Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 32:5

Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου. Δηλαδή ο ευαγγελικός. Και όλα τα έργα του γίνονται με πίστη. Πρέπει, λέγει, να πιστεύουμε σε όσα επιτελούνται μέσω αυτού με τρόπο θεοπρεπή. Αγαπά την ελεημοσύνη και τη δικαιοσύνη ο Κύριος. Αυτά, λέγει, απαιτεί από όσους πιστεύουν σε αυτόν.

Η γη είναι πλήρης από το έλεος του Κυρίου. Αρχίζει να καταδεικνύει ότι Αυτός είναι ο δημιουργός ολόκληρης της κτίσεως, και μάλιστα της γης, την οποία, όπως λέγει, έχει γεμίσει με έλεος· διότι με κανέναν άλλον τρόπο δεν θα μπορούσε να υφίσταται, εάν δεν ήταν γεμάτη από αυτό. Εξάλλου, ούτε και οι ουρανοί θα είχαν ποτέ συγκροτηθεί, εάν δεν συγκρατούνταν από τον Λόγο Του, όπως βέβαια και οι δυνάμεις τους, δηλαδή οι θείες και λογικές. [Αγαπά, επομένως, την ελεημοσύνη προς εκείνους που μετανοούν· αγαπά όμως και την κρίση προς τους αμετανόητους. Κάτι τέτοιο λέγει και ο Ησαΐας στον Θεό: Ότι η ελεημοσύνη Σου μπαίνει σε ζυγαριά· διότι και εκείνος παρουσιάζει την ελεημοσύνη να συνυπάρχει με την κρίση, καθώς Εκείνος ανταποδίδει με ζυγαριά και αριθμό ανάλογα με την αξία του καθενός.] Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί.

Βλέπεις τον θεϊκό οφθαλμό, πώς τίποτα από τα πιο μικρά δεν ξεφεύγει από την εποπτεία του; Ο Κύριος αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση· η γη είναι πλήρης από το έλεος του Κυρίου. Εάν η κρίση του Θεού υπήρχε από μόνη της, και Εκείνος μας απέδιδε αυστηρά τα ίσα σύμφωνα με την αξία μας για όσα πράξαμε, ποια ελπίδα θα υπήρχε; Ποιος από όλους θα σωζόταν; Τώρα όμως αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση. Σαν να κατέστησε την ελεημοσύνη πάρεδρό Του, και αφού την τοποθέτησε μπροστά στον βασιλικό θρόνο της κρίσης, με αυτόν τον τρόπο φέρνει τον καθένα σε κρίση. «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;». Ούτε η ελεημοσύνη είναι άκριτη, ούτε η κρίση ανηλεής. Πριν από την κρίση, λοιπόν, αγαπά την ελεημοσύνη, και μετά την ελεημοσύνη προχωρά στην κρίση. Αυτά τα δύο είναι συζευγμένα μεταξύ τους, το έλεος μαζί με την κρίση· ώστε ούτε το έλεος από μόνο του να προκαλέσει χαυνότητα, ούτε η κρίση από μόνη της να προκαλέσει απόγνωση. Ο Κριτής επιθυμεί να σε ελεήσει και να σου μεταδώσει από τους οικτιρμούς Του· αλλά μόνον εάν, μετά την αμαρτία, σε βρει ταπεινό, συντετριμμένο, να έχεις θρηνήσει πολύ για τα πονηρά σου έργα, να έχεις φανερώσει χωρίς ντροπή όσα έγιναν κρυφά, να έχεις παρακαλέσει τους αδελφούς να κοπιάσουν μαζί σου για τη θεραπεία σου, εάν γενικά σε δει να καθίστασαι άξιος ελέους, τότε σου χορηγεί άφθονη τη δική Του ελεημοσύνη. Εάν όμως βρει καρδιά αμετανόητη, φρόνημα υπερήφανο, απιστία για τον μέλλοντα αιώνα και απουσία φόβου για την κρίση, τότε αγαπά για εσένα την κρίση.

