Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 33:16

Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την. Το «απομακρύνσου από το κακό» το διδάσκει ο φόβος, ενώ το «πράξε το αγαθό» το διδάσκει η αγάπη. Γι' αυτό, ανώτερος είναι αυτός που αγαπά από εκείνον που φοβάται. Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους, και τα ώτα του στη δέησή τους. Μεγάλη ανταμοιβή απέδωσε στην άσκηση της αρετής: το να έχει κανείς επόπτη του τον Θεό.

Γι' αυτό καταργεί τα πρώτα, για να εγκαθιδρύσει τα δεύτερα. «Ούτε και αν έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου». Εξυπακούεται το «δεν θέλω». Δεν καταργεί μόνο τον νόμο περί των θυσιών, αλλά και εκείνον που όριζε ότι κάθε αρσενικό πρέπει να εμφανίζεται τρεις φορές τον χρόνο ενώπιον του Κυρίου. Επειδή λοιπόν δεν μεταστράφηκαν από το να είναι άδικοι και να έχουν δόλιες προθέσεις, τους απέβαλε από τα μάτια του. Διότι «οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους» και «ευθύτητες είδε το πρόσωπό του». —Φανερώνει δε την οργή του δεσπότη προς τους υπηρέτες του, το ότι τους αφαιρείται η παρρησία της επικοινωνίας μαζί του. Το ότι δε η θεωρία του Θεού εκτείνεται στον αριθμό τρία, δηλώνει την επίγνωση της θεολογίας στην Τριάδα. — Γι' αυτόν τον λόγο προτίμησε τους άρρενες ως άξιους των θείων οφθαλμών, υποδεικνύοντας ότι ο λόγος επιζητεί ψυχές δυναμικές, που να εκπληρώνουν σταθερά και ισχυρά τα δόγματα, και όχι μαλθακές, ευμετάβολες και εκθηλυσμένες. Γι' αυτό λέει: «Τρεις φορές τον χρόνο θα εμφανιστεί κάθε αρσενικό ενώπιόν μου»· πράγμα το οποίο και αυτό το απορρίπτει, επειδή τηρείται με σαρκικό τρόπο από τον σαρκικό Ισραήλ.

Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται σε αυτούς που τον φοβούνται. Αλλού μεν έχει ειπωθεί: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν τους δικαίους»· εδώ όμως: «Σε αυτούς που τον φοβούνται». Όταν εμείς αποβλέπουμε προς τον Κύριο, και οι οφθαλμοί μας είναι στραμμένοι προς αυτόν, έτσι ώστε να μπορούμε να πούμε: «Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων τους, έτσι και οι δικοί μας οφθαλμοί προς τον Κύριο τον Θεό μας»· τότε, τρόπον τινά, ελκύουμε τον οφθαλμό του Κυρίου προς επίβλεψή μας. Σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός του.

Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα αυτού προς τη δέησή τους. Όπως ακριβώς οι άγιοι είναι σώμα Χριστού και μέλη ο καθένας κατά το μέρος του· και όπως έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία άλλους ως οφθαλμούς, άλλους ως γλώσσες, άλλους να επέχουν θέση χειρών και άλλους θέση ποδών· έτσι και οι άγιες πνευματικές δυνάμεις που βρίσκονται στον ουράνιο τόπο, άλλες μεν ονομάζονται οφθαλμοί, επειδή τους έχει εμπιστευθεί η επιστασία μας, άλλες δε ώτα, επειδή αποδέχονται τις δεήσεις μας. Τώρα, λοιπόν, τη δύναμη που μας εποπτεύει και εκείνη που αντιλαμβάνεται τις προσευχές μας, τις ονόμασε οφθαλμούς και ώτα. Οφθαλμοί, λοιπόν, του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα αυτού προς τη δέησή τους. Επειδή κάθε πράξη του δικαίου είναι άξια της επίβλεψης του Θεού, και κάθε λόγος του, εφόσον τίποτα δεν λέγεται άσκοπα από τον δίκαιο, είναι ενεργός και έμπρακτος, για τον λόγο αυτόν αναφέρει το κείμενο ότι ο δίκαιος πάντοτε επιβλέπεται και πάντοτε εισακούεται. Το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να εξολοθρεύσει από τη γη τη μνήμη τους.

Φρονώ ότι ως «πρόσωπο» νοείται η παρρησιώδης και φανερή παρουσία του Κυρίου κατά την κρίση. Γι' αυτό και έχει ειπωθεί ότι οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν τον δίκαιο, καθώς μας παρατηρεί ακόμη από μακριά· το ίδιο όμως το πρόσωπό Του πρόκειται να εμφανιστεί, για να εξολοθρεύσει από τη γη κάθε μνημόσυνο της πονηρίας.

Διότι μη νοήσεις το πρόσωπο του Θεού ως σωματικώς διαπλασμένο· επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο θα φανεί παράλογο αυτό που έχει ειπωθεί από τη Γραφή, ότι δηλαδή αφενός μεν υπάρχουν οφθαλμοί που επιλάμπουν στον δίκαιο, αφετέρου δε ότι το πρόσωπο στρέφεται εναντίον των πονηρών.

Επομένως, πού μπορώ να μεταβώ για να χωριστώ από εσένα και να μη ζω μαζί σου και να μη δουλεύω μαζί σου τον Θεό, στον οποίο από κοινού καταφύγαμε; Διότι τα μεν σώματά μας θα χωριστούν τοπικώς, ο δε οφθαλμός του Θεού προφανώς επιβλέπει από κοινού και τους δυο μας, εάν βεβαίως και ο δικός μου βίος είναι άξιος να εποπτεύεται από τους οφθαλμούς του Θεού· διότι διάβασα κάπου στους Ψαλμούς ότι «Οφθαλμοί Κυρίου επί δικαίους». Εγώ, πράγματι, εύχομαι να συνυπάρχω σωματικώς και με εσένα και με καθέναν που έχει παρόμοια προαίρεση με εσένα, και κάθε νύχτα και ημέρα να κλίνω μαζί σου τα γόνατα προς τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς, όπως και οποιοσδήποτε άλλος επικαλείται αξίως τον Θεό.

Επειδή, όμως, θυμήθηκες τις συμφωνίες μας και υποσχέθηκες να με κατηγορήσεις, με έκανες να γελάσω μέσα σε αυτήν την κατήφειά μου, διότι είσαι ακόμη ρήτορας και δεν εγκαταλείπεις τη ρητορική σου δεινότητα. Εγώ, πράγματι, νομίζω –εκτός εάν ως εντελώς αμαθής πλανώμαι ως προς την αλήθεια– ότι μία είναι η οδός που οδηγεί προς τον Κύριο, και όλοι όσοι πορεύονται προς Αυτόν συνοδοιπορούν μεταξύ τους και προχωρούν σύμφωνα με μία κοινή συμφωνία βίου. Επομένως, πού μπορώ να πάω για να χωριστώ από εσένα, και να μη ζω μαζί σου και να μη δουλεύω μαζί σου τον Θεό, στον Οποίο από κοινού έχουμε καταφύγει; Διότι τα σώματά μας θα χωριστούν τοπικά, αλλά ο οφθαλμός του Θεού προφανώς επιβλέπει και τους δύο από κοινού, εάν βέβαια και ο δικός μου βίος είναι άξιος να εποπτεύεται από τους οφθαλμούς του Θεού. Έχω διαβάσει, άλλωστε, κάπου στους Ψαλμούς, ότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους. Εγώ, δηλαδή, εύχομαι να είμαι μαζί και με εσένα και με καθέναν που έχει παρόμοια με εσένα προαίρεση ακόμη και σωματικά, και κάθε νύχτα και ημέρα να κλίνω μαζί σου τα γόνατα προς τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς, όπως και μαζί με οποιονδήποτε άλλον επικαλείται επαξίως τον Θεό. Διότι γνωρίζω ότι η κοινωνία στις προσευχές αποφέρει πολύ μεγάλο κέρδος. Εάν, όμως, οσάκις τυγχάνει να αναστενάζω παραπεταμένος σε κάποια διαφορετική γωνιά, αυτό συνεπάγεται οπωσδήποτε ότι ψεύδομαι, δεν έχω βέβαια να φέρω αντίρρηση σε αυτό, αλλά ήδη κατακρίνω τον εαυτό μου ως ψεύστη, εάν ξεστόμισα κάτι τέτοιο εξαιτίας της παλαιάς μου αδιαφορίας, γεγονός που με καθιστά υπόδικο στο κρίμα του ψεύδους.

Τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα προς τους δικαίους, και τα αυτιά του προς τη δέησή τους· το πρόσωπο όμως του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να εξαλείψει από τη γη τη μνήμη τους. Κραύγασε ο δίκαιος, και ο Κύριος τον εισάκουσε, και τον λύτρωσε από όλες τις θλίψεις του.» «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού, αλλά εκείνους που ελπίζουν στον Κύριο θα τους περικυκλώσει το έλεος.» Ο από κάθε άποψη ελεήμων και ευεργετικός Πατέρας σπλαχνίζεται όσους τον φοβούνται, και με πραότητα και καλοσύνη προσφέρει τις χάρες του σε όσους τον πλησιάζουν με απλή διάνοια.

Και αυτό πάλι λέγαμε ότι λειτουργεί ως προτύπωση, δηλώνοντας την οφειλόμενη άνωθεν επιστασία στους αγίους, σύμφωνα με το «Οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται στους δικαίους», και ότι ο Χριστός δεν αφήνει απρονόητους αυτούς που τον σέβονται. Έπειτα, παραδόξως, τρεφόταν το μεγάλο πλήθος με τους πέντε άρτους και τα δύο ψάρια· με αυτό τονίσαμε ότι πρέπει να εννοούνται τα συγγράμματα των παλαιών και νέων αγίων και η παράθεσή τους μέσω των αποστόλων σε εκείνους που αγαπούν τον Χριστό. Επιπλέον, ότι και ο χορός των μαθητών θα λάβει από τον Θεό πλούσιο τον καρπό της διακονίας του προς εμάς, και μετά από αυτούς, οι προϊστάμενοι των αγίων Εκκλησιών του Θεού· διότι σε αυτούς υπήρχε εξαρχής ο τύπος για όλους. Έπειτα, όσοι είδαν το σημείο το θαυμάζουν και σχεδιάζουν να αρπάξουν τον Ιησού για να τον κάνουν βασιλιά. Αυτό κατανοώντας το εκείνος, αναχωρεί μόνος στο όρος, όπως είναι γραμμένο· διότι, όταν ο Χριστός θαυμάστηκε από τα έθνη ως μεγαλουργός και Θεός, όταν όλοι τον αναγνώρισαν ως βασιλιά και Κύριο, τότε αναλήφθηκε μόνος στον ουρανό, χωρίς να τον ακολουθήσει απολύτως κανείς· διότι ως απαρχή των νεκρών ανέβηκε εντελώς μόνος στο μεγάλο και αληθέστερο όρος, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί από τον ψαλμωδό: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου; Ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του; Εκείνος που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά.»

Το ότι, δε, σε όσους αγαπούν τα πνευματικά χαρίσματα διανέμει τα αγαθά με πλούσιο και προθυμότατο χέρι, θα το διαπιστώσεις εύκολα, όταν τον ακούσεις να λέει σε αυτούς μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Τι ζητάς;» και μέσω της φωνής του ψαλμωδού ότι: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους, και τα αυτιά του στη δέησή τους». Αφού καθόρισε, λοιπόν, και είπε ρητά ότι σε όσους τον αγαπούν οφείλεται και οπωσδήποτε θα υπάρξει η απόλαυση των άνωθεν αγαθών, τα οποία προφανώς χορηγούνται μέσω αυτού από τον Πατέρα, περιγράφει αμέσως και τη δύναμη της αγάπης, και το πώς μπορούμε να την εφαρμόσουμε το διδάσκει με τρόπο άριστο και ακατηγόρητο, επειδή είναι ωφέλιμο. Διότι, αν κάποιος λέει πως αγαπά τον Θεό, δεν σημαίνει ότι θα αποκομίσει οπωσδήποτε και τη δόξα εκείνου που αγαπά αληθινά, επειδή η δύναμη της αρετής δεν βρίσκεται σε απλά λόγια, ούτε βέβαια η ομορφιά της ευσέβειας προς τον Θεό διαμορφώνεται με γυμνές λέξεις, αλλά διακρίνεται πολύ καλά από τα αγαθά αποτελέσματα και από ένα φρόνημα πρόθυμο να υπακούσει. Και η τήρηση των θείων εντολών ζωγραφίζει με άριστο τρόπο την αγάπη προς το θείο, και παρουσιάζει την αρετή εντελώς ζωντανή και αληθινή, όχι σκιαγραφημένη μόνο από τα λόγια της γλώσσας, όπως είπαμε, αλλά να διαπρέπει σαν με λαμπερά χρώματα μέσω των μορφών των έργων και να εκλάμπει ολοκληρωτικά.

Και όπως λέγει ο Μελωδός, «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους, και τα ώτα του προς τη δέησή τους.» Διότι θα συγκατανεύσει μεν σε όσους ζητούν, επειδή είναι αγαθός, αλλά όχι σε όλους αμέσως.

Διότι εμείς ήμασταν εκείνοι που παλαιότερα κραυγάζαμε: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με», όπως λέει ο Ψαλμωδός. «Διότι οι οφθαλμοί», λέει, «του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους». Επειδή ο Κύριος δεν επιβλέπει αυτούς που είναι δέσμιοι των αμαρτιών, αλλά τον πράο, τον ήσυχο και αυτόν που τρέμει τους θείους λόγους Του. Έπρεπε, λοιπόν, να καθαρθούμε πρώτα εμείς, και κατ' αυτόν τον τρόπο να αξιωθούμε την επίβλεψη του Θεού. Αυτό, όμως, το κερδίσαμε μέσω του Σωτήρα των πάντων Χριστού, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο.

Αν όμως κάποιος το προτιμά, μπορεί να το νοήσει και με άλλον τρόπο. Διότι ο Θεός των όλων επισκέπτεται αυτούς που θέλει να τιμά και να αγαπά· και αν δει ότι έχουν παρασυρθεί στη ραθυμία, και θέλουν να πράττουν όσα δεν είναι θεμιτά, τους επιτιμά με μέτρο, πείθοντάς τους να επιστρέψουν στα καλύτερα και σε όσα είναι αναγκαία για την ωφέλειά τους. Γι' αυτό λέει και ο θεσπέσιος Παύλος προς εκείνους που έχουν κληθεί σε ενάρετη ζωή: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» Ο δε σοφότατος συγγραφέας των Παροιμιών διαβεβαιώνει και λέει: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Επομένως αυτούς που παιδαγωγεί, τους αξιώνει και της επίβλεψής του, ως οπωσδήποτε αγαθούς και αγαπημένους. Καθόλου όμως δεν επιβλέπει αυτούς που έχουν αμαρτήσει βαρύτατα εναντίον του, σαν να τους λέει: «Δεν σας γνωρίζω». Διότι, «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους», όπως έχει γραφτεί. Επομένως, λέει, ακόμη και αν σφάλλουν, δεν θα τους επισκεφθώ, δηλαδή, δεν θα φροντίσω, δεν θα τους επιστρέψω σε εμένα, δεν θα τους θεωρήσω άξιους για τίποτα. Για ποια αιτία; Διότι και εσείς οι ίδιοι, λέει, που έχετε τη θέση πατέρων, τόσο πολύ απέχετε από το να θέλετε να επιτιμάτε τους εαυτούς σας και τα παιδιά σας, ακόμη κι αν αυτά επιδίδονται στη χείριστη φαυλότητα, ώστε να συμφύρεστε με πόρνες. Διότι έχετε προσφέρει θυσίες μαζί με τους μυημένους στα είδωλα.

