Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 33:4

Επειδή, λοιπόν, σώζει αυτούς που ελπίζουν σε αυτόν, δεν ανέχεται να αναπέμψει μόνος του τον ύμνο, αλλά αυτούς που είναι μέτοχοι της πραότητας, τους καθιστά και μετόχους της υμνωδίας. «Μεγαλύνετε τον Κύριο μαζί μου, και ας υψώσουμε το όνομά του όλοι μαζί». Καθώς νιώθει ότι δεν επαρκεί από μόνος του για να διακηρύξει τα μεγαλεία του Θεού, ζητά και από τους άλλους να τον συνδράμουν και να συμπράξουν σε αυτό ακριβώς το έργο.

Μεγαλύνετε τον Κύριο μαζί μου. Παίρνει μαζί του χορό που του αρμόζει για τη δοξολογία του Κυρίου. Ας μην αναμιχθεί μαζί μου κανένας ταραχώδης, ούτε αναστατωμένος, ούτε αυτός που διεγείρει την ψυχή του από τα πάθη της σάρκας· αλλά εσείς οι πράοι, που έχετε κατορθώσει το σταθερό και ακλόνητο της ψυχής, αποτινάσσοντας τη νωθρότητα και την υπνηλία ως προς την εκπλήρωση των καθηκόντων, εσείς μεγαλύνετε τον Κύριο μαζί μου. Μεγαλύνει δε τον Κύριο εκείνος που με μεγάλη διάνοια και με γενναίο και υψηλό φρόνημα υπομένει τους πειρασμούς για χάρη της ευσέβειας. Έπειτα δε, και εκείνος που με μεγάλη διάνοια και με βαθύτατες θεωρίες παρατηρεί τα μεγέθη της κτίσης, ώστε από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων να αντικρίσει νοερά τον Δημιουργό τους. Διότι, όσο περισσότερο εμβαθύνει κανείς στους λόγους σύμφωνα με τους οποίους έχουν δημιουργηθεί τα όντα, και σύμφωνα με τους οποίους κυβερνώνται, τόσο περισσότερο κατανοεί τη μεγαλοπρέπεια του Κυρίου, και, όσο εξαρτάται από τον ίδιο, μεγαλύνει τον Κύριο. Επειδή, λοιπόν, ένας νους και η μελέτη ενός μόνο ανθρώπου δεν επαρκούν ούτε στο ελάχιστο για την κατανόηση των μεγαλείων του Θεού, παίρνει μαζί του όλους ομού τους πράους για να συμμετάσχουν σε αυτήν την ενέργεια. Διότι πρέπει κανείς να ελευθερωθεί πλήρως από τους εξωτερικούς θορύβους, και αφού εξασφαλίσει απόλυτη ησυχία στο κρυφό βουλευτήριο της καρδιάς, έτσι να επιδίδεται στη θεωρία της αλήθειας. Ακούς τι λέει εκείνος που εξομολογείται την αμαρτία του;

Διότι όσοι έχουν σοφή καρδιά είναι εραστές των σοφών λόγων, και αποδέχονται τις προτροπές για τα αγαθά χωρίς κανέναν διχασμό. <Μεγαλύνετε τον Κύριο μαζί μου.> (C f. 70) Επειδή όμως ένας νους και η μελέτη ενός μόνο ανθρώπου δεν επαρκεί στο ελάχιστο για την κατανόηση των μεγαλείων του Θεού, προσκαλεί όλους μαζί τους πράους στην κοινωνία αυτής της ενέργειας. <Προσέλθετε προς αυτόν, και φωτιστείτε.> (C f. 70) Όσοι επιθυμούν να μιλήσουν για τη θεία και ανώτατη φύση, δεν σκέφτονται ούτε λένε για αυτήν τίποτα από τα ταπεινά, δηλαδή τα ανθρωποπρεπή ή όσα μοιάζουν με οποιονδήποτε άλλο τρόπο στη γενητή και δημιουργημένη φύση, αλλά μάλλον όσα είναι εξυψωμένα και δεν ενυπάρχουν σε τίποτα άλλο. —Ο Θεός αναζητείται όχι τοπικά, επειδή το Θείο δεν βρίσκεται σε κάποιον τόπο, αλλά βρίσκεται έξω από κάθε περιορισμό, γεμίζοντας τα πάντα, αλλά αναζητείται προφανώς σύμφωνα με τη διάθεση της ψυχής και τον τρόπο της λατρείας· διότι ανακαλύπτεται τόσο μέσω της πρακτικής αρετής όσο και μέσω της δογματικής ορθότητας, με το να πράττει κανείς το σωστό και το δίκαιο.— Εφόσον κάποιος παραμένει στους τρόπους της φαυλότητας και είναι βυθισμένος στον βούρκο των σαρκικών επιθυμιών, δεν έχει ακόμη πλησιάσει τον Θεό· διότι απομακρύνεται από αυτόν.