Αγαπά, λοιπόν, την ελεημοσύνη για όσους μετανοούν· αγαπά όμως και την κρίση για όσους παραμένουν ανένδοτοι. Κάτι παρόμοιο λέει και ο Ησαΐας στον Θεό, ότι «η ελεημοσύνη σου μπαίνει σε σταθμό». Διότι και εκείνος παρουσιάζει την ελεημοσύνη να συνοδεύεται από την κρίση, εφόσον ο Θεός ανταποδίδει με ζυγό, με αριθμό και με σταθμό, σύμφωνα με την αξία του καθενός.

Από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη. Εδώ έχει διαχωριστεί το έλεος από την κρίση. Διότι μόνο από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη, εφόσον η κρίση έχει ταμιευθεί για τον ορισμένο καιρό. Εδώ, λοιπόν, υπάρχει έλεος χωρίς κρίση· διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εκεί όμως δεν υπάρχει κρίση χωρίς έλεος, επειδή δεν μπορεί να βρεθεί άνθρωπος καθαρός από ρύπο, ούτε καν αν η ζωή του είναι μίας μόνο ημέρας. Ώστε, εάν κάποιος δει την κακία να εξαπλώνεται καθημερινά, και το φθαρτό γένος των ανθρώπων να είναι άξιο για χιλιάδες θανάτους όσον αφορά τα αμαρτήματά του, θα θαυμάσει τον πλούτο της χρηστότητας του Θεού, καθώς και της ανοχής και της μακροθυμίας Του. Εφόσον όμως βρισκόμαστε στη γη έχουμε ανάγκη από το έλεος. Διότι εκείνοι που βρίσκονται στον ουρανό είναι άξιοι μακαρισμού και όχι ελέους. Ή ίσως, εξαιτίας της καταδίκης που μας επιβλήθηκε από την αμαρτία, γη ονομαζόμαστε εμείς που ακούσαμε από τον Θεό το: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις»· εμείς που είμαστε γεμάτοι από τους οικτιρμούς του Θεού. Διότι, ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των αμαρτιών και των παραπτωμάτων, μας ελέησε ο Θεός και μας συνεζωοποίησε με τον Χριστό. Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους. Πού είναι εκείνοι που περιφρονούν το Πνεύμα; Πού είναι εκείνοι που το χωρίζουν από τη δημιουργική δύναμη; Πού είναι εκείνοι που το αποκόπτουν από τη συνάφειά Του με τον Πατέρα και τον Υιό;

Ποιος στρατηγός κάλεσε ποτέ στη διανομή των λαφύρων, ισότιμα με τους νικητές, εκείνους που ούτε καν εμφανίστηκαν στη μάχη; Αγαθός είναι ο Θεός, αλλά και δίκαιος. Ίδιον δε του δικαίου είναι η ανταπόδοση ανάλογα με την αξία, καθώς είναι γεγραμμένο: «Ευεργέτησε, Κύριε, τους αγαθούς». Εκείνους όμως που εκτρέπονται στις διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία. Είναι ελεήμων, αλλά και κριτής. Διότι ο Κύριος αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση. Έμαθες σε ποιους απευθύνεται το έλεος; «Μακάριοι», λέγει, «οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν».

