Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:18

Γι' αυτό και ο Σωτήρας έλεγε στους Ιουδαίους: Γιατί διαλογίζεστε πονηρά στις καρδιές σας; Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε αυτούς που τον φοβούνται. Οφθαλμοί του Κυρίου είναι η παντοπτική του δύναμη· ή, πολλές φορές, ο Υιός και το Πνεύμα, όπως ο Πατέρας των φώτων βρίσκεται ανάμεσα σε δύο φώτα.

Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται σε αυτούς που τον φοβούνται. Αλλού μεν έχει ειπωθεί: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν τους δικαίους»· εδώ όμως: «Σε αυτούς που τον φοβούνται». Όταν εμείς αποβλέπουμε προς τον Κύριο, και οι οφθαλμοί μας είναι στραμμένοι προς αυτόν, έτσι ώστε να μπορούμε να πούμε: «Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων τους, έτσι και οι δικοί μας οφθαλμοί προς τον Κύριο τον Θεό μας»· τότε, τρόπον τινά, ελκύουμε τον οφθαλμό του Κυρίου προς επίβλεψή μας. Σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός του.

Αλλά ούτε και αν κάποιος είναι ισχυρός γίγαντας, προφανώς υπερηφανευόμενος για τη μεγάλη του ευρωστία και τη σωματική του ρώμη, δεν θα μπορούσε ούτε έτσι να σωθεί και να αποδειχθεί ανώτερος από τα χέρια εκείνων που τον πολεμούν, αν ο Θεός δεν επιτρέψει τη νίκη του.] <Μάταιος είναι ο ίππος για τη σωτηρία.> (B f. 103 b) Θα είναι μάταιος ο ίππος για τη σωτηρία, δηλαδή η ιππική παράταξη. Διότι κάποτε διαψεύδεται στις ελπίδες του εκείνος που έχει στηριχθεί σε αυτήν, και ενώ προσδοκά ότι θα επικρατήσει, πέφτει στα χέρια των εχθρών. Διότι με το πλήθος της δυνάμεώς του ποιος θα σωθεί; Δεν θα σωθεί ο βασιλιάς, ήτοι η παράταξη, όπως είπα, η ιππική. Διότι μπορείς να εφαρμόσεις επιδέξια το νόημα του στίχου, σε όποιο από τα προαναφερθέντα επιλέξεις. Επομένως, ο Θεός είναι ο Κύριος των δυνάμεων, και από Αυτόν προέρχεται η νίκη. Λυτρώνει και διασώζει εύκολα εκείνους που Τον έχουν εμπιστευθεί. Προς αυτούς λέει κάπως έτσι μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εκείνος που σας αγγίζει είναι σαν να αγγίζει την κόρη του οφθαλμού του.» <Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε όσους Τον φοβούνται.> (B f. 103 b. C f. 69) Αποδεικνύει ότι ο Θεός φροντίζει εκείνους που έχουν πλουτίσει από την οικειότητα προς Αυτόν, την πνευματική προφανώς. Και βεβαίως ότι, προσφέροντάς τους την επίβλεψή Του από αγάπη, τους θέτει πέρα από κάθε κακό. Διότι λέγοντας το εξής: Λέγοντας το «Ιδού», σχεδόν καταδεικνύει ότι το γεγονός είναι αληθινό, και γνωστό μέσα από την ίδια την εμπειρία. «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε όσους Τον φοβούνται.»

Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του. Απατηλό είναι το άλογο για τη σωτηρία· και με την πολλή του δύναμη δεν πρόκειται να σώσει. Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε εκείνους που τον φοβούνται, σε αυτούς που ελπίζουν στο έλεός του, για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους και να τους διαθρέψει σε καιρό λιμού.

