Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:11

Κεφάλαιο με το οποίο ελέγχονται όσοι, από αντίθετη πλάνη, ομολογούν μία απλή φύση στον Χριστό, όπως οι του Μάνεντος. Όπως είναι η θέληση, τέτοια είναι οπωσδήποτε και η φύση· και όπως είναι η ουσιώδης ενέργεια, τέτοια είναι βεβαίως και η ουσία. Γι’ αυτό όσοι, από το αντίθετο, ομολογούν στον Χριστό μία σύνθετη ενέργεια —ή μάλλον μία θεία, και μάλιστα μία μόνο— ελέγχονται ότι κηρύσσουν μέσα σ’ αυτήν και μία φύση, σύμφωνα με τους νόμους των Μανιχαίων. Παρόμοια και όσοι δογματίζουν ότι αυτός έχει ένα θέλημα απλό και εντελώς ασύνθετο, ονομάζουν τον Χριστό μία φύση απλή και παντελώς ασύνθετη· διότι λέγουν πως το θέλημα του Χριστού δεν είναι ούτε θεανδρικό, ούτε κοινό, ούτε μικτό, ούτε σύνθετο, αλλά απλό και αμιγές και παντελώς αμέθεκτο, χωρίς καθόλου να νοούν, να βλέπουν, να υπολογίζουν ή έστω να εννοούν επάνω στη νοερή και ακήρατη ψυχή του κάποια δύναμη ή έξη ή ιδιότητα λογική ή θελητική ή επιθυμητική ή βουλευτική ή διανοητική ή εξουσιαστική ή καλλιεργητική ή ενθυμηματική ή σοφιστική· αλλά λέγουν ότι ολόκληρη η θεότητα και το θέλημα της θεότητας αναπληρώνουν τη θέση όλων αυτών των προειρημένων ιδιωμάτων της νοερής μας ψυχής στον Χριστό. Προς αυτούς πάλι, εκείνο που είπαμε για την ενέργεια, αυτό θα πούμε και για τη θέληση. Έχει ειπωθεί λοιπόν από τον προφήτη για τη θεία βουλή και θέληση ότι: «Η βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα», χωρίς να παύει, χωρίς να ησυχάζει, χωρίς να σιωπά, χωρίς να αλλοιώνεται, ούτε από τον χρόνο, ούτε μέσω του σώματος, ούτε μέσω της ζωής, ούτε μέσω του θανάτου· αλλά η βουλή του μένει ομοίως στον αιώνα, και «οι λογισμοί της καρδίας του σε γενεά και γενεά». Αφού λοιπόν η βουλή και η θέληση του Θεού Λόγου είναι αδιάπαυστες και οι λογισμοί της καρδίας του ποτέ δεν παύουν, πες μου: είχε ο Χριστός μέσα στον τάφο, όπως και πριν από τον θάνατο, βουλή και θέληση και λογισμούς ψυχής και ενθυμήσεις και σκέψεις και λόγια —διότι «ο λόγος Κυρίου μένει στον αιώνα» ασίγητος— και μνήμες και ζωή και σοφία διδακτική και καλλιέργεια εννοιών και νου διακριτικό και επιθυμία; Και αν βέβαια πεις ότι ο Χριστός είχε όλα αυτά μέσα στο μνήμα, όπως τα είχε πριν από τον θάνατό του, ορθώς μανιχαΐζεις, λέγοντας πως ο θάνατός του και η νέκρωσή του ήταν φαινομενικά. Αν όμως, όταν χωρίσθηκε η ψυχή του από το σώμα του, το σώμα αμέσως στερήθηκε τη ζωή, την πνοή, τον λόγο, τους λογισμούς, τον νου, τη θέληση, το φαγητό και το ποτό, τον ύπνο και την ανάπαυση, τη σκέψη, την όραση, τον καρδιακό λόγο, την κίνηση, τη μετακίνηση, την πορεία, τη γονυκλισία, την προσευχή, τη λύπη, την αθυμία, την αγωνία, τη διδασκαλία, τη σοφία, και κάθε άλλη πράξη και θέληση που επιτελείται μέσω του σώματος, τότε να γνωρίσετε, ω θεατρικά παιδιά της Αρματικής ορχήστρας, ότι όλα αυτά ο Θεός Λόγος τα οικονομεί να εκπληρώνονται μέσα στον άνθρωπο κατά τη θέληση και τη διακυβέρνηση της νοερής ψυχής, όσο η ψυχή βρίσκεται μέσα στο σώμα· όταν όμως εκείνη χωρίσθηκε, έπαυσαν μέσα στον τάφο του Χριστού όλες οι κινήσεις και οι ενθυμήσεις του εσωτερικού και του εξωτερικού ανθρώπου, έστω κι αν ο Θεός Λόγος δεν εγκατέλειψε έρημο τον λυμένο ναό του.