Άραγε ξέπεσαν από το ορθό φρόνημα ένας-ένας και σε μικρές ομάδες, παρασυρόμενοι κρυφά από τις απάτες κάποιων; Κάθε άλλο. Διότι αποστάτησαν με τον ίδιο τρόπο που, βεβαίως, είχαν κληθεί, δηλαδή ως ολόκληρο πλήθος και κατά φυλές, με όλες τους τις γενιές και όλες τους τις οικογένειες. Διότι έτσι εξήλθαν τότε από τη χώρα των Αιγυπτίων. Και θυμόμαστε ότι, όταν ο Φαραώ μόλις που υποσχόταν να αφήσει ελεύθερο τον Ισραήλ, θέλοντας να μάθει το μέγεθος του πλήθους που θα αναχωρούσε, ρώτησε σαφώς: «Ποιοι και ποιοι είναι αυτοί που θα πορευθούν;», ο Μωυσής απάντησε: «Με τους νέους μας και με τους πρεσβυτέρους μας θα πορευθούμε, με τους γιους και τις θυγατέρες μας, και με τα πρόβατα και τα βόδια μας». Επομένως, κατά φυλές ολόκληρες και κατά πλήθος, κατά γένος και κατά οίκους έγινε η κλήση· και με τον ίδιο τρόπο έγινε και η αποστασία, της οποίας την ασχήμια υποδηλώνει με τον πιο έντονο τρόπο λέγοντας: «Αποχώρησαν από το πρόσωπό μου». Διότι, αυτούς που θα επέλεγε να μισήσει ο Δεσπότης των συμπάντων, δεν θα τους επισκεπτόταν με το βλέμμα του, σύμφωνα με εκείνο που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με». Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους»· και ο Ίδιος λέει κάπου: «Και σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον ταπεινό και ήσυχο, και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;». <Αυτοί θυσίαζαν στους Βααλείμ και προσέφεραν θυμίαμα στα γλυπτά είδωλα. Και εγώ καθοδήγησα τα βήματα του Εφραΐμ, τον πήρα στην αγκαλιά μου, και δεν κατάλαβαν ότι εγώ τους θεράπευσα μέσα στη φθορά των ανθρώπων.>

Είπε δε ότι θα ανοίξει τους οφθαλμούς του προς τον οίκο του Ιούδα. Και με το όνομα Ιούδας εδώ ονομάζει τον Χριστό, ο οποίος φανερώθηκε από τη ρίζα του Ιεσσαί και από τη φυλή του Ιούδα· και ως οίκο Του εννοεί την Εκκλησία, δηλαδή το άγιο πλήθος εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως. Όσο για τη διάνοιξη των οφθαλμών, νομίζω ότι δηλώνει το εξής, ότι θα τους επιβλέπει με ένα εξαιρετικά άπλετο και τρόπον τινά ολοκληρωμένο βλέμμα. Και αυτό θα αποτελούσε σαφές σημείο της εύνοιάς Του απέναντί τους, αλλά και της προστασίας και της αγάπης Του. Διότι είναι γραμμένο: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και αυτούς τους οποίους επιβλέπει, τους αναδεικνύει οπωσδήποτε τρισμακάριους, εάν βέβαια μπορούμε να πούμε, χωρίς να σφάλλουμε, ότι τιμωρεί με τις αποστροφές Του τον υβριστή και τον αμαρτωλό, ενώ ευφραίνει με τις επισκέψεις Του τον ευσεβή και τον φιλάρετο. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Δαβίδ, καθιστώντας φανερή τόσο τη ζημία από την αποστροφή όσο και το κέρδος από την επίσκεψη του Θεού, άλλοτε μεν έλεγε: «Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, και μην απομακρυνθείς με οργή από τον δούλο σου»· άλλοτε πάλι έλεγε: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με».

Λέγοντας δε το «Εξιλεώστε το πρόσωπο του Θεού μας», υπονοεί, και πολύ εύλογα, ότι ο Θεός αποστρέφεται εκείνους που δεν αποφεύγουν να προσκρούουν σε αυτόν, και ότι από εκείνους που δεν αναζητούν τη δόξα του απομακρύνει τα ίδια του τα μάτια, μη κρίνοντάς τους άξιους ούτε για ευσπλαχνία, ούτε για αγάπη, ούτε βέβαια για προστασία. Διότι «τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα στους δικαίους», σύμφωνα με τις γραφές. Είπε δε και προς κάποιους από τους αλιτηρίους μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τις δεήσεις, δεν θα σας εισακούσω, διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Πρέπει λοιπόν να εξιλεώνονται οι αμαρτήσαντες, μήπως τυχόν και στρέψουν πάλι πάνω τους το πρόσωπο του Θεού, και αποτρέψουν τη βλάβη που πρόκειται να προκύψει από την αποστροφή του. Διότι προσδιορίζει το σφάλμα των ιερουργών και αναιρεί την άρνησή τους. Επειδή δεν ψευδολογεί λέγοντας: Από τα δικά σας χέρια έγιναν αυτά. Διότι σχεδόν λέει: Δεν σιωπήσατε ενώ αμάρτησαν άλλοι, αλλά με τα ίδια σας τα χέρια εσείς οι ίδιοι γίνατε αίτιοι των ασεβειών απέναντί μου, και τα εγκλήματα οφείλονται στη δική σας ραθυμία, χωρίς τη μεσολάβηση κανενός. Όμως, ακόμη κι αν κάποιοι τυχόν φοβούνται να σας ελέγξουν για αυτά, εγώ πάντως δεν θα γίνω σαν έναν από εσάς, ούτε πρόκειται να χαριστώ στα πρόσωπα των ασεβών.

Δόλος είναι το ψεύδος, και η απάτη, και η συκοφαντία, και οι διαβολές που δεν εμπεριέχουν την αλήθεια. <Απόκλινε από το κακό, και πράξε το αγαθό.> (C f. 71) Επειδή η αρχή για την οικείωση των καλών είναι η απομάκρυνση από τα κακά, συμβαίνει κάποιες φορές να μην κάνει μεν κάποιος το κακό, αλλά ούτε και να κάνει το αγαθό. <Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους, και τα ώτα του στη δέησή τους.> (B f. 110 b, C f. 71 a, b) Ο Κύριος επιβλέπει τους δικαίους, και αξιώνει της άνωθεν εποπτείας αυτούς που έχουν επιλέξει να φρονούν τα δικά του.

