Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 34:10

Διότι προσθέτει: «Και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα». Για να δείξει λοιπόν ότι δεν μιλούσε για τα αισθητά οστά, αλλά για τους λογισμούς, παραλείποντας τη σάρκα μνημόνευσε την ψυχή: «Και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα». Έτσι και αλλού έλεγε: «Όλα τα οστά μου θα πουν· Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;» Και βεβαίως δεν μιλούσε για τα οστά του σώματος· διότι τα οστά δεν έχουν στόμα και χείλη. Και πάλι: «Σκόρος των οστών είναι η ευαίσθητη καρδιά». Και βεβαίως δεν εννοεί ότι τα οστά τρώγονται από σκόρους, αλλά ότι από οξύτατους λογισμούς μέσα σε θλίψεις κατατρώγονται οι δυνάμεις της ψυχής. Επειδή λοιπόν ο Δαβίδ συναισθάνθηκε τα όσα αμάρτησε και υπέμεινε τα βάσανα της συνειδήσεως και μαστιζόταν από τους λογισμούς σαν από αυστηρούς δήμιους —διότι τίποτα δεν αγγίζει τόσο την ψυχή όσο η συνείδηση που βασανίζει κρυφά, επιφέροντας τα βάσανα μέσα στην ψυχή— παρακαλεί να θεραπευτεί: «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου». Αλλά η ταραχή δεν περιορίστηκε μόνο στους λογισμούς και τις σκέψεις, αλλά ταράζοντας και την ίδια την ψυχή με την πράξη τη βύθισε. «Και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα· η ψυχή μου», που δέχθηκε την προφητεία· «η ψυχή μου», η πηγή των ψαλμών· «η ψυχή μου», το ταμείο των μυστηρίων του Θεού. Εκεί όπου κατοικούσε η ειρήνη, εκεί χόρεψε εναντίον μου ο πόλεμος της αμαρτίας. «Και συ, Κύριε, έως πότε;» Δεν καθυστέρησα τη μετάνοια· μην καθυστερήσεις την πρόνοιά σου για μένα.

Ο δε Δαβίδ: «Είπα στην ψυχή μου: Εγώ είμαι η σωτηρία σου». Ο δε Μονογενής: Αυτό το έχεις, γι’ αυτό έχε θάρρος· διότι θα σώσω την ψυχή σου μέσω της ενανθρωπήσεώς μου και του πάθους. Ο δε Δαβίδ: «Ενθαρρύνθηκα πολύ»· και αμέσως ανταπαντά: «Κύριε, ποιος είναι όμοιός Σου;». Ο δε Μονογενής: «Ο Πατέρας».

Για αυτά τα οστά που αποσπώνται από την αρμονία τους και γίνονται σαν εξαρθρωμένα, λέει ο Προφήτης: Διασκορπίστηκαν τα οστά μας δίπλα στον άδη. Και αν ποτέ τα καταλάβει ταραχή και κλονισμός, προσευχόμενος λέει: Θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου. Όταν όμως διατηρούν την οικεία αρμονία τους, επειδή φυλάσσονται από τον Κύριο, ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί, αλλά είναι άξια να αναπέμπουν δόξα στον Θεό. Διότι, λέει, όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Είδες τη φύση των λογικών οστών; Ίσως δε αυτό να το λέει η Εκκλησία, το «Όλα τα οστά μου θα πουν», σύμφωνα με το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι, αναφέρει, αυτά λέει ο Κύριος προς τα οστά αυτά: Ιδού, εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα θέσω επάνω σας νεύρα, και θα αναδείξω επάνω σας σάρκες, και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος. Αυτά λοιπόν τα οστά, αφού αναλάβουν ξανά τη ζωή, ευχαριστώντας Εκείνον που τα ανέστησε, θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;

