Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:19

Και να τους θρέψει σε καιρό λιμού. Σε καιρό διωγμού, λέει, όταν εκλείπουν οι νοητές τροφές, ο ίδιος ο Κύριος θα τους θρέψει διά του Αγίου Πνεύματος. Η δε ψυχή μας εγκαρτερεί στον Κύριο. Προβάλλουν την πεποίθησή τους σε αυτόν, ως άνθρωποι που την έχουν ήδη αποδείξει.

Διότι, όταν σκεφθεί το: «Ιδού ο Κύριος και ο μισθός του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με το έργο του», και αναλογιστεί τα δικά του πονηρά έργα, από τη μία πλευρά φοβάται την κόλαση και τρέμει ενώπιον των απειλών· από την άλλη όμως, για να μην καταποθεί από τη λύπη, τρέφει αγαθή ελπίδα αποβλέποντας στους οικτιρμούς και στη φιλανθρωπία του Θεού. Ελπίζει, δηλαδή, ότι η ψυχή του θα λυτρωθεί από τον θάνατο και ότι θα διατραφεί από Αυτόν σε καιρό λιμού. Η δε ψυχή μας προσμένει τον Κύριο, διότι είναι βοηθός και υπερασπιστής μας. Ο λόγος αυτός παρέχει προτροπή και παρηγοριά για υπομονή· έτσι ώστε, ακόμη και αν κάποτε καταληφθούμε από κάτι που μας θλίβει, να μη χωριστούμε από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού, αλλά με όλη μας την ψυχή να υπομένουμε τα επίπονα, αναμένοντας τη βοήθεια από τον Θεό. Διότι σε Αυτόν θα ευφρανθεί η καρδιά μας, και στο άγιο όνομά Του ελπίσαμε. Αυτό συμφωνεί με όσα αναφέρονται στην αρχή του ψαλμού: «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω»· και, «Σε Αυτόν θα ευφρανθεί η καρδιά μας». Και μου φαίνεται ότι σύμφωνα με αυτά έχει πει ο Απόστολος το: «Σε όλα αυτά υπερνικούμε μέσω Εκείνου που μας αγάπησε»· καθώς και το: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε για τις θλίψεις».

Έπειτα, τι είναι αυτό που ισοδυναμεί με τέτοια ευημερία; Ή πώς θα μπορούσαν να μην είναι γεμάτοι από κάθε χαρά, εκείνοι οι οποίοι τυγχάνουν της εποπτείας του Θεού; Και βεβαίως, το να μην το επιτύχουν αυτό φοβούνται κατ' ανάγκην όσοι εξαρτώνται από την αγάπη προς Αυτόν· οι οποίοι και έχουν το θάρρος τους όχι στους εαυτούς τους τόσο, αλλά στον Θεό που σπλαγχνίζεται, θέτοντας ως ελπίδα τους το έλεός Του. <Για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους.> (B f. 103 b, C f. 69) Διότι επιβλέπει, λέει, ώστε και να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους, και όχι απαραίτητα τον σαρκικό, αλλά κυρίως τον νοητό. Λέμε δε ότι θάνατος της ψυχής είναι το να πιαστεί κανείς σε διαβολικές παγίδες και να περιπέσει στα τέλματα της αμαρτίας· και εκτός από αυτά, το να ασθενεί στους πειρασμούς και να λυγίζει στις δοκιμασίες. Σκοπός λοιπόν του Θεού που επιβλέπει τους αγίους, είναι και να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές αυτών που τον φοβούνται, και να τους θρέψει σε καιρό πείνας. <Και να τους θρέψει σε καιρό πείνας.> (B f. 104, C f. 69) Διότι τις χορταίνει νοητώς και ιερώς, παρέχοντάς τους τον άρτο εξ ουρανού, δηλαδή την αληθινά ζωοποιό και σωτήρια διδασκαλία, και την παράκληση μέσω του Αγίου Πνεύματος, με την οποία δυναμώνουμε προς οτιδήποτε αγαθό. Διότι ο Κύριος δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσει η δίκαιη ψυχή.