Σύμφωνα με όσα λέει μέσω του Ησαΐα: «Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και εάν πληθύνετε τις δεήσεις, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Όταν όμως κληθούν, θα παρουσιαστούν ενώπιον του προσώπου του Θεού· διότι έχει γραφτεί ότι «Τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα προς τους δικαίους.» <Τα δάκρυά μου έγιναν για μένα ψωμί ημέρα και νύχτα.> (A f. 228, B f. 153 b, L f. 212, L f. 113) Τον Ισραήλ, ο οποίος εξέπεσε από την άνωθεν ευσπλαχνία, τον κατέλαβαν δεινές συμφορές· διότι οι πόλεις της Ιουδαίας πορθήθηκαν από τον στρατό των Ρωμαίων. Και ότι αυτά θα τους συμβούν, το είχε προαναγγείλει ο Χριστός: «Όταν δηλαδή δείτε», λέει, «την Ιερουσαλήμ να περικυκλώνεται από στρατόπεδα, τότε θα πείτε στα όρη: Καλύψτε μας, και στους λόφους: Πέστε πάνω μας.» Καθώς λοιπόν ο Ισραήλ υπέμενε αυτά, τον ενέπαιζαν, όπως ήταν φυσικό, ορισμένοι από τους γείτονές του· διότι τα περίοικα έθνη χαίρονταν πάντοτε όταν αυτοί δέχονταν πόλεμο και υπέφεραν. Επομένως, αντί για τα πιο ευχάριστα και αναγκαία, λέει, δηλαδή το τραπέζι και την τροφή, κατάντησα να χύνω δάκρυα και να θρηνώ πικρά για την απροσδόκητη τροπή των πραγμάτων προς το χειρότερο.

Επειδή ο παντοδύναμος Θεός θέλησε να διδάξει ότι και αυτό που από τη φύση του φθείρεται, μετασχηματίζεται σε κάτι άλλο από αυτό που είναι και επιδέχεται μεταβολή προς το καλύτερο, εάν αξιωθεί της δικής Του επιστασίας· «διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους», σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα στους Ψαλμούς· λέει προς τον άγιο Μωυσή και τον Ααρών: «Γεμίστε το γομόρ με μάννα, για να φυλαχθεί για τις γενιές σας· και είπε ο Μωυσής προς τον Ααρών: Πάρε μια χρυσή στάμνα, και βάλε σε αυτήν γεμάτο το γομόρ με το μάννα, και θα το αποθηκεύσεις ενώπιον του Θεού, για να διατηρηθεί για τις γενιές σας». Αν και το μάννα, σύμφωνα με τη δική του φύση, φθειρόταν, και γινόταν εντελώς άχρηστο σε όσους ήθελαν να το φυλάξουν έστω και για την επόμενη ημέρα, εντούτοις έμενε άφθαρτο, όταν τοποθετήθηκε ενώπιον του Θεού από τα χέρια του Ααρών και περικλείστηκε στη χρυσή στάμνα. Ότι δε και σε εμάς τους ίδιους θα συμβεί κάτι τέτοιο, νομίζω ότι κανείς δεν θα αμφιβάλλει. Διότι ο όντως άγιος αρχιερέας των ψυχών μας, δηλαδή ο Χριστός, θα περιβάλει με τη θεία δόξα, σαν με χρυσό, το δικό μας σώμα· και, παραθέτοντάς το ενώπιον του Θεού και Πατέρα, θα το μετατρέψει προς την αφθαρσία.

Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα του προς τη δέησή τους.» Σφαζόταν λοιπόν ο μόσχος, και το αίμα χυνόταν στο θυσιαστήριο. Αλλά και σε εμάς τους ίδιους θα μπορούσαν να γίνονται αυτά, νομίζω, νοητώς δηλαδή και πνευματικώς. Διότι, όταν παύουμε τις επιδιώξεις προς τη φαυλότητα και νεκρώνουμε τα μέλη μας που είναι πάνω στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, πεθαίνουμε μεν ως προς τον κόσμο, μεταβαίνουμε δε σε αγία και άμωμη ζωή· και αυτό το πράγμα είναι απολύτως αξιέπαινο ενώπιον του φιλάρετου Θεού. Ψάλλει λοιπόν και λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Αυτήν την ένδοξη και αξιοθαύμαστη νέκρωση έχοντας υπομείνει ο πάνσοφος Παύλος, γράφει στις επιστολές του και λέει: «Διότι εγώ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Έχει γράψει επίσης και σε άλλους, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους: «Δεν γνωρίζετε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατό του, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να περπατήσουμε σε καινούργια ζωή.»

Και έσβησε μαζί με τη δική του ρίζα το κακό που βλάστησε από αυτήν, εννοώ δηλαδή τον θάνατο. Ήταν λοιπόν η χαρά πλέον για εμάς όχι αταίριαστη, αλλά μάλλον πρέπουσα και φυσική. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ο χορηγός και κυβερνήτης κάθε δικής μας ευημερίας: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών.» Αλλά ήταν αναγκαίο, έχοντας τον καιρό της εορτής πολύ κοντά, να ξεπλύνουμε από πριν τους ρύπους από τα σφάλματά μας και να αποβάλλουμε τους ψυχικούς και σωματικούς μολυσμούς. Γι' αυτόν τον λόγο, και πολύ εύλογα, αφού βάλουμε από πριν μέσα μας τη νηστεία, η οποία είναι τροφός και πρόξενος κάθε ευπρέπειας για εμάς, ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, λαμπρύνοντας τις διάνοιές μας με τα καυχήματα της ευσέβειας και ανεβαίνοντας σε μια ζωή πάναγνη και αμώμητη. Διότι θυμόμαστε τον Σωτήρα και Θεό όλων μας που λέει: «Να είστε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος.» Ας αγιαζόμαστε λοιπόν μέσα από σεμνή πολιτεία και απολύτως σύμφωνη με τον νόμο ζωή, φορώντας τη λαμπρότητα των αρετών σαν ένα περικαλλές ένδυμα που ταιριάζει σε αυτούς που εορτάζουν, και έτσι λοιπόν να προσέλθουμε με παρρησία ενώπιον Εκείνου που επιτελεί για εμάς την πανήγυρη. Διότι, λέει, «οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους και τα αυτιά του στη δέησή τους.» Επομένως, όταν μας δει λαμπρούς, θα διαφυλάξει για εμάς ακλόνητη την ευθυμία, εάν όμως δεν έχουμε τέτοιο φρόνημα, δεν θα μας επιτρέψει να συμμετάσχουμε στη μεγαλοδωρία που προέρχεται από Αυτόν.

Διότι το μεν θήλυ γένος είναι πάντοτε κάπως ασθενές και στη διάνοια και στο σώμα· το δε άρρεν, και ως προς τα δύο προαναφερθέντα ευδοκιμεί, και θεωρείται ότι βρίσκεται σε ανώτερη μοίρα. Επομένως, το γένος που διακρίνεται για τη νοητή ανδρεία και το ισχυρό φρόνημα τιμάται ως άρρεν, και βεβαίως παρίσταται ενώπιον του Θεού, και αξιώνεται της δικής Του επιστασίας. Διότι έχει γραφεί ότι: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα Του προς τη δέησή τους.» Όμως, όσα θεωρούνται αξιόλογα από τον Θεό, αυτά θεωρούνται ως μηδαμινά από τον διάβολο και τους αγγέλους του, και δεν διαφεύγουν από το να δοκιμάσουν την αγριότητά τους. Διότι επιτίθεται σε κάθε άγιο, και εφορμά άγρια εναντίον εκείνων που διαθέτουν πνευματική ανδρεία· αστοχεί όμως όταν βάλλει ο άθλιος· διότι όλες οι επινοήσεις της εγγενούς του κακίας πέφτουν έξω από τον στόχο. Το ότι το πνευματικώς άρρεν τον έχει ενοχλήσει ουκ ολίγον, και ότι τον λυπεί υπερβολικά όταν προοδεύει, θα το μάθουμε από το σύγγραμμα του πανσόφου Μωυσή. Διότι ο παράφρων Φαραώ επιβουλευόταν εκείνους που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ. Επειδή δε το πλήθος του γένους τους αυξανόταν πλέον πέρα από κάθε αριθμό, ενοχλήθηκε βαθύτατα γι' αυτό ακριβώς το γεγονός, και μάλιστα πολύ πικρά. Και αφού προσκάλεσε, λέει, τις μαίες των Εβραίων, έδωσε εντολή λέγοντας: «Κάθε αρσενικό που γεννιέται στους Εβραίους, να το ρίχνετε στον ποταμό, και κάθε θηλυκό, να το αφήνετε να ζήσει.»