Επιθυμεί να σε ελεήσει ο Κριτής και να σου μεταδώσει από τους οικτιρμούς του, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση ο Κύριος». Αλλά, εάν μεν σε βρει μετά την αμαρτία ταπεινό, συντετριμμένο, να έχεις κλάψει πολύ για τα πονηρά έργα, να έχεις φανερώσει χωρίς ντροπή όσα έγιναν κρυφά, να έχεις παρακαλέσει τους αδελφούς να κοπιάσουν μαζί σου για τη θεραπεία σου, και αν σε δει να έχεις γίνει εντελώς αξιοθρήνητος, σου χορηγεί άφθονη την ελεημοσύνη του· εάν όμως βρει καρδιά αμετανόητη, φρόνημα υπερήφανο, απιστία για τον μέλλοντα αιώνα και απουσία φόβου για την κρίση, τότε προτιμά για σένα την κρίση. Διότι, όπως ακριβώς ένας επιμελής και φιλάνθρωπος ιατρός, προσπαθεί αρχικά να καταστείλει το οίδημα με επιχύσεις και απαλά καταπλάσματα· όταν όμως δει τον όγκο να ανθίσταται ανυποχώρητα και σκληρά, αφήνει το λάδι και τη μαλακή αγωγή, και επιλέγει πλέον τη χρήση του σιδήρου. Διότι εκείνους που έχουν πολλές φορές ανορθωθεί από πολλές πτώσεις χάρη στη φιλάνθρωπη καθοδήγησή του, και έπειτα αργότερα κυριεύτηκαν ξανά από τις πνευματικές ασθένειες, ο Θεός τους απειλεί ότι δεν πρόκειται να τους συγχωρήσει διόλου. Διότι λέει: «Δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας»· δίνοντάς μας να κατανοήσουμε σαφώς ότι ήδη στο παρελθόν είχε πολλές φορές συγχωρήσει παρόμοια αμαρτήματα.

Διότι ο Θεός αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση. Γι' αυτό, πλησιάζει τον Θεό εκείνος που μεριμνά για το έλεος και την κρίση. Λοιπόν, στο σημείο αυτό ας εξετάζει ο καθένας τον εαυτό του, και ο πλούσιος ας ελέγχει προσεκτικά τους δικούς του πόρους, από τους οποίους πρόκειται να προσφέρει δώρα στον Θεό: μήπως καταδυνάστευσε τον φτωχό, μήπως άσκησε βία στον πιο αδύναμο, μήπως εκμεταλλεύτηκε τον υφιστάμενό του, κάνοντας χρήση της εξουσίας αντί για τη δικαιοσύνη. Διότι έχουμε εντολή να τηρούμε το δίκαιο και την ισότητα ακόμη και απέναντι στους δούλους. Μην ασκείς βία, λοιπόν, επειδή κατέχεις την ισχύ, ούτε να πλεονεκτείς αδικώντας επειδή έχεις τη δύναμη· αλλά, ακριβώς επειδή διαθέτεις την εξουσία, φανέρωσε τα έργα της δικαιοσύνης.

Πώς θα βρεθεί μαζί με τον καθένα από τους αγίους εκείνος που δεν βάδισε στα ίχνη τους; Ποιος αγωνοθέτης είναι τόσο άκριτος, ώστε να αξιώσει με ίσα στεφάνια τον νικητή και εκείνον που δεν αγωνίστηκε καθόλου; Ποιος στρατηγός κάλεσε ποτέ στο μερίδιο των λαφύρων, εξίσου με τους νικητές, εκείνους που δεν εμφανίστηκαν καν στη μάχη; Ο Θεός είναι αγαθός, αλλά είναι και δίκαιος. Ίδιον δε του δικαίου είναι η ανταπόδοση ανάλογα με την αξία, καθώς έχει γραφτεί: «Κάνε αγαθά, Κύριε, στους αγαθούς και σε εκείνους που έχουν ευθεία καρδιά». Εκείνους δε που παρεκκλίνουν στις διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία. Είναι ελεήμων, αλλά και κριτής. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «ελεημοσύνη και κρίση αγαπά ο Κύριος». Γι' αυτό λέγει: «Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε». Μάθαμε σε ποιους απευθύνεται το έλεος· διότι «Μακάριοι», λέγει, «είναι οι ελεήμονες, επειδή αυτοί θα ελεηθούν». Βλέπεις πώς με κρίση χρησιμοποιεί το έλεος; Ούτε ελεεί άκριτα, ούτε κρίνει ανελέητα. Διότι ο Κύριος είναι ελεήμων και δίκαιος. Ας μην γνωρίζουμε, λοιπόν, τον Θεό κατά το ήμισυ, και ας μην λαμβάνουμε τη φιλανθρωπία Του ως αφορμή για ραθυμία.

Εξαπέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους λύτρωσε από τη φθορά τους. Η γη είναι πλήρης από το έλεος του Κυρίου. Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί. Βοηθός μου και προστάτης μου είσαι εσύ· και στον Λόγο σου στήριξα την ελπίδα μου.

Διότι ο λόγος του Κυρίου είναι ευθύς, και όλα τα έργα του γίνονται εν πίστει. Αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση· από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη. Η μεν κατανόηση των όντων ας προχωρεί για εμάς διά της πίστεως, τα δε ζητήματα του πρακτικού βίου διά της ελεημοσύνης και της κρίσεως. Διότι αυτά αγαπά ο ευθύς λόγος του Κυρίου· εφόσον μας έπλασε ικανούς να κρίνουμε και να διακρίνουμε το καλό από το αντίθετό του. Γι' αυτό επιθυμεί να μην πράττουμε τίποτα χωρίς κρίση, ούτε να παρασυρόμαστε παράλογα από τις ορμές μας, αλλά να σκεπτόμαστε με ορθή κρίση για όσα πρέπει να πράξουμε, και προπαντός να είμαστε ελεήμονες, γινόμενοι συγχωρητικοί απέναντι σε όσους αμαρτάνουν, καθώς και συμπονετικοί και φιλάνθρωποι προς αυτούς που έχουν ανάγκη από έλεος.

Διότι ούτε προς τον ουρανό σήκωσε το βλέμμα του με τα νοερά του μάτια, για να ακούσει την ξεκάθαρη φωνή από ψηλά, την οποία ο προσεκτικός παρατηρητής, αφού την άκουσε προσεκτικά, μαρτύρησε ότι «οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το έργο των χεριών του αναγγέλλει το στερέωμα», ούτε με τη διάνοιά του κοίταξε κάτω στο έδαφος· διότι θα είχε μάθει ότι «η γη είναι γεμάτη από το έλεος του Κυρίου» και ότι «του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της», καθώς και το εξής: «Μετά από αυτά (διότι λέει) ο Κύριος επέβλεψε στη γη και τη γέμισε με τα αγαθά του· η ζωή κάθε ζώου κάλυψε το πρόσωπό της.» Εάν λοιπόν δεν είναι εντελώς τυφλοί, ας παρατηρήσουν την παμποίκιλη πληθώρα των ζώων, τα χερσαία, τα πτηνά, τα υδρόβια, και ας κατανοήσουν πόσο αληθινή υπήρξε, ως προς την κρίση των πάντων, η μαρτυρία του Δεσπότη: «Και όλα, σύμφωνα με το πρόσταγμά του, εμφανίστηκαν καλά». Αυτά τα σταχυολόγησα από τα πάρα πολλά που συνέγραψε εναντίον του Επίκουρου ο δικός μας επίσκοπος Διονύσιος. Είναι όμως καιρός να μεταβούμε στους οπαδούς του Αριστοτέλη και στη σχολή των Στωικών φιλοσόφων, και να εξετάσουμε τα υπόλοιπα δόγματα των θαυμαστών φυσιολόγων, ώστε να παράσχουμε σε όσους αρέσκονται να μας επικρίνουν την απολογία μας για την απομάκρυνσή μας και από αυτούς.

Τι κάνει λοιπόν Εκείνος που συγχωρεί τις αμαρτίες και την ασέβεια της καρδιάς εκείνων που εξομολογούνται εναντίον του εαυτού τους τα σφάλματά τους, όπως ακριβώς μας δίδαξε προηγουμένως ο ψαλμωδός προφήτης; Αποδέχεται την απορριφθείσα, καθαρίζει τη ρυπωμένη, θεραπεύει και αγιάζει μαζί με την κόρη και τη δική της ψυχή, και μάλιστα με επαίνους, λέγοντας προς αυτήν: «Ω γυναίκα, μεγάλη είναι η πίστη σου· ας γίνει σε σένα όπως θέλεις».