«Οι λογισμοί της καρδίας αυτού από γενεά σε γενεά». Τα δόγματα, λέγει, τα οποία έχει βουλευθεί και για τον παρόντα αιώνα και για τον μέλλοντα. Λογισμοί του Θεού είναι οι κατάλληλες διακοσμήσεις· καρδιά δε είναι το απόκρυφο της ουσίας.

Η δε βουλή του Κυρίου παραμένει εις τον αιώνα· οι λογισμοί της καρδιάς του σε γενεά και γενεά. Δεν βλέπεις τα δόγματα των εθνών, αυτήν τη μάταιη φιλοσοφία, πόσο λεπτολόγοι και περίπλοκοι είναι στην επινόηση των δογμάτων τους, τόσο στα λογικά θεωρήματα και στις ηθικές διατάξεις, όσο και σε κάποιες θεωρίες περί της φύσεως και σε άλλα δόγματα, τα λεγόμενα εποπτικά; Πώς έχουν όλα διαλυθεί και καταστεί άχρηστα, και μόνη επικρατεί πλέον στον κόσμο η αλήθεια του Ευαγγελίου;

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που πρόκειται να γράψει πάνω σε κερί, αφού πρώτα το λειάνει, έπειτα αποτυπώνει τα σχήματα που θέλει, έτσι και η καρδιά που πρόκειται να δεχθεί καθαρά τα θεία λόγια, πρέπει να καταστεί καθαρή από τους αντίθετους λογισμούς. «Οι λογισμοί της καρδίας αυτού εις γενεάν και γενεάν». Επειδή λοιπόν δύο είναι οι εκλεκτοί λαοί, και δύο διαθήκες τούς έχουν δωρηθεί, μπορούν σύμφωνα με το «Οι λογισμοί της καρδίας αυτού εις γενεάν και γενεάν», εφόσον η λέξη γενεά αναφέρεται δύο φορές, να νοηθούν και δύο λογισμοί· ο ένας σύμφωνα με τον οποίο δεχθήκαμε την πρώτη Διαθήκη, και ο άλλος αυτός που μας χάρισε την καινή και σωτήρια διδασκαλία του Χριστού. «Μακάριο το έθνος του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του, ο λαός που εξέλεξε ως κληρονομία δική του». Κανείς δεν μακαρίζει τον λαό των Ιουδαίων, αλλά τον λαό που έχει επιλεγεί αριστίνδην από όλους τους λαούς. Διότι εμείς είμαστε το έθνος του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός μας· εμείς είμαστε και ο λαός που εξέλεξε για δική του κληρονομία· έθνος μεν, επειδή έχουμε συγκεντρωθεί από πολλά έθνη, λαός δε, επειδή έχουμε προσκληθεί στη θέση του λαού που αποβλήθηκε. Και επειδή «πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί», δεν μακαρίζει αυτόν που κλήθηκε, αλλά αυτόν που εκλέχθηκε. Διότι μακάριος είναι εκείνος τον οποίο εξέλεξε. Και ποια είναι η αιτία του μακαρισμού; Η προσδοκώμενη κληρονομία των αιώνιων αγαθών.

Διότι το ότι ο Υιός, ο οποίος προέρχεται από Αυτόν και είναι αληθινός Υιός, δεν είναι σε τίποτα κατώτερος από τον Πατέρα, θα το κατανοήσουμε πάλι από τις συνδεδεμένες έννοιες. Άλλο επιχείρημα. Με πολλά και διάφορα ονόματα οι θείες Γραφές ονομάζουν τον Υιό. Διότι λένε ότι αυτός είναι η σοφία και η δύναμη του Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Έχει ονομαστεί πάλι και φως Του και αλήθεια, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς από τους αγίους: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Έχει ονομαστεί και δικαιοσύνη, σύμφωνα με το: «Μέσα στη δικαιοσύνη σου δώσε μου ζωή»· διότι ο Πατέρας ζωοποιεί εν Χριστώ αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν· έχει ονομαστεί και βουλή του Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Με τη βουλή σου με οδήγησες», και πάλι: «Η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα». Εφόσον λοιπόν ο Υιός είναι όλα αυτά για τον Θεό και Πατέρα, ας μας πουν αυτοί που ακολουθούν την πλάνη του Αρείου και είναι γεμάτοι από τη δική του παράνοια, πώς είναι κατώτερός Του. Διότι είναι ώρα να πουν, εάν έτσι έχουν τα πράγματα σύμφωνα με αυτούς, ότι ο Πατέρας δεν είναι τέλεια σοφός, δεν είναι τέλεια δυνατός, δεν είναι τέλεια φως, ούτε τέλεια αλήθεια, ούτε τέλεια δίκαιος, αλλά ούτε τέλειος στη βουλή, εάν πράγματι, εξαιτίας του ότι είναι κατώτερος, δεν φαίνεται τέλειος ο Υιός, ο οποίος είναι όλα αυτά για Αυτόν.

