Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:2

Διότι το να αινεί κανείς τον Θεό με εύηχα κύμβαλα, με κιθάρα και με δεκάχορδο ψαλτήρι, αποτελούσε πάλι σύμβολο και ένδειξη του ότι τα μεν μέλη του σώματος συγκροτούνται ευτάκτως σαν χορδές, οι δε λογισμοί της ψυχής γίνονται σαν κύμβαλα, και έπειτα με τον ήχο και το νεύμα του Πνεύματος όλα αυτά κινούνται και ζουν· ώστε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ο άνθρωπος να ζει κατά το πνεύμα, και να νεκρώνει τις πράξεις του σώματος. Διότι έτσι, εκείνος που ψάλλει ορθά, ρυθμίζει την ψυχή του, και την οδηγεί τρόπον τινά από την ανισορροπία στην ισορροπία· ώστε, παραμένοντας σταθερή στη φυσική της κατάσταση, να μην πτοείται από τίποτε, αλλά μάλλον να αποκτά αγαθές παραστάσεις, και να φλέγεται από ακόμη μεγαλύτερο πόθο για τα μελλοντικά αγαθά.

Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω... με δεκάχορδο ψαλτήριο ψάλτε σε Αυτόν. Ονομάζει το σώμα δεκάχορδο ψαλτήριο, επειδή διαθέτει πέντε αισθήσεις και πέντε ενέργειες της ψυχής, καθώς μέσω της κάθε αίσθησης εκδηλώνεται και η αντίστοιχη ενέργεια. Ψάλτε σε Αυτόν άσμα καινό. Με αυτό λέει σαφώς ότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή έχει λάβει τέλος.

Εξομολογείσθε στον Κύριο με κιθάρα, με ψαλτήρι δεκάχορδο ψάλτε σε Αυτόν. Πρώτα πρέπει να εξομολογηθούμε στον Κύριο με κιθάρα· δηλαδή, να αποδώσουμε αρμονικά τις ενέργειες του σώματος. Διότι, επειδή αμαρτήσαμε με το σώμα, όταν παραστήσαμε τα μέλη μας δούλα της αμαρτίας για την ανομία, ας εξομολογηθούμε και με το σώμα, χρησιμοποιώντας το ίδιο όργανο για την αναίρεση της αμαρτίας. Λοιδόρησες; Ευλόγησε. Πλεονέκτησες; Απόδωσε. Μέθυσες; Νήστεψε. Αλαζονεύτηκες; Ταπεινώσου. Φθόνησες; Παρηγόρησε.

Διέπραξες φόνο; Μαρτύρησε· ή πράξε τα ισοδύναμα του μαρτυρίου, και μέσω της εξομολογήσεως κακοπάθησε το σώμα σου. Και τότε, μετά την εξομολόγηση, είσαι άξιος να ψάλλεις στον Θεό με δεκάχορδο ψαλτήριο. Διότι πρέπει προηγουμένως να επανορθώσεις τις ενέργειες του σώματος, ώστε να τις επιτελείς σε αρμονία με τον θείο λόγο, και έτσι να αναβείς στη θεωρία των νοητών. Διότι ίσως «ψαλτήριο» ονομάζεται ο νους που αναζητά τα άνω, επειδή η κατασκευή αυτού του οργάνου αντλεί την ηχητική του δύναμη από τα άνω. Τα μεν λοιπόν έργα του σώματος, τρόπον τινά, εξομολογούνται στον Θεό από κάτω· τα δε μυστήρια που εξαγγέλλονται μέσω του νου αντλούν τις αφορμές τους από τα άνω, ωσάν να ενηχούνται μέσω του πνεύματος. Εκείνος, λοιπόν, που προσέχει όλες τις εντολές και δημιουργεί κατά κάποιον τρόπο μια συνωδία και συμφωνία μεταξύ τους, αυτός ψάλλει στον Θεό με δεκάχορδο ψαλτήριο, επειδή δέκα είναι οι γενικές εντολές που γράφτηκαν κατά την πρώτη παράδοση του νόμου. «Ψάλατε στον Κύριο άσμα καινό». Τουτέστιν, να λατρεύετε τον Θεό όχι με την παλαιότητα του γράμματος, αλλά με την καινότητα του πνεύματος. Εκείνος που δεν εκλαμβάνει τον νόμο σωματικώς, αλλά γνωρίζει την πνευματική του διάσταση, αυτός ψάλλει το καινό άσμα.