Τα προκείμενα βρίσκονται σε συνάφεια με το νόημα των προλεχθέντων. Διότι, αφού ο λόγος κάλεσε όλους τους ανθρώπους της γης στον φόβο του Θεού με το να πει πρωτύτερα: «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη»· έπειτα, ενθαρρύνοντάς τους να μην αγωνιούν ούτε να φοβούνται τους διωγμούς που πρόκειται να εγερθούν εναντίον τους, συνέδεσε μέσω των προηγουμένων το: «Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών», και τα εξής. Διατηρώντας, λοιπόν, το ίδιο νόημα, λέει και μέσα από τα προκείμενα: Λάβετε θάρρος, όλοι εσείς προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος. Εάν πράγματι προσέλθετε στον δικό Του φόβο, θα έχετε τους οφθαλμούς Του και τη διορατική Του δύναμη να σας επιβλέπει, και να σας διασώζει από όλους τους εχθρούς και τους επιβούλους. Διότι «ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε αυτούς που τον φοβούνται, σε αυτούς που ελπίζουν στο έλεός του, για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους». Επειδή δίχως αυτούς τους οφθαλμούς του Θεού δεν υπάρχει άλλη ελπίδα σωτηρίας, ούτε για βασιλιά που θαρρεύει στη στρατιωτική του δύναμη, ούτε για γίγαντα που καυχάται για το πλήθος της δύναμης και της ισχύος του, ούτε για άλογο που ελπίζει στην ταχύτητα των ποδιών του. Διότι όλα αυτά διαψεύδουν, αποτυγχάνουν και πλανούν όσους έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε αυτά. Αλλά εσείς να έχετε θάρρος, εσείς που επικαλείστε τον Κύριο και έχετε ενστερνιστεί τον φόβο Του.

Και να μη φοβάστε ούτε τις βουλές των εθνών, τις οποίες ο Κύριος διασκορπίζει, ούτε τους λογισμούς των λαών, τους οποίους ο Κύριος ακυρώνει, ούτε τις αποφάσεις των αρχόντων, τις οποίες ο Ίδιος ανατρέπει. Αλλά ούτε να καταπλήσσεστε από βασιλιά που εναποθέτει την πεποίθησή του στο πλήθος της στρατιωτικής του δύναμης, ούτε από γίγαντα που υπερηφανεύεται για την ισχύ και τη ρώμη του σώματός του. Έχοντας δε ως μέγα φυλακτήριο τους οφθαλμούς της πρόνοιάς Του, σε Αυτόν μόνο να ελπίζετε και στο έλεός Του, ώστε να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους. Θάνατος δε της ψυχής θα ήταν η άρνηση του Θεού και η παντελής αποστασία, καθώς και οι προς θάνατον αμαρτίες· ώστε, κι αν συμβεί ποτέ τα σώματα εκείνων που ελπίζουν στον Κύριο να παραδοθούν στον κοινό θάνατο εξαιτίας της μαρτυρίας τους για Αυτόν, οι οφθαλμοί Του όμως, επειδή μερίμνησαν για το ανώτερο, λύτρωσαν τις ψυχές τους από τον θάνατο.

Και όχι μόνο πράττουν αυτό, αλλά μεριμνούν και για να τους θρέψουν σε καιρό λιμού. Διότι στους καιρούς των διωγμών, κατά τους οποίους πολλές φορές εμποδίζονται μεν οι διδασκαλίες και τα αναγνώσματα των θεόπνευστων Γραφών, και σπανίζει εκείνος που μεταδίδει την πνευματική τροφή στις ψυχές των ανθρώπων, όμως οι οφθαλμοί του Κυρίου, με την επενέργεια του θείου Πνεύματος, διατρέφουν τις ψυχές τους καθιστώντας τους θεοδίδακτους, έτσι ώστε να τρέφονται με απόρρητη δύναμη ακόμη και χωρίς τη διδασκαλία των ανθρώπων.