Διότι, ιδού, και εδώ λέγει ότι ευφραίνεται για τη σωτηρία που προέρχεται από τον Πατέρα, προφανώς επειδή έχει σωθεί από αυτόν. Θα βρούμε δε και τους ίδιους τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι έγιναν και αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, και γνήσιοι θεματοφύλακες των ιερών κηρυγμάτων, να λέγουν ότι αυτός έχει εγερθεί από τον Θεό και Πατέρα, και ότι έλαβε δόξα και κυριότητα, καθώς οι εχθροί του υποτάχθηκαν σε αυτόν. <Όλα τα οστά μου θα πουν, κ.τ.λ.> (B f. 115) Όταν ο Χριστός λέγει κάτι με ανθρώπινο τρόπο, εμείς το οικειοποιούμαστε προς όφελός μας. Και τι ακριβώς λέγει; «Όλα τα οστά μου θα πουν· Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;» Είναι σαν να έλεγε: Με όλη τη δύναμη και την ισχύ μου, και σαν από τα ίδια τα βάθη των μυελών μου, θα κάνω την ομολογία· αποδίδει ασύγκριτη πραότητα και φιλανθρωπία σε αυτόν που κυβερνά τα πάντα και βασιλεύει. <Εσύ που λυτρώνεις τον φτωχό από τα χέρια εκείνων που είναι πιο δυνατοί του.> (B f. 115 b, C f. 73) Ο λόγος αυτός είναι γενικός και αληθινός για όλους. Διότι τον φτωχό στο πνεύμα, που έχει ταπεινό φρόνημα και εναποθέτει όλη του την ελπίδα στον Θεό, τον καταδυναστεύουν και τον διαρπάζουν, επιτιθέμενοι σαν άγριοι βάρβαροι, άνδρες αλιτήριοι και υπηρέτες διαβολικών σχεδίων, γεμάτοι από δαιμονιώδη μανία· και επιπρόσθετα σε αυτούς, και αυτό το ίδιο το σκληρότατο πλήθος των ακαθάρτων πνευμάτων.

Υποδηλώνει δε τις νεανικές δυνάμεις της ψυχής, λέγοντας ότι έχουν ταραχθεί τα οστά του, μέσω των οποίων συνηθίζει να αντιστέκεται στα πάθη με ανδρεία· αυτό ακριβώς αποσαφηνίζοντας πρόσθεσε: «Και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα». Θεραπεία δε της ασθένειας της ψυχής είναι η δύναμη που προέρχεται από τον Θεό· όποιος την αποκτήσει, λέει: «Τα πάντα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Το ότι δε τα οστά δεν είναι απαραιτήτως τα αισθητά, το δηλώνει το: «Όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, ποιος είναι όμοιος με εσένα;» Και το: «Διασκορπίστηκαν τα οστά μας δίπλα στον άδη».

Όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Εσύ που λυτρώνεις τον φτωχό από τα χέρια των ισχυροτέρων του, και τον φτωχό και τον πένητα από αυτούς που τον καταληστεύουν. Οστά της ψυχής είναι οι διανοητικές της δυνάμεις, όπως ειπώθηκε προηγουμένως· αυτές λοιπόν, φωτιζόμενες από την παρουσία Του, θα πουν: Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Διότι, εάν εσύ δεν παρευρισκόσουν κοντά στον φτωχό, και δεν τον αξίωνες της δικής σου βοήθειας, ποιος θα ήταν και πόση δύναμη θα είχε ολομόναχος, συγκρινόμενος με τόσους και τόσο μεγάλους εχθρούς του; Θα κατανοήσεις δε το νόημα των λόγων αυτών και από την απλή ιστορική αφήγηση, φέρνοντας στον νου σου ότι ο Δαβίδ, καθώς διέφευγε, περιήλθε σε τέτοια φτώχεια, ώστε να έχει ανάγκη από άρτους και την αναγκαία τροφή, και να φτάσει στην ανάγκη να τολμήσει να μεταλάβει από τους άρτους της προθέσεως.

Γνωρίζοντας δε καλά σε ποιο αγαθό τέλος θα καταλήξει η εναντίον του επιβουλή, το φανερώνει αυτό λέγοντας: «Η δε ψυχή μου θα αγαλλιάσει για τον Κύριο, θα ευφρανθεί για τη σωτηρία Του. Όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Εσύ που διασώζεις τον φτωχό από εκείνους που τον καταληστεύουν». Στον κα' ψαλμό, λοιπόν, ο οποίος έχει λεχθεί σαφώς εκ μέρους του Σωτήρος, αναφερόταν: «Σαν νερό χύθηκα, και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου»· ο λόγος αυτός υποδηλώνει τον διασκορπισμό και τη φυγή των αποστόλων του, την οποία υπέστησαν κατά τον καιρό του Πάθους του, όταν εκπληρωνόταν το ρητό: «Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα της ποίμνης». Διότι οστά του σώματός Του ήταν οι πρώτοι του μαθητές, οι οποίοι τότε μεν διασκορπίστηκαν, επειδή σκανδαλίστηκαν εξαιτίας του, όπως ακριβώς και ο ίδιος φανέρωνε λέγοντας: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου αυτήν τη νύχτα». Μετά την Ανάσταση όμως, όταν τον είδαν, πληρώθηκαν από χαρά και αγαλλίαση.

