Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 34:13

Εγώ όμως, όταν εκείνοι με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκκο. Διότι πενθούσε για την απώλειά τους, ώστε και να λυπάται, και να αδημονεί, και να δακρύζει, και να προσεύχεται υπέρ της αμαρτίας τους. Και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου. Επιβεβαιώνοντας την ενανθρώπηση, δεν απείχε ούτε από τη νηστεία.

«Και η προσευχή μου στον κόλπο μου θα επιστρέψει». Αυτό υποδηλώνει ότι εκείνοι παρέμειναν στην αμαρτία. Διότι σε τίποτα δεν ωφελήθηκαν, λέγει, εξαιτίας της υπερβολικής τους άγνοιας, κάνοντας την προσευχή τρόπον τινά να επιστρέψει πίσω.

Γι' αυτό έλεγε: «Και η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόλπο μου». Διότι, εάν επρόκειτο να σωθούν και να απομακρυνθούν από τα ασεβήματά τους, η προσευχή του Σωτήρα, κατευθυνόμενη ευθέως, θα έφθανε ανεμπόδιστα και απρόσκοπτα στα πατρικά ώτα.

Και όχι μόνο αυτά, αλλά και τα όσα ακολουθούν, τα οποία διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου· δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Εγώ, λέει, προλαμβάνοντας, και χωρίς να περιμένω να μου τιμωρήσει κάποιος άλλος από έξω το σώμα, τιμώρησα τον εαυτό μου με οδυνηρή πληγή, και τη σάρκα μου, δια της οποίας έπραξα το αμάρτημα, την παρέδωσα σε τιμωρίες, τιμωρώντας και βασανίζοντας τον εαυτό μου με κάθε είδους τιμωρίες. Διότι αυτό το φανέρωνε και μέσα από άλλα, λέγοντας: «Εταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε στερούμενη το έλαιο, και ξέχασα να φάω τον άρτο μου· από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησαν τα οστά μου στη σάρκα μου». Και επίσης: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Έτσι λοιπόν και τώρα λέει: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου». Αντί όμως για το «της οργής», τόσο ο Ακύλας όσο και ο Σύμμαχος μετέφρασαν ομόφωνα, «από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου». Διότι μου ήταν αρκετή, λέει, η εμβρίμηση (επίπληξη) από τις δικές σου θείες Γραφές και η απειλή μέσω του προφήτη σου Νάθαν. Γι' αυτό, από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου τιμώρησα τον εαυτό μου με τέτοιο τρόπο, ώστε να βασανίσω τη δική μου σάρκα, και τα οστά μου να μην έχουν ειρήνη «από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Αντί για το οποίο ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Εξαιτίας των αμαρτιών μου».

Διότι είναι γραμμένο: «Εταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου, και η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόρφο μου». Είπε επίσης και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε εξαιτίας της έλλειψης ελαίου»· και βεβαίως και ο ίδιος ο Θεός των όλων λέει: «Επιστρέψτε σε εμένα με νηστεία, με κλαυθμό και με κοπετό». Διότι ελεεί πρόθυμα εκείνους που με δική τους θέληση υφίστανται την ταπείνωση μέσω του πόνου της άσκησης. Αλλά είναι από τα πιο άτοπα πράγματα, εκείνοι που επιθυμούν να ελεηθούν να προκαλούν αντίθετα τον Νομοθέτη και να τον κινούν σε οργή με το να μην αγαπούν να πράττουν τίποτα από όσα έχουν προσταχθεί· διότι πρέπει να είναι απολύτως άγιοι εκείνοι που προσεγγίζουν τον Θεό, να διαπρέπουν σε αγαθοεργίες και να φαίνονται ελεύθεροι από κάθε ρύπο. Γι' αυτήν ακριβώς την αιτία λέει: Νηστέψατε μεν, εγώ όμως δεν είδα, δηλαδή, δεν έδωσα προσοχή· ταπεινώσατε τις ψυχές σας και δεν το γνώρισα, δηλαδή, δεν θεώρησα άξια κάποιας αμοιβής την ταπείνωσή σας· επειδή ακριβώς κατά τις ημέρες των νηστειών σας εκπληρώνετε τα δικά σας θελήματα.

