Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:4

Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου. Δηλαδή ο ευαγγελικός. Και όλα τα έργα του γίνονται με πίστη. Πρέπει, λέγει, να πιστεύουμε σε όσα επιτελούνται μέσω αυτού με τρόπο θεοπρεπή. Αγαπά την ελεημοσύνη και τη δικαιοσύνη ο Κύριος. Αυτά, λέγει, απαιτεί από όσους πιστεύουν σε αυτόν.

Αυτό ακριβώς έχει πει και το Πνεύμα στους Ψαλμούς με την πλέον ωραία σαφήνεια, ότι «ευθύς είναι ο Λόγος του Κυρίου, και όλα τα έργα του χαρακτηρίζονται από πιστότητα»· όπως ακριβώς λέει και σε άλλον: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε· τα πάντα τα εποίησας με σοφία».

Αυτό το έχει διατυπώσει και το Πνεύμα στους Ψαλμούς με την πλέον εξαίρετη διάκριση, ότι «ευθύς είναι ο λόγος του Κυρίου και όλα τα έργα Του είναι εν πίστει», όπως ακριβώς λέγει και σε άλλο σημείο: «Ως εμεγαλύνθησαν τα έργα Σου, Κύριε· τα πάντα εν σοφία εποίησας».

Ο δε αλαλαγμός είναι μια άναρθρη φωνή, η οποία ηχεί συντονισμένα από εκείνους που συνασπίζονται στον πόλεμο. Με συμφωνία, λοιπόν, και με σύμπνοια, και με την ένωση που προέρχεται από την αγάπη, να ψάλλετε. Τι πρέπει, λοιπόν, να λένε όσοι ψάλλουν; Ότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου. Γι' αυτό προηγουμένως καλεί προς αίνεση τους ευθείς, επειδή ευθύς είναι και ο Λόγος που πρόκειται να δοξαστεί, ο Λόγος του Κυρίου, ο Οποίος βρισκόταν εξαρχής μαζί με τον Θεό, και ήταν Θεός. Ευθύς, λοιπόν, είναι ο Πατέρας· ευθύς ο Υιός· ευθές το Άγιο Πνεύμα. Και όλα τα έργα Του είναι εν πίστει. Τι σημαίνει αυτό που λέει; Έργο είναι ο ουρανός, έργο η γη, έργο η θάλασσα, ο αέρας, όλα τα άψυχα, τα έμψυχα, τα λογικά, τα άλογα. Πώς, λοιπόν, είναι όλα εν πίστει; Ποια πίστη υπάρχει στα άψυχα; Ποια είναι η πίστη των άλογων όντων; Ποια πίστη υπάρχει στον λίθο; Ποια πίστη στον σκύλο; Ούτε το άψυχο ούτε το άλογο διαθέτει πίστη. Ωστόσο, η απόφανση δεν εξαίρεσε τίποτα, αλλά τα συμπεριέλαβε όλα λέγοντας: Όλα τα έργα Του είναι εν πίστει. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέει; Εάν δεις τον ουρανό, λέει, και την τάξη που υπάρχει σε αυτόν, γίνεται οδηγός της πίστεως· διότι φανερώνει τον Δημιουργό μέσα από τον εαυτό του· εάν πάλι δεις τον διάκοσμο της γης, πάλι και μέσα από αυτά αυξάνεται η πίστη σου προς τον Θεό. Διότι δεν πιστέψαμε στον Θεό επειδή Τον αντικρίσαμε με τα σαρκικά μάτια, αλλά με τη δύναμη του νου, μέσω των ορατών πραγμάτων, κατοπτεύουμε τον Αόρατο. Όλα, λοιπόν, τα έργα Του είναι εν πίστει.