Και στο ανά χείρας κείμενο σχετικά με τα ίδια έχει λεχθεί: Όλα τα οστά μου θα πουν· Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Εξαιρετικά δε κατάλληλα για το πρόσωπο του Σωτήρα μας είναι και όσα συνδέονται με αυτά, διά των οποίων λέγεται: Σηκώθηκαν μάρτυρες άδικοι και με ρωτούσαν πράγματα που δεν γνώριζα. Μου ανταπέδιδαν κακά αντί για αγαθά, και ατεκνία στην ψυχή μου.

'και άγγελος': Διότι Άγγελος της μεγάλης βουλής είναι ο Χριστός, ο οποίος τους συνθλίβει, δηλαδή ο λόγος τον οποίο ελάλησε ο Χριστός, και θα τους καταδιώξει το σκοτάδι. 'ας γίνει': Διότι δεν στάθηκαν σταθεροί οι διαλογισμοί τους στις οδούς τους, αλλά σε όλες τις οδούς τους υπήρξε το διπλό 'ουαί', όπως έχει γραφεί. 'και άγγελος': Όταν έπεσαν τα σώματά τους στην έρημο· διότι τους καταδίωκε η ρομφαία, η νοητή. 'όταν χωρίς αιτία': Εννοεί τον τάφο, στον οποίο, όπως νόμιζαν, επρόκειτο να φθαρεί η σάρκα του Κυρίου. Αυτός όμως δεν φθάρηκε, επειδή διακρατείτο από τη θεότητα, ενώ για εκείνους έγινε ισχυρή παγίδα και τους διέφθειρε. 'μάταια ονείδισαν': Λέγοντας: 'αν ο άνθρωπος αυτός προερχόταν από τον Θεό, δεν θα κατέλυε το σάββατο'. Λέει δε 'μάταια', επειδή δεν υπήρχε καμία αιτία ενοχής σε αυτόν. 'ας έλθει': Εννοεί τον σταυρό· διότι σε αυτόν συνετρίβησαν, και οι ίδιοι αγνοούσαν ότι εναντίον του εαυτού τους κατασκεύασαν τον σταυρό. 'και η παγίδα': Ο δεσποτικός τάφος, στον οποίο νόμιζαν ότι θα έκρυβαν τον Σωτήρα ως νεκρό· σε αυτόν συνελήφθησαν (επομένως πιάστηκαν) σαν σε παγίδα. 'και στην παγίδα': Διότι παγίδα για τον άνθρωπο είναι τα ίδια του τα χείλη· καθώς, θέλοντας να παγιδεύσουν τον Κύριο με δόλο (με λόγο), παγιδεύτηκαν οι ίδιοι (αντιπαγιδεύτηκαν). 'η δε ψυχή': Η ψυχή της ανθρώπινης φύσης του Κυρίου μέσα στη θεότητα. 'θα ευφρανθεί': Ο Πατέρας για τη σωτηρία του Υιού, την οποία επετέλεσε. 'όλα τα οστά': Όλοι οι πιστοί που δοξάζουν τον Θεό για όσα έπραξε. Διότι οστά του Θεού είναι ο άνθρωπος τον οποίο προσέλαβε.