Και τούτο θα το βεβαιώσει λέγοντας ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς· σε εσάς δε και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες». Αν λοιπόν λαμβάνεται υπόψη από τον Θεό ακόμη και ο αριθμός των τριχών, ακριβώς επειδή γνωρίζει σαφώς τα πάντα γι' αυτούς και τα φροντίζει· με ποιον τρόπο άραγε θα αγνοείτο ο χρόνος της ίδιας της ζωής; «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέγει, «είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και ο μεν δεύτερος αμέσως μετά τον Κάιν, ο Ενώς, απέκτησε πόλη στη γη που έφερε το όνομά του· μολονότι οι άγιοι θεωρούν ως καύχημα το να φρονούν και να λέγουν: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Θεωρώντας και ονομάζοντας παροικία τη ζωή στον παρόντα βίο. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Δώσε μου άνεση, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Για εκείνους δε που φρονούν τα επίγεια, στον 48ο ψαλμό λέγει: «Ονόμασαν με τα ονόματά τους τα κτήματά τους». Από τον Σηθ όμως προήλθε ο θεσπέσιος Ενώς, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του». Διότι το εν Χριστώ γένος είναι άγιο και ιερό, και έχει την ελπίδα της δόξας που υπερβαίνει τον άνθρωπο.

Σε αυτούς λοιπόν που έχουν φτάσει σε αυτήν τη λαμπρότατη κατάσταση θα ταίριαζε να πουν στη συνέχεια: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω». Και επιπλέον αυτού, το: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Διότι, όταν ανατείλει στον νου μας το φως της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός, και ρίξει νοητή αυγή στις καρδιές μας, τότε λοιπόν, τότε θα παρασταθούμε ενώπιόν του πάρα πολύ λαμπροί διά της απόλυτης αρετής, και θα αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους της άνωθεν επίβλεψης· διότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέει, «είναι στραμμένοι στους δικαίους». Όταν λοιπόν η αυγή έχει πια ανατείλει, τερματίζει την πάλη. Δες λοιπόν πώς κατά θεία οικονομία και με εξαιρετική τέχνη διδάσκει τον Ιακώβ, ο οποίος ήθελε να φύγει, να αλλάξει γνώμη και να επιθυμήσει σφοδρά να του παραχωρήσει αυτά που ήταν αναγκαία για τη σωτηρία του. Διότι αυτός που έχει νικήσει ολοκληρωτικά και μπορούσε να απομακρυνθεί, ακόμη κι αν τυχόν ο νικημένος δεν τον άφηνε, παραχωρώντας του τρόπον τινά την εξουσία, αν το επιθυμούσε, να τον κρατάει σφιχτά, λέει: «Άφησέ με να φύγω». Παρόμοιο με αυτό θα βρούμε και εκείνο που ειπώθηκε προς τον Μωυσή από τον Θεό με σοφία και θεία οικονομία.

Αυτοί προσέρχονται για επιθεώρηση, δηλαδή αποδεικνύουν τους εαυτούς τους άξιους να βρεθούν και ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν τους δικαίους». Και προσφέρονται για τη σωτηρία εκείνων που προσκομίζουν τα λύτρα, και για την κατασκευή της αγίας σκηνής, και ως μνημόσυνο ενώπιον του Κυρίου· διότι τα ανδραγαθήματα των αγίων συγκροτούν τις εκκλησίες, και είναι χρήσιμα για τη διακόσμηση της αγίας σκηνής, ενώ παράλληλα κατορθώνουν άριστα τη σωτηρία της ψυχής, και στεφανώνουν με ατελεύτητη δόξα όσους αγωνίζονται με ανδρεία. Ή μήπως δεν σου φαίνεται αληθινός ο λόγος; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Το λύτρο, λοιπόν, δηλαδή το δίδραχμο, ο Θεός όρισε να εισπράττεται ως εισφορά, και σε αυτό συνίσταντο οι φόροι όσων επιδείκνυαν ανδρεία. Αλλά οι αρχηγοί των φυλών, προσθέτοντας στα όσα είχε προστάξει ο νόμος, προσέφεραν ακόμη μεγαλύτερα και πιο αξιόλογα δώρα, τα πλέον εξαίρετα από τα αγαθά τους. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Και οι άρχοντες έφεραν τους σμαραγδένιους λίθους, και τους πολύτιμους λίθους για την ενσωμάτωση στην επωμίδα και το λόγιο, καθώς και τα αρώματα, το έλαιο για το χρίσμα και τη σύνθεση του θυμιάματος». Άραγε, δεν είναι αυτά αρκετά συγγενικά με όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως;

Αλλά ποια ακριβώς θα μπορούσε να είναι μια τέτοια τοποθέτηση, το δήλωνε σαφώς στο βιβλίο των Αριθμών, λέγοντας τα εξής: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή λέγοντας: Μίλησε στον Ααρών και πες του: Όταν τοποθετήσεις τους λύχνους, οι επτά λύχνοι να φωτίζουν προς το μπροστινό μέρος της λυχνίας· και ο Ααρών έκανε έτσι: άναψε τους λύχνους της προς το μπροστινό μέρος της λυχνίας, όπως ακριβώς διέταξε ο Κύριος τον Μωυσή». Κατανόησε, λοιπόν, ότι οι επτά λύχνοι, στραμμένοι προς το μπροστινό μέρος της λυχνίας, εξέπεμπαν το φως σε όσους τους έβλεπαν. Διότι το θείο και νοητό φως δεν επιλάμπει σε αυτούς που βρίσκονται πίσω και τρόπον τινά έχουν αποστραφεί τον Θεό, αλλά σε εκείνους που έχουν αχθεί ενώπιόν Του μέσω του αγιασμού, και στέκονται πλέον πρόσωπο με πρόσωπο με Αυτόν μέσω της παρρησίας της πίστεως και της πάγκαλης σεμνότητας του ορθού βίου. Διότι είναι βδελυρό και μισητό καθετί που βρίσκεται στη φαυλότητα και την απείθεια. Αντιθέτως, είναι τίμιο και απολαμβάνει την επίσκεψη του Θεού αυτό που είναι υπάκουο και ευάγωγο. Έτσι, προς τους Ιουδαίους, που επέλεξαν να συμπεριφέρονται υβριστικά και ασυγκράτητα εναντίον Του, λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς». «Οι οφθαλμοί όμως του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους», σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Αληθές. ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Διότι ημέρα ανάδειξης των αγίων αποστόλων είναι ο καιρός του νοητού Σαββάτου, δηλαδή η παρουσία του Χριστού, την οποία επειδή δεν γνώρισαν εκείνοι από τον Ισραήλ, ο Παύλος λέει γι' αυτούς: «Άρα απομένει σαββατισμός για τον λαό του Θεού». Διότι δεν εισήλθαν στην κατάπαυσή Του, επειδή δεν αποδέχθηκαν την πίστη. Επομένως, νοητός και αληθινός σαββατισμός είναι ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρα μας. Και ενώπιον των οφθαλμών του Θεού γίνεται η πρόθεση των άρτων, αλλά βεβαίως και ενώπιον των οφθαλμών του Ισραήλ. «Διότι θα τα προθέσετε», λέει, «την ημέρα των Σαββάτων ενώπιον του Κυρίου διαπαντός, εκ μέρους των υιών Ισραήλ»· καθώς Εκείνος βλέπει και συνεχώς αξιώνει τους αγίους της επισκοπής Του. «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους», λέει. Για δε τον Ισραήλ, επειδή οφείλει να προσέχει σε αυτά, και κατά κάποιον τρόπο να προσηλώνει το μάτι της διανοίας του, του οποίου τύπος θα μπορούσε να είναι ο σωματικός [οφθαλμός]. «Αλλά θα ανήκουν», λέει, «στον Ααρών και στους υιούς του, και θα τα φάνε». Διότι προτείνονται σε εμάς ως τροφή τα συγγράμματα των αγίων αποστόλων, σε εμάς που έχουμε δικαιωθεί διά της πίστεως, στο άγιο και ιερό γένος, στον λαό τον περιούσιο, τον εκλεκτό και χρισμένο με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. ΠΑΛΛ. Καλά τα είπες· διότι θα συμφωνήσω μαζί σου. Αλλά για ποιον λόγο, άραγε, οι τύποι του αγίου Βαπτιστή και των αγίων αποστόλων δεν βρίσκονται στα Άγια των αγίων, αλλά στην πρώτη σκηνή; ΚΥΡ.

