Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:13

Μακάριο το έθνος του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του. Με αυτά τα λόγια αποκαλεί μακάριους όσους πιστεύουν στον Χριστό. [Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος. Είπε, επέβλεψε, για να μη νομίσει κανείς ότι Εκείνος αγνοεί τα όσα τολμούν να πράττουν οι άνθρωποι.] [Από το έτοιμο κατοικητήριό Του. Δηλαδή το ετοιμασμένο, το ευτρεπισμένο. Διότι ως οίκος] του Θεού έχει οριστεί ο ουρανός.] Εκείνος που έπλασε μόνος Του τις καρδιές τους. Μόνο ο Θεός, λέγει, γνωρίζει τις καρδιές των ανθρώπων.

Γι' αυτό λέει: «Λαός τον οποίο εξέλεξε ως κληρονομία του». «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος· είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων από το έτοιμο κατοικητήριό του». Αυτούς που παραμένουν στο δικό τους αξίωμα και πράττουν όσα αρμόζουν στην ανθρώπινη φύση, τους επιβλέπει ο Κύριος από ψηλά· εκείνους όμως που έχουν παρασυρθεί στο έσχατο σημείο της κακίας, τους επισκέπτεται με διαφορετικό τρόπο, με το να καταβαίνει ο Ίδιος. Διότι, λέει: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Αφού κατέβω, λοιπόν, θα δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα»· και πάλι: «Κατέβηκε για να δει την πόλη και τον πύργο, τον οποίο οικοδόμησαν οι υιοί των ανθρώπων». Εδώ, όμως, λέει: «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος· είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων». Παρατήρησε τον υψηλό θεατή, παρατήρησε αυτόν που εγκύπτει από ψηλά στα ανθρώπινα πράγματα.

Ματαίωσε λοιπόν τα σχέδια των αρχόντων αυτών· διότι μας απάλλαξε και μας έσωσε, μας λύτρωσε ενώ ήμασταν αιχμάλωτοι, και αφού μας γλίτωσε από τις τυραννικές παγίδες, μας υπέταξε στον δικό του ζυγό. Διότι ανακεφαλαίωσε τα πάντα εν Χριστώ, και απομάκρυνε τον Σατανά από την εξουσία που είχε πάνω σε όλους. Και δεν θα βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση μέχρι ένα ορισμένο σημείο, δηλαδή για μετρημένα χρόνια, αλλά η χάρη Του παρατείνεται σε αιώνες μακρούς και απέραντους. «Διότι αυτά που έχει αποφασίσει ο άγιος Θεός», λέει, «ποιος θα τα ματαιώσει;» Επομένως, «η βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα, και οι λογισμοί της καρδιάς του σε γενεά και γενεά.» Διότι δεν θα βρεθούμε πάλι υπό την εξουσία άλλου, αλλά θα μας εξουσιάζει αυτός και μόνος ο Χριστός· διότι θα βασιλεύει στους αιώνες· και, όπως λέει ο Ψαλμωδός, «Αυτός θα μας ποιμάνει στους αιώνες.» <Μακάριο είναι το έθνος του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του.> (G f. 68 b) Μακάριος είναι ο λαός που δεν γνωρίζει πια ούτε ονομάζει κανέναν από τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά έχει αναγνωρίσει ως Κύριο και Θεό Εκείνον που είναι κατά φύση και αληθινά Θεός, και σε Αυτόν έχει υποτάξει την ψυχή του· όντας έτσι εκλεγμένος, ώστε να γίνει κλήρος και μερίδα του Θεού <Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος.> (B f, 102, C f. 68 b) Αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που έχει λεχθεί και κάπου αλλού μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, σχετικά με εμάς που έχουμε κληθεί εν Χριστώ προς δικαίωση: «και μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους.»