Αρχικά, λοιπόν, χάνει το πεζικό στο οποίο είχε στηρίξει τις ελπίδες του, αφού οι σωματοφύλακες που τον περιστοίχιζαν τον εγκατέλειψαν εντελώς απροστάτευτο και έρημο από όλους, και κατέφυγαν στον νικητή. Ο δείλαιος απεκδύθηκε το ταχύτερο δυνατό τη βασιλική στολή που δεν του άρμοζε, εισχώρησε στο πλήθος με δειλία, ταπεινότητα και ανανδρία, και έπειτα διαφεύγει, κρυβόμενος στους αγρούς και στα χωριά. Μόλις και μετά βίας ξεφεύγει από τα χέρια των εχθρών αναζητώντας τη σωτηρία του, αποδεικνύοντας έτσι με τα ίδια του τα έργα πως είναι απολύτως αξιόπιστοι και αληθινοί οι θείοι χρησμοί, στους οποίους αναφέρεται: «Δεν σώζεται ο βασιλιάς από την πολλή του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του· ψεύτικο είναι το άλογο για τη σωτηρία, και με το πλήθος της δύναμής του δεν θα σωθεί. Ιδού, τα μάτια του Κυρίου στρέφονται προς εκείνους που τον φοβούνται, προς εκείνους που ελπίζουν στο έλεός Του, για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους». Έτσι, λοιπόν, γεμάτος ντροπή ο τύραννος, αφού επέστρεψε στην επικράτειά του, πρώτα, γεμάτος μανιώδη οργή, θανατώνει πολλούς ιερείς και προφήτες των θεών που παλαιότερα θαύμαζε, από τους χρησμούς των οποίων είχε παρακινηθεί να ξεκινήσει τον πόλεμο, θεωρώντας τους αγύρτες, απατεώνες και, πάνω από όλα, προδότες της σωτηρίας του. Έπειτα, αφού απέδωσε δόξα στον Θεό των Χριστιανών και θέσπισε με τον πιο τέλειο και πλήρη τρόπο νόμο υπέρ της ελευθερίας τους, βρήκε αμέσως βασανιστικό θάνατο, τερματίζοντας τον βίο του χωρίς να του δοθεί καμία χρονική παράταση.

«Λαός, τον οποίο εξέλεξε» Ομοίως εννοείται ο λαός από τα έθνη που πίστεψε· διότι αυτόν τον λαό που περιπλανιόταν εξέλεξε, για τον οποίο μιλάει ως «λαό περιούσιο». «Από τον ουρανό» Διότι επέβλεψε και, σπλαγχνιζόμενος τον άνθρωπο, ήλθε από τον ουρανό. «Είδε τους πάντες» Ως Θεός επισκέφθηκε τους πάντες. «Από την έτοιμη κατοικία» Από τους κόλπους του Πατρός. «Επέβλεψε» Διότι ο Θεός γνωρίζει κατ' αριθμόν όλους τους ανθρώπους. «Αυτός που έπλασε» Εμπιστευόμενος σε καθέναν μία καρδιά. «Αυτός που κατανοεί» Διότι ως Θεός γνωρίζει τους διαλογισμούς όλων και βλέπει τα έργα τους. «Δεν σώζεται» Εννοεί τον διάβολο· διότι νόμιζε ότι βασιλεύει στην ανθρωπότητα, υποσχόμενος δύναμη σε όλους· όμως ούτε τον εαυτό του έσωσε, ούτε αυτούς που τον πίστεψαν. «Ούτε ο γίγαντας» Ο ίδιος ο διάβολος· διότι έλεγε ότι «υπεράνω των άστρων θα θέσω τον θρόνο μου», αλλά έπεσε. Αυτό βέβαια εκπληρώθηκε και στον Γολιάθ. «Ψεύτικο το άλογο» Εννοεί τον διάβολο, ως ιππεύοντα σε όλη την οικουμένη και χρεμετίζοντα εναντίον όλων· διότι εξαπάτησε όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν. «Και με το πλήθος» Διότι πολλή είναι η δυναστεία του, αλλά μάταιη. «Ιδού οι οφθαλμοί» Πάνω σε όλους τους δικαίους, αυτούς που πίστεψαν σε Αυτόν και Τον φοβούνται. «Σε αυτούς που ελπίζουν» Σε όλους τους δικαίους και τους μάρτυρες, όσοι με ακρίβεια και αλήθεια ήλπισαν σε Αυτόν. «Για να τους λυτρώσει από τον θάνατο» Από τον αισθητό θάνατο και από τον νοητό της αμαρτίας. «Και να τους θρέψει» Με αισθητό και νοητό τρόπο. «Η ψυχή μας» Των μαρτύρων και όλων όσοι θλίβονται για τον Χριστό.

