Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:14

Μακάριο το έθνος του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του. Με αυτά τα λόγια αποκαλεί μακάριους όσους πιστεύουν στον Χριστό. [Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος. Είπε, επέβλεψε, για να μη νομίσει κανείς ότι Εκείνος αγνοεί τα όσα τολμούν να πράττουν οι άνθρωποι.] [Από το έτοιμο κατοικητήριό Του. Δηλαδή το ετοιμασμένο, το ευτρεπισμένο. Διότι ως οίκος] του Θεού έχει οριστεί ο ουρανός.] Εκείνος που έπλασε μόνος Του τις καρδιές τους. Μόνο ο Θεός, λέγει, γνωρίζει τις καρδιές των ανθρώπων.

Όπου κι αν βαδίζεις, ό,τι κι αν πράττεις, είτε στο σκοτάδι είτε στο φως της ημέρας, έχεις τον οφθαλμό του Θεού να σε επιβλέπει. Από το έτοιμο κατοικητήριό Του. Δεν ανοίγονται πύλες· δεν παραμερίζονται παραπετάσματα· το κατοικητήριο του Θεού είναι έτοιμο προς θέαση.

Σωτήριο του Θεού και Πατρός έχει ονομαστεί και είναι αληθώς ο Υιός. Αλλά έστειλε σε εμάς ο Θεός και Πατέρας από τον ουρανό, σαν ένα φως και μια λαμπάδα, τη δικαιοσύνη και το σωτήριό Του, δηλαδή τον Υιό. Διότι έχουμε δικαιωθεί δια μέσου Αυτού και έχουμε θεαθεί το θεϊκό και νοητό φως. Επομένως, η ενανθρώπηση του Λόγου θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως επίσκεψη του Θεού και Πατρός, δηλαδή αυτό που εδώ ονομάζεται επίβλεψη. [Παρατήρησε δε ότι πρέπει να γίνει, λέει, η επίβλεψη από τους ουρανούς όχι μόνο πάνω στον Ισραήλ, όπως και παλαιότερα με τη μεσιτεία του πάνσοφου Μωυσή, αλλά πάνω σε όλους τους υιούς των ανθρώπων που κατοικούν στην οικουμένη. Διότι έχει κληθεί σε σωτηρία, δια του Σωτήρα όλων μας Χριστού, το πλήθος των εθνών που βρίσκεται σε όλη τη γη. Επειδή απόλυτα καθολική, σε κάθε έθνος και γένος ανθρώπων, έχει χωρήσει η χάρη μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού.] <Από το έτοιμο κατοικητήριό Του επέβλεψε πάνω σε όλους όσους κατοικούν τη γη.> (B f. 102) Και έτοιμο κατοικητήριο η Θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει τον ουρανό, ή αλλιώς τους άγιους αγγέλους που κατοικούν στον ουρανό, εξαιτίας του ότι, όπως νομίζω, οι άνω δυνάμεις δεν καθαρίζονται με κόπο όπως εμείς, αλλά είναι μάλλον άγιες, έτσι ώστε σε αυτές να επαναπαύεται ο Θεός.

Μακάριο είναι το έθνος του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του, ο λαός τον οποίο εξέλεξε ως δική του κληρονομιά. Διότι παλαιότερα ο Ισραήλ ήταν η μερίδα και η κληρονομιά του· αλλά, επειδή τον αθέτησε, η χάρη έχει μεταφερθεί στα έθνη. Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος, είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων. Από το έτοιμο κατοικητήριό του επέβλεψε όλους όσους κατοικούν τη γη. Αυτός που έπλασε καθεμιά ξεχωριστά τις καρδιές τους, αυτός που κατανοεί εις βάθος όλα τα έργα τους. Για να γνωρίσουμε πώς συγκροτήθηκε το έθνος που μακαρίζεται, και από πού έλαβε τη σύστασή του ο λαός που εξέλεξε ως κληρονομιά του, στη συνέχεια διδάσκει ότι ο ίδιος ο Κύριος, αφού επισκέφθηκε όλους τους υιούς των ανθρώπων που κατοικούν τη γη, από όλους αυτούς συγκρότησε το προαναφερθέν έθνος και τον προειρημένο λαό, χωρίς να χρησιμοποιήσει άλλους διακόνους. Αντί δε της φράσης: «Από το έτοιμο κατοικητήριό του», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε: «από το έδρασμα της καθέδρας του», ο δε Σύμμαχος: «από την έδρα της κατοικίας του επέβλεψε».