Σωτήριο του Θεού και Πατρός έχει ονομαστεί και είναι αληθώς ο Υιός. Αλλά έστειλε σε εμάς ο Θεός και Πατέρας από τον ουρανό, σαν ένα φως και μια λαμπάδα, τη δικαιοσύνη και το σωτήριό Του, δηλαδή τον Υιό. Διότι έχουμε δικαιωθεί δια μέσου Αυτού και έχουμε θεαθεί το θεϊκό και νοητό φως. Επομένως, η ενανθρώπηση του Λόγου θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως επίσκεψη του Θεού και Πατρός, δηλαδή αυτό που εδώ ονομάζεται επίβλεψη. [Παρατήρησε δε ότι πρέπει να γίνει, λέει, η επίβλεψη από τους ουρανούς όχι μόνο πάνω στον Ισραήλ, όπως και παλαιότερα με τη μεσιτεία του πάνσοφου Μωυσή, αλλά πάνω σε όλους τους υιούς των ανθρώπων που κατοικούν στην οικουμένη. Διότι έχει κληθεί σε σωτηρία, δια του Σωτήρα όλων μας Χριστού, το πλήθος των εθνών που βρίσκεται σε όλη τη γη. Επειδή απόλυτα καθολική, σε κάθε έθνος και γένος ανθρώπων, έχει χωρήσει η χάρη μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού.] <Από το έτοιμο κατοικητήριό Του επέβλεψε πάνω σε όλους όσους κατοικούν τη γη.> (B f. 102) Και έτοιμο κατοικητήριο η Θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει τον ουρανό, ή αλλιώς τους άγιους αγγέλους που κατοικούν στον ουρανό, εξαιτίας του ότι, όπως νομίζω, οι άνω δυνάμεις δεν καθαρίζονται με κόπο όπως εμείς, αλλά είναι μάλλον άγιες, έτσι ώστε σε αυτές να επαναπαύεται ο Θεός.

Διότι έχουμε γίνει και εμείς κατοικητήριο του Θεού· ονομαζόμαστε δηλαδή ναοί Του, όμως δεν ερχόμαστε σε Αυτόν αμέσως έτοιμοι, παρά μόνο δικαιωνόμαστε με τη χάρη και τη δωρεά του Θεού· ή καθαρίζοντας τον δικό μας νου με πόνο και ιδρώτα· ώστε, αφού γίνουμε άγιοι, να έχουμε να κατοικεί μέσα μας ο αληθινά Πάναγνος και Άγιος. (B f. 102 b) Παρατήρησε δε, ότι λέει πως η επίβλεψη από τον ουρανό έγινε όχι μόνο στον Ισραήλ, όπως συνέβαινε παλαιότερα με τη μεσιτεία του πάνσοφου Μωυσή, αλλά σε όλους τους υιούς των ανθρώπων που κατοικούν την οικουμένη. Διότι έχει κληθεί σε σωτηρία, μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού, το πλήθος των εθνών που βρίσκεται σε όλη τη γη. Διότι η χάρη μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού προχώρησε ως η πλέον καθολική, καλύπτοντας κάθε έθνος και γένος ανθρώπων. <Αυτός που έπλασε καθενός ξεχωριστά τις καρδιές τους, αυτός που κατανοεί όλα τα έργα τους.> (B f. 102 b, C f. 68 b) Είναι λοιπόν αληθινά Θεός ο Υιός, αυτός που γνωρίζει τις καρδιές μας, αυτός που τις έπλασε καθεμιά ξεχωριστά· και που κατανοεί όλα τα έργα των ανθρώπων πάνω στη γη, χωρίς να δίνει μαρτυρία κανείς, δηλαδή χωρίς να του τα αναγγέλλει κάποιος, αλλά ως επόπτης των διανοιών, βλέποντας μέσα στις καρδιές και γνωρίζοντας τα κρυμμένα.