Αν αναζητάς τον Θεό, ω διάνοια, βγες έξω από τον εαυτό σου και αναζήτησέ τον. Τίτλος Δ'. — Περί αγάπης και φόβου Θεού· και ότι υπερέχουν από κάθε αγαθό. «Κάλεσε άγγελος Κυρίου τον Αβραάμ από τον ουρανό, και του είπε: Αβραάμ. Και εκείνος είπε: Ιδού εγώ. Και του είπε: Μην απλώσεις το χέρι σου επάνω στο παιδί σου, και μην του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπημένο σου γιο για χάρη μου.» «Και τώρα, Ισραήλ, τι απαιτεί από εσένα Κύριος ο Θεός, παρά μόνο να τον φοβάσαι, και να πορεύεσαι σε όλες τις οδούς του;» «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου τη δύναμη.» «Στήριγμα είναι ο Κύριος για εκείνους που τον φοβούνται.» «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη. Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς εκείνους που τον φοβούνται.» «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους γλιτώσει. Φοβηθείτε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί του.» «Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου.» «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο.» «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου.» «Μακάριοι είναι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο.» «Δεν βρίσκεις ευχαρίστηση στη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείσαι στις κνήμες του ανδρός,» και τα λοιπά. «Ο Κύριος θα δώσει σοφία, και θα διαφυλάξει την οδό εκείνων που τον ευλαβούνται.» «Ο φόβος του Κυρίου είναι πηγή ζωής· και σε κάνει να ξεφεύγεις από την παγίδα του θανάτου.» «Ο φόβος του Κυρίου μισεί την κακία.» «Ο φόβος του Κυρίου προσθέτει ημέρες. Οχύρωμα των οσίων είναι ο φόβος του Κυρίου.» «

ΤΙΤΛΟΣ Ζʹ. — Περί των δικαίων, και της προσευχής που αναπέμπεται από αυτούς· και ότι τους προστατεύει από τους πειρασμούς. «Προσευχήθηκε ο Αβραάμ στον Θεό, και θεράπευσε τον Αβιμέλεχ, καθώς και τη γυναίκα του και τις δούλες του, και άρχισαν να γεννούν.» «Δεν θα απομακρύνει τους οφθαλμούς Του από τον δίκαιο, και θα τους εγκαθιδρύσει νικηφόρα, και θα υψωθούν.» «Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε όσους τον φοβούνται,» και τα λοιπά. «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές.» — «Οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους, και τα ώτα Του προς τις δεήσεις τους.» «Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους. Γνωρίζει ο Κύριος τις,» κ.λπ. «Φυλάσσει ο Κύριος όλα τα οστά τους· ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Θα εκπληρώσει το θέλημα αυτών που Τον φοβούνται, και [θα εισακούσει] τη δέησή τους.» «Η προσευχή όσων πορεύονται με ευθύτητα είναι δεκτή από τον Θεό.» «Με τη βοήθεια προς τους δικαίους προκύπτει πολλή δόξα.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Η ευλογία του Κυρίου βρίσκεται πάνω στο κεφάλι του δικαίου.» «Φως υπάρχει πάντοτε για τους δικαίους.» «Ο οίκος των δικαίων έχει πολλή δύναμη.» «Ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και σε ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός μου είσαι εσύ. Και αν περάσεις μέσα από νερό, εγώ είμαι μαζί σου, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν πρόκειται να κατακαείς.» «Μεγάλη ισχύ έχει η θερμή δέηση του δικαίου.» «Ο Κύριος γνωρίζει να ελευθερώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.»