Εάν τα έργα του Θεού γίνονται αποδεκτά με την πίστη και όχι με την απόδειξη, σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Και όλα τα έργα Του είναι εν πίστει»· πόσο μάλλον η προ αιώνων γέννηση του Υιού από τον Πατέρα είναι ζήτημα πίστεως και όχι αποδείξεως; Εάν ο Θεός εποίησε τον Υιό εκ του μη όντος, και ο Υιός με τη σειρά Του εποίησε τα πάντα εκ του μη όντος, τότε είναι η αυτή δύναμη και ενέργεια εκείνων που μπορούν να δημιουργούν ό,τι επιθυμούν εκ του μη όντος, χωρίς πουθενά να λαμβάνεται υπόψη η διαφορά των όσων δημιουργούνται. Διότι, ενώ η κτίση είναι σε πολλά και με πολλούς τρόπους διαφορετική, δεν υπάρχουν διαφορετικοί δημιουργοί, αλλά ένας είναι ο Υιός, διά του οποίου έγιναν τα πάντα. Εάν ο Χριστός είναι το πρώτο δημιούργημα του Θεού εκ του μη όντος, και με αυτή την πίστη Τον λατρεύουν οι Αρειανοί· ο Ιώβ όμως αναφέρει ως πρώτο δημιούργημα του Θεού τον διάβολο, λέγοντας: «Αυτό είναι η πρώτη αρχή του πλάσματος του Κυρίου»· τότε εν αγνοία τους λατρεύουν τον διάβολο και όχι τον Υιό του Θεού. Εάν πάλι ισχυριστούν ότι ο λόγος περί του πρώτου δημιουργήματος ειπώθηκε για τον Υιό, τότε, κατά τη γνώμη τους, το Πνεύμα δεν είναι πλέον δημιούργημα του Κυρίου, ή θα βρεθεί να έχει δημιουργηθεί και μετά τον διάβολο.

Σε αυτούς παραγγέλλει να υμνούν, και όχι απλώς, αλλά με έναν τρόπο ίσως ασυνήθιστο σε εκείνους πριν από εμάς. Διότι λέει πως το άσμα πρέπει να είναι νέο, πράγμα που δηλώνει σαφώς ότι ο νόμος του Μωυσή έλαβε τέλος. Να ψάλλουν δε καλά, δηλαδή με φρόνηση σαν σε αλαλαγμό. Τον δε αλαλαγμό, λέμε ότι είναι επινίκια κραυγή που αναφωνείται από τον στρατό για την πτώση των εχθρών. [<«Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου.»>] Επειδή, λέει, είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου, και τα έργα Του χαρακτηρίζονται από πιστότητα, να αγαλλιάσθε εν Κυρίω.

Λέγοντας δε ευθύ τον λόγο του Κυρίου, μου φαίνεται ότι αναφέρεται στα ευαγγελικά προστάγματα, ως μη έχοντα τίποτα το σκολιό, ή αινιγματώδες, ή εντελώς δυσνόητο, και καλυμμένο με την ασάφεια του γράμματος, όπως ακριβώς ήταν και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή. Διότι μέσα από μακρύ κύκλο και δυσχερή περίοδο, αμυδρά και με δυσκολία κατανοούμε τα λόγια του Μωυσή. «Ο δε λόγος του Κυρίου», δηλαδή η ευαγγελική διδασκαλία, είναι ευθύς, ευσύνοπτος και ικανός να κατευθύνει προς κάθε είδος αρετής.] <Αυτός που τοποθετεί τις αβύσσους σε ταμιευτήρες.> (B f. 100) Έτσι κάπου λέει για τη θάλασσα: «Έθεσα σε αυτήν όρια, τοποθετώντας κλείθρα και πύλες, και της είπα: Μέχρι εδώ θα φτάσεις, και δεν θα προχωρήσεις παραπέρα, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου.» Είπε δε κάπου και προς κάποιους από τους αρχαιότερους μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εμένα δεν θα φοβηθείτε, λέει ο Κύριος, ή ενώπιον του προσώπου μου δεν θα νιώσετε δέος, εμένα που έθεσα την άμμο ως όριο στη θάλασσα, ως πρόσταγμα αιώνιο, το οποίο δεν θα υπερβεί;» Διότι το γεγονός ότι τη γη, η οποία βρισκόταν κάτω από τα ύδατα, την αποκάλυψε εξαρχής ένα θείο νεύμα, το διευκρίνισε ο Μωυσής, λέγοντας εκ προσώπου του Θεού: «Ας συναχθεί το ύδωρ σε μία συναγωγή, και ας φανεί η ξηρά.»