Όσο δε διαφέρει η εντολή του Θεού από τον απλό λόγο, τόση είναι και η διαφορά μεταξύ της κτίσεως και της γεννήσεως. <Η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα.> (A f. 181 b) Μεταβαίνει λοιπόν εδώ στην έννοια της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς, και εξετάζει προσεκτικά όσα κατορθώθηκαν μέσω αυτής. Διότι αυτός που θεωρήθηκε ότι είναι ο θεός του αιώνος τούτου, και τα έθνη των δαιμόνων, σκέπτονταν πικρά εναντίον μας· επειδή παντού υπήρχε άφθονη η παγίδα του θανάτου, και οι θηλιές της αμαρτίας ήταν διάσπαρτες. «Διότι σε αυτή την οδό, λέει, την οποία πορευόμουν, μου έκρυψαν παγίδα·» και δεν ήταν δυνατόν να διαφύγει κανείς τα τεχνάσματα της δικής τους σκαιότητας.

Ματαίωσε λοιπόν τα σχέδια των αρχόντων αυτών· διότι μας απάλλαξε και μας έσωσε, μας λύτρωσε ενώ ήμασταν αιχμάλωτοι, και αφού μας γλίτωσε από τις τυραννικές παγίδες, μας υπέταξε στον δικό του ζυγό. Διότι ανακεφαλαίωσε τα πάντα εν Χριστώ, και απομάκρυνε τον Σατανά από την εξουσία που είχε πάνω σε όλους. Και δεν θα βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση μέχρι ένα ορισμένο σημείο, δηλαδή για μετρημένα χρόνια, αλλά η χάρη Του παρατείνεται σε αιώνες μακρούς και απέραντους. «Διότι αυτά που έχει αποφασίσει ο άγιος Θεός», λέει, «ποιος θα τα ματαιώσει;» Επομένως, «η βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα, και οι λογισμοί της καρδιάς του σε γενεά και γενεά.» Διότι δεν θα βρεθούμε πάλι υπό την εξουσία άλλου, αλλά θα μας εξουσιάζει αυτός και μόνος ο Χριστός· διότι θα βασιλεύει στους αιώνες· και, όπως λέει ο Ψαλμωδός, «Αυτός θα μας ποιμάνει στους αιώνες.» <Μακάριο είναι το έθνος του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του.> (G f. 68 b) Μακάριος είναι ο λαός που δεν γνωρίζει πια ούτε ονομάζει κανέναν από τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά έχει αναγνωρίσει ως Κύριο και Θεό Εκείνον που είναι κατά φύση και αληθινά Θεός, και σε Αυτόν έχει υποτάξει την ψυχή του· όντας έτσι εκλεγμένος, ώστε να γίνει κλήρος και μερίδα του Θεού <Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος.> (B f, 102, C f. 68 b) Αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που έχει λεχθεί και κάπου αλλού μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, σχετικά με εμάς που έχουμε κληθεί εν Χριστώ προς δικαίωση: «και μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους.»

Στους Ψαλμούς. Η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα. «Και η βουλή των αγίων είναι σύνεση.» Διότι σύνεση των αγίων είναι η βουλή του Θεού και Πατρός, δηλαδή ο Υιός. Στο Ψαλτήριο. «Ο Θεός ενδοξάζεται στη βουλή των αγίων.» Διότι ο Πατέρας δοξάζεται εν Χριστώ, σύμφωνα με τη φωνή Του: «Εγώ σε δόξασα επί της γης.»