Από κάθε άποψη, ω Παλλάδιε, έχει συγκεντρωθεί για εμάς από τον λόγο σαφής και ολοφάνερη απόδειξη, ότι πρέπει να πηγαίνουμε με κάθε ευπρέπεια στον οίκο του Θεού, λαμπροί και καθαρισμένοι, κερδίζοντας την οικειότητα προς Αυτόν μέσω του αγιασμού. Διότι τότε θα βρούμε τον Θεό σπλαχνικό και, ας το πούμε έτσι, να επιβλέπει τα δικά μας με ορθάνοιχτο μάτι, και να παρέχει την προστασία που αρμόζει απόλυτα στους αγίους. «Σε ποιον δε θα επιβλέψω», λέει, «παρά στον ταπεινό και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τους λόγους μου;» Διότι πραγματικά, όσια χέρια θα υψώσει και στο ίδιο το αυτί της θεότητας θα κραυγάσει εκείνος που έχει αυτή τη διάθεση, ώστε, φτάνοντας στην εκπλήρωση όσων τυχόν προσευχήθηκε, να πει με μεγάλη χαρά: «Άκουσε από τον άγιο ναό του τη φωνή μου, και η κραυγή μου ενώπιόν του θα εισέλθει στα αυτιά του.» Ή δεν πληροφορήθηκες σαφώς τον θεσπέσιο Δαβίδ που μας ψάλλει ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους, και τα αυτιά του στη δέησή τους;» ΠΑΛΛ. Το πληροφορήθηκα. ΚΥΡ. Ότι βέβαια ο λόγος είναι αληθινός, δεν επιτρέπεται να αμφιβάλλουμε, όμως, όσον αφορά την ανάγκη να αποβάλλουμε τους μολυσμούς, με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε να το καταφέρουμε; Διότι κανείς δεν πρόκειται να κατανοήσει πλήρως τα παραπτώματα, και όλοι σφάλλουμε σε πολλά. Ασθενεί δε η φύση μας ως προς την ευκολία προς την αμαρτία, και παρασύρεται πάρα πολύ εύκολα προς τη φυσική τάση για αδικία, καθώς η ροπή προς τα φαύλα εξομαλύνει για εμάς, κατά κάποιον τρόπο, την οδό της άτοπης και βδελυρής ηδονής. ΠΑΛΛ.

«Θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω σε αυτήν την οδό που θα πορευθείς· θα επιστηρίξω πάνω σου τους οφθαλμούς μου». Αυτό που λέγεται μέσω του προφήτη: «Ενώ εσύ ακόμη θα ομιλείς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών», εκπληρωνόταν και στον Δαβίδ. Διότι, ενώ εκείνος προσευχόταν και ανέπεμπε τη δέησή του, το θείο Πνεύμα τον αξιώνει απαντήσεως, προτρέποντάς τον να έχει θάρρος. Διότι λέγει: Εγώ θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω· αντί αυτού ο Ακύλας αναφέρει: «Θα σου μεταδώσω γνώση και θα σε φωτίσω σε αυτήν την οδό που θα πορευθείς»· ενώ ο Σύμμαχος λέγει: «Θα σε συνετίσω και θα σου υποδείξω την οδό την οποία θα βαδίσεις». Διότι του υπόσχεται να του δείξει Εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Αυτός δε ήταν ο Λόγος του Θεού, ο οποίος οδηγεί εκείνους που οδοιπορούν προς το τρισμακάριο τέλος, στον ίδιο Του τον Πατέρα. Αντί δε της φράσεως, «Θα επιστηρίξω πάνω σου τους οφθαλμούς μου», ο Σύμμαχος λέγει: «Θα βουλευθώ για εσένα με τον οφθαλμό μου». Επειδή δηλαδή «οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν τους δικαίους, και τα ώτα αυτού είναι στραμμένα στη δέησή τους»· εύλογα καταξιώνει τον δικό Του οφθαλμό σε αυτόν που έχει αναπέμψει τόσες προσευχές, έτσι ώστε, αφού φωτιστεί η διάνοιά του από τις φωτιστικές ακτίνες που εκπέμπονται από τον θείο οφθαλμό, να αντικρίσει την οδό που του υποσχέθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο οι οφθαλμοί του Κυρίου δεν επιβλέπουν τους πάντες, αλλά αποκλειστικά τους δικαίους· διότι από τους ασεβείς αποστρέφει τους δικούς Του οφθαλμούς.

Πότε όμως θα ευφρανθούμε, παρά μόνον όταν έρθει ο μέλλων αιώνας, του οποίου την κυριότητα και την εξουσία δεν θα την έχει κανένας άλλος, παρά μόνο αυτός που έλαβε τη δύναμη από τον Πατέρα; Διότι τώρα, στον παρόντα αιώνα, υπάρχουν πολλές αρχές, και εξουσίες και κυριότητες, και τα πνεύματα της πονηρίας και οι κοσμοκράτορες· τότε όμως, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη, μόνος αυτός θα εξουσιάζει τον αιώνα, για τον οποίο ο παρών λόγος μάς υπόσχεται την ευφροσύνη. «Οι οφθαλμοί του επιβλέπουν τα έθνη, αυτοί που τον παραπικραίνουν ας μην υπερηφανεύονται. Διάψαλμα.» Με τα προηγούμενα λόγια, υποδηλώνοντας συγκαλυμμένα την κλήση των εθνών, καλούσε ολόκληρη τη γη· όχι βέβαια ρητά τα έθνη· τώρα όμως ολοκάθαρα αναφέρει τα έθνη και τη συμφιλίωση με τον Θεό. Διότι για όσους αμαρτάνουν έχει ειπωθεί: «Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου»· και πάλι: «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου και τη δεξιά σου;»· και πάλι: «Απέστρεψες το πρόσωπό σου, και ταράχθηκα». Για εκείνους όμως που έχουν αγαθές ελπίδες έχει ειπωθεί: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα αυτιά του στη δέησή τους»· και πάλι: «Τα μάτια σου ας δουν ευθύτητες»· και ξανά: «Ας σημειωθεί επάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε». Μεγάλες λοιπόν υποσχέσεις δίνονται με τα προκείμενα λόγια στα έθνη· ήδη οι οφθαλμοί του επιβλέπουν τα έθνη.