Και για να μιλήσω συνοπτικά, αυτό σημαίνει να αγάλλονται οι δίκαιοι εν Κυρίω, το να επιλέγουν να φρονούν μόνο όσα είναι ευχάριστα και αγαπητά σε Αυτόν, και να επιθυμούν διακαώς τα άριστα έργα, ενώ να απομακρύνονται από τις κοσμικές επιθυμίες και την τύρβη της παρούσας ζωής. <Δοξολογείτε τον Κύριο με κιθάρα, με δεκάχορδο ψαλτήρι ψάλτε σε αυτόν.> (A f. 175 b) Σε άλλους ψαλμούς είναι γραμμένο, από τη μια μεριά, «Εκουσίως θα σου προσφέρω θυσία» και από την άλλη πάλι, «Με τη θέλησή μου θα τον δοξολογήσω». Με αυτά εννοεί ότι δεν πρέπει να γίνονται οι προσευχές χωρίς τη θέλησή μας, ούτε με κατήφεια και οκνηρία, αλλά από αγαθή διάνοια και με ιλαρό φρόνημα. Αυτό λέμε ότι υποδηλώνεται και εδώ, καθώς ο λόγος έφερε ως παράδειγμα αυτούς που έχουν συνηθίσει να χρησιμοποιούν κιθάρα και ψαλτήρι. Διότι το Πνεύμα δεν προστάζει βέβαια να ανακρούεται μέλος μέσω χορδών, ούτε προστάζει εκείνους που μεριμνούν για τη νοητή ευθύτητα να καταπιάνονται με κοσμικά παιχνίδια, αλλά παραγγέλλει να προσφέρουν τις δοξολογίες με την αγιοπρεπή ευφροσύνη.

Δοξολογείτε τον Κύριο με κιθάρα, με δεκάχορδο ψαλτήρι ψάλτε σε αυτόν. Αυτά έχουν γραφτεί σύμφωνα με την πρώτη παράδοση του νόμου. Και εκείνος που διαφυλάσσει τις εσωτερικές και τις εξωτερικές αισθήσεις του καθαρές και άμεμπτες, ψάλλει στον Θεό με δεκάχορδο ψαλτήρι. Ψάλτε του νέο άσμα. Το μεν παλαιό άσμα, μέσω της παλαιάς κιθάρας και του παλαιού ψαλτηρίου, των άψυχων οργάνων, σαν μέσα από σύμβολα και εικόνες, καλλιεργούνταν από τον προηγούμενο λαό· το νέο άσμα όμως, πιο μεγαλειώδες και πιο θεοπρεπές, αναπέμπεται στον Θεό μέσω ζωντανής κιθάρας και μέσω του δεκάχορδου ψαλτηρίου, όπως αυτό έχει ερμηνευθεί.