Κεφάλαιο 91. Αγαπητοί, ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, και ο Εχθρός θα καταντροπιαστεί· διότι δεν παύει να διεγείρει ζήλια και φθόνο εναντίον των δούλων του Θεού. Διότι όσοι ακολουθούν το θέλημα του Εχθρού, όταν δουν ανάμεσά τους έναν αδελφό να υπηρετεί με όλη του την ψυχή τον Κύριο ευάρεστα, δεν το ανέχονται, αλλά στήνουν σκευωρίες θέλοντας να τον διώξουν, υποπτευόμενοι μήπως, αφού προκόψει μέσω της αληθινής ευλάβειας, γίνει ισχυρότερός τους. Και αυτός μεν, όταν διωχθεί, φεύγει και παραμένει αθώος ως προς την αιτία του χωρισμού, ενώ εκείνοι που έγιναν αίτιοι δεν θα είναι αθώοι. Έτσι και ο Ιωσήφ πουλήθηκε ως δούλος στην Αίγυπτο, όμως ο Θεός, τον οποίο είχε μέσα στην ψυχή του, δεν τον εγκατέλειψε, αλλά του έδωσε χάρη και σοφία ενώπιον του Φαραώ, του βασιλιά της Αιγύπτου, και τον κατέστησε κυβερνήτη σε όλη την Αίγυπτο και σε όλο τον οίκο του, και εκείνοι που τον είχαν απαρνηθεί πήγαν να τον προσκυνήσουν με δώρα, όχι μόνο ως αδελφό, αλλά ως βασιλιά και κύριο όλης της γης της Αιγύπτου. Διότι είναι γραμμένο: Ο Κύριος διασκορπίζει τις βουλές των εθνών, ματαιώνει τους συλλογισμούς των λαών και ματαιώνει τις βουλές των αρχόντων· η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα. Και πάλι λέει: Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.

Διότι και αν στήσουν μύριες επιβουλές εναντίον σας, σε τίποτα, λέει, δεν θα μπορέσουν να ενεργήσουν εναντίον σας. Επειδή ο ίδιος ο δημιουργός και Κύριος των πάντων, στον οποίο καταφύγατε, με ένα μόνο νεύμα του θα διασκορπίσει τις εναντίον σας επιβουλές των εθνών και των άπιστων λαών, καθώς και τους εναντίον σας λογισμούς. Και αν τυχόν άρχοντες και βασιλείς ξεσηκωθούν ποτέ εναντίον σας, θα ακυρώσει και τις δικές τους βουλές· και θα επικρατήσει μόνο η δική του βουλή στον αιώνα. Αλλά και οι λογισμοί της σοφίας του δεν θα ακυρωθούν όπως οι λογισμοί των ανθρώπων· αντίθετα, οι δικές του κρίσεις παραμένουν από γενεά σε γενεά. Διότι διαφυλάσσει τους δικούς του λογισμούς για τους αξίους του· και επειδή σε κάθε γενεά και διαδοχή ανθρώπων βρίσκονται κάποιοι άξιοι, εύλογα, διατηρώντας τους λογισμούς του για αυτούς τους ίδιους, τους παρατείνει από γενεά σε γενεά.

«Τῳ λόγῳ» (Με τον Λόγο): Διότι μέσω του Χριστού δημιουργήθηκαν τα σύμπαντα και οι δυνάμεις των ουρανών, καθώς Εκείνος είναι μέσα στον Πατέρα και μαζί με τον Πατέρα. «Καὶ τῳ πνεύματι» (Και με το Πνεύμα): Διότι είπε με τον λόγο και δημιουργήθηκαν. «Συνάγων» (Αυτός που συγκεντρώνει): Διότι Αυτός κάνει τα σύννεφα να γεμίζουν με τα ύδατα από τη θάλασσα σαν ασκούς· και έχε κατά νου το βάπτισμα, πώς συνίσταται σε όλη την οικουμένη, καθώς τα ύδατα συγκρατούνται με το πρόσταγμα του Θεού. «Τιθεὶς ἐν θησαυροῖς» (Τοποθετώντας σε θησαυρούς): Θησαυροί είναι το βάπτισμα, καθώς σε αυτό είναι αποταμιευμένα τα ακατάληπτα μυστήρια (το ακατάληπτο μυστήριο)· και άβυσσος επειδή είναι αμέτρητα (αμέτρητο). «Φοβηθήτω» (Ας φοβηθεί): Κάθε γήινο φρόνημα ας φοβηθεί τον Κύριο, καθώς μέσω Αυτού καταργείται. «Ἀπ' αὐτοῦ δὲ» (Και από αυτόν): Οι δαίμονες που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη εκδιώκονται από το βάπτισμα. Γι' αυτό λέει: ας σαλευθούν. «Ὅτι αὐτὸς εἶπεν» (Διότι αυτός είπε): Τα ύδατα σε όλη την οικουμένη (κτίση). «Αὐτὸς ἐνετείλατο» (Αυτός έδωσε εντολή): Τα βαπτίσματα σε όλη την οικουμένη. «Κύριος διασκεδάζει» (Ο Κύριος διασκορπίζει): Τις ενέργειες των δαιμόνων. «Ἀθετεῖ» (Ακυρώνει): Τις βουλές των ιουδαϊκών λαών και αρχόντων, επειδή σκέφτηκαν πονηρά. «Ἡ δὲ βουλή» (Η δε βουλή): Διότι όσα αποφάσισε ο Χριστός, τα έπραξε για τη σωτηρία του ανθρώπου και παραμένει στον αιώνα. «Λογισμοί» (Λογισμοί): Διότι από πολύ παλιά και προαιώνια αποφάσισε να εκπληρώσει αυτό το μυστήριο. «Μακάριον τὸ ἔθνος» (Μακάριο το έθνος): Ο πιστός λαός, αυτός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος πίστεψε.