Ψαλμός του Δαβίδ. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. Στον Δαβίδ δόθηκε η προφητεία της θεολογίας, η οποία υποδηλώνει τα σχετικά με [τον Χριστό και] τους σωζόμενους. Αγαλλιάσθε. Εννοεί τις ψυχές των δικαίων (αγίων), όσες συναναστήθηκαν (συνανέβησαν) με τον Χριστό· αυτές μόνες αγαλλιάστηκαν αληθινά, έχοντας ελευθερωθεί από τα δεσμά. Τοις ευθέσι. Διότι τότε οι ευθείς στην καρδιά έλαβαν τον έπαινο από τον Θεό. Εξομολογείσθε. Δηλαδή, από καρδιάς να κάνετε την εξομολόγηση· διότι κιθάρα της ψυχής είναι η καρδιά, η οποία γεννά τη φρόνηση (όσφρηση), όπως η κιθάρα τους φθόγγους. Εν ψαλτηρίω. Ας είναι λοιπόν δεκάχορδη η καρδιά, δηλαδή ενδυναμωμένη με τις δέκα εντολές, που είναι ο δεκάλογος. Και χορδές λέγονται επίσης τα δέκα δάχτυλα, με τα οποία κρατείται το ψαλτήρι. Άσατε αυτώ. [Το καινόν άσμα,] δηλαδή τη νέα δοξολογία, η οποία ψάλλεται από τους πιστούς μετά την κατάβαση του Χριστού. Καλώς ψάλατε. Δηλαδή με σύνεση και φόβο Θεού και με φωνή [που φοβάται τον Κύριο]. Ότι ευθύς. Ο Χριστός ως αληθινός Λόγος του Πατρός (Σωτήρος). Και πάντα τα έργα. Διότι πάντα όσα έγιναν διά του Λόγου και Θεού κρατούνται με την πίστη, ως μεγάλα και ανεξιχνίαστα. Αγαπά. Γι' αυτόν τον λόγο ήλθε, για να παράσχει (παραγάγει) έλεος και κρίση στο γένος των ανθρώπων· διότι κρίση είναι η αλήθεια. Του ελέους. Διότι ο Θεός (ως Θεός) γέμισε όλη τη γη με το έλεός Του, περπατώντας πάνω σε αυτήν.

ΨΑΛΜΟΣ ΛΒ'. «Αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση.» Ως ελεημοσύνη εννοεί τη φιλανθρωπία, την οποία για αυτόν τον λόγο έθεσε πριν από την κρίση, επειδή ο Θεός χρησιμοποιεί πρώτα τη φιλανθρωπία, και έπειτα την κρίση εναντίον εκείνων που επιμένουν στην αμαρτία. «Συγκεντρώνει τα ύδατα σαν μέσα σε ασκό.» Ως αβύσσους δε, εννοεί τα πλήθη των υδάτων, τα οποία ο Δημιουργός τοποθέτησε σε απόκρυφα μέρη κάτω από τη γη, ώστε και ως προς αυτό να θαυμάζεται η σοφία Του.

