Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:3

Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω... με δεκάχορδο ψαλτήριο ψάλτε σε Αυτόν. Ονομάζει το σώμα δεκάχορδο ψαλτήριο, επειδή διαθέτει πέντε αισθήσεις και πέντε ενέργειες της ψυχής, καθώς μέσω της κάθε αίσθησης εκδηλώνεται και η αντίστοιχη ενέργεια. Ψάλτε σε Αυτόν άσμα καινό. Με αυτό λέει σαφώς ότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή έχει λάβει τέλος.

Διέπραξες φόνο; Μαρτύρησε· ή πράξε τα ισοδύναμα του μαρτυρίου, και μέσω της εξομολογήσεως κακοπάθησε το σώμα σου. Και τότε, μετά την εξομολόγηση, είσαι άξιος να ψάλλεις στον Θεό με δεκάχορδο ψαλτήριο. Διότι πρέπει προηγουμένως να επανορθώσεις τις ενέργειες του σώματος, ώστε να τις επιτελείς σε αρμονία με τον θείο λόγο, και έτσι να αναβείς στη θεωρία των νοητών. Διότι ίσως «ψαλτήριο» ονομάζεται ο νους που αναζητά τα άνω, επειδή η κατασκευή αυτού του οργάνου αντλεί την ηχητική του δύναμη από τα άνω. Τα μεν λοιπόν έργα του σώματος, τρόπον τινά, εξομολογούνται στον Θεό από κάτω· τα δε μυστήρια που εξαγγέλλονται μέσω του νου αντλούν τις αφορμές τους από τα άνω, ωσάν να ενηχούνται μέσω του πνεύματος. Εκείνος, λοιπόν, που προσέχει όλες τις εντολές και δημιουργεί κατά κάποιον τρόπο μια συνωδία και συμφωνία μεταξύ τους, αυτός ψάλλει στον Θεό με δεκάχορδο ψαλτήριο, επειδή δέκα είναι οι γενικές εντολές που γράφτηκαν κατά την πρώτη παράδοση του νόμου. «Ψάλατε στον Κύριο άσμα καινό». Τουτέστιν, να λατρεύετε τον Θεό όχι με την παλαιότητα του γράμματος, αλλά με την καινότητα του πνεύματος. Εκείνος που δεν εκλαμβάνει τον νόμο σωματικώς, αλλά γνωρίζει την πνευματική του διάσταση, αυτός ψάλλει το καινό άσμα.

Ψάλτε του ορθά με αλαλαγμό. Ακούστε το παράγγελμα. Ψάλτε ορθά· με διάνοια απερίσπαστη, με ειλικρινή διάθεση. Με αλαλαγμό ψάλτε. Όπως ακριβώς κάποιοι καλοί στρατιώτες μετά τα επινίκια κατά των εχθρών, αναπέμψτε ύμνους στον αίτιο της νίκης. «Να έχετε θάρρος», λέει, «εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ποιος από τους ανθρώπους είναι ικανός να αντιπαραταχθεί απέναντι στον πονηρό, αν δεν καταφύγουμε στη σκέπη του αρχιστράτηγου της δυνάμεως, ώστε από εκεί, μέσα από την πίστη μας σε αυτόν, να χτυπήσουμε και να τοξεύσουμε τον εχθρό μας; Ψάλτε, λοιπόν, ορθά με αλαλαγμό.