Όταν περιπέσεις εντελώς στα βάθη των κακών, τότε και εσύ θα κατακρίνεις τους εχθρούς της αλήθειας. Διότι δεν πρόκειται να σταθεί η βουλή των ασεβών, σύμφωνα με αυτόν που λέει: Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών, και τα εξής. Η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα. Ή, ακόμη περισσότερο, εξαιτίας της σκληροκαρδίας μας υπερηφανευόμαστε και για τη σωματική μας δύναμη, αγνοώντας εκείνο που έχει ειπωθεί: ότι ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του. Και μετά από λίγο: Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν σε αυτούς που τον φοβούνται, για να γλιτώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους και να τους θρέψει σε καιρό πείνας. Γιατί δυσανασχετείς όταν νουθετείσαι; Διότι βλέπω ότι οι κινήσεις σου αποπνέουν φιλαρχία. Μην θαυμάζεις τη δόξα, αλλά να αποβλέπεις στον κίνδυνο που ακολουθεί. Διότι οι δυνατοί θα κριθούν με αυστηρότητα. Διότι, αν αμελήσαμε τη μία ψυχή, την οποία μας εμπιστεύθηκε ο Κύριος, και την αφήσαμε να χερσωθεί, σαν παραμελημένο αμπέλι, πώς θα μας εμπιστευθεί την επιμέλεια ολόκληρου του παραδείσου; Διότι αυτός που είναι πιστός στα λίγα, είναι πιστός και στα πολλά. Και αυτός που είναι άπιστος στα ελάχιστα, είναι άπιστος και στα πολλά.

Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του. Απατηλό είναι το άλογο για τη σωτηρία· και με την πολλή του δύναμη δεν πρόκειται να σώσει. Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε εκείνους που τον φοβούνται, σε αυτούς που ελπίζουν στο έλεός του, για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους και να τους διαθρέψει σε καιρό λιμού.

Τα προκείμενα βρίσκονται σε συνάφεια με το νόημα των προλεχθέντων. Διότι, αφού ο λόγος κάλεσε όλους τους ανθρώπους της γης στον φόβο του Θεού με το να πει πρωτύτερα: «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη»· έπειτα, ενθαρρύνοντάς τους να μην αγωνιούν ούτε να φοβούνται τους διωγμούς που πρόκειται να εγερθούν εναντίον τους, συνέδεσε μέσω των προηγουμένων το: «Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών», και τα εξής. Διατηρώντας, λοιπόν, το ίδιο νόημα, λέει και μέσα από τα προκείμενα: Λάβετε θάρρος, όλοι εσείς προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος. Εάν πράγματι προσέλθετε στον δικό Του φόβο, θα έχετε τους οφθαλμούς Του και τη διορατική Του δύναμη να σας επιβλέπει, και να σας διασώζει από όλους τους εχθρούς και τους επιβούλους. Διότι «ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε αυτούς που τον φοβούνται, σε αυτούς που ελπίζουν στο έλεός του, για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους». Επειδή δίχως αυτούς τους οφθαλμούς του Θεού δεν υπάρχει άλλη ελπίδα σωτηρίας, ούτε για βασιλιά που θαρρεύει στη στρατιωτική του δύναμη, ούτε για γίγαντα που καυχάται για το πλήθος της δύναμης και της ισχύος του, ούτε για άλογο που ελπίζει στην ταχύτητα των ποδιών του. Διότι όλα αυτά διαψεύδουν, αποτυγχάνουν και πλανούν όσους έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε αυτά. Αλλά εσείς να έχετε θάρρος, εσείς που επικαλείστε τον Κύριο και έχετε ενστερνιστεί τον φόβο Του.

Και να μη φοβάστε ούτε τις βουλές των εθνών, τις οποίες ο Κύριος διασκορπίζει, ούτε τους λογισμούς των λαών, τους οποίους ο Κύριος ακυρώνει, ούτε τις αποφάσεις των αρχόντων, τις οποίες ο Ίδιος ανατρέπει. Αλλά ούτε να καταπλήσσεστε από βασιλιά που εναποθέτει την πεποίθησή του στο πλήθος της στρατιωτικής του δύναμης, ούτε από γίγαντα που υπερηφανεύεται για την ισχύ και τη ρώμη του σώματός του. Έχοντας δε ως μέγα φυλακτήριο τους οφθαλμούς της πρόνοιάς Του, σε Αυτόν μόνο να ελπίζετε και στο έλεός Του, ώστε να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους. Θάνατος δε της ψυχής θα ήταν η άρνηση του Θεού και η παντελής αποστασία, καθώς και οι προς θάνατον αμαρτίες· ώστε, κι αν συμβεί ποτέ τα σώματα εκείνων που ελπίζουν στον Κύριο να παραδοθούν στον κοινό θάνατο εξαιτίας της μαρτυρίας τους για Αυτόν, οι οφθαλμοί Του όμως, επειδή μερίμνησαν για το ανώτερο, λύτρωσαν τις ψυχές τους από τον θάνατο.