Πάλι παρομοίως, η διάνοια περιλαμβάνει τη γη και τη θάλασσα και όλα τα πέρατα του κόσμου σε μια αστραπιαία στιγμή· αλλά αυτό που συλλαμβάνει σε μια στιγμή, το διηγείται με πολλά λόγια. Μεγάλο είναι λοιπόν το παράδειγμα που αναφέρθηκε, αλλά παραμένει ασθενές και ανίσχυρο. Διότι δεν λέμε για τον Θεό όσα πρέπει (επειδή μόνο σε Αυτόν είναι αυτά γνωστά), αλλά όσα μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη φύση και όσα μπορεί να βαστάξει η δική μας αδυναμία. Διότι δεν εξηγούμε το τι είναι ο Θεός, αλλά ομολογούμε με ευγνωμοσύνη ότι δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια τα περί Αυτού. Επειδή, στα θέματα περί Θεού, αποτελεί μεγάλη γνώση το να ομολογεί κανείς την άγνοιά του. Μεγαλύνετε, λοιπόν, τον Κύριο μαζί μου και ας υψώσουμε το όνομά Του όλοι μαζί από κοινού· διότι ο ένας μόνο του αδυνατεί. Ή μάλλον, ακόμη και αν συναχθούμε όλοι μαζί, και πάλι δεν θα πράξουμε αυτό που οφείλουμε. Δεν εννοώ μόνο εσάς τους παρόντες, αλλά ακόμη και αν συγκεντρωθούν όλα τα τέκνα ολόκληρης της οικουμενικής Εκκλησίας, τόσο της τωρινής όσο και της μελλοντικής, δεν θα μπορέσουν να υμνήσουν επάξια τον Ποιμένα.

Μετά από αυτά, μνημονεύουμε τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, τον ήλιο και τη σελήνη, τα άστρα, ολόκληρη την κτίση, λογική και άλογη, ορατή και αόρατη, τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους, τις δυνάμεις, τις κυριότητες, τις αρχές, τις εξουσίες, τους θρόνους, τα πολυπρόσωπα Χερουβίμ, λέγοντας ουσιαστικά τον λόγο του Δαβίδ: «Μεγαλύνατε τον Κύριο μαζί μου». Μνημονεύουμε και τα Σεραφίμ, τα οποία είδε εν Αγίω Πνεύματι ο Ησαΐας να παρίστανται γύρω από τον θρόνο του Θεού, και με τις μεν δύο πτέρυγες να κατακαλύπτουν το πρόσωπό τους, με τις άλλες δύο τα πόδια τους, και με τις άλλες δύο να πετούν και να λένε: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ». Διότι γι' αυτό τον λόγο αναπέμπουμε αυτή τη δοξολογία που μας παραδόθηκε από τα Σεραφίμ, προκειμένου να γίνουμε κοινωνοί της υμνωδίας μαζί με τις υπερκόσμιες στρατιές.