Επειδή ο ψαλμός προστάζει να αγαλλιούμε για Εκείνον που ήλθε από τους ουρανούς στη γη, λέγοντας «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω», αναγνωρίζοντάς τον ως Αυτόν που επιστατεί στο σύμπαν, που έφερε τα πάντα από το μη ον στο είναι και που συντηρεί τα πάντα στην ύπαρξη, και του οποίου το πρόσταγμα γίνεται ουσία. Διότι αυτή είναι η έννοια των θείων ρημάτων, ότι «Αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Αυτός καθιστά μακάριο το έθνος που στηρίζεται στο όνομά του, εννοώντας εμάς ως το έθνος, για τους οποίους η ελπίδα της σωτηρίας είναι το όνομα του Χριστού, με το οποίο λαμβάνουμε την ονομασία μας όλοι εμείς που έχουμε πιστέψει. Διότι «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος, για να δει όλους τους υιούς των ανθρώπων από το έτοιμο κατοικητήριό του». Και ως έτοιμο κατοικητήριό του ονόμασε το αεί ον, τον Πατέρα, του οποίου η ύπαρξη υφίσταται πάντοτε, χωρίς να έχει προέλθει από κάτι, αλλά είναι πάντοτε έτοιμη. Και δεν παραξενευόμαστε που από εκείνο το έτοιμο κατοικητήριο έρχεται σε κοινωνία με τους υιούς των ανθρώπων γινόμενος Υιός ανθρώπου, επειδή είμαστε πεπεισμένοι ότι Αυτός είναι «Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας». Διότι, εάν η ανθρώπινη φύση είναι δικό του πλάσμα, τι το καινούργιο μαθαίνουμε από το μυστήριο; Ότι ο Δεσπότης της φύσεως ήλθε εις τα ίδια, αλλά οι Εβραίοι δεν τον δέχθηκαν. Γι' αυτό για αυτούς δεν ισχύει η επιγραφή, όπως ακριβώς δεν υπάρχει ο ήλιος για εκείνον που δεν βλέπει.

«Λαός, τον οποίο εξέλεξε» Ομοίως εννοείται ο λαός από τα έθνη που πίστεψε· διότι αυτόν τον λαό που περιπλανιόταν εξέλεξε, για τον οποίο μιλάει ως «λαό περιούσιο». «Από τον ουρανό» Διότι επέβλεψε και, σπλαγχνιζόμενος τον άνθρωπο, ήλθε από τον ουρανό. «Είδε τους πάντες» Ως Θεός επισκέφθηκε τους πάντες. «Από την έτοιμη κατοικία» Από τους κόλπους του Πατρός. «Επέβλεψε» Διότι ο Θεός γνωρίζει κατ' αριθμόν όλους τους ανθρώπους. «Αυτός που έπλασε» Εμπιστευόμενος σε καθέναν μία καρδιά. «Αυτός που κατανοεί» Διότι ως Θεός γνωρίζει τους διαλογισμούς όλων και βλέπει τα έργα τους. «Δεν σώζεται» Εννοεί τον διάβολο· διότι νόμιζε ότι βασιλεύει στην ανθρωπότητα, υποσχόμενος δύναμη σε όλους· όμως ούτε τον εαυτό του έσωσε, ούτε αυτούς που τον πίστεψαν. «Ούτε ο γίγαντας» Ο ίδιος ο διάβολος· διότι έλεγε ότι «υπεράνω των άστρων θα θέσω τον θρόνο μου», αλλά έπεσε. Αυτό βέβαια εκπληρώθηκε και στον Γολιάθ. «Ψεύτικο το άλογο» Εννοεί τον διάβολο, ως ιππεύοντα σε όλη την οικουμένη και χρεμετίζοντα εναντίον όλων· διότι εξαπάτησε όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν. «Και με το πλήθος» Διότι πολλή είναι η δυναστεία του, αλλά μάταιη. «Ιδού οι οφθαλμοί» Πάνω σε όλους τους δικαίους, αυτούς που πίστεψαν σε Αυτόν και Τον φοβούνται. «Σε αυτούς που ελπίζουν» Σε όλους τους δικαίους και τους μάρτυρες, όσοι με ακρίβεια και αλήθεια ήλπισαν σε Αυτόν. «Για να τους λυτρώσει από τον θάνατο» Από τον αισθητό θάνατο και από τον νοητό της αμαρτίας. «Και να τους θρέψει» Με αισθητό και νοητό τρόπο. «Η ψυχή μας» Των μαρτύρων και όλων όσοι θλίβονται για τον Χριστό.

«Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη» και ας σταματήσει την ανομία, «και από αυτόν ας σαλευτούν όλοι όσοι κατοικούν την οικουμένη· διότι αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν», δεν έγιναν από μόνα τους. «Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών» που σκέπτονται πονηρά, όχι πάντοτε βέβαια, αλλά όποτε αυτός ευδοκεί, «ακυρώνει δε τους συλλογισμούς των λαών» που σκέπτονται παράνομα, «και ακυρώνει τις βουλές των αρχόντων» πολλές φορές από άνομα πράγματα. «Η βουλή όμως του Κυρίου», ως άμωμη και δίκαιη, «μένει στον αιώνα, οι λογισμοί της καρδιάς του» της άρρητης, ως καθαροί και αμόλυντοι, «από γενεά σε γενεά. Μακάριο το έθνος, του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του», που δοξάζεται για την ευσέβειά του, «λαός, τον οποίο εξέλεξε ως κληρονομία του» με βάση τα αγαθά του έργα. «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος σε όλους όσους κατοικούν τη γη, είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων από το ετοιμασμένο κατοικητήριό του. Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές των ανθρώπων και κατανοεί όλα τα έργα τους», τους είδε σε δεινές ασθένειες και τους έστειλε ως ιατρό τον Λόγο και Υιό του για να τους θεραπεύσει. «Δεν σώζεται ο βασιλιάς από την πολλή δύναμη» των στρατοπέδων, εάν ο Θεός δεν καταστήσει αδύναμους τους αντιδίκους, «και ο γίγαντας» δεν θα διαφύγει τους κινδύνους λόγω του μεγέθους της δύναμής του, χωρίς τον Θεό. «Απατηλό είναι το άλογο για σωτηρία» για εκείνον που βασίζεται σε αυτό χωρίς τη θεία συνδρομή.

Επιβλέπει, λοιπόν, σε όλους τους κατοίκους της γης· και συγκεντρώνει σε μία απλή και ανεξιχνίαστη πρόγνωση όλα τα έργα και τους διαλογισμούς των καρδιών μας, και με μία υπερπλήρη και υπερέχουσα εποπτεία βλέπει όλους τους υιούς των ανθρώπων Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Και σύμφωνα με τον Ησαΐα, όλα τα έθνη μπροστά στην προνοητική Του δύναμη είναι σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και σαν την κλίση της ζυγαριάς, την οποία μπορεί να προκαλέσει ακόμη και ένας κόκκος κριθαριού ή κεχριού, πόσο μάλλον μία δραχμή· και λογίστηκαν σαν σάλιο. Γιατί να μην πω το παν; Ότι μέσα σε Αυτόν ζούμε, και από αυτή τη ζωή κινούμαστε, και κατόπιν στον ατελεύτητο αιώνα υπάρχουμε. Αλλά αυτά, λέει (κάποιος), δεν φαίνεται να τα συμμερίζεται ο Εκκλησιαστής, αλλά προϋποθέτει τον ίδιο τρόπο θανάτου και για τους ανθρώπους και για τα κτήνη· διότι, «όπως είναι ο θάνατος του ενός», λέει, «έτσι είναι και ο θάνατος του άλλου, και υπάρχει μία πνοή σε όλα. Και σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος έναντι του κτήνους; Σε τίποτα· διότι τα πάντα πορεύονται σε έναν τόπο· τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα». Αυτά, βεβαίως, έχουν ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, και δεν αντιλέγω· όμως, αξιώνω από εκείνον που επιζητεί να θηρεύσει το νόημα του λόγου, να τον διερευνήσει ολόκληρο, και να μη νομίζει ότι από ένα αποκομμένο τμήμα μπορεί να συλλάβει την πλήρη έννοια.