Και όχι μόνο πράττουν αυτό, αλλά μεριμνούν και για να τους θρέψουν σε καιρό λιμού. Διότι στους καιρούς των διωγμών, κατά τους οποίους πολλές φορές εμποδίζονται μεν οι διδασκαλίες και τα αναγνώσματα των θεόπνευστων Γραφών, και σπανίζει εκείνος που μεταδίδει την πνευματική τροφή στις ψυχές των ανθρώπων, όμως οι οφθαλμοί του Κυρίου, με την επενέργεια του θείου Πνεύματος, διατρέφουν τις ψυχές τους καθιστώντας τους θεοδίδακτους, έτσι ώστε να τρέφονται με απόρρητη δύναμη ακόμη και χωρίς τη διδασκαλία των ανθρώπων.

Διότι αυτά ήταν έργα του Μωυσή και του Ηλία και του δικού μου Θεού, από τον οποίο έλαβαν και εκείνοι τη δύναμη να τα πράττουν· ίσως βέβαια να οφείλονταν και σε εκείνους τους καιρούς και στην τότε κατάσταση, επειδή τα σημεία προορίζονται για τους απίστους και όχι για τους πιστούς. Όσα όμως είναι συνέπεια αυτών και οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα, αυτά και τα σκέφθηκε και τα έφερε εις πέρας με την ίδια πίστη. Διότι, αφού με τον λόγο και τις προτροπές του άνοιξε τις αποθήκες εκείνων που είχαν αγαθά, πράττει τα της Γραφής: μοιράζει τροφή στους πεινασμένους και χορταίνει με άρτους τους φτωχούς, τους διατρέφει σε καιρό λιμού και γεμίζει με αγαθά τις πεινασμένες ψυχές. Και με ποιον τρόπο; Διότι ούτε και αυτό αποτελεί μικρή προσθήκη.

Γι’ αυτό, θεωρούμε άχρηστη για τη σωτηρία την κατά σάρκα οδό του νόμου, την οποία αποκαλεί ψευδή ίππο, καθώς και κάθε σωματική κατανόηση των εντολών (η οποία θα μπορούσε να ταυτιστεί με τον γίγαντα)· όπως ακριβώς αποδοκιμάζει τέτοια πράγματα ο ψαλμωδός λέγοντας με αινιγματικό τρόπο: «Ψευδής είναι ο ίππος για τη σωτηρία, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του». Ατενίζοντας δε Εκείνον που λυτρώνει τις ψυχές μας από τον θάνατο μέσω της ουράνιας τροφής (όπως λέει ο προφήτης ότι: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε αυτούς που τον φοβούνται, σε αυτούς που ελπίζουν στο έλεός του, για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους και να τους θρέψει σε καιρό λιμού»), λέμε το εξής: «Η ψυχή μας προσμένει τον Κύριο, ο οποίος μας επέβλεψε από τους ουρανούς» και ότι «Ας έλθει, Κύριε, το έλεός σου εφ’ ημάς, όπως ακριβώς ελπίσαμε σε εσένα». Εξαιτίας αυτών, ο Εβραίος δεν αποδέχεται την επιγραφή αυτού του ψαλμού. Πάλι, με τον ίδιο τρόπο, ο τεσσαρακοστός δεύτερος ψαλμός δεν φέρει επιγραφή στους Εβραίους, πράγμα που φανερώνει, νομίζω, η λογική: ότι το μυστήριο που περιέχεται σε αυτόν τον ψαλμό ήταν απαράδεκτο για όσους ιουδαΐζουν σύμφωνα με την αίρεσή τους. Διότι υπόσχεται ότι θα εισέλθει στο θυσιαστήριο έχοντας γίνει νέος. Αλλά για τον Εβραίο αυτό δεν ισχύει. Επειδή δεν αποδέχεται να ανανεωθεί στο μυστήριο της σωτηρίας μέσω της άνωθεν γέννησης.