«Που λυτρώνει τον φτωχό»: Τον Αδάμ από τα χέρια των πιο ισχυρών από αυτόν δαιμόνων. «Και τον φτωχό»: Ομοίως από τους δαίμονες (από τους δαίμονες)· διότι αυτοί άρπαξαν όλο τον πλούτο του ανθρώπου. «Αφού σηκώθηκαν»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι του έλεγαν: Κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε, ότι εσύ είσαι ο Χριστός. Αυτός όμως δεν μπορούσε (δεν ήθελε) να εγκαταλείψει τη σωτηρία. «Ανταπέδιδαν»: Διότι εγώ θεράπευα τους αρρώστους τους, ενώ αυτοί με βλασφημούσαν (με βλασφημούν). «Και ατεκνία»: Διότι δυσανασχετούσαν σφόδρα με όσους πίστευαν και έσπευδαν να τους εμποδίσουν. «Εγώ δε εν τω...»: Εννοεί τα ιμάτια, τα οποία φορούσε ως θνητός άνθρωπος λόγω της σάρκας. «Και ταπείνωνα»: Διότι, βεβαιώνοντας την ενανθρώπηση, δεν απείχε ούτε από τη νηστεία. «Και η προσευχή»: Δηλαδή, αν και προσευχόμουν ως άνθρωπος, η προσευχή ήταν μέσα μου. Διότι, όντας Θεός, δεν μπορούσε να προσευχηθεί σε κάποιον άλλον. «Ως πλησίον»: Διότι ο Ιούδας ήταν πλησίον, ως κοντινός (που πλησιάζει), ως αδελφός, ως απόστολος· σχεδίασε όμως τον θάνατο του Δεσπότη (του Κυρίου). «Ως πενθών»: Διότι έπρεπε να κάνει όλα όσα προσιδιάζουν στην ενανθρώπηση, ώστε να μη θεωρηθεί το μυστήριο ως σκιά. «Και κατ' εμού»: Διότι συγκροτούσαν (πραγματοποιούσαν) συγκεντρώσεις και συμπόσια, όταν οι Ιουδαίοι συνωμοτούσαν κατά του Χριστού (συγκεντρώθηκαν για να τον επιβουλευτούν). «Συγκεντρώθηκαν»: Διότι η θεότητα δεν έπασχε, όταν μαστιζόταν ο άνθρωπος.

Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ένας υπέρ των πολλών, για να λυτρώσει το φτωχό γένος των ανθρώπων από το χέρι αυτών που είναι πιο ισχυροί από αυτό, και τον φτωχό και τον πένητα από εκείνους που τον διαρπάζουν. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, για να επιχύσει οίνο και έλαιο σε αυτόν που έπεσε στους ληστές και είχε παραμεληθεί. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, για να μας σώσει δια του εαυτού Του, όπως λέει ο προφήτης: Ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε.

«Για να επιφέρει ο Κύριος τα κακά επί του Αβεσσαλώμ.» «Εισήλθαν τέσσερις λεπροί και, με την ευδοκία του Θεού, φόβισαν ολόκληρο το στρατόπεδο της Συρίας.» «Ενδυναμώθηκε ο Εζεκίας και ανοικοδόμησε το γκρεμισμένο τείχος, και μίλησε στην καρδιά (του λαού) λέγοντας: Να έχετε δύναμη και θάρρος, μην πτοηθείτε μπροστά στον βασιλιά των Ασσυρίων και στο μεγάλο (του) έθνος, διότι μαζί μας είναι περισσότεροι από όσους είναι μαζί του. Μαζί του υπάρχουν σάρκινοι βραχίονες, ενώ μαζί μας είναι ο Κύριος ο Θεός μας· και ο λαός πήρε θάρρος.» «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου, ποιον να φοβηθώ;» και τα λοιπά. «Δεν θα σωθεί βασιλιάς εξαιτίας της πολλής του δύναμης, ούτε ο γίγαντας,» και τα λοιπά. «Όλα μου τα οστά θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;» και τα λοιπά. «Δώσε μας βοήθεια στη θλίψη, διότι είναι μάταιη η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο.» «Εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας· ας το πει τώρα ο Ισραήλ· εάν δεν ήταν ο Κύριος,» και τα λοιπά. «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου, και με εισάκουσε.» «Θα γίνω γι' αυτήν πύργος ολόγυρα, και θα γίνω η δόξα της.» «Και θα επιφέρω εκδίκηση σε όλους όσους τους ατιμάζουν.» «Μαζί μας είναι ο Θεός· μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε, και ακούστε έως τα πέρατα της γης.» «Ο Κύριος έγινε βοηθός μου, γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν σκληρή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν επρόκειτο να καταντροπιαστώ.» «Ο Κύριος είναι μαζί μου σαν ισχυρός μαχητής.» «