Διότι, ενώ τους ευεργετούσε, τον λοιδορούσαν, ενώ τους παρακαλούσε για τη σωτηρία τους, τον λιθοβολούσαν, ενώ τους νουθετούσε πάνσοφα και τους οδηγούσε στα μονοπάτια που φέρνουν στην ευσέβεια, οι άθλιοι τον ύβριζαν, και επιπλέον τον επιβουλεύονταν, ώστε να του προκαλέσουν ατεκνία. [Και ατεκνία στην ψυχή μου.] Είναι συνήθεια της Θείας Γραφής να ονομάζει υιούς όσους μαθητεύουν κοντά σε εκείνους που συνηθίζουν να μυσταγωγούν. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας σε κάποιους, λέει: «Διότι εν Χριστώ Ιησού, μέσω του Ευαγγελίου, εγώ σας εγέννησα»· και επίσης στους Γαλάτες: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Ονομάζονταν επίσης υιοί των αγίων προφητών, εκείνοι που κατά τη διάθεση και τη μάθηση ήταν οικείοι και βρίσκονταν κοντά τους. Διότι το ότι εκείνοι που είχαν αναλάβει την ηγεσία των ιουδαϊκών ταγμάτων δεν επέτρεπαν σε κανέναν να μαθητεύσει κοντά στον Χριστό, μπορεί να γίνει σαφές από εδώ εύκολα. Επειδή φώναζαν, όπως είπα, στα πλήθη, ότι «Έχει δαιμόνιο και είναι τρελός· γιατί τον ακούτε;» Επίσης, χτυπούσαν πολλές φορές και τους αγίους αποστόλους μέσα στο συνέδριο, κατηγορώντας τους για τη μυσταγωγία. [«Εταπείνωσα με νηστεία την ψυχή μου».] Το ποιος είναι ο τρόπος του πένθους, τουλάχιστον για εκείνους που συνηθίζουν να κατορθώνουν τον άγιο βίο, αυτός ο στίχος το διασαφηνίζει πολύ καλά. «Διότι εταπείνωνα», λέει, «με νηστεία την ψυχή μου».

Και από εδώ αμέσως δείχνει τον καρπό του πένθους, και την ωφέλεια των αγιοπρεπών ιδρώτων.] <Η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόλπο μου.> (B f. 117) «Διότι η προσευχή μου», λέει, «θα επιστρέψει στον κόλπο μου, δηλαδή δεν στάθηκε άπρακτη ούτε ατελέσφορη ενώπιον του Θεού, αλλά μάλλον έγινε δεκτή, και σαν να δόθηκε στον δικό μου κόλπο. Έχουμε κάπως τη συνήθεια να δεχόμαστε στον κόλπο μας τα δώρα που προσφέρονται από οποιονδήποτε. Διότι, το ότι ο Θεός αποδέχεται τις ικεσίες των οσίων, πώς θα μπορούσε κάποιος να το αμφισβητήσει; Αφού ο Ίδιος λέει ξεκάθαρα, πότε μεν: "Φώναξε προς εμένα και θα σε εισακούσω"· και πότε πάλι στον καθένα από όσους του απευθύνουν τις ικεσίες τους: "Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι εδώ". (Cod. M. f. 55) Αντί του να πει: Προσευχόμενος, δεχόμουν από τον Θεό όσα ζητούσα, και γέμιζα τον κόλπο μου. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι εκείνοι παρέμειναν στην αμαρτία· διότι σε τίποτα δεν ωφελήθηκαν, λέει, εξαιτίας της υπερβολικής τους άνοιας, κάνοντας την προσευχή σαν να επιστρέφει στον εαυτό του. [<Ως πλησίον, και ως αδελφό.> Στον καθένα, λέει, φρόντιζα τόσο πολύ να είμαι ευάρεστος, ώστε να φαίνομαι ότι είμαι κάποιος από τους συγγενείς και από εκείνους που έχουν τη θέση αδελφού.] <Σχίστηκαν, και δεν κατανύχθηκαν.> (B f. 117 b) Δηλαδή παρέμεινε άκαμπτος και άσπλαχνος ο νους τους. Όμως εγώ, λέει, δεν γνώριζα. Αλλά τι δεν γνώριζα; Ασφαλώς την αιτία για την οποία οι μάστιγες ξεσπούσαν, αλλά εκείνοι δεν κατανύσσονταν.

Και η ελπίδα του δεν αποδείχθηκε μάταιη, και πράγματι θα τον ακούσεις να λέει: «Εγώ όμως, όταν εκείνοι με ενοχλούσαν, ντυνόμουν σάκκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστείες· και η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόρφο μου». Ακούς ότι νήστευε και φορούσε σάκκο, δηλαδή ζούσε μοιάζοντας με κάποιον που πενθεί, προφανώς σκυθρωπός και δακρυσμένος· όχι καλομαθημένος και γελαστός, ούτε παραδομένος στην τρυφή, αλλά καταπονημένος από τον πόνο της ασιτίας. Ποιος είναι λοιπόν ο καρπός; Ή ποια άραγε η ωφέλεια από αυτά; Τον ακούσαμε μόλις να λέει: «Η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόρφο μου». Διότι εκείνοι που δίνουν δώρα σε κάποιους, κάνοντας επίδειξη της μεγαλοψυχίας που διαθέτουν, τα τοποθετούν στον κόρφο τους, αποδεικνύοντας ότι οι παλάμες των χεριών τους είναι μικρές. Ο δε Θεός των όλων, όταν με πλούσια νεύματα ευφραίνει κάποιους, με τον ίδιο τρόπο σαν εκείνους, δίνει τα δώρα του σαν σε κόρφο, ξεπερνώντας με την αφθονία των δωρεών του την ελπίδα εκείνου που παρακαλεί να λάβει. Επομένως νήστευε ο Δαβίδ, τον οποίο βέβαια αξιώνουμε κάθε επαίνου, ή μάλλον και θαυμασμού, τον άριστο και σοφό, αυτός που αξιώθηκε να λάβει το στέμμα της βασιλείας, αυτός που περίσσευε σε απολαύσεις και πλούτο, βρισκόταν σε πένθος και σε ασιτίες, για να μετάσχει στην άνωθεν εύνοια. Γι' αυτό επικρατούσε των εχθρών του, νικούσε πολεμώντας· όντας λαμπρός και αξιοζήλευτος σε όλους.