Τραπέζι που στερείται τη μνήμη του Θεού, σε τίποτα δεν διαφέρει από τη φάτνη των άλογων ζώων. ΤΙΤΛΟΣ ΚΗ΄. — Περί των δικαίων: ότι τους προστατεύει ο Κύριος. «Δεν θα αποστρέψει τα μάτια Του από τον δίκαιο, και θα τους εδραιώσει στη νίκη, και θα υψωθούν.» «Ιδού, τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα πάνω σε αυτούς που Τον φοβούνται.» «Φώναξαν οι δίκαιοι, και ο Κύριος τους εισάκουσε. Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, αλλά από όλες θα τους λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος φυλάει όλα τα οστά τους, και κανένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο. Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους.» «Ο Κύριος φυλάει όλους όσους Τον αγαπούν.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Ο οίκος των δικαίων ευλογείται.» «Στον οίκο των δικαίων υπάρχει πολλή δύναμη.» «Η ευλογία του Κυρίου είναι πάνω στο κεφάλι του δικαίου. Η ευφροσύνη παραμένει στους δικαίους.» «Το φως είναι για τους δικαίους παντοτινό.» «Οι δίκαιοι ζουν πολλά έτη μέσα σε πλούτο.» «Ο δίκαιος θα ζει μέσα σε χαρά και ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· και αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός Μου είσαι εσύ, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν, και αν περάσεις μέσα από τη φωτιά, δεν θα κατακαείς.» «Ο Κύριος γνωρίζει να γλιτώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.» Ακόμη και οι δίκαιοι περιπίπτουν σε πολλές δυσχερείς περιστάσεις· αλλά αυτές δεν αποτελούν τιμωρίες· διότι ο ενάρετος δεν τις υφίσταται εξαιτίας της αμαρτίας.

Μάθετε δε από ποιον και προς ποιον χορηγείται η βοήθεια, και αφού ανυψώσετε σε αυτόν την ελπίδα σας, δεν θα καταισχυνθείτε. «Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν αυτούς που τον φοβούνται και ελπίζουν στο έλεός του», μέσω του οποίου και ευδοκιμούν, μέσω του οποίου «λυτρώνονται από τον θάνατο οι ψυχές τους και τρέφονται», όταν ο λιμός κατατήκει τους πολλούς. «Η δε ψυχή μας προσμένει τον Κύριο», δηλαδή απεκδέχεται «ότι είναι βοηθός και υπερασπιστής μας» και «σε αυτόν θα ευφρανθεί η καρδιά μας, και στο άγιο όνομά του ελπίσαμε».

Εάν, λοιπόν, θέλουμε να ζήσουμε καλή ζωή και εάν επιθυμούμε να δούμε αγαθές ημέρες, ας ακούσουμε εκείνον που λέει: Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό· ζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την. Και πού είναι στραμμένοι οι οφθαλμοί του Κυρίου, παρά επάνω σε εκείνους που Τον φοβούνται;

Αν υπάρχει κάποια αρετή και κάποιος έπαινος, σας παρακαλώ, για την αγάπη του Κυρίου, ανανήψτε εσείς που έχετε ναρκωθεί από τέτοια πάθη, γρηγορήστε εσείς που κοιμάστε μπροστά σε τόσο μεγάλα προσκόμματα. Αν, λοιπόν, θέλουμε να ζήσουμε καλή ζωή και αν αγαπάμε να δούμε αγαθές ημέρες, ας ακούσουμε αυτόν που λέει: «απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό, αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την» και «πού στρέφονται τα μάτια του Κυρίου», παρά «πάνω σε εκείνους που τον φοβούνται»; Και πού στρέφεται το οργισμένο «πρόσωπο του Κυρίου», παρά «εναντίον εκείνων που πράττουν κακά, για να εξολοθρεύσει από τη γη τη μνήμη τους»; Όλη η συνέχεια του ψαλμού μάς υποδεικνύει μια άριστη νουθεσία, αν θέλουμε να δώσουμε προσοχή.