του. Αυτό δε το όνομα ερμηνεύεται ως χαρά και αγαλλίαση. Αγαλλίαση δε ονόμαζε τον Χριστό και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας εκ προσώπου εκείνων που διψούσαν για τη σωτηρία μέσω Αυτού: «Αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από εκείνους που με έχουν περικυκλώσει». Διότι εν Χριστώ διαφύγαμε σώοι από τις επιθέσεις των φονιάδων· και εν Αυτώ εμείς που πιστέψαμε πατήσαμε επάνω σε σκορπιούς και φίδια, και περπατήσαμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο.

Διάψαλμα: εναλλαγή του λόγου (μεταβολή της προφητείας και ανοχή του Πατρός). «Υπέρ ταύτης»: Για την αμαρτία, λέει, που μου συγχωρήθηκε, καθένας από τους οσίους σου προσεύχεται. Δύο πράγματα σημαίνονται μέσω αυτών: είτε ότι θα γίνω υπόδειγμα μετανοίας σε όλους, είτε, πιο προφητικά, ότι εξαιτίας αυτού του ίδιου του προσώπου (του προφήτη) Δαβίδ όλα τα έθνη θα εξομολογούνται για τις αμαρτίες (την αμαρτία) τους. «Πλην εν κατακλυσμώ»: Αυτόν που μετανοεί, λέει, δεν θα τον κατακλύσει πλήθος πειρασμών, και εξάλλου, κατά την κατάβαση του ανθρώπου στο βάπτισμα δεν μπορούν πλέον να τον πλησιάσουν οι δαίμονες. Κάνει λόγο δε για «πολλά ύδατα» αναφερόμενος στα ύδατα του βαπτίσματος, επειδή είναι πολλά και βρίσκονται παντού πάνω στη γη. Και τα ονομάζει «κατακλυσμό», επειδή κατακλύζουν την αμαρτία. «Συ μου ει καταφυγή»: Διότι σε πολλή θλίψη και [πολλή] στενοχώρια βρισκόταν ο Αδάμ, καθώς κυριευόταν από την παράβαση και καταπιεζόταν από τους δαίμονες. Αναφέρεται δε και στον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι και αυτός κατεχόταν από την πλάνη των ειδώλων, και όταν ο Χριστός κατέβηκε από τον ουρανό, τον μεν ανακάλεσε, τον δε επέστρεψε, ως συμπαθής Θεός. «Το αγαλλίαμά μου»: Ο Υιός προς τον Πατέρα, όταν πάνω στον σταυρό τον περικύκλωσαν οι Ιουδαίοι. Αυτά δε τα λέει ο Χριστός εκ προσώπου του Αδάμ· διότι τον περικύκλωσαν [οι δαίμονες] λέγοντας: πού είναι ο Θεός σου;

Αναλογίσου τι ψάλλεις εκείνη την ώρα: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε»· και πάλι: «Δεν θα φοβηθώ κανένα κακό, διότι εσύ είσαι μαζί μου»· και πάλι: «Εσύ είσαι το καταφύγιό μου από τη θλίψη που με περιβάλλει». Αναλογίσου τι σημαίνουν αυτοί οι ψαλμοί.

ΙΗ΄. Όταν οι δαίμονες απομακρύνουν τον νου από τη σωφροσύνη και τον περικυκλώσουν με τους λογισμούς της πορνείας, τότε με δάκρυα λέγε προς τον Δεσπότη: «Αφού με έδιωξαν, τώρα με περικύκλωσαν· εσύ που είσαι η αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από αυτούς που με περικύκλωσαν»· και θα σωθείς.

«Υπέρ αυτής», λοιπόν, της άφεσης «θα προσευχηθεί κάθε όσιος σε κατάλληλο καιρό» ειλικρινούς μετάνοιας και δεν πρόκειται να αποτύχει στον σκοπό του. «Όμως, σε κατακλυσμό πολλών υδάτων, σε αυτόν δεν θα πλησιάσουν», δηλαδή, πολλοί πειρασμοί δεν πρόκειται να πλησιάσουν αυτόν που προσεύχεται ειλικρινά. Διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει ύδατα τους πειρασμούς. «Εσύ είσαι η καταφυγή μου από τη θλίψη που με περιβάλλει», διότι έτσι ακριβώς έχουν τα πράγματα· «Κύριε», λέει, «στη θλίψη σε θυμηθήκαμε». «Εσύ που είσαι η αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από αυτά που με περικύκλωσαν», δηλαδή τα θλιβερά. Ναι, λέει: «Θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω σε αυτόν τον δρόμο, στον οποίο θα πορευθείς», και «θα στηρίξω πάνω σου τα μάτια μου». Πλην όμως, «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, που δεν έχουν σύνεση· με φίμωτρο και χαλινάρι θα σφίξεις τις σιαγόνες εκείνων που δεν σε πλησιάζουν», ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο ωθούμενοι, να καταφύγουν σε εσένα. «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού, εκείνον όμως που ελπίζει στον Κύριο, θα τον περικυκλώσει το έλεος».

Σε σένα λοιπόν, ω βασιλιά, στρέφοντας τα μάτια και υψώνοντας τα χέρια, εκείνα τα λόγια του Δαβίδ με αγωνία προσεύχεται και λέει: «Αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από εκείνους που με περικύκλωσαν· γίνε για μένα ελευθερωτής σαν τον Μωυσή· φανερώσου σαν φωτιά που κατακαίει το δάσος, σε όσους με κατέστησαν πυρπολημένη και κατεστραμμένη εκ θεμελίων· μη λυπηθείς αυτούς που δεν με λυπήθηκαν· είθε οι Ιταλοί να πληρώσουν για τα δάκρυά μου με τα δικά σου βέλη. Ξεπέρασα σε συμφορές ή και εξομοιώθηκα με την αρχαία Σιών, την οποία ισοπέδωσε ο βαβυλωνιακός στρατός· αλλά όπως εκείνην την ανοικοδόμησε ο Ζοροβάβελ, έτσι και εσύ, αναλαμβάνοντάς με από αυτή την οδυνηρή πτώση, ανόρθωσέ με· πιάσε όπλο και ασπίδα και σήκω σε βοήθειά μου. Ο κόπος σου δεν θα μείνει χωρίς ανταμοιβή, αλλά και ο μισθός σου θα είναι απολύτως πλήρης· θα σε περιστέψω με το βασιλικό στέμμα πιο περίλαμπρα· θα σε στεφανώσω με το λαμπρότερο στεφάνι της νίκης. Όπως η Ρώμη τον Βρούτο, πάνω σε χάλκινες πλάκες θα σε απεικονίσω· όπως η Σικελία τον Τιμολέοντα, θα σε δοξάσω· όπως οι Αθήναι τον Αρμόδιο, θα σε δοξολογήσω αθάνατα και θα σε υψώσω σε στήλη. Μακάρι να σε αντικρίσω, εσένα που από παλιά και διακαώς ποθώ να δω. Ώστε όπως η μητέρα με το παιδί της και ο γιος με τη μητέρα του να ευφρανθούμε, και να γίνει δυνατό μέσω εσού να ενδυθώ το ιμάτιο της σωτηρίας και τον χιτώνα της ευφροσύνης.»