«Εγώ δε, όταν αυτοί με παρενοχλούσαν, ενδυόμουν σάκκο, και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία, και η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόλπο μου». Πέραν των όσων έχουν ήδη αποδοθεί, εξέτασε μήπως τα προκείμενα δύνανται να εφαρμοσθούν στο πρόσωπο του Σωτήρος μας, έχοντας διατυπωθεί προφητικώς από τον ίδιο.

Αλλά βέβαια, αφού διακήρυξε αυτά, με τα όσα ακολουθούν φανερώνει τη δική του φιλανθρωπία και ανεξικακία λέγοντας: «Εγώ δε, όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκκο». Αντί δε του «Όταν αυτοί με ενοχλούσαν», με πολύ θαυμαστό τρόπο ο μεν Ακύλας λέει: «Και εγώ κατά την αρρώστια τους είχα ένδυμά μου τον σάκκο»· ο δε Σύμμαχος: «Σε εμένα, κατά τις αρρώστιες τους, το ένδυμα ήταν σάκκος»· ο δε Θεοδοτίων, όπως και η πέμπτη έκδοση, έχουν αναφέρει: «Εγώ δε όταν αυτοί αντιμετώπιζαν ενοχλήσεις». Διότι, καθώς ο Σωτήρας συμπάσχει με τα δικά τους δεινά και με τις αρρώστιες της ψυχής τους, χρησιμοποιεί σύμβολα πένθους και οδυρμών, φορώντας σάκκο για χάρη τους, αλλά και ταπείνωνε την ψυχή του με νηστεία. Γι' αυτό και δίδασκε λέγοντας: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί». Διότι αυτά τα υπέμεινε από υπερβολική φιλανθρωπία, συμπάσχοντας και πονώντας βαθύτατα, όπως ακριβώς ένας πατέρας για τους γιους του που χάνονται. Γι' αυτό αναφερόταν στους προφήτες σχετικά με αυτόν: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια»· και πάλι: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς»· και ξανά: «Αυτός δε τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και με τον μώλωπά του εμείς ιαθήκαμε». Γι' αυτό λοιπόν και στις αρρώστιες τους, όπως και όταν εκείνοι ενοχλούνταν, βλέποντας ο Σωτήρας τον όλεθρο που επρόκειτο να τους βρει και την έσχατη απώλεια, για χάρη τους ντυνόταν με σάκκο και ταπείνωνε την ψυχή του με νηστεία.

Αυτοί όμως έπρατταν τέτοια, ώστε η προσευχή του υπέρ αυτών να μην φθάνει στα αυτιά του Πατρός· αλλά σαν να αποκρουόταν από το μέγεθος της ασέβειάς τους, να ωθείται προς τα κάτω και να επιστρέφει στον ίδιο. Γι' αυτό και έλεγε: «Και η προσευχή μου στον κόλπο μου θα επιστρέψει». Διότι, εάν επρόκειτο να σωθούν και να απομακρυνθούν από τα ασεβήματά τους, η προσευχή του Σωτήρος θα κατευθυνόταν ευθεία και θα έφθανε ανεμπόδιστα και απρόσκοπτα στα πατρικά αυτιά. Και αυτά, καθώς διερευνώ κάθε πιθανό νόημα, ας θεωρηθεί αναγκαίο ότι εξετάστηκαν στα αντίστοιχα χωρία.

Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε και μέσα από άλλα χωρία, λέγοντας: «Και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου»· και «Η σάρκα μου αλλοιώθηκε εξαιτίας του ελαίου»· και «Ξέχασα να φάω το ψωμί μου εξαιτίας του στεναγμού μου», και όσα παρόμοια. Αντί δε για τη λέξη «οργή», σε πλήρη συμφωνία ο Ακύλας και ο Σύμμαχος μετέφρασαν: «Από προσώπου της εμβριμήσεώς σου» (εξαιτίας της οργισμένης σου αυστηρότητας). Διότι μου αρκούσε η εμβρίμηση από τις δικές σου θείες Γραφές και η απειλή που ήρθε μέσω του προσώπου του Νάθαν. Αντί δε της φράσης: «Από προσώπου των αμαρτιών μου», ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Εξαιτίας των αμαρτιών μου». Δεν είναι καθόλου άτοπο, εξάλλου, να αποκαλεί «οστά» τους οικείους του. Διότι, εφόσον είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, και όλοι μαζί λογιζόμαστε ως ένα σώμα, δεν υπάρχει τίποτα που να εμποδίζει το να αποκαλεί «οστά» τα επιμέρους και μάλιστα τα πιο αναγκαία πρόσωπα. Όμως λέμε ότι αυτά δεν συνέβησαν μόνο στον θεσπέσιο Δαβίδ, αλλά και σε πάρα πολλούς άλλους· μάλλον δε και μέχρι σήμερα συμβαίνουν, όταν οι άγιοι δοκιμάζονται. Διότι πολλές φορές αναφύονται απροσδόκητες περιστάσεις, έτσι ώστε να είναι πιο δυσβάσταχτες από τον πόλεμο των εχθρών οι εξεγέρσεις των οικείων προσώπων, τους οποίους λέμε ότι μεταφορικά ονόμασε «οστά». Αν λοιπόν αυτά είναι κοινά σε όλους, κοινός θα έπρεπε να είναι για όλους και ο τρόπος της προσευχής. Διότι αρμόζει σε καθέναν που δοκιμάζεται και καταπονείται, και που επιθυμεί διακαώς να επιτύχει την επιείκεια εκ μέρους του Θεού.