Του Ησαΐα. «Και αυτός είναι σοφός και επέφερε επάνω τους κακά, και ο Λόγος του δεν αθετήθηκε.» Διότι όντως ο σοφός Πατέρας του Θεού Λόγου επισωρεύει κακά σε όσους αθέτησαν τον Υιό. Ο Ψαλμωδός. Η καρδιά μου ανέβλυσε Λόγο αγαθό. —Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει στον ουρανό. Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε σε αυτόν ωραία με αλαλαγμό. Διότι ο Λόγος του Κυρίου είναι ευθύς, και όλα τα έργα του χαρακτηρίζονται από πιστότητα.

Ψαλμός του Δαβίδ. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. Στον Δαβίδ δόθηκε η προφητεία της θεολογίας, η οποία υποδηλώνει τα σχετικά με [τον Χριστό και] τους σωζόμενους. Αγαλλιάσθε. Εννοεί τις ψυχές των δικαίων (αγίων), όσες συναναστήθηκαν (συνανέβησαν) με τον Χριστό· αυτές μόνες αγαλλιάστηκαν αληθινά, έχοντας ελευθερωθεί από τα δεσμά. Τοις ευθέσι. Διότι τότε οι ευθείς στην καρδιά έλαβαν τον έπαινο από τον Θεό. Εξομολογείσθε. Δηλαδή, από καρδιάς να κάνετε την εξομολόγηση· διότι κιθάρα της ψυχής είναι η καρδιά, η οποία γεννά τη φρόνηση (όσφρηση), όπως η κιθάρα τους φθόγγους. Εν ψαλτηρίω. Ας είναι λοιπόν δεκάχορδη η καρδιά, δηλαδή ενδυναμωμένη με τις δέκα εντολές, που είναι ο δεκάλογος. Και χορδές λέγονται επίσης τα δέκα δάχτυλα, με τα οποία κρατείται το ψαλτήρι. Άσατε αυτώ. [Το καινόν άσμα,] δηλαδή τη νέα δοξολογία, η οποία ψάλλεται από τους πιστούς μετά την κατάβαση του Χριστού. Καλώς ψάλατε. Δηλαδή με σύνεση και φόβο Θεού και με φωνή [που φοβάται τον Κύριο]. Ότι ευθύς. Ο Χριστός ως αληθινός Λόγος του Πατρός (Σωτήρος). Και πάντα τα έργα. Διότι πάντα όσα έγιναν διά του Λόγου και Θεού κρατούνται με την πίστη, ως μεγάλα και ανεξιχνίαστα. Αγαπά. Γι' αυτόν τον λόγο ήλθε, για να παράσχει (παραγάγει) έλεος και κρίση στο γένος των ανθρώπων· διότι κρίση είναι η αλήθεια. Του ελέους. Διότι ο Θεός (ως Θεός) γέμισε όλη τη γη με το έλεός Του, περπατώντας πάνω σε αυτήν.