«Διότι χωρίς λόγο», λέει, «έκρυψαν για μένα την καταστροφική παγίδα τους, μάταια ονείδισαν την ψυχή μου», παράνομα και παράλογα. Και για τον προδότη λέει: «Ας έλθει σε αυτόν παγίδα την οποία δεν γνωρίζει, και το δίχτυ που έκρυψε» εναντίον μου «ας συλλάβει αυτόν και στην παγίδα να πέσει», αυτήν που κατασκευάστηκε από τον ίδιο. «Η δε ψυχή μου θα αγαλλιάσει για τον Κύριο», αφού εγερθεί από τον τάφο, «θα τερφθεί» η ζωή μου «για τη σωτηρία Του», αποδίδοντας σε Αυτόν τιμή και λαμβάνοντας τη δική Του δόξα. Θα πει: «Όλα τα οστά μου θα πουν, Κύριε, ποιος είναι όμοιός Σου; Εσύ που λυτρώνεις τον φτωχό από τα χέρια των ισχυρότερών του», ισχυρότερων όχι στη δύναμη, αλλά στην κακία, «και τον φτωχό και τον πένητα από αυτούς που τον αρπάζουν» για σφαγή. «Σηκώθηκαν εναντίον μου μάρτυρες άδικοι, με ρωτούσαν πράγματα που δεν γνώριζα», όπως το ότι τάχα αντιλέγω στον Καίσαρα, και όσα κακοτρόπως ήθελαν. «Μου ανταπέδωσαν πονηρά αντί για τα αγαθά», που τους έκανα, «και ατεκνία στην ψυχή μου», δηλαδή επιφέροντας σε αυτήν νέκρωση. «Εγώ δε, ενώ αυτοί με παρενοχλούσαν» και με ενέπαιζαν, «ενδυόμουν σάκκο», δηλαδή τη χλαμύδα, με την οποία, σαν να ήταν σάκκος, μου περικάλυπταν το κεφάλι και με ράπιζαν λέγοντας: «Προφήτευσε σε εμάς, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;». «Και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου», διότι πού υπήρχε σκέψη για τροφή μέσα στα δεινά που συνέβαιναν; «

Άραγε θα αξιωθώ να σε αντικρίσω ξανά ποτέ, πάμμεγιστε και θειότατε ναέ, επίγειε ουρανέ, θρόνε της δόξας του Θεού, όχημα των Χερουβείμ, δεύτερο στερέωμα, που αναγγέλλει το έργο των χειρών του Θεού, θέαμα και έργο μοναδικό και περίφημο αγαλλίαμα όλης της γης; Και ποιος το υπόσχεται αυτό, αν όχι μόνος Εκείνος, ο Οποίος, επειδή ο ίδιος έπαθε και πειράστηκε, γνωρίζει να βοηθά αυτούς που πειράζονται και λυτρώνει τον φτωχό από το χέρι των ισχυροτέρων του, και τον φτωχό και τον πένητα από εκείνους που τον καταληστεύουν, και ο Οποίος δημιουργεί τα πάντα και τα μεταβάλλει πάντοτε προς το καλύτερο;» Αφού τα εκφράσαμε αυτά, αδειάζοντας την ψυχή που ξεχείλιζε από θλίψεις, πορευόμασταν στον δρόμο μας, κλαίγοντας και ρίχνοντας τους θρήνους σαν σπόρους. Αν όμως, επιστρέφοντας έλθουμε, σηκώνοντας με αγαλλίαση τα δεμάτια μιας ευνοϊκότερης αλλαγής, αυτό θα είναι δώρο του Θεού που παρηγορεί τους ολιγόψυχους, που τους περιβάλλει με ιμάτιο σωτηρίας και τους ντύνει με χιτώνα ευφροσύνης.

Τέτοιου είδους πράους μακαρίζει ο Σωτήρας, και αυτοί κληρονομούν τη γη της καρδιάς. Μια τέτοια καρδιά με αίνο δοξάζει τον Νομοθέτη, ο οποίος λυτρώνει τον φτωχό και τον πένητα από εκείνους που τον διαρπάζουν. «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν». Εκείνος που πεινά και διψά για τη δικαιοσύνη δεν πέφτει σε ακηδία, δεν ρεμβάζει, ο νους του δεν περιπλανιέται έξω, αλλά προσέχει στον λόγο της αλήθειας και με πίστη στηριγμένη, θεμελιωμένη και εδραία απεκδέχεται τον Λόγο, ο οποίος είναι ο άρτος της ζωής. «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Αυτός που δεν ελεεί τον εαυτό του δεν μπορεί να ελεήσει άλλον, ενώ εκείνος που απέχει από τις ηδονές του αιώνος τούτου προχωρά μέσω της οδού προς την κατοικία των αγίων. Μια τέτοια ψυχή είναι ελεήμων και μέσα από την ένδοξη πολιτεία της ελεεί τον πλησίον, γινόμενη πρότυπο για αυτόν. «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό». Μια τέτοια καρδιά θεωρεί μέσα της και τον πρώτο λόγο και τον δεύτερο, και αν και μαστίζεται από τον δεύτερο λόγο, δεν υποτάσσεται σε αυτόν, αλλά, καθώς ενισχύεται από τον πρώτο, εγκαταλείπει τον δεύτερο, και έτσι, βλέποντας ο Λόγος τον αγώνα της ψυχής, ανατέλλει μέσα της τον φωτισμό του Ευαγγελίου και αποδιώχνει από αυτήν κάθε πονηρή εμφάνιση. Τότε η ψυχή αξιώνεται να μεταλάβει από τους καρπούς του δέντρου της ζωής, που είναι ο λόγος της αλήθειας.