Αυτή λοιπόν είναι η αρχή της αληθινής και θεάρεστης νηστείας, ενώ ο σκοπός για τον οποίο νομοθετήθηκε και τιμήθηκε από τους Χριστιανούς είναι η κάθαρση της ψυχής. Διότι ποια είναι η ωφέλεια να απέχει κανείς από τη σωματική τροφή, αλλά να νικιέται από τα σαρκικά φρονήματα και πάθη; Ποιο είναι το όφελος να απέχει από το κρασί και να καταπονείται από τη δίψα, αλλά να μεθά όχι από κρασί, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «αλίμονο σε αυτούς που μεθούν όχι από κρασί», και να ταράζεται η ψυχή από τον θυμό και τον φθόνο; Ποιο είναι το όφελος να απέχει από ένα πλούσιο τραπέζι, και η ψυχή να παραμένει αταπείνωτη, και η μεν σάρκα να έχει αλλοιωθεί από την έλλειψη ελαίου, αλλά να μην ταπεινωθεί η ψυχή με τη νηστεία, σύμφωνα με τον Δαβίδ; Ποιο είναι το όφελος να απαλλαγεί κανείς από την ομίχλη που αναδύεται από τα πολλά φαγητά, αλλά να αχρηστεύεται ο νους μας με μάταιες φροντίδες και λογισμούς και να αχρηστεύονται μαζί και οι προσευχές προς τον Θεό;

«Που λυτρώνει τον φτωχό»: Τον Αδάμ από τα χέρια των πιο ισχυρών από αυτόν δαιμόνων. «Και τον φτωχό»: Ομοίως από τους δαίμονες (από τους δαίμονες)· διότι αυτοί άρπαξαν όλο τον πλούτο του ανθρώπου. «Αφού σηκώθηκαν»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι του έλεγαν: Κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε, ότι εσύ είσαι ο Χριστός. Αυτός όμως δεν μπορούσε (δεν ήθελε) να εγκαταλείψει τη σωτηρία. «Ανταπέδιδαν»: Διότι εγώ θεράπευα τους αρρώστους τους, ενώ αυτοί με βλασφημούσαν (με βλασφημούν). «Και ατεκνία»: Διότι δυσανασχετούσαν σφόδρα με όσους πίστευαν και έσπευδαν να τους εμποδίσουν. «Εγώ δε εν τω...»: Εννοεί τα ιμάτια, τα οποία φορούσε ως θνητός άνθρωπος λόγω της σάρκας. «Και ταπείνωνα»: Διότι, βεβαιώνοντας την ενανθρώπηση, δεν απείχε ούτε από τη νηστεία. «Και η προσευχή»: Δηλαδή, αν και προσευχόμουν ως άνθρωπος, η προσευχή ήταν μέσα μου. Διότι, όντας Θεός, δεν μπορούσε να προσευχηθεί σε κάποιον άλλον. «Ως πλησίον»: Διότι ο Ιούδας ήταν πλησίον, ως κοντινός (που πλησιάζει), ως αδελφός, ως απόστολος· σχεδίασε όμως τον θάνατο του Δεσπότη (του Κυρίου). «Ως πενθών»: Διότι έπρεπε να κάνει όλα όσα προσιδιάζουν στην ενανθρώπηση, ώστε να μη θεωρηθεί το μυστήριο ως σκιά. «Και κατ' εμού»: Διότι συγκροτούσαν (πραγματοποιούσαν) συγκεντρώσεις και συμπόσια, όταν οι Ιουδαίοι συνωμοτούσαν κατά του Χριστού (συγκεντρώθηκαν για να τον επιβουλευτούν). «Συγκεντρώθηκαν»: Διότι η θεότητα δεν έπασχε, όταν μαστιζόταν ο άνθρωπος.

Το γήρας είναι στέφανος καυχήσεως. [Κώδ. φ. 72 β.] Δικαιολογημένα· διότι το πράγμα δεν προερχόταν από τη φύση, αλλά ήταν κατόρθωμα. Προτιμότερος είναι ο μακρόθυμος άνδρας από τον ισχυρό. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο ισχυρό όσο η μακροθυμία· από κανέναν δεν υφίσταται τίποτα το δεινό, αφού έχει την ψυχή του απαθή. Αν και νομίζουν μερικοί ότι στους πολέμους χρειάζεται η οργή, τότε όμως μάλιστα πρέπει κανείς να κυριαρχεί στα πάθη του. Διότι το μεγαλύτερο έργο δεν επιτυγχάνεται μόνο με τα χέρια, αλλά και με τη σοφία. Ή και ως εξής: Ο στρατηγός, αφού κυριεύσει μία πόλη, διαθέτει τα λάφυρα όπως θέλει· ενώ εκείνος που κυβερνά τα πάθη του, τα υποτάσσει εφόσον βρίσκεται στη ζωή. Όλα τα δεινά επέρχονται στους κόλπους των αδίκων. Η Γραφή ονομάζει «κόλπο» το ηγεμονικό μέρος της ψυχής· όπως στο χωρίο: «Η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόλπο μου». Διότι από εκεί που ξεκινά η κίνηση, εκεί καταλήγει και η τιμωρία· εάν δε υπάρχει και κόλπος κατακριτέος, αυτός φανερώνει την άγνοια.