«Αυτός κρίνει τα πέρατα της γης, όντας δίκαιος.» «Μήπως ο Κύριος θα αδικήσει κρίνοντας; Ή αυτός που δημιούργησε τα πάντα θα ανατρέψει το δίκαιο;» «Αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς στη δική τους πανουργία, και ματαιώνει τα σχέδια των πολυπλόκων.» «Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη.» «Δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τις δίκαιες πράξεις· το πρόσωπό του αντίκρισε την ευθύτητα.» «Οι κρίσεις του Κυρίου είναι αληθινές, απόλυτα και συνολικά δίκαιες.» «Αγαπά την ελεημοσύνη και τη δίκαιη κρίση ο Κύριος.» «Γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί σου χέρι.» «Η δικαιοσύνη και η δίκαιη κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου σου.» «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ εφήρμοσες.» «Ο δίκαιος Κύριος συνέτριψε τους αυχένες των αμαρτωλών.» «Όλα τα έργα του Κυρίου γίνονται με δικαιοσύνη. Η ζυγαριά της δικαιοσύνης προέρχεται από τον Κύριο, και τα έργα του είναι δίκαια σταθμά.» «Πολλοί επιδιώκουν την εύνοια των αρχόντων· αλλά από τον Κύριο απονέμεται το δίκαιο.» «Αυτός που έπλασε κάθε πνοή, αυτός γνωρίζει τα πάντα, και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Ο Δεσπότης των πάντων δεν θα κάνει διακρίσεις προσώπων, ούτε θα διστάσει μπροστά σε αξιώματα.» —«Από τον Κύριο προέρχονται όλα τα δίκαια.» «Πάρτε δύναμη, μη φοβάστε, ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει δίκαιη κρίση.» «Θα υψωθεί ο Κύριος Σαβαώθ μέσα από τη δίκαιη κρίση, και ο άγιος Θεός θα δοξαστεί με τη δικαιοσύνη.» «Έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, θα φέρει κρίση στα έθνη· δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τον τόνο του, ούτε θα ακουστεί η φωνή του έξω.»

ΛΟΓΟΣ Γ' ΚΑΘΙΣΜΑ ΠΕΜΠΤΟ Ψαλμός λβ' <Του Δαβίδ.> «Αγαλλιάσθε», λέγει, «οι δίκαιοι εν Κυρίω», και όχι βέβαια σε βιοτικά ανωφελή πράγματα που παρέρχονται. Διότι όλα χάνονται σαν ρεύμα ποταμού και σαν ανοιξιάτικο άνθος, ενώ μόνιμο και διαρκές είναι το αγαθό της δικαιοσύνης, μέσω της οποίας και η αγαλλίαση προς τον Κύριο καθίσταται πιο σταθερή. «Στους ευθείς ταιριάζει αίνεση» και τιμή, και όχι βέβαια στους διεστραμμένους και άτιμους μέσα στις αμαρτίες. «Δοξολογείτε τον Κύριο με κιθάρα» της αγνής γλώσσας «και με ψαλτήρι δεκάχορδο», δηλαδή των πέντε αισθήσεων που διπλασιάζονται, «ψάλτε σε αυτόν. Άσατε σε αυτόν άσμα καινό», εσείς οι εραστές και μελωδοί της Καινής Διαθήκης, «καλώς ψάλατε σε αυτόν με αλαλαγμό» συνετό και νουνεχή. «Διότι είναι ευθύς ο λόγος του Κυρίου» και προς τους ευθείς στην καρδιά. «Αγαπά την ελεημοσύνη» με ευδιάκριτη κρίση ο Κύριος· «από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη», χάρη στο οποίο και συντηρείται. Διότι, εάν δεν τη συγκρατούσε το δικό του έλεος, θα πάθαινε ό,τι και τα Σόδομα και τα Γόμορρα λόγω της υπερβολικής κακίας. «Με τον λόγο του Κυρίου», τον ενυπόστατο Χριστό, «οι ουρανοί στερεώθηκαν· και με το πνεύμα του στόματός του», το ομοίως ενυπόστατο, «όλη η δύναμή του. Εκείνος που συνάγει», δηλαδή το ίδιο το Πνεύμα, η δύναμη του Κυρίου, «σαν σε ασκό τα ύδατα της θάλασσας» σε μία συναγωγή, για να φανεί η ξηρά, αυτός που «τοποθετεί σε θησαυρούς τις αβύσσους» και τα απύθμενα βάθη. «