Μεγαλύνετε τον Κύριο μαζί μου, και ας υψώσουμε το όνομά του από κοινού. Διότι εκείνοι που μέσω των έργων και του ενάρετου βίου τους κοσμούν την εικόνα του Θεού μέσα τους, αυτόν δοξάζουν και υψώνουν. Αναζήτησα τον Κύριο και με εισάκουσε. Επειδή στο «αναζήτησα» ανταποδόθηκε το «με εισάκουσε».

«Ψαλμός του Δαβίδ, όταν αλλοίωσε...» Ο Δαβίδ υποδηλώνει αυτούς που πρόκειται να σωθούν, όπως και ο ίδιος σώθηκε μέσω της επινοήσεώς του. Διότι ολόκληρος αυτός ο ψαλμός είναι γεμάτος από διδασκαλία και προτροπή για όσους αγωνίζονται υπέρ της θεοσεβείας, καθώς και περί του βαπτίσματος. «Θα ευλογήσω» Όχι σε κάποιον συγκεκριμένο καιρό, αλλά πάντοτε, όσοι ζουν κατά Θεόν δεν παύουν να Τον ευλογούν. «Διαπαντός» Διότι νύχτα και μέρα οι δίκαιοι <πιστοί> δεν παύουν να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό (οι δίκαιοι δεν παύουν να αινούν ακατάπαυστα τον Θεό). «Εν τω Κυρίω» Λαμβάνοντας κάθε ψυχή τον έπαινο από τον Θεό, εφόσον ζει (έζησε) με καθαρότητα. «Ας ακούσουν» Όσοι πολιτεύθηκαν με νηπιάζουσα (άδολη) την ψυχή, αυτοί, ακούγοντας τον Θεό να λέγει: «Σε ποιον θα αναπαυθώ, εάν όχι στον πράο και ήσυχο;», ευφραίνονται ενδυναμωνόμενοι από την ελπίδα. «Μεγαλύνατε» Ο προφήτης προτρέπει τους πιστούς. «Και ας υψώσουμε» Διότι αρμονικά οι δίκαιοι Τον μεγαλύνουν, δοξάζοντας το όνομα του Θεού από κοινού, δηλαδή κάθε ημέρα. «Εξεζήτησα» Εκ προσώπου του ανθρώπου ο Κύριος βοά προς τον Πατέρα, γινόμενος τύπος για τους πιστούς. «Και από όλες» Εκείνους που Τον επικαλούνται με πίστη και φόβο Θεού, τους λυτρώνει (θα τους λυτρώσει) από κάθε θλίψη. «Προσέλθετε» Προτροπή του Αγίου Πνεύματος για το βάπτισμα. «Και τα πρόσωπα» Διότι, ποιος πίστεψε στον Κύριο και καταισχύνθηκε;

Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, θα σας διδάξω τον φόβο του Κυρίου και την αγαλλίαση, τη θυσία της δικαιοσύνης και την αναφορά. Ελάτε να δείτε πάνω στο θυσιαστήριο τον σιτευτό μόσχο και τον αμνό του Θεού να θυσιάζεται και να μη θανατώνεται. Μεγαλύνετε τον Κύριο και ας υψώσουμε το όνομά Του όλοι μαζί. Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.

Διότι εκείνοι που ευχαριστούν για τα αγαθά των άλλων, πολύ περισσότερο το πράττουν για τα δικά τους. Αυτό έκανε και ο Δαβίδ λέγοντας: «Μεγαλύνετε τον Κύριο μαζί μου, και ας υψώσουμε το όνομά Του όλοι μαζί»· αυτό ζητεί παντού και ο Απόστολος· αυτό ας πράττουμε και εμείς, και ας διακηρύσσουμε σε όλους την ευεργεσία του Θεού, ώστε να αποκτήσουμε κοινωνούς στη δοξολογία.