Μην πλανάσαι, άνθρωπε, μην υπερηφανεύεσαι στη διάνοιά σου· δεν έκανες περισσότερα από τον Δαβίδ. Άκουσέ τον να λέει: «Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου»· και πάλι: «Όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία». Άκουσέ τον να λέει για την αγρυπνία: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω»· και πάλι: «Επτά φορές την ημέρα σε ύμνησα». Άκουσέ τον να λέει για τα δάκρυα: «Κουράστηκα στον στεναγμό μου· κάθε νύχτα θα λούσω το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου». Άκουσέ τον να λέει για την άσκηση: «Διότι έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα». Και τι σου αναφέρω τα λόγια του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε πάλι τη μαρτυρία του Θεού που λέει: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Και όμως, μετά από τόσα κατορθώματα, περιέπεσε σε τέτοια σφάλματα. Μην έχεις λοιπόν υπερβολική σιγουριά, αλλά κάθε μέρα να ασφαλίζεσαι, αποδεχόμενος την προτροπή του Αποστόλου που λέει: «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται όρθιος, ας προσέχει μήπως πέσει». Ιδού η πρώτη αιτία· λάβε και τη δεύτερη: για να μην απελπίζονται οι αμαρτωλοί για τον εαυτό τους, αλλά αν κάποιος αμαρτάνει κάθε μέρα, κάθε μέρα να εξομολογείται. Ακόμη κι αν αμαρτήσεις μύριες φορές, μύριες φορές να εξομολογηθείς· διότι δεν υπάρχει τίποτε χειρότερο από την απόγνωση.

Γνώρισες αυτούς που εξαιτίας της ακράτειας έγιναν εχθροί του Θεού· μάθε και αυτούς που μέσω της νηστείας κατέστησαν φίλοι του Θεού. Διότι ο Άβελ, όχι με το να γευθεί τροφή, αλλά με το να προσφέρει θυσία, φάνηκε ότι ευαρέστησε τον Θεό· ο Μωυσής, επειδή νήστεψε, ονομάστηκε φίλος ξακουστός και πιστός· ο Ηλίας, επειδή νήστεψε, αναλήφθηκε ως φίλος· οι προφήτες, επειδή νήστεψαν, γνώρισαν ως φίλοι τα μυστήρια του Θεού· ο Ησαΐας, επειδή νήστεψε, εξιστόρησε τα εξαπτέρυγα Σεραφίμ· ο Ιεζεκιήλ, μένοντας άσιτος, κατανόησε τα πολυόμματα Χερουβίμ· ο Θεός επισκέφθηκε ως φίλους αυτούς που νήστεψαν στη Βαβυλώνα, στέλνοντας σε αυτούς μεν που βρίσκονταν στο καμίνι τον άγγελο, και σε εκείνον δε που βρισκόταν στον λάκκο τον Αμβακούμ· οι Νινευίτες από εχθροί έγιναν φίλοι μέσω της νηστείας· φίλος από εχθρός έγινε ομοίως και ο Δαβίδ. Διότι, όταν βέβαια ερωτεύτηκε τη γυναίκα του Ουρία, βρέθηκε σε έχθρα με τον Θεό· όταν όμως ταπείνωσε την ψυχή του με τη νηστεία, άκουσε το: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Ο Ιωάννης του Ζαχαρία, έγινε φίλος του Νυμφίου, γιατί; Επειδή έμεινε στην έρημο συλλέγοντας ακρίδες και τρυγώντας άγριο μέλι. Η Άννα, γιατί; Επειδή, λατρεύοντας με νηστείες και δεήσεις, υπηρετούσε τον Θεό νύχτα και μέρα. Ο Πέτρος και ο Ιωάννης είναι φίλοι, γιατί; Επειδή ανέβαιναν άσιτοι στο ιερό κατά την ένατη ώρα της προσευχής. Ο Παύλος είναι φίλος, γιατί; Επειδή καταπίεζε και δουλαγωγούσε τη σάρκα του.

Όταν πίνεις το ποτό σου, μην παύεις να σκέφτεσαι το ξίδι και τη χολή του Δεσπότη σου. Έτσι, οπωσδήποτε είτε θα δείξεις εγκράτεια, είτε θα αναστενάξεις, είτε θα ταπεινώσεις περισσότερο το φρόνημά σου. Μην πλανάσαι, δεν πρόκειται να ελευθερωθείς από τον Φαραώ, ούτε να αντικρίσεις το άνω Πάσχα, εάν δεν τρως πάντοτε πικρά χόρτα και άζυμα. Τα πικρά χόρτα είναι ο κόπος και ο πόνος της νηστείας, ενώ τα άζυμα είναι το φρόνημα που δεν υπερηφανεύεται. Ας ενωθεί με την αναπνοή σου ο λόγος εκείνου που λέει: Εγώ, όμως, όταν με παρενοχλούσαν οι δαίμονες, ντυνόμουν με σάκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία και η προσευχή μου έμενε κολλημένη στα βάθη της ψυχής μου.