Είναι πιθανό ότι, ακολουθώντας τα αρχαία έθιμα, ο Ψαλμωδός αναφέρει εδώ τα μουσικά όργανα. Διότι ήταν συνήθεια στους Ιουδαίους να κτυπούν κάποτε τη λύρα, να χρησιμοποιούν κύμβαλα και νάβλες και κάποια άλλα παρόμοια όργανα, και να ψάλλουν ύμνους στον ναό τους. (B φ. 97) Παρατήρησε ότι δεν προστάζει στους αγίους, δηλαδή στους ευθείς, να θυσιάζουν βόδια, ούτε βέβαια να χρησιμοποιούν καπνούς και λιβάνι· αλλά μάλλον να ψάλλουν ύμνους και να προσφέρουν αναίμακτες θυσίες, πράγμα που αποτελεί σύμβολο της εν Χριστώ πολιτείας. Αφού απέρριψε τις θυσίες δι' αιμάτων, λέγοντας προς τον Ισραήλ: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους», προτρέπει σε ωδές και μέλη λέγοντας: «Θυσίασε στον Θεό θυσία αινέσεως.» <Ψάλατε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλατε σε αυτόν ωραία με αλαλαγμό.> (A φ. 176 β) Θα μπορούσε κανείς να δει και από αυτό ότι το Πνεύμα, μέσω του Ψαλμωδού, δεν απευθύνεται τώρα σε όσους τελούν τη λατρεία σύμφωνα με τον Νόμο, αλλά στους εραστές της εν Χριστώ πολιτείας και σε όσους έχουν πλουτίσει από Αυτόν με τη δικαίωση μέσω της πίστεως. Αυτοί θα ήταν εκείνοι για τους οποίους μιλούσε στην αρχή του προηγούμενου ψαλμού: «Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες.» Διότι σε ποιους συγχώρησε τις αμαρτίες, παρά σε όσους αναμορφώθηκαν σε καινότητα ζωής μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι, οι οποίοι και ξέπλυναν κάθε μολυσμό μέσω του αγίου βαπτίσματος;

Σε αυτούς παραγγέλλει να υμνούν, και όχι απλώς, αλλά με έναν τρόπο ίσως ασυνήθιστο σε εκείνους πριν από εμάς. Διότι λέει πως το άσμα πρέπει να είναι νέο, πράγμα που δηλώνει σαφώς ότι ο νόμος του Μωυσή έλαβε τέλος. Να ψάλλουν δε καλά, δηλαδή με φρόνηση σαν σε αλαλαγμό. Τον δε αλαλαγμό, λέμε ότι είναι επινίκια κραυγή που αναφωνείται από τον στρατό για την πτώση των εχθρών. [<«Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου.»>] Επειδή, λέει, είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου, και τα έργα Του χαρακτηρίζονται από πιστότητα, να αγαλλιάσθε εν Κυρίω.

Του Ησαΐα. «Και αυτός είναι σοφός και επέφερε επάνω τους κακά, και ο Λόγος του δεν αθετήθηκε.» Διότι όντως ο σοφός Πατέρας του Θεού Λόγου επισωρεύει κακά σε όσους αθέτησαν τον Υιό. Ο Ψαλμωδός. Η καρδιά μου ανέβλυσε Λόγο αγαθό. —Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει στον ουρανό. Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε σε αυτόν ωραία με αλαλαγμό. Διότι ο Λόγος του Κυρίου είναι ευθύς, και όλα τα έργα του χαρακτηρίζονται από πιστότητα.

Δοξολογείτε τον Κύριο με κιθάρα, με δεκάχορδο ψαλτήρι ψάλτε σε αυτόν. Αυτά έχουν γραφτεί σύμφωνα με την πρώτη παράδοση του νόμου. Και εκείνος που διαφυλάσσει τις εσωτερικές και τις εξωτερικές αισθήσεις του καθαρές και άμεμπτες, ψάλλει στον Θεό με δεκάχορδο ψαλτήρι. Ψάλτε του νέο άσμα. Το μεν παλαιό άσμα, μέσω της παλαιάς κιθάρας και του παλαιού ψαλτηρίου, των άψυχων οργάνων, σαν μέσα από σύμβολα και εικόνες, καλλιεργούνταν από τον προηγούμενο λαό· το νέο άσμα όμως, πιο μεγαλειώδες και πιο θεοπρεπές, αναπέμπεται στον Θεό μέσω ζωντανής κιθάρας και μέσω του δεκάχορδου ψαλτηρίου, όπως αυτό έχει ερμηνευθεί.

Ορθώς ψάλατε με αλαλαγμό. Αυτός ο αλαλαγμός είναι μυστικός· γι' αυτό έχει ειπωθεί κάπου: Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Αλλά και αντί για βόδια και μοσχάρια, και για τις αιματηρές θυσίες, αναφέρει ότι έχει προσφέρει θυσίες αλαλαγμού εκείνος που είπε: Περιήλθα και θυσίασα στη σκηνή του θυσία αλαλαγμού.