Αναγνωρίζω τα χαρακτηριστικά, αλλά δεν πιστεύω στο γεγονός· φωνάζει ο οφθαλμός, συνυπογράφει η κόρη του ματιού, το διακηρύσσουν τα βλέφαρα, η ακοή συμφωνεί, το μαρτυρεί το σχηματισμένο διάφραγμα της οσφρήσεως, τα χείλη το επιβεβαιώνουν, η ίδια η ηλικία συνηγορεί. Κίνησε τη γλώσσα σου, ω αγαπημένε, πες μου τα τεκμήρια της ζωής σου. Η χαρά μού προκάλεσε τρικυμία· σε βλέπω και συγκλονίζομαι· εγώ σε κράτησα στην αγκαλιά μου, εγώ σε θήλασα στους μαστούς μου όταν ήσουν μικρός. Πες μου, τέκνο μου, εσύ είσαι ο υιός μου; Και μη διστάσεις απέναντί μου. Αλλά αφού έλαβε την πλήρη επιβεβαίωση για όλα αυτά, εκείνη που πενθούσε επέστρεψε γεμάτη χαρά, και εκείνη που θρηνούσε δοξάζοντας τον Θεό, κρατώντας το παιδί με το δεξί της χέρι και διασχίζοντας την πόλη πορευόμενη προς όλους, φώναζε με μεγάλη φωνή: «Μεγαλύνατε τον Κύριο μαζί μου, και ας υψώσουμε το όνομά Του όλοι μαζί· διότι ανέστησε τον δικό μου νεκρό, διότι υποστύλωσε την παλαιά άμπελο, και εκείνη που έπαψε να είναι μητέρα την έκανε και πάλι μητέρα, και στέρεψε τις πηγές των δακρύων· και δοξάστε το όνομά Του εις τους αιώνας· διότι σε Αυτόν πρέπει δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».

Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό, διότι εισάκουσε με ευσπλαχνία τη φωνή μου και με ελευθέρωσε πλήρως από κάθε θλίψη· ας το ακούσουν οι πράοι και ας ευφρανθούν, υμνώντας Τον μαζί με εμένα. Ενώ απεικονίζεσαι σε εικόνα, συ ο Απερίγραπτος ως προς την αόρατη μορφή, όπως ακριβώς ήσουν πάνω στη γη, επιτελείς πάντοτε ποικίλα θαύματα και, έχοντας καθαγιάσει τη θάλασσα, παρέχεις φάρμακο για τα φοβερά ρεύματα.

Ψαλμός λγ'. <Του Δαβίδ, όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, και εκείνος τον απέλυσε, και έφυγε.> «Θα ευλογήσω τον Κύριο», δηλαδή, όπως αρμόζει «σε κάθε καιρό, διαρκώς η αίνεσή του θα είναι στο στόμα μου», είτε θλίβομαι είτε αγάλλομαι. «Στον Κύριο θα επαινεθεί η ψυχή μου»· χωρίς να θηρεύει καθόλου τους επαίνους των ανθρώπων. «Ακούστε οι πράοι και ευφρανθείτε. Μεγαλύνετε τον Κύριο μαζί μου, και ας υψώσουμε το όνομά του όλοι μαζί. Αναζήτησα τον Κύριο, και με εισάκουσε και από όλες τις θλίψεις μου με ελευθέρωσε». Αυτά δε τα έλεγε ο Δαβίδ αφού ελευθερώθηκε με κάποιο τέχνασμα από τα χέρια του Αβιμέλεχ, και αφού γεύτηκε εμπειρικά τη θεία βοήθεια, προσκαλεί και εμάς να προσεγγίσουμε τον Θεό. «Προσέλθετε», λέει, «προς αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα ντροπιαστούν. Αυτός ο φτωχός έκραξε, και ο Κύριος τον εισάκουσε και από όλες τις θλίψεις του τον έσωσε», από τα χέρια του Αβιμέλεχ. Διότι ονόμασε τον εαυτό του φτωχό, επειδή αποκρίθηκε στον Αβιμέλεχ ως παράφρων και αφέθηκε ελεύθερος. «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται και θα τους ελευθερώσει» από τα επικείμενα δεινά.