Διότι το ότι έχει θεμελιωθεί πάνω στα ύδατα, αυτό και εγώ το παρέλαβα και εσύ το ομολογείς· το πώς όμως στηρίχθηκε πάνω στα ύδατα, αυτό ερμήνευσέ το, και μην ακολουθήσεις απλώς τα λόγια, αλλά δώσε λογική εξήγηση για τα ζητούμενα. Αλλά όταν απορήσουμε για αυτά, έχουμε την αληθινή και ευσεβή λύση των αποριών μας, την οποία ο μακάριος Δαβίδ έψαλε, λέγοντας ότι ο λόγος του Κυρίου είναι ευθύς, και όλα τα έργα Του εν πίστει. Τα έργα χωρίς πίστη δεν είναι δυνατόν να τα κατανοήσουμε, και τον Θεό χωρίς πίστη θέλεις να βρεις;

Εκείνος που μπόρεσε να το γνωρίσει αυτό, βιώνοντας τα όσα λέγονται, θα κατανοήσει απόλυτα, έχοντας ήδη γνωρίσει ολοκάθαρα μέσω της εμπειρίας το δικό του αξίωμα, πώς αποδίδεται στην εικόνα το «κατ᾽ εικόνα», πώς τιμάται το αρχέτυπο, ποια είναι η δύναμη του μυστηρίου της σωτηρίας μας, και για ποιον σκοπό πέθανε ο Χριστός· και πώς πάλι μπορούμε να παραμείνουμε εμείς σε Αυτόν, και Αυτός μέσα μας, καθώς είπε, και πώς «είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου, και όλα τα έργα του γίνονται με πιστότητα». Αλλά ας επαναφέρουμε τον λόγο στον ειρμό του, αρκούμενοι σε αυτά σχετικά με τα ζητήματα αυτά.

Και για να αναμείξω σε αυτά ένα μικρό και κατάλληλο θεώρημα, ίσως αυτή να είναι η θεία δεκάδα των χορδών του νοητού ψαλτηρίου της ψυχής, η οποία έχει τον Λόγο να συνηχεί με το Πνεύμα μέσω της άλλης μακάριας δεκάδας των εντολών, και η οποία παράγει νοητά τους τέλειους, εναρμόνιους και μελωδικούς φθόγγους διά των οποίων υμνείται ο Θεός, ώστε να μάθω εγώ ποιος είναι ο λόγος της δεκάδας που ψάλλει και της δεκάδας που ψάλλεται, και πώς η μία δεκάδα, ενωνόμενη και συναπτόμενη μυστικά με την άλλη, επαναφέρει στον εαυτό Του τον Ιησού, τον δικό μου Θεό και Σωτήρα, ο οποίος συμπληρώνεται διά μέσου εμού που σώζομαι – Αυτόν που είναι πάντοτε πληρέστατος και υπερπληρέστατος και ο οποίος ποτέ δεν είναι δυνατόν να εκστεί του εαυτού Του –, ενώ εμένα τον άνθρωπο με αποκαθιστά θαυμαστά στον ίδιο μου τον εαυτό, ή μάλλον στον Θεό, από τον οποίο έχω λάβει το είναι, και προς τον οποίο σπεύδω από μακριά, επιθυμώντας να προσλάβω το ευ είναι. Αυτό, όποιος δυνηθεί να το γνωρίσει μέσα από το βίωμα, θα κατανοήσει οπωσδήποτε τα λεγόμενα, έχοντας ήδη γνωρίσει ξεκάθαρα, μέσω της εμπειρίας, το οικείο του αξίωμα: το πώς αποδίδεται στην εικόνα το κατ' εικόνα, πώς τιμάται το αρχέτυπο, ποια είναι η δύναμη του μυστηρίου της σωτηρίας μας, υπέρ τίνος πέθανε ο Χριστός, πώς πάλι μπορούμε να παραμείνουμε σε Αυτόν και Αυτός σε εμάς, όπως ακριβώς είπε, και πώς είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου και όλα τα έργα Του εν πίστει.