Ψαλμός του Δαβίδ. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. Στον Δαβίδ δόθηκε η προφητεία της θεολογίας, η οποία υποδηλώνει τα σχετικά με [τον Χριστό και] τους σωζόμενους. Αγαλλιάσθε. Εννοεί τις ψυχές των δικαίων (αγίων), όσες συναναστήθηκαν (συνανέβησαν) με τον Χριστό· αυτές μόνες αγαλλιάστηκαν αληθινά, έχοντας ελευθερωθεί από τα δεσμά. Τοις ευθέσι. Διότι τότε οι ευθείς στην καρδιά έλαβαν τον έπαινο από τον Θεό. Εξομολογείσθε. Δηλαδή, από καρδιάς να κάνετε την εξομολόγηση· διότι κιθάρα της ψυχής είναι η καρδιά, η οποία γεννά τη φρόνηση (όσφρηση), όπως η κιθάρα τους φθόγγους. Εν ψαλτηρίω. Ας είναι λοιπόν δεκάχορδη η καρδιά, δηλαδή ενδυναμωμένη με τις δέκα εντολές, που είναι ο δεκάλογος. Και χορδές λέγονται επίσης τα δέκα δάχτυλα, με τα οποία κρατείται το ψαλτήρι. Άσατε αυτώ. [Το καινόν άσμα,] δηλαδή τη νέα δοξολογία, η οποία ψάλλεται από τους πιστούς μετά την κατάβαση του Χριστού. Καλώς ψάλατε. Δηλαδή με σύνεση και φόβο Θεού και με φωνή [που φοβάται τον Κύριο]. Ότι ευθύς. Ο Χριστός ως αληθινός Λόγος του Πατρός (Σωτήρος). Και πάντα τα έργα. Διότι πάντα όσα έγιναν διά του Λόγου και Θεού κρατούνται με την πίστη, ως μεγάλα και ανεξιχνίαστα. Αγαπά. Γι' αυτόν τον λόγο ήλθε, για να παράσχει (παραγάγει) έλεος και κρίση στο γένος των ανθρώπων· διότι κρίση είναι η αλήθεια. Του ελέους. Διότι ο Θεός (ως Θεός) γέμισε όλη τη γη με το έλεός Του, περπατώντας πάνω σε αυτήν.

ΛΟΓΟΣ Γ' ΚΑΘΙΣΜΑ ΠΕΜΠΤΟ Ψαλμός λβ' <Του Δαβίδ.> «Αγαλλιάσθε», λέγει, «οι δίκαιοι εν Κυρίω», και όχι βέβαια σε βιοτικά ανωφελή πράγματα που παρέρχονται. Διότι όλα χάνονται σαν ρεύμα ποταμού και σαν ανοιξιάτικο άνθος, ενώ μόνιμο και διαρκές είναι το αγαθό της δικαιοσύνης, μέσω της οποίας και η αγαλλίαση προς τον Κύριο καθίσταται πιο σταθερή. «Στους ευθείς ταιριάζει αίνεση» και τιμή, και όχι βέβαια στους διεστραμμένους και άτιμους μέσα στις αμαρτίες. «Δοξολογείτε τον Κύριο με κιθάρα» της αγνής γλώσσας «και με ψαλτήρι δεκάχορδο», δηλαδή των πέντε αισθήσεων που διπλασιάζονται, «ψάλτε σε αυτόν. Άσατε σε αυτόν άσμα καινό», εσείς οι εραστές και μελωδοί της Καινής Διαθήκης, «καλώς ψάλατε σε αυτόν με αλαλαγμό» συνετό και νουνεχή. «Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου» και προς τους ευθείς στην καρδιά. «Αγαπά την ελεημοσύνη» με ευδιάκριτη κρίση ο Κύριος· «από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη», χάρη στο οποίο και συντηρείται. Διότι, εάν δεν τη συγκρατούσε το δικό του έλεος, θα πάθαινε ό,τι και τα Σόδομα και τα Γόμορρα λόγω της υπερβολικής κακίας. «Με τον λόγο του Κυρίου», τον ενυπόστατο Χριστό, «οι ουρανοί στερεώθηκαν· και με το πνεύμα του στόματός του», το ομοίως ενυπόστατο, «όλη η δύναμή του. Εκείνος που συνάγει», δηλαδή το ίδιο το Πνεύμα, η δύναμη του Κυρίου, «σαν σε ασκό τα ύδατα της θάλασσας» σε μία συναγωγή, για να φανεί η ξηρά, αυτός που «τοποθετεί σε θησαυρούς τις αβύσσους» και τα απύθμενα βάθη. «