Προς το τέκνο Ναυκράτιο. Ανέλπιστα μεν, με ελπίδα όμως έλαβα την επιστολή σου, τίμιο τέκνο· το πρώτο εξαιτίας του αυστηρού περιορισμού της φυλακής κατόπιν εντολής του βασιλιά, το δεύτερο χάρη στην απέραντη αγαθότητα του φιλάνθρωπου Θεού, ο Οποίος για χάρη σας, των αγίων, διευθετεί με καλό τρόπο και τα δικά μας ζητήματα, των αμαρτωλών, έστω και αν οι άνθρωποι προσπαθούν να προκαλέσουν αδιέξοδα. Και τι να πω ή τι να σκεφτώ ο ταλαίπωρος, παρά ότι όλα τα οστά μου θα αναφωνήσουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιος με Εσένα, που λυτρώνεις τον φτωχό από τα χέρια εκείνων που είναι πιο δυνατοί από αυτόν;

Και μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, είμαστε πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· δεόμαστε εξ ονόματος του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό.» Είδες συγκατάβαση ανεξιχνίαστη; Είδες δωρεά ανυπέρβλητη; Επάνω ο μονογενής Υιός μεσιτεύει για εμάς στον Πατέρα, όπως είναι γραμμένο: «Ο οποίος και βρίσκεται στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει για εμάς.» Κάτω το Άγιο Πνεύμα παρακαλεί πολυτρόπως. Τι θα ανταποδώσουμε για όλα αυτά στον Κύριο; Ίσως αρμόζει σε εμάς να επαναλάβουμε εκείνο τον λόγο και να πούμε: «Όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;»

«Αυτός που λυτρώνει τον φτωχό από τα χέρια των ισχυροτέρων του, και τον φτωχό και τον πένητα από εκείνους που τον λεηλατούν.» Και πάλι: «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη.» Και: «Αν ο Κύριος δεν με είχε βοηθήσει, για λίγο θα είχε κατοικήσει η ψυχή μου στον άδη.» Και πάλι: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» Επειδή λοιπόν έχουμε έναν τέτοιο Παράκλητο, το Άγιο Πνεύμα, την ακατανίκητη δύναμη, τον μεγάλο προστάτη και Θεό και σύμμαχο, ας μη δειλιάσουμε, αδελφοί και πατέρες, από τον φόβο του εχθρού, ας μην πτοηθούμε από τις αντίπαλες δυνάμεις· αλλά, καθώς Τον έχουμε να μας συντρέχει και να μοιράζεται μαζί μας τους ασκητικούς και ομολογιακούς αγώνες, ας αγωνιστούμε ακόμη πιο γενναία και σταθερά προχωρώντας μέρα με τη μέρα, χωρίς να δελεαζόμαστε από τις απάτες του δράκοντα και χωρίς να χαλαρώνουμε από τις ακατάπαυστες επιθέσεις του. Ας σβήσουμε το πάθος της σάρκας, διότι πυρπολεί τον οίκο της ψυχής μας. Δεν είναι ηδονή, αλλά οδύνη σκληρή· δεν είναι χαρά, αλλά παραφροσύνη και πονηρή αλλοίωση. Και αυτό το γνωρίζουν όσοι έχουν απονίψει τη μανία της σάρκας και έχουν την επιθυμία τους στραμμένη μόνο προς τον Θεό. Από το οποίο, τι θα μπορούσε να είναι γλυκύτερο και πιο ευφρόσυνο;