Μακάριο είναι το έθνος του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του, ο λαός τον οποίο εξέλεξε ως δική του κληρονομιά. Διότι παλαιότερα ο Ισραήλ ήταν η μερίδα και η κληρονομιά του· αλλά, επειδή τον αθέτησε, η χάρη έχει μεταφερθεί στα έθνη. Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος, είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων. Από το έτοιμο κατοικητήριό του επέβλεψε όλους όσους κατοικούν τη γη. Αυτός που έπλασε καθεμιά ξεχωριστά τις καρδιές τους, αυτός που κατανοεί εις βάθος όλα τα έργα τους. Για να γνωρίσουμε πώς συγκροτήθηκε το έθνος που μακαρίζεται, και από πού έλαβε τη σύστασή του ο λαός που εξέλεξε ως κληρονομιά του, στη συνέχεια διδάσκει ότι ο ίδιος ο Κύριος, αφού επισκέφθηκε όλους τους υιούς των ανθρώπων που κατοικούν τη γη, από όλους αυτούς συγκρότησε το προαναφερθέν έθνος και τον προειρημένο λαό, χωρίς να χρησιμοποιήσει άλλους διακόνους. Αντί δε της φράσης: «Από το έτοιμο κατοικητήριό του», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε: «από το έδρασμα της καθέδρας του», ο δε Σύμμαχος: «από την έδρα της κατοικίας του επέβλεψε».

Ο δε Λόγος του διακονούσε τη σωτηρία σε εκείνους που σώζονταν· διότι «απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τις καταστροφές τους». Για ποιον λόγο, όμως, ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό, και ποια είναι η αιτία που έκρινε άξιους της δικής του εποπτείας όλους τους υιούς των ανθρώπων, το φανερώνει αμέσως μετά λέγοντας: «Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους»· αντί αυτού, ο Σύμμαχος λέει: «Αυτός που πλάθει ξεχωριστά κάθε μία καρδιά τους». Διότι, εάν έφερνε στην ύπαρξη τον ανθρώπινο νου με όμοιο τρόπο όπως τα άλογα ζώα, δεν θα υπήρχε καμία ανάγκη να επιβλέπει ο ίδιος τους υιούς των ανθρώπων· θα επαρκούσε η γενική πρόνοια, η οποία προνοεί για όλα εξίσου. Τώρα όμως, επειδή ακριβώς η ψυχή του ανθρώπου αποτελεί μια εξαίρετη ουσία, εφόσον μαρτυρείται ότι μόνο για τον άνθρωπο έχει πει: «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωσιν»· και «δημιούργησε ο Κύριος τον άνθρωπο· κατ' εικόνα Θεού τον δημιούργησε»· εύλογα, προνοώντας για τη δική του εικόνα, επέβλεψε από τον ουρανό και είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων.

Επειδή ο ψαλμός προστάζει να αγαλλιούμε για Εκείνον που ήλθε από τους ουρανούς στη γη, λέγοντας «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω», αναγνωρίζοντάς τον ως Αυτόν που επιστατεί στο σύμπαν, που έφερε τα πάντα από το μη ον στο είναι και που συντηρεί τα πάντα στην ύπαρξη, και του οποίου το πρόσταγμα γίνεται ουσία. Διότι αυτή είναι η έννοια των θείων ρημάτων, ότι «Αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Αυτός καθιστά μακάριο το έθνος που στηρίζεται στο όνομά του, εννοώντας εμάς ως το έθνος, για τους οποίους η ελπίδα της σωτηρίας είναι το όνομα του Χριστού, με το οποίο λαμβάνουμε την ονομασία μας όλοι εμείς που έχουμε πιστέψει. Διότι «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος, για να δει όλους τους υιούς των ανθρώπων από το έτοιμο κατοικητήριό του». Και ως έτοιμο κατοικητήριό του ονόμασε το αεί ον, τον Πατέρα, του οποίου η ύπαρξη υφίσταται πάντοτε, χωρίς να έχει προέλθει από κάτι, αλλά είναι πάντοτε έτοιμη. Και δεν παραξενευόμαστε που από εκείνο το έτοιμο κατοικητήριο έρχεται σε κοινωνία με τους υιούς των ανθρώπων γινόμενος Υιός ανθρώπου, επειδή είμαστε πεπεισμένοι ότι Αυτός είναι «Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας». Διότι, εάν η ανθρώπινη φύση είναι δικό του πλάσμα, τι το καινούργιο μαθαίνουμε από το μυστήριο; Ότι ο Δεσπότης της φύσεως ήλθε εις τα ίδια, αλλά οι Εβραίοι δεν τον δέχθηκαν. Γι' αυτό για αυτούς δεν ισχύει η επιγραφή, όπως ακριβώς δεν υπάρχει ο ήλιος για εκείνον που δεν βλέπει.