Ψαλμός του Δαβίδ. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. Στον Δαβίδ δόθηκε η προφητεία της θεολογίας, η οποία υποδηλώνει τα σχετικά με [τον Χριστό και] τους σωζόμενους. Αγαλλιάσθε. Εννοεί τις ψυχές των δικαίων (αγίων), όσες συναναστήθηκαν (συνανέβησαν) με τον Χριστό· αυτές μόνες αγαλλιάστηκαν αληθινά, έχοντας ελευθερωθεί από τα δεσμά. Τοις ευθέσι. Διότι τότε οι ευθείς στην καρδιά έλαβαν τον έπαινο από τον Θεό. Εξομολογείσθε. Δηλαδή, από καρδιάς να κάνετε την εξομολόγηση· διότι κιθάρα της ψυχής είναι η καρδιά, η οποία γεννά τη φρόνηση (όσφρηση), όπως η κιθάρα τους φθόγγους. Εν ψαλτηρίω. Ας είναι λοιπόν δεκάχορδη η καρδιά, δηλαδή ενδυναμωμένη με τις δέκα εντολές, που είναι ο δεκάλογος. Και χορδές λέγονται επίσης τα δέκα δάχτυλα, με τα οποία κρατείται το ψαλτήρι. Άσατε αυτώ. [Το καινόν άσμα,] δηλαδή τη νέα δοξολογία, η οποία ψάλλεται από τους πιστούς μετά την κατάβαση του Χριστού. Καλώς ψάλατε. Δηλαδή με σύνεση και φόβο Θεού και με φωνή [που φοβάται τον Κύριο]. Ότι ευθύς. Ο Χριστός ως αληθινός Λόγος του Πατρός (Σωτήρος). Και πάντα τα έργα. Διότι πάντα όσα έγιναν διά του Λόγου και Θεού κρατούνται με την πίστη, ως μεγάλα και ανεξιχνίαστα. Αγαπά. Γι' αυτόν τον λόγο ήλθε, για να παράσχει (παραγάγει) έλεος και κρίση στο γένος των ανθρώπων· διότι κρίση είναι η αλήθεια. Του ελέους. Διότι ο Θεός (ως Θεός) γέμισε όλη τη γη με το έλεός Του, περπατώντας πάνω σε αυτήν.

ΛΟΓΟΣ Γ' ΚΑΘΙΣΜΑ ΠΕΜΠΤΟ Ψαλμός λβ' <Του Δαβίδ.> «Αγαλλιάσθε», λέγει, «οι δίκαιοι εν Κυρίω», και όχι βέβαια σε βιοτικά ανωφελή πράγματα που παρέρχονται. Διότι όλα χάνονται σαν ρεύμα ποταμού και σαν ανοιξιάτικο άνθος, ενώ μόνιμο και διαρκές είναι το αγαθό της δικαιοσύνης, μέσω της οποίας και η αγαλλίαση προς τον Κύριο καθίσταται πιο σταθερή. «Στους ευθείς ταιριάζει αίνεση» και τιμή, και όχι βέβαια στους διεστραμμένους και άτιμους μέσα στις αμαρτίες. «Δοξολογείτε τον Κύριο με κιθάρα» της αγνής γλώσσας «και με ψαλτήρι δεκάχορδο», δηλαδή των πέντε αισθήσεων που διπλασιάζονται, «ψάλτε σε αυτόν. Άσατε σε αυτόν άσμα καινό», εσείς οι εραστές και μελωδοί της Καινής Διαθήκης, «καλώς ψάλατε σε αυτόν με αλαλαγμό» συνετό και νουνεχή. «Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου» και προς τους ευθείς στην καρδιά. «Αγαπά την ελεημοσύνη» με ευδιάκριτη κρίση ο Κύριος· «από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη», χάρη στο οποίο και συντηρείται. Διότι, εάν δεν τη συγκρατούσε το δικό του έλεος, θα πάθαινε ό,τι και τα Σόδομα και τα Γόμορρα λόγω της υπερβολικής κακίας. «Με τον λόγο του Κυρίου», τον ενυπόστατο Χριστό, «οι ουρανοί στερεώθηκαν· και με το πνεύμα του στόματός του», το ομοίως ενυπόστατο, «όλη η δύναμή του. Εκείνος που συνάγει», δηλαδή το ίδιο το Πνεύμα, η δύναμη του Κυρίου, «σαν σε ασκό τα ύδατα της θάλασσας» σε μία συναγωγή, για να φανεί η ξηρά, αυτός που «τοποθετεί σε θησαυρούς τις αβύσσους» και τα απύθμενα βάθη. «