Να θυμάσαι στην απομόνωσή σου τη διαγωγή αυτού του ισάγγελου ησυχαστή, και δες πώς πολλές φορές έδιωχνε αυτούς που τον επισκέπτονταν, για να μην χάσει το σπουδαιότερο. Γνώρισα ότι οι δαίμονες πείθουν πολύ συχνά τους παράλογους από τους περιπλανώμενους να επισκέπτονται εκείνους που πράγματι ησυχάζουν, ώστε μέσω αυτών να μπορέσουν να εμποδίσουν έστω και λίγο τους εργάτες της αρετής. Να προσέχεις τέτοιου είδους ανθρώπους, φίλε μου, και να μην αποφεύγεις να λυπείς με ευσεβή τρόπο τους ράθυμους· διότι ίσως εξαιτίας της λύπης να σταματήσουν να περιπλανώνται. Πρόσεξε όμως, εξαιτίας αυτού του σκοπού, μήπως λυπήσεις άδικα μια ψυχή που έρχεται διψασμένη να αντλήσει νερό από εσένα. Σε καθετί χρειάζεσαι λυχνάρι· ο βίος των ησυχαζόντων, ή μάλλον των μοναχών, ας γίνεται με συνείδηση και αίσθηση· εκείνος που προχωρά σύμφωνα με τον λόγο του Θεού, εκτελεί όλα του τα έργα, τα λόγια, τους λογισμούς, τα βήματα και τα κινήματά του σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου, και για τον Κύριο τα επιτελεί με αίσθηση ψυχής, και τα εργάζεται ενώπιον του Κυρίου· αν όμως ο νους του διαρπάζεται, τότε δεν πολιτεύεται ακόμη σύμφωνα με την αρετή. Θα φανερώσω, λέει κάποιος, το πρόβλημά μου και το βούλημά μου στο ψαλτήρι, εξαιτίας της ατέλειας που έχει ακόμη η διάκρισή μου· εγώ όμως θα αναφέρω μέσω της προσευχής το θέλημά μου στον Θεό, και από εκεί θα περιμένω την εσωτερική πληροφορία. Η πίστη είναι το φτερό της προσευχής· διότι, αν δεν έχει αυτήν, η προσευχή θα επιστρέψει πάλι στον κόρφο μου· η πίστη είναι η αταλάντευτη στάση της ψυχής, που δεν κλονίζεται από καμία εναντιότητα.

«Διότι χωρίς λόγο», λέει, «έκρυψαν για μένα την καταστροφική παγίδα τους, μάταια ονείδισαν την ψυχή μου», παράνομα και παράλογα. Και για τον προδότη λέει: «Ας έλθει σε αυτόν παγίδα την οποία δεν γνωρίζει, και το δίχτυ που έκρυψε» εναντίον μου «ας συλλάβει αυτόν και στην παγίδα να πέσει», αυτήν που κατασκευάστηκε από τον ίδιο. «Η δε ψυχή μου θα αγαλλιάσει για τον Κύριο», αφού εγερθεί από τον τάφο, «θα τερφθεί» η ζωή μου «για τη σωτηρία Του», αποδίδοντας σε Αυτόν τιμή και λαμβάνοντας τη δική Του δόξα. Θα πει: «Όλα τα οστά μου θα πουν, Κύριε, ποιος είναι όμοιός Σου; Εσύ που λυτρώνεις τον φτωχό από τα χέρια των ισχυρότερών του», ισχυρότερων όχι στη δύναμη, αλλά στην κακία, «και τον φτωχό και τον πένητα από αυτούς που τον αρπάζουν» για σφαγή. «Σηκώθηκαν εναντίον μου μάρτυρες άδικοι, με ρωτούσαν πράγματα που δεν γνώριζα», όπως το ότι τάχα αντιλέγω στον Καίσαρα, και όσα κακοτρόπως ήθελαν. «Μου ανταπέδωσαν πονηρά αντί για τα αγαθά», που τους έκανα, «και ατεκνία στην ψυχή μου», δηλαδή επιφέροντας σε αυτήν νέκρωση. «Εγώ δε, ενώ αυτοί με παρενοχλούσαν» και με ενέπαιζαν, «ενδυόμουν σάκκο», δηλαδή τη χλαμύδα, με την οποία, σαν να ήταν σάκκος, μου περικάλυπταν το κεφάλι και με ράπιζαν λέγοντας: «Προφήτευσε σε εμάς, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;». «Και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου», διότι πού υπήρχε σκέψη για τροφή μέσα στα δεινά που συνέβαιναν; «