ΛΟΓΟΣ Γ' ΚΑΘΙΣΜΑ ΠΕΜΠΤΟ Ψαλμός λβ' <Του Δαβίδ.> «Αγαλλιάσθε», λέγει, «οι δίκαιοι εν Κυρίω», και όχι βέβαια σε βιοτικά ανωφελή πράγματα που παρέρχονται. Διότι όλα χάνονται σαν ρεύμα ποταμού και σαν ανοιξιάτικο άνθος, ενώ μόνιμο και διαρκές είναι το αγαθό της δικαιοσύνης, μέσω της οποίας και η αγαλλίαση προς τον Κύριο καθίσταται πιο σταθερή. «Στους ευθείς ταιριάζει αίνεση» και τιμή, και όχι βέβαια στους διεστραμμένους και άτιμους μέσα στις αμαρτίες. «Δοξολογείτε τον Κύριο με κιθάρα» της αγνής γλώσσας «και με ψαλτήρι δεκάχορδο», δηλαδή των πέντε αισθήσεων που διπλασιάζονται, «ψάλτε σε αυτόν. Άσατε σε αυτόν άσμα καινό», εσείς οι εραστές και μελωδοί της Καινής Διαθήκης, «καλώς ψάλατε σε αυτόν με αλαλαγμό» συνετό και νουνεχή. «Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου» και προς τους ευθείς στην καρδιά. «Αγαπά την ελεημοσύνη» με ευδιάκριτη κρίση ο Κύριος· «από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη», χάρη στο οποίο και συντηρείται. Διότι, εάν δεν τη συγκρατούσε το δικό του έλεος, θα πάθαινε ό,τι και τα Σόδομα και τα Γόμορρα λόγω της υπερβολικής κακίας. «Με τον λόγο του Κυρίου», τον ενυπόστατο Χριστό, «οι ουρανοί στερεώθηκαν· και με το πνεύμα του στόματός του», το ομοίως ενυπόστατο, «όλη η δύναμή του. Εκείνος που συνάγει», δηλαδή το ίδιο το Πνεύμα, η δύναμη του Κυρίου, «σαν σε ασκό τα ύδατα της θάλασσας» σε μία συναγωγή, για να φανεί η ξηρά, αυτός που «τοποθετεί σε θησαυρούς τις αβύσσους» και τα απύθμενα βάθη. «

Αλλά, «αν τα έργα του Κυρίου γίνονται με πίστη», θα πει ο ψαλμωδός, «και η πίστη προέρχεται από την ακοή», όπως λέει ο Απόστολος, τότε όσα προέρχονται από την ίδια την όραση, πόσο πιο αξιόπιστα και πιο αξιόλογα είναι; Και αυτό που προστάζεται είναι μάλλον πιο πειστικό από αυτό που απλώς λέγεται, και όσα εκφέρονται από τη γλώσσα έχουν μεγαλύτερη ισχύ από τα γραπτά, καθώς προέρχονται από ζωντανή φωνή. Όμως, και είδαν και δεν πίστεψαν, επειδή έκλεισαν τα μάτια τους και κατέστησαν την καρδιά τους σκληρή και άτεγκτη, όπως οι ομοϊδεάτες τους Ιουδαίοι. Διότι αυτό που εξετάζεται με υπερβολική έρευνα και πολυπραγμοσύνη δεν θα μπορούσε πλέον να θεωρηθεί πίστη, αλλά μάλλον φλυαρία και αμφιβολία, αύξηση εριστικών και εξαιρετικά μαχητικών λόγων, και γνώρισμα κακίας. «Διότι κάθε κακός εγείρει αντιλογίες», είναι γεγραμμένο, «και ο Κύριος θα αποστείλει εναντίον του ανελέητο άγγελο». Τι λες λοιπόν; Αναζητάς προσταγή ή την καθιερωμένη χρήση των προκειμένων; Αν μεν αναζητάς προσταγή, ψάξε να βρεις πού είναι γραμμένο και έχει προσταχθεί να προσκυνούμε το θείο Ευαγγέλιο και τον τύπο του ζωοποιού σταυρού. Και εδώ θα βρεις το ζητούμενο, επειδή και αυτά φέρουν την ίδια αξία και τιμή, και έχουν την ίδια υπόθεση με το ευαγγέλιο· ή, για να το πούμε πιο σωστά, είναι το ίδιο το Ευαγγέλιο.