Λόγος του Νεοφύτου πρεσβυτέρου, μοναχού και εγκλείστου, στον εν αγίοις πατέρα ημών Ιωάννη τον Ελεήμονα, εγκώμιο κεφαλαιώδες και συλλογή από τον βίο του εύληπτη αλλά και σύντομη. Ευλόγησον, πάτερ. Έναν γνωρίζουμε όλοι ως ελεήμονα εκ φύσεως και κατ' αλήθειαν, τον επί πάντων Θεό, του οποίου «το έλεος γεμίζει τη γη» και γεμίζει όλη την κτίση του, ο οποίος, επειδή αγαπά το έλεος και την κρίση, «έλεος θέλει και όχι θυσία». Και από πού εσύ, ω μακάριε Ιωάννη, περισσότερο από όλους τους ανθρώπους πλούτισες υπερβολικά με αυτό το όνομα, ώστε να λέγεται αφενός ελεήμων ο Θεός, να λέγεται όμως και ελεήμων ο Ιωάννης; Δεν απέκτησα εγώ, λέγει, από τον εαυτό μου αυτό το μεγάλο και θείο όνομα. Δεν γνωρίζω πώς και από πού κινούμενα τα πλήθη και οι όχλοι των ανθρώπων μου προσέθεσαν αυτό το όνομα. Διότι και εγώ γνωρίζω σαφώς ότι εκ φύσεως και εμπράκτως και κατ' αλήθειαν «ελεήμων» είναι και λέγεται ο Θεός. Σε εμένα όμως αυτό το όνομα προστέθηκε όχι κατά φύση, αλλά κατά χάρη και μέθεξη.

Ναι, ναι, σας παρακαλώ και σας ικετεύω, αγιασμένοι μου αδελφοί, γεμίστε τις καρδιές σας με κάθε αγαθό έργο. Παραδώστε τους εαυτούς σας ο ένας στον άλλον από αγάπη. Να χαίρεστε με την πρόοδο του άλλου. Να λυπάστε για την πτώση του πλησίον. Όπως λέει η Γραφή: Τέτοιος που είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και τέτοιος που είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι. Ο Θεός μας όμως, που είναι επουράνιος, αγαπά την ελεημοσύνη και τη δικαιοσύνη, και η γη είναι πλήρης από το έλεός Του, όπως ψάλλει ο Δαβίδ.

Διότι, τι δεν αναφύεται και από εδώ; Δουλοπάθεια, καθώς βλέπει ο ένας τον άλλον και σκανδαλίζεται, όπως είναι φυσικό, εναντίον εκείνου που έδωσε. Και αυτό το λέω, όχι για να ξεσηκωθείτε όσοι λαμβάνετε σε μια σφαλερή αναζήτηση και πονηρή διάκριση και δόλια παρατήρηση του ρούχου ή του υποδήματος εκείνου ή αυτού του αδελφού —διότι είναι αναγκαίο να αρκείστε σε όλα, εφόσον, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, την ευθύνη την έχουν όσοι κατέχουν την εξουσία—, αλλά για να εκτελείτε εσείς, οι διανομείς αυτών των πραγμάτων, με φόβο Θεού και ζήλο με τον καλύτερο τρόπο τα καθήκοντα που σας έχουν ανατεθεί, και να δίνει εκείνος που δίνει απροσωπόληπτα και δίκαια είτε το ένδυμα, είτε το υπόδημα, είτε το βιβλίο, είτε το ανάγνωσμα, είτε το καλλιγράφημα, είτε το έξοδο, είτε οτιδήποτε άλλο, για να μην υπεισερχόμαστε σε λεπτομέρειες. Και αν ενεργείτε έτσι, ευστάθεια και γαλήνη θα αναφαίνεται όλο και περισσότερο ανάμεσά σας, στους αγαπημένους μου. Ναι, ναι, σας παρακαλώ και σας ικετεύω, αδελφοί μου αγιασμένοι, γεμίστε τις καρδιές σας με κάθε καλή ενασχόληση. Παραδώστε από αγάπη τους εαυτούς σας ο ένας στον άλλον, να χαίρεστε με την πρόοδο αλλήλων και να λυπάστε με την πτώση του πλησίον. «Όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί», λέει η Γραφή, «και όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι». Ο δε Θεός μας ο επουράνιος αγαπά την ελεημοσύνη και τη δικαιοσύνη, και από το έλεός Του είναι γεμάτη η γη, όπως ψάλλει ο Δαβίδ.