«και η προσευχή μου επέστρεφε στον κόρφο μου», μέχρι να συντελεστεί το μυστήριο της οικονομίας. «Σαν σε πλησίον, σαν σε αδελφό μας, έτσι ήμουν ευάρεστος» προς τον Πατέρα μέσω της αδελφότητας της πίστεως, «σαν εκείνον που πενθεί και είναι σκυθρωπός, έτσι ταπεινωνόμουν» από τους φονευτές. «Ευφράνθηκαν εναντίον μου και συγκεντρώθηκαν» για να με χλευάσουν· «συγκεντρώθηκαν εναντίον μου μάστιγες και δεν το κατάλαβα», διότι η υπερβολή του πάθους κατέστησε τις μάστιγες ανεπαίσθητες. «Διαχωρίστηκαν» οι χλευαστές «και δεν αισθάνθηκαν καμία κατάνυξη», σαν αναίσθητα κτήνη. «Με πείραξαν, με περιγέλασαν με χλευασμό» αντάξιο της δυστροπίας τους, «έτριξαν εναντίον μου τα δόντια τους». «Κύριε, πότε θα επιβλέψεις» σε τέτοια δυσμένεια; «Αποκατάστησε την ψυχή μου από την κακουργία τους, από τα λιοντάρια τη μονογενή μου», δηλαδή τη μονογενή μου ψυχή απομάκρυνε από το μέσο λογικών θηρίων με γνώμη λιονταριού, ώστε: «Να σε δοξολογήσω σε μεγάλη εκκλησία, ανάμεσα σε βαρύ λαό θα σε αινέσω», δηλαδή, θα σε ευχαριστήσω και θα σε κηρύξω σε βαριά και πολυπληθή συγκέντρωση λαού· διότι βαρείς είναι οι προμαχώνες των πύργων και των τειχών, οι οποίοι άλλοτε μεν ονομάζονται «βάρεις» (πύργοι), άλλοτε δε επάλξεις. «Ας μην χαρούν εις βάρος μου αυτοί που με εχθρεύονται άδικα, αυτοί που με μισούν δωρεάν και κάνουν νοήματα με τα μάτια». Ας μην οδηγήσουν σε πράξεις, λέει, αυτά που σκευωρούν εναντίον μου. «

{ "chunk_id": "", "translation": "Ας νηστέψουμε, για να τρυφήσουμε· ας μην τρυφήσουμε άκαιρα και πεινάσουμε πραγματικά· ας μη θρέψουμε τις καρδιές μας όπως «σε ημέρα σφαγής» κατά τη θεία Γραφή· ας μη ζήσουμε σπάταλα ως προς τη σάρκα και καταστρέψουμε την ψυχή. Ας ταπεινώσουμε μάλλον τους εαυτούς μας «με νηστεία και κλαυθμό και κοπετό» και ας διαρρήξουμε «τις καρδιές μας και όχι τα ιμάτιά μας», όπως είπε ο Ιωήλ, και όταν παρενοχλούμαστε από ακάθαρτους λογισμούς που μας παρασύρουν σε άτοπες πράξεις, ας ταπεινώσουμε την ψυχή μέσω της νηστείας κατά τον θείο Δαβίδ και ας προσέχουμε τον εαυτό μας, μήπως «βαρύνουν οι καρδιές μας από την κραιπάλη και τη μέθη», λέγει ο Κύριος. Υπάρχει όμως και μέθη χωρίς κρασί, η μία αγαθή όπως το «θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου», η άλλη δε πονηρή, στην οποία υπάρχει ασωτία. Διότι χαρακτηριστικό των άλογων ζώων είναι να βόσκουν διαρκώς, να είναι άπληστα και να μη γνωρίζουν ούτε νηστεία ούτε εγκράτεια, πράγμα που παθαίνουν και μερικοί από τους δικούς μας νεότερους μοναχούς· όσοι στο αρτοποιείο, όσοι στο μαγειρείο, όσοι στο κελάρι, όσοι στον κήπο και όσοι στην τράπεζα έτυχε ως νέοι να διακονούν, επειδή βρίσκουν πρόχειρα τα φαγητά, δεν θέλουν ούτε να ακούσουν ίχνος για νηστεία, και το να περιμένουν την ώρα της λειτουργίας και να λάβουν ευλογία και να ευλογηθούν και ύστερα έτσι να φάνε νηστικοί, ούτε καν τους περνά από τον νου [***" }