«Λαός, τον οποίο εξέλεξε» Ομοίως εννοείται ο λαός από τα έθνη που πίστεψε· διότι αυτόν τον λαό που περιπλανιόταν εξέλεξε, για τον οποίο μιλάει ως «λαό περιούσιο». «Από τον ουρανό» Διότι επέβλεψε και, σπλαγχνιζόμενος τον άνθρωπο, ήλθε από τον ουρανό. «Είδε τους πάντες» Ως Θεός επισκέφθηκε τους πάντες. «Από την έτοιμη κατοικία» Από τους κόλπους του Πατρός. «Επέβλεψε» Διότι ο Θεός γνωρίζει κατ' αριθμόν όλους τους ανθρώπους. «Αυτός που έπλασε» Εμπιστευόμενος σε καθέναν μία καρδιά. «Αυτός που κατανοεί» Διότι ως Θεός γνωρίζει τους διαλογισμούς όλων και βλέπει τα έργα τους. «Δεν σώζεται» Εννοεί τον διάβολο· διότι νόμιζε ότι βασιλεύει στην ανθρωπότητα, υποσχόμενος δύναμη σε όλους· όμως ούτε τον εαυτό του έσωσε, ούτε αυτούς που τον πίστεψαν. «Ούτε ο γίγαντας» Ο ίδιος ο διάβολος· διότι έλεγε ότι «υπεράνω των άστρων θα θέσω τον θρόνο μου», αλλά έπεσε. Αυτό βέβαια εκπληρώθηκε και στον Γολιάθ. «Ψεύτικο το άλογο» Εννοεί τον διάβολο, ως ιππεύοντα σε όλη την οικουμένη και χρεμετίζοντα εναντίον όλων· διότι εξαπάτησε όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν. «Και με το πλήθος» Διότι πολλή είναι η δυναστεία του, αλλά μάταιη. «Ιδού οι οφθαλμοί» Πάνω σε όλους τους δικαίους, αυτούς που πίστεψαν σε Αυτόν και Τον φοβούνται. «Σε αυτούς που ελπίζουν» Σε όλους τους δικαίους και τους μάρτυρες, όσοι με ακρίβεια και αλήθεια ήλπισαν σε Αυτόν. «Για να τους λυτρώσει από τον θάνατο» Από τον αισθητό θάνατο και από τον νοητό της αμαρτίας. «Και να τους θρέψει» Με αισθητό και νοητό τρόπο. «Η ψυχή μας» Των μαρτύρων και όλων όσοι θλίβονται για τον Χριστό.

Διότι ο Θεός δεν μιλούσε για τον άρτο. Ω, φοβερέ, και ψυχοφθόρε, και βλαβερέ λιμέ! Ω, λιμέ, πρόξενε της αιώνιας κολάσεως! Αυτός ο λιμός είναι ο χορηγός κάθε πονηρού πράγματος· αυτός ο λιμός είναι ο αίτιος κάθε κακού. Προβλέποντας αυτόν τον λιμό να έρχεται, ο προφήτης Δαβίδ παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: Θεέ μου, μη σιωπήσεις απέναντί μου. Και για τους ένθερμους πιστούς προφήτευσε λέγοντας: Για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους, και να τους θρέψει σε καιρό λιμού. Και αλλού λέει: Και σε ημέρες λιμού θα χορτάσουν· και πάλι, Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε σε εκείνους που τον φοβούνται. Αυτά τα είπε ο Δαβίδ για εκείνους που ερευνούν τις Γραφές, ότι δεν θα πεινάσουν. Ας ερευνήσουμε τις Γραφές, αδελφοί, για να μην πεινάσουμε όταν έρθει ο ψυχοφθόρος λιμός· ας ερευνήσουμε, για να μην πλανηθούμε, και παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο. Γι' αυτό λέει ο Κύριος προς εκείνους που αμελούν: Πλανάσθε, επειδή δεν κατανοείτε τις Γραφές.

Μάθετε δε από ποιον και προς ποιον χορηγείται η βοήθεια, και αφού ανυψώσετε σε αυτόν την ελπίδα σας, δεν θα καταισχυνθείτε. «Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν αυτούς που τον φοβούνται και ελπίζουν στο έλεός του», μέσω του οποίου και ευδοκιμούν, μέσω του οποίου «λυτρώνονται από τον θάνατο οι ψυχές τους και τρέφονται», όταν ο λιμός κατατήκει τους πολλούς. «Η δε ψυχή μας προσμένει τον Κύριο», δηλαδή απεκδέχεται «ότι είναι βοηθός και υπερασπιστής μας» και «σε αυτόν θα ευφρανθεί η καρδιά μας, και στο άγιο όνομά του ελπίσαμε».