Επομένως, το ομαλό και αλληλένδετο στοιχείο σε τέτοιες ευσεβείς αντιλήψεις περί Θεού καθιστά πράγματι λεία και απρόσκοπτη την οδό, η οποία μέσω των Ιερών Γραφών οδηγεί στο καταφύγιο της αλήθειας, και όχι το να νομίζει κανείς ότι ο θάνατος επέρχεται στους ανθρώπους αυτομάτως, συμβαίνοντας από τυχαία περιστατικά, και εξαιτίας αυτού να συνάγεται ένα από τα δύο άτοπα για την υπέρτατη φύση: είτε ότι στερείται πρόνοιας για τον άνθρωπο και περιφρονεί το πολυτιμότερο πλάσμα της ορατής δημιουργίας, για χάρη του οποίου υπάρχουν ο Λόγος, ο Νόμος, οι Προφήτες, τα ίδια τα πάθη του Χριστού, οι δωρεές του Αγίου Πνεύματος, οι υποσχέσεις των αιώνιων αγαθών και όλα τα άλλα δώρα της αγαθότητας του Θεού προς το γένος μας· είτε το να την κατηγορεί για αδυναμία, θεωρώντας δηλαδή ότι η εποπτική και προνοητική της δύναμη δεν επαρκεί για να περιλάβει όλη τη δική μας φύση, ούτε ότι δύναται να συνάγει τα έργα και τους λογισμούς μας, όπως λέει ο προφήτης, ούτε ότι έχει την ισχύ να επιβλέπει αυτούς που κατοικούν τη γη, μπροστά στον οποίο όλα τα έθνη, κατά τον Ησαΐα, 'λογίστηκαν σαν μια σταγόνα από τον κάδο και σαν το γέρσιμο της ζυγαριάς και σαν σίελος'. Και το γέρσιμο της ζυγαριάς πολλές φορές προκαλείται έστω και από έναν κόκκο κριθαριού, αλλά και από το βάρος μιας δραχμής. Αν λοιπόν όλα τα ανθρώπινα είναι τόσο ευτελή και σαν ένα τίποτα μπροστά στο θείο και ακατάληπτο μεγαλείο, τι κόπος είναι για Αυτόν να κατανοήσει μία σταγόνα;

Δηλαδή να προγνωρίζει και να κρίνει τις οδούς και μαζί τις κινήσεις, τόσο της ψυχής όσο και όσες γίνονται μέσω του σώματος, όλων των ανθρώπων ταυτόχρονα και όχι τμηματικά, καθώς Αυτός που συνέχει τα πάντα και κυβερνά με ευταξία ολόκληρη την κτίση, όχι μόνο την ορατή αλλά πολύ περισσότερο την αόρατη και υπερκόσμια, καθορίζει το κατάλληλο τέλος για τον καθένα; Ή μήπως δεν θα συμφωνήσεις οπωσδήποτε ότι Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους, βλέπει όλους τους υιούς των ανθρώπων με μία και την αυτή επίβλεψη και συγχρόνως κατανοεί όλα τους τα έργα;