Ο δε Ιλαρίων, αφού έφτασε στην Παλαιστίνη, και καθώς οι γονείς του πέθαναν λίγο αργότερα, άφησαν μεγάλη περιουσία στον Ιλαρίωνα και στον οίκο του. Ο ίδιος, όμως, αφού τα διένειμε όλα στους άπορους και θησαύρισε στον ουρανό, αφοσιώθηκε στην προσφιλή του ησυχία, αποζητώντας την έρημο. Και αφού εγκαταστάθηκε σε ένα σπήλαιο, άλλοτε είχε ως καθημερινή τροφή προς το βράδυ δεκαπέντε ξερά σύκα, άλλοτε άγρια χόρτα, και άλλοτε φακές μουσκεμένες σε νερό. Επειδή, όμως, αυτή η μεγάλη σκληραγωγία προκάλεσε στο σώμα του όχι τυχαία ασθένεια, μετά από κάποια χρόνια μετείχε και σε άρτο. Έπειτα από αρκετά χρόνια, όταν έφτασε στο εξηκοστό έτος της ηλικίας του, μετείχε πλέον και σε όσπρια με λάδι και λάχανα, φροντίζοντας και θεραπεύοντας την ασθένεια του σώματός του. Και όσους πειρασμούς και δόλους και φαντασιώσεις υπέστη από τον μισόκαλο εχθρό, ποιος είναι ικανός να τα διηγηθεί, φόβητρα και επιθυμίες και όσα σπέρνει η κακότεχνη ορμή εκείνου, τα οποία ο δίκαιος με την επίκληση του Χριστού και τη σφραγίδα του σταυρού τα καθιστούσε μάταια, λέγοντας μαζί με τον Δαβίδ τα λόγια του Δαβίδ: «Όταν αυτοί με παρενοχλούσαν», λέει, «φορούσα σάκο και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου». Διότι, καταπονούμενος με νηστείες και αγρυπνίες, με το να κοιμάται κατάχαμα και με διάφορες σκληραγωγίες, πειθόμενος και ο ίδιος στον Δαβίδ, και το σώμα του ταπείνωνε και τους δαίμονες κατέβαλλε.

Επειδή λοιπόν η νηστεία προηγείται σε τούτον τον αιώνα για όλους, ακολουθώντας τα ίχνη της, εσύ που έχεις τα χέρια σου εκπαιδευμένα στον πόλεμο, μάθε τα και στις αγαθοεργίες. Μην τα κρατάς τον περισσότερο καιρό στον κόρφο σου, σαν να ήσουν αδύναμος και χωρίς χέρια, αλλά άπλωνέ τα σε όσους ζητούν, δείχνοντάς τα ικανά για προσφορά. Και το δίκοπο μαχαίρι και το σίδερο της λόγχης βούτηξέ τα στα δάκρυα, κάνοντάς τα έτσι πιο αιχμηρά από το ατσάλωμα της βαφής, το δε σώμα θρέψε το σαν όχημα, προσφέροντάς του την εγκράτεια των παθών, η οποία είναι πιο θρεπτική και πιο κατάλληλη για ευρωστία από όλα όσα δίνεις πολλές φορές την ημέρα στα πολεμικά υποζύγια για να γίνουν παχιά. Έτσι και οι παλαιοί νικητές οπλίζονταν και έστηναν καινούργια τρόπαια, τρέποντας ολοκληρωτικά σε φυγή τον εχθρό. Μάρτυρας είναι ο Δαβίδ, ο οποίος λέει τα εξής: «Εγώ όμως, όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία. Διότι το άλογο ετοιμάζεται για τη μάχη, αλλά η βοήθεια έρχεται από τον Κύριο». Αλλά η θεϊκή αρωγή και συμπαράσταση πώς θα έρθει σε αυτούς που κρατούν όπλα, αν δεν φορέσουν και την πνευματική πανοπλία και δεν κατευθύνουν την προσευχή τους σαν θυμίαμα, υψώνοντας τα χέρια τους προς τον Θεό σαν εσπερινή θυσία; Διότι ο Κύριος δεν ευαρεστείται στις κνήμες του ανθρώπου, αλλά σε εκείνους που Τον φοβούνται και ελπίζουν στο έλεός Του.

Είχε επικρατήσει ξηρασία για αρκετό καιρό, και η γη, διψασμένη, απειλούσε τους Θηβαίους με ακαρπία. Οι Θηβαίοι κατέφευγαν σε λιτανείες και παρακλήσεις, καλώντας το θείο να τους χορηγήσει βροχή· όμως η προσευχή τους επέστρεφε στον κόλπο τους και δεν ανέβαινε στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ, ώσπου, κατανοώντας ότι μόνο ο μέγας Μελέτιος ήταν ικανός να κάμψει προς χάρη τους τη θεία χρηστότητα, κατέφυγαν σ’ αυτόν και λιτάνευσαν όλοι μαζί. Μαζί τους ήταν και ο Νικόδημος, συμπληρώνοντας ιερατικώς τη λιτανεία. Και αφού έφθασαν στο ιερό ευκτήριο του μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, το οποίο ήδη, όπως ειπώθηκε, είχε γίνει μονή του αγίου, και αφού πήραν και αυτόν ως συνεργό στην προσευχή, εκείνοι πέτυχαν αίσιο τέλος· διότι, καθώς επέστρεφαν στην πόλη, ξέσπασε γι’ αυτούς ραγδαία βροχή. Ο Νικόδημος όμως, μόλις τον είδε ο πατέρας να φορά την ιερατική στολή, αμέσως διατάχθηκε, με κάποιο σώφρον αυστηρό επιτίμιο, να τη βγάλει και να κατεβεί σε έναν λάκκο που έτυχε να είναι ήδη σκαμμένος, ως τιμωρία για το τόλμημα της αυθαδείας του. Έτσι και έγινε· και ο Νικόδημος, αφού γυμνώθηκε από τα ιερατικά άμφια, ρίχθηκε στον λάκκο. Ο πολύς όχλος όμως —και τι άλλο θα ήταν παρά όχλος;— κατηγορούσε την κρίση και την αυστηρότητα εκείνου που έκρινε, ενώ μερικοί τον καταδίκαζαν και για αγροικία.