Διάψαλμα· μεταφορά της προφητείας. «Δεύτε, τέκνα»: Ο Χριστός το λέει στους αποστόλους· διότι σε αυτούς εμπιστεύθηκε τα ένδοξα μυστήρια του Πατρός. «Τις εστιν άνθρωπος»: Ο Χριστός, ως Κύριος εκείνων των φοβερών ημερών, στις οποίες εναπόκεινται οι θησαυροί της χάριτος. «Παύσον»: Ο Χριστός· διότι η δική Του γλώσσα είναι αμιγής κακού και τα χείλη Του δεν λαλούν (ή δεν ελάλησαν) δόλο ως προς την αλήθεια. «Έκκλινον»: Το λέει σε κάθε άνθρωπο που αγωνίζεται κατά Θεόν. «Ζήτησον»: Δηλαδή, ζήτησε και, αφού βρεις, μην απομακρυνθείς, αλλά ακολούθησέ την· διότι ο Χριστός είναι η ειρήνη. «Ότι οφθαλμοί»: Διότι από όλους τους δικαίους δεν χωρίζεται ο Θεός, αλλά οι οφθαλμοί Του είναι προσηλωμένοι επάνω τους [και τα ώτα Του είναι στραμμένα προς αυτούς]. «Πρόσωπον»: Εναντίον των δαιμόνων· διότι αυτοί γέμισαν την οικουμένη με κακά, καθώς και εναντίον όλων όσων τους επιζητούν. «Του εξολοθρεύσαι»: Διότι ούτε εξουσιάζουν πλέον επί της γης, αλλά ίπτανται μόνον στον αέρα. «Εκέκραξαν»: Διότι οι αληθινά δίκαιοι διαρκώς κράζουν προς τον Θεό. «Και εκ πασών»: Διότι οι άγιοι (δίκαιοι) δεν έζησαν στη γη χωρίς θλίψη (διότι μέσα από θλίψη πολιτεύθηκαν οι άγιοι), αλλά ελευθερώθηκαν από όλες. «Εγγύς Κύριος»: Εννοεί εκείνους, για τους οποίους ο Χριστός λέει: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.

Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους και τα εξής, και πάλι: Ο Κύριος είναι κραταίωμα εκείνων που τον φοβούνται. Και ο ίδιος, ως εκ προσώπου του, είπε προς εκείνους που τον φοβούνται: Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα εγγίσει το σκήνωμά σου και τα εξής.

Και αυτός ο φόβος, όταν γεννιέται, οφείλεται στο ότι δίστασε στην πίστη του ως προς την πρόνοια του Θεού και λησμόνησε πώς ο Θεός φροντίζει και προνοεί για εκείνους που αγωνίζονται υπέρ της αρετής, επισκεπτόμενος αυτούς κάθε ώρα, όπως ακριβώς λέει και το Άγιο Πνεύμα διά στόματος του Προφήτη: «οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί των δικαίων», και τα εξής. Και πάλι, «ο Κύριος είναι το κραταίωμα εκείνων που τον φοβούνται». Και ο ίδιος, ως εκ προσώπου του, είπε σε εκείνους που τον φοβούνται: «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου».

ΤΙΤΛΟΣ Ζʹ. — Περί των δικαίων, και της προσευχής που αναπέμπεται από αυτούς· και ότι τους προστατεύει από τους πειρασμούς. «Προσευχήθηκε ο Αβραάμ στον Θεό, και θεράπευσε τον Αβιμέλεχ, καθώς και τη γυναίκα του και τις δούλες του, και άρχισαν να γεννούν.» «Δεν θα απομακρύνει τους οφθαλμούς Του από τον δίκαιο, και θα τους εγκαθιδρύσει νικηφόρα, και θα υψωθούν.» «Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε όσους τον φοβούνται,» και τα λοιπά. «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές.» — «Οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους, και τα ώτα Του προς τις δεήσεις τους.» «Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους. Γνωρίζει ο Κύριος τις,» κ.λπ. «Φυλάσσει ο Κύριος όλα τα οστά τους· ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Θα εκπληρώσει το θέλημα αυτών που Τον φοβούνται, και [θα εισακούσει] τη δέησή τους.» «Η προσευχή όσων πορεύονται με ευθύτητα είναι δεκτή από τον Θεό.» «Με τη βοήθεια προς τους δικαίους προκύπτει πολλή δόξα.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Η ευλογία του Κυρίου βρίσκεται πάνω στο κεφάλι του δικαίου.» «Φως υπάρχει πάντοτε για τους δικαίους.» «Ο οίκος των δικαίων έχει πολλή δύναμη.» «Ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και σε ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός μου είσαι εσύ. Και αν περάσεις μέσα από νερό, εγώ είμαι μαζί σου, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν πρόκειται να κατακαείς.» «Μεγάλη ισχύ έχει η θερμή δέηση του δικαίου.» «Ο Κύριος γνωρίζει να ελευθερώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.»

Διότι ο αγαθός μας Δεσπότης είναι πανταχού παρών, εισακούοντας όσους τον πλησιάζουν με ειλικρίνεια και καθαρότητα, όπως ακριβώς λέει ο Προφήτης: «Οφθαλμοί Κυρίου επί δικαίους, και ώτα αυτού εις δέησιν αυτών». Και για τον λόγο αυτό οι Πατέρες ορίζουν την προσευχή ως ένωση του ανθρώπου με τον Θεό, και την αποκαλούν έργο αγγέλων και προοίμιο της μελλοντικής ευφροσύνης. Επειδή, εφόσον θεωρούν τη βασιλεία των ουρανών προπάντων ως εγγύτητα και θεωρία της Αγίας Τριάδος, και προς αυτόν ακριβώς τον σκοπό καθοδηγεί τον νού η προσήλωση στην προσευχή, ευλόγως αυτή έχει ονομαστεί προοίμιο και τρόπον τινά προεικόνιση εκείνης της μακαριότητας. Δεν έχει, όμως, κάθε προσευχή αυτή τη φύση, παρά μόνο εκείνη που είναι πραγματικά άξια αυτής της ονομασίας, εκείνη που έχει ως δάσκαλο τον Θεό, ο οποίος δίδει την προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, εκείνη που έχει ανυψωθεί πάνω από όλα τα επίγεια και επικοινωνεί απευθείας με τον Δεσπότη Θεό.

