Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 34:15

Σαν τον πλησίον, σαν τον αδελφό μας, έτσι τους ευαρεστούσα. Όπως ακριβώς σε έναν αδελφό, λέει, και φίλο, έτσι φρόντιζα με προθυμία να τους ευεργετώ, επιθυμώντας να τους περιποιούμαι· γι' αυτό και πενθούσα για αυτούς. Αυτοί όμως ευφράνθηκαν εις βάρος μου και συγκεντρώθηκαν.

Αυτά, λέει, μου απέδιδαν ως ανταμοιβή για την οδύνη μου υπέρ αυτών. «Συγκεντρώθηκαν εναντίον μου μάστιγες, και δεν το γνώριζα». Ενώ με μαστίγωναν, λέει, δεν γνώριζαν ούτε έβρισκαν καμία αιτία καταδίκης εναντίον μου. «Διχάστηκαν, και δεν ένιωσαν συντριβή». Διότι το πλήθος διχάστηκε, όπως λέει ο ευαγγελιστής, καθώς άλλοι έλεγαν ότι είναι αγαθός, και άλλοι ότι είναι πονηρός. Και ενώ συνέβαιναν αυτά, λέει, δεν ένιωσαν συντριβή, ούτε κατανόησαν εναντίον τίνος στρέφονταν οι πράξεις τους. Και αυτό δεν το είπε για να κατηγορήσει, αλλά επειδή ποθούσε τη βοήθεια. Πότε, λέει, θα εμφανιστείς και θα υπερασπιστείς τον αδικούμενο;

Και από εδώ αμέσως δείχνει τον καρπό του πένθους, και την ωφέλεια των αγιοπρεπών ιδρώτων.] <Η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόλπο μου.> (B f. 117) «Διότι η προσευχή μου», λέει, «θα επιστρέψει στον κόλπο μου, δηλαδή δεν στάθηκε άπρακτη ούτε ατελέσφορη ενώπιον του Θεού, αλλά μάλλον έγινε δεκτή, και σαν να δόθηκε στον δικό μου κόλπο. Έχουμε κάπως τη συνήθεια να δεχόμαστε στον κόλπο μας τα δώρα που προσφέρονται από οποιονδήποτε. Διότι, το ότι ο Θεός αποδέχεται τις ικεσίες των οσίων, πώς θα μπορούσε κάποιος να το αμφισβητήσει; Αφού ο Ίδιος λέει ξεκάθαρα, πότε μεν: "Φώναξε προς εμένα και θα σε εισακούσω"· και πότε πάλι στον καθένα από όσους του απευθύνουν τις ικεσίες τους: "Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι εδώ". (Cod. M. f. 55) Αντί του να πει: Προσευχόμενος, δεχόμουν από τον Θεό όσα ζητούσα, και γέμιζα τον κόλπο μου. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι εκείνοι παρέμειναν στην αμαρτία· διότι σε τίποτα δεν ωφελήθηκαν, λέει, εξαιτίας της υπερβολικής τους άνοιας, κάνοντας την προσευχή σαν να επιστρέφει στον εαυτό του. [<Ως πλησίον, και ως αδελφό.> Στον καθένα, λέει, φρόντιζα τόσο πολύ να είμαι ευάρεστος, ώστε να φαίνομαι ότι είμαι κάποιος από τους συγγενείς και από εκείνους που έχουν τη θέση αδελφού.] <Σχίστηκαν, και δεν κατανύχθηκαν.> (B f. 117 b) Δηλαδή παρέμεινε άκαμπτος και άσπλαχνος ο νους τους. Όμως εγώ, λέει, δεν γνώριζα. Αλλά τι δεν γνώριζα; Ασφαλώς την αιτία για την οποία οι μάστιγες ξεσπούσαν, αλλά εκείνοι δεν κατανύσσονταν.

Και εις βάρος μου χάρηκαν και συνάχθηκαν· συνάχθηκαν εναντίον μου μάστιγες, και δεν το γνώριζα. Σχίστηκαν και δεν ένιωσαν κατάνυξη. Αυτά πρέπει να εκληφθούν με δύο τρόπους, όπως ήδη είπαμε. Διότι είτε ο Δαβίδ τα εξιστορούσε αυτά για τον εαυτό του, καθώς καταδιωκόταν από τον Σαούλ· είτε λέγονται προφητικά για τον Σωτήρα από το Άγιο Πνεύμα. Αντί δε του: «Εις βάρος μου χάρηκαν», ο Ακύλας, ακολουθώντας πιστά την εβραϊκή λέξη, λέει: «Και στον σκασμό (χωλότητά) μου χάρηκαν, και συνελέγησαν»· ο δε Σύμμαχος: «Και ενώ εγώ έπασχα από σκασμό (χώλαινα) χαίρονταν και αθροίζονταν»· η δε πέμπτη έκδοση: «Και κατά την ασθένειά μου χάρηκαν». Μέσω αυτών θεωρώ ότι δηλώνεται ο καιρός του πάθους, κατά τον οποίο, σύμφωνα με τον Απόστολο, σταυρώθηκε από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού. Υπέμεινε δε και τον σκασμό για εμάς, υπομένοντας εκούσια την ασθένεια για χάρη μας.