Με πόθο λοιπόν, όπως ανέφερα, έχοντας αναμείξει κι εγώ τον φόβο προς τον δεσπότη μου, αυτόν τον νόμο της αγάπης καθιέρωσα μέχρι σήμερα: από τη μία να εμποδίζομαι από σεβασμό να γράψω, ώστε να μη δοθεί τόπος στην περιφρόνηση, και από την άλλη να ωθούμαι από αγαθή διάθεση στο να γράψω, ώστε να μη θεωρηθεί μίσος η ολοκληρωτική αποχή από το γράψιμο. Γράφω, λοιπόν, λαμβάνοντας την εντολή να το πράξω, όχι όσα εγώ διαλογίζομαι —διότι οι λογισμοί των ανθρώπων είναι δειλοί σύμφωνα με τη Γραφή—, αλλά όσα θέλει ο Θεός και όσα χορηγεί κατά χάριν για την επίτευξη του πνευματικού συμφέροντος. Διότι «η βουλή του Κυρίου», λέει ο Δαβίδ, «μένει εις τον αιώνα, οι λογισμοί της καρδίας αυτού εις γενεάν και γενεάν», ονομάζοντας ίσως «βουλή» του Θεού και Πατρός την άρρητη κένωση του μονογενούς Υιού για τη θέωση της δικής μας φύσης, μέσα στην οποία περικλείεται το τέλος όλων των αιώνων, και «λογισμούς της καρδίας αυτού» τους λόγους της πρόνοιας και της κρίσης, σύμφωνα με τους οποίους κατευθύνει σοφά τόσο την παρούσα όσο και τη μέλλουσα ζωή μας σαν να επρόκειτο για διαφορετικές γενεές, απονέμοντας καταλλήλως στην καθεμία τον πρέποντα τρόπο ενέργειας.

«Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη» και ας σταματήσει την ανομία, «και από αυτόν ας σαλευτούν όλοι όσοι κατοικούν την οικουμένη· διότι αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν», δεν έγιναν από μόνα τους. «Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών» που σκέπτονται πονηρά, όχι πάντοτε βέβαια, αλλά όποτε αυτός ευδοκεί, «ακυρώνει δε τους συλλογισμούς των λαών» που σκέπτονται παράνομα, «και ακυρώνει τις βουλές των αρχόντων» πολλές φορές από άνομα πράγματα. «Η βουλή όμως του Κυρίου», ως άμωμη και δίκαιη, «μένει στον αιώνα, οι λογισμοί της καρδιάς του» της άρρητης, ως καθαροί και αμόλυντοι, «από γενεά σε γενεά. Μακάριο το έθνος, του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του», που δοξάζεται για την ευσέβειά του, «λαός, τον οποίο εξέλεξε ως κληρονομία του» με βάση τα αγαθά του έργα. «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος σε όλους όσους κατοικούν τη γη, είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων από το ετοιμασμένο κατοικητήριό του. Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές των ανθρώπων και κατανοεί όλα τα έργα τους», τους είδε σε δεινές ασθένειες και τους έστειλε ως ιατρό τον Λόγο και Υιό του για να τους θεραπεύσει. «Δεν σώζεται ο βασιλιάς από την πολλή δύναμη» των στρατοπέδων, εάν ο Θεός δεν καταστήσει αδύναμους τους αντιδίκους, «και ο γίγαντας» δεν θα διαφύγει τους κινδύνους λόγω του μεγέθους της δύναμής του, χωρίς τον Θεό. «Απατηλό είναι το άλογο για σωτηρία» για εκείνον που βασίζεται σε αυτό χωρίς τη θεία συνδρομή.