Και ότι αυτό είναι αληθές, «γευθείτε και δείτε ότι είναι αγαθός ο Κύριος», ότι είναι ελεήμων και ότι είναι ταχύς στο να βοηθήσει και να λυτρώσει όσους τον φοβούνται. Γι' αυτό, «μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε αυτόν. Φοβηθείτε τον Κύριο όλοι οι άγιοί του», πόσο μάλλον εσείς οι αμαρτωλοί οφείλετε να τον φοβάστε και να τον τρέμετε, «διότι δεν υπάρχει καμία στέρηση σε όσους τον φοβούνται», ούτε στον τωρινό ούτε στον μελλοντικό αιώνα. «Πλούσιοι φτώχυναν και πείνασαν» αισθητώς μεν εκείνοι που πλουτίζουν με κακό τρόπο, όπως ο πλούσιος στην παραβολή του Λαζάρου, νοητώς δε οι Ιουδαίοι που ήταν πλούσιοι σε νόμο και προφήτες, και στερήθηκαν όλα αυτά ως Χριστοκτόνοι, και πείνασαν αδέκαστα· «όσοι όμως εκζητούν τον Κύριο», προσερχόμενοι από τα έθνη, «δεν θα στερηθούν κανένα αγαθό». Και με άλλον τρόπο: οι πλούσιοι άγγελοι, αφού μεταβλήθηκαν σε δαίμονες, «φτώχυναν και πείνασαν», ενώ η πήλινη φύση των ανθρώπων, που ανυψώνεται στη χορεία των αγγέλων, θα γεμίσει από κάθε αγαθό. «Ελάτε, τέκνα, ακούστε με», για να «σας διδάξω τον φόβο του Κυρίου». «Ο άνθρωπος που θέλει ζωή και αγαπά να δει αγαθές ημέρες, ας παύσει τη γλώσσα του από το κακό και τα χείλη του από το να μιλούν δόλο· ας απομακρυνθεί από το κακό και ας πράξει το αγαθό· ας ζητήσει την ειρήνη» με κάθε άνθρωπο, ακολουθώντας την με ένταση. Διότι «τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα προς τους δικαίους και τα αυτιά του προς τη δέησή τους».

Ευθεία γη, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι η αγαθή καρδιά, η οποία ονομάζεται από τον Κύριο και αγαθή γη, πάνω στην οποία δεν έπεσε μάταια ο σπόρος της διδασκαλίας. Το πρόσωπό της ολόκληρο το καταυγάζει ο ήλιος της δικαιοσύνης, χωρίς να παρεμβάλλεται κανένα πονηρό πάθος, από το οποίο προέρχεται η σκιά του θανάτου, και το οποίο είτε την κατασπά και την ταπεινώνει με την πονηρή ταπείνωση, «κατά την οποία», λέει, «έσκυψε ο άνθρωπος και ταπεινώθηκε ο άνδρας», είτε την ελαφραίνει καλώς, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Διότι αυτή η ανωμαλία εισάγει το σκοτάδι στις καρδιές, ενώ την ομαλή και ευθεία καρδιά τίποτα δεν την εμποδίζει να είναι ολόκληρη φωτεινή, καθώς την επιβλέπει ο ήλιος της δικαιοσύνης. «Διότι ο Θεός», λέει, «βλέπει στην καρδιά», την αγαθή προφανώς. «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους». Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, και ο Κύριος ονομάζεται ήλιος της δικαιοσύνης, επειδή ανέτειλε φως μέσα στο σκοτάδι για τους ευθείς. Διότι η ευθύτητα εξισώνεται με τη δικαιοσύνη. Γι' αυτό και ο Σολομών λέει: «να βλέπεις ομαλά, για να δικαιωθείς», αντί του «να είσαι δίκαιος». Διότι η έννοια της δικαιοσύνης στηρίζεται στην ισότητα και την ευθύτητα. «Με έθεσε στο μέσον της πεδιάδας». «Καρδιά καθαρή έκτισε μέσα μου» και σε αυτήν υπέδειξε το μέλλον.

Και όπως έχει ειπωθεί, ότι «οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί των δικαίων»· έτσι επίσης, ότι «το πρόσωπο του Κυρίου είναι ενάντια σε όσους πράττουν τα κακά»· και ότι «ο Θεός ετάζει καρδιές και νεφρούς»· και είναι εντελώς μωρός εκείνος που νομίζει ότι αυτός που φύτεψε το αφτί δεν ακούει, ή αυτός που έπλασε τον οφθαλμό δεν βλέπει, ή ότι βλέπει μεν, αλλά όχι με την κατανόηση που του αρμόζει· σαν τάχα να μην κατανοεί Εκείνος αυτά που δεν έχουν ακόμη συμβεί, αλλά να έχει ανάγκη από την έκβασή τους για να τα δει, και από την αναγγελία κάποιου άλλου για να τα ακούσει, και σαν να μην προβλέπει και να μην προορίζει τα μέλλοντα να συμβούν. Εκείνος όμως που φρονεί κατά Κύριον και θέλει να είναι νήπιο μόνο ως προς την κακία, πιστεύει ότι τίποτα από όσα υπάρχουν ή γίνονται δεν μπορεί να βρεθεί έξω από τα όρια της θείας πρόνοιας· αλλά ότι όλα τα άλλα έχουν οριστεί με διπλό τρόπο, δηλαδή και με την πρόγνωση και με την αιτία, ενώ από όσα εξαρτώνται από το αυτεξούσιό μας, όσα διαμορφώνονται ως ανάξια της πρώτης μας αιτίας, αυτά έχουν προληφθεί μόνο με τον όρο της προγνώσεως, από τον οποίο ακριβώς έχουν οριστεί και οι ανταποδόσεις τους. Και πιστεύοντας έτσι, ζώντας κάτω από τον αλάνθαστο οφθαλμό, αφενός μισεί το σκοτάδι και τα έργα του σκότους, αφετέρου πορεύεται στο φως του προσώπου του Κυρίου και αναδεικνύεται υιός φωτός και ημέρας και αξιώνεται της λαμπρότητας των αγίων, της οποίας μακάρι να αξιωθούμε και εμείς με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, αμήν. 4.

Αλλά ο θεσπέσιος Κύριλλος, ο καλός ποιμένας και του Χριστού, του καλού ποιμένα, μαθητής και ακόλουθος, που πάντοτε με το καύμα της ημέρας καιγόταν και με τον παγετό της νύχτας πάγωνε, και απομάκρυνε και έδιωχνε τον ύπνο από τα μάτια του, για να φυλάει τα πρόβατα με άγρυπνα μάτια και άγρυπνο νου, ώστε να μην κλαπούν και σφαγιαστούν και χαθούν, ούτε να γίνουν βορά θηρίων —έτσι άλλωστε και τον φθορέα και θηρίο Νεστόριο, ληστή συνάμα και λύκο, ξεσκέπασε και έδιωξε από τη μάνδρα, και απομάκρυνε άπρακτο από το ποίμνιο, φυλάγοντας τα πρόβατα αλώβητα—, ο Κύριλλος, που υπήρξε διάδοχος του θείου Θεοφίλου τόσο στην εξουσία όσο και στον ζήλο, βλέποντας την απάτη του δαίμονα και αντικρίζοντας τη βλάβη των πιστών, έγινε ικέτης του Σωτήρα, και ικέτευε να σταματήσει το κακό, να καταργήσει τα φάσματα του δαίμονα, και να παράσχει στον λαό την τέλεια επίγνωση της αλήθειας και τον έρωτα για τη θεογνωσία Του. Ο δε Θεός, αποδεχόμενος ταχύτατα τις δεήσεις του θεράποντός Του, του έδωσε το θέλημα της καρδιάς του, και εκπλήρωσε τα αιτήματά του υπέρ των πιστών. Διότι τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα στους δικαίους, και τα αυτιά Του στη δέησή τους. Πράγματι, θα εκπληρώσει το θέλημα εκείνων που Τον φοβούνται, και θα εισακούσει τη δέησή τους, επειδή βρίσκεται κοντά σε όλους όσοι Τον επικαλούνται με αλήθεια. Έτσι, του μεν δαίμονα συνέτριψε την ενέργεια, του δε λαού την ασθένεια θεράπευσε.