«Λαός, τον οποίο εξέλεξε» Ομοίως εννοείται ο λαός από τα έθνη που πίστεψε· διότι αυτόν τον λαό που περιπλανιόταν εξέλεξε, για τον οποίο μιλάει ως «λαό περιούσιο». «Από τον ουρανό» Διότι επέβλεψε και, σπλαγχνιζόμενος τον άνθρωπο, ήλθε από τον ουρανό. «Είδε τους πάντες» Ως Θεός επισκέφθηκε τους πάντες. «Από την έτοιμη κατοικία» Από τους κόλπους του Πατρός. «Επέβλεψε» Διότι ο Θεός γνωρίζει κατ' αριθμόν όλους τους ανθρώπους. «Αυτός που έπλασε» Εμπιστευόμενος σε καθέναν μία καρδιά. «Αυτός που κατανοεί» Διότι ως Θεός γνωρίζει τους διαλογισμούς όλων και βλέπει τα έργα τους. «Δεν σώζεται» Εννοεί τον διάβολο· διότι νόμιζε ότι βασιλεύει στην ανθρωπότητα, υποσχόμενος δύναμη σε όλους· όμως ούτε τον εαυτό του έσωσε, ούτε αυτούς που τον πίστεψαν. «Ούτε ο γίγαντας» Ο ίδιος ο διάβολος· διότι έλεγε ότι «υπεράνω των άστρων θα θέσω τον θρόνο μου», αλλά έπεσε. Αυτό βέβαια εκπληρώθηκε και στον Γολιάθ. «Ψεύτικο το άλογο» Εννοεί τον διάβολο, ως ιππεύοντα σε όλη την οικουμένη και χρεμετίζοντα εναντίον όλων· διότι εξαπάτησε όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν. «Και με το πλήθος» Διότι πολλή είναι η δυναστεία του, αλλά μάταιη. «Ιδού οι οφθαλμοί» Πάνω σε όλους τους δικαίους, αυτούς που πίστεψαν σε Αυτόν και Τον φοβούνται. «Σε αυτούς που ελπίζουν» Σε όλους τους δικαίους και τους μάρτυρες, όσοι με ακρίβεια και αλήθεια ήλπισαν σε Αυτόν. «Για να τους λυτρώσει από τον θάνατο» Από τον αισθητό θάνατο και από τον νοητό της αμαρτίας. «Και να τους θρέψει» Με αισθητό και νοητό τρόπο. «Η ψυχή μας» Των μαρτύρων και όλων όσοι θλίβονται για τον Χριστό.

«Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη» και ας σταματήσει την ανομία, «και από αυτόν ας σαλευτούν όλοι όσοι κατοικούν την οικουμένη· διότι αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν», δεν έγιναν από μόνα τους. «Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών» που σκέπτονται πονηρά, όχι πάντοτε βέβαια, αλλά όποτε αυτός ευδοκεί, «ακυρώνει δε τους συλλογισμούς των λαών» που σκέπτονται παράνομα, «και ακυρώνει τις βουλές των αρχόντων» πολλές φορές από άνομα πράγματα. «Η βουλή όμως του Κυρίου», ως άμωμη και δίκαιη, «μένει στον αιώνα, οι λογισμοί της καρδιάς του» της άρρητης, ως καθαροί και αμόλυντοι, «από γενεά σε γενεά. Μακάριο το έθνος, του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του», που δοξάζεται για την ευσέβειά του, «λαός, τον οποίο εξέλεξε ως κληρονομία του» με βάση τα αγαθά του έργα. «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος σε όλους όσους κατοικούν τη γη, είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων από το ετοιμασμένο κατοικητήριό του. Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές των ανθρώπων και κατανοεί όλα τα έργα τους», τους είδε σε δεινές ασθένειες και τους έστειλε ως ιατρό τον Λόγο και Υιό του για να τους θεραπεύσει. «Δεν σώζεται ο βασιλιάς από την πολλή δύναμη» των στρατοπέδων, εάν ο Θεός δεν καταστήσει αδύναμους τους αντιδίκους, «και ο γίγαντας» δεν θα διαφύγει τους κινδύνους λόγω του μεγέθους της δύναμής του, χωρίς τον Θεό. «Απατηλό είναι το άλογο για σωτηρία» για εκείνον που βασίζεται σε αυτό χωρίς τη θεία συνδρομή.

Επιβλέπει, λοιπόν, σε όλους τους κατοίκους της γης· και συγκεντρώνει σε μία απλή και ανεξιχνίαστη πρόγνωση όλα τα έργα και τους διαλογισμούς των καρδιών μας, και με μία υπερπλήρη και υπερέχουσα εποπτεία βλέπει όλους τους υιούς των ανθρώπων Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Και σύμφωνα με τον Ησαΐα, όλα τα έθνη μπροστά στην προνοητική Του δύναμη είναι σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και σαν την κλίση της ζυγαριάς, την οποία μπορεί να προκαλέσει ακόμη και ένας κόκκος κριθαριού ή κεχριού, πόσο μάλλον μία δραχμή· και λογίστηκαν σαν σάλιο. Γιατί να μην πω το παν; Ότι μέσα σε Αυτόν ζούμε, και από αυτή τη ζωή κινούμαστε, και κατόπιν στον ατελεύτητο αιώνα υπάρχουμε. Αλλά αυτά, λέει (κάποιος), δεν φαίνεται να τα συμμερίζεται ο Εκκλησιαστής, αλλά προϋποθέτει τον ίδιο τρόπο θανάτου και για τους ανθρώπους και για τα κτήνη· διότι, «όπως είναι ο θάνατος του ενός», λέει, «έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου, και υπάρχει μία πνοή σε όλα. Και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος έναντι του κτήνους; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο· τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα». Αυτά, βεβαίως, έχουν ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, και δεν αντιλέγω· όμως, αξιώνω από εκείνον που επιζητεί να θηρεύσει το νόημα του λόγου, να τον διερευνήσει ολόκληρο, και να μη νομίζει ότι από ένα αποκομμένο τμήμα μπορεί να συλλάβει την πλήρη έννοια.

Δηλαδή να προγνωρίζει και να κρίνει τις οδούς και μαζί τις κινήσεις, τόσο της ψυχής όσο και όσες γίνονται μέσω του σώματος, όλων των ανθρώπων ταυτόχρονα και όχι τμηματικά, καθώς Αυτός που συνέχει τα πάντα και κυβερνά με ευταξία ολόκληρη την κτίση, όχι μόνο την ορατή αλλά πολύ περισσότερο την αόρατη και υπερκόσμια, καθορίζει το κατάλληλο τέλος για τον καθένα; Ή μήπως δεν θα συμφωνήσεις οπωσδήποτε ότι Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους, βλέπει όλους τους υιούς των ανθρώπων με μία και την αυτή επίβλεψη και συγχρόνως κατανοεί όλα τους τα έργα;