Αυτά δε εκπληρώνονταν κατά τον καιρό του πάθους του. Ο δε Σύμμαχος λέγει: Και κατασπαράζοντας δεν ησύχαζαν. Δεν γνώριζα δε, λέγει, την αιτία για την οποία με μαστίγωναν· διότι δεν είχαν καμία εύλογη πρόφαση για τις πληγές που μου επέφεραν. Αντί δε του: Με πείραξαν με χλευασμό, ο Σύμμαχος λέγει: Με υποκρισία, με πλαστά λόγια, έτριζαν εναντίον μου τα δόντια τους. Πολλά δε θα μπορούσες να βρεις στα Ευαγγέλια που να τα παριστούν αυτά· και το πώς τον πλησίαζαν οι Φαρισαίοι για να τον θέσουν σε πειρασμό, και άλλοτε τον χλεύαζαν, και το πώς έτριζαν εναντίον του τα δόντια τους, κατατρωγόμενοι από οργή για το πλήθος εκείνων που γίνονταν μαθητές του.

Έτσι λοιπόν, εφόσον είναι ολοφάνερη η αντίφαση σε όσα έχουν λεχθεί, μου προκαλεί θαυμασμό η οξύνοια των επαινετών αυτού του δόγματος. Διότι θα ήταν αδύνατο να βρουν σε ποιο από όσα εκείνος είπε θα μπορούσαν να στραφούν, χωρίς να υποπέσουν σε σφάλμα ως προς το άλλο. Ο προηγούμενος λόγος του τεκμηρίωνε ότι η γεννηθείσα ουσία και η προσηγορία του Υιού οικειώνονται μια τέτοια σχέση των ονομάτων. Η τωρινή του όμως επιχειρηματολογία υποστηρίζει το αντίθετο, ότι δηλαδή ο Υιός έχει εντελώς ακοινώνητη τη σχέση προς αυτόν που τον γέννησε. Εάν πιστέψουν στο πρώτο, δεν πρόκειται βεβαίως να παραδεχθούν το δεύτερο· εάν πάλι κλίνουν προς το δεύτερο, θα βρεθούν αντίθετοι στην προηγούμενη αντίληψη. Ποιος θα τερματίσει γι' αυτούς τη μάχη, ποιος θα μεσιτεύσει σε αυτόν τον εμφύλιο πόλεμο, ποιος θα οδηγήσει σε συμβιβασμό και συμφωνία αυτή τη διαμάχη, από τη στιγμή που η ίδια τους η ψυχή διχάζεται απέναντι στον εαυτό της εξαιτίας των όσων λέγονται και σπαράσσεται από την αντίφαση των δογμάτων; Ή μήπως αυτό είναι τάχα το αίνιγμα της προφητείας, που αναφέρει ο Δαβίδ για τους Ιουδαίους: «Διχάστηκαν και δεν ένιωσαν συντριβή»; Διότι, ιδού, αν και σχίζονται από την αντίφαση των δογμάτων, δεν έχουν καμία αίσθηση του σφάλματός τους, αλλά σύρονται από τα αυτιά, περιφερόμενοι σαν αμφορείς ανάλογα με το τι αρέσει σε εκείνον που τους μετακινεί. Του άρεσε να πει ότι η γεννηθείσα ουσία φέρει απολύτως ταιριαστά την προσηγορία του Υιού· και αυτοί αμέσως, σαν να νυστάζουν, έγνεψαν καταφατικά στα λεγόμενά του.

«Που λυτρώνει τον φτωχό»: Τον Αδάμ από τα χέρια των πιο ισχυρών από αυτόν δαιμόνων. «Και τον φτωχό»: Ομοίως από τους δαίμονες (από τους δαίμονες)· διότι αυτοί άρπαξαν όλο τον πλούτο του ανθρώπου. «Αφού σηκώθηκαν»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι του έλεγαν: Κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε, ότι εσύ είσαι ο Χριστός. Αυτός όμως δεν μπορούσε (δεν ήθελε) να εγκαταλείψει τη σωτηρία. «Ανταπέδιδαν»: Διότι εγώ θεράπευα τους αρρώστους τους, ενώ αυτοί με βλασφημούσαν (με βλασφημούν). «Και ατεκνία»: Διότι δυσανασχετούσαν σφόδρα με όσους πίστευαν και έσπευδαν να τους εμποδίσουν. «Εγώ δε εν τω...»: Εννοεί τα ιμάτια, τα οποία φορούσε ως θνητός άνθρωπος λόγω της σάρκας. «Και ταπείνωνα»: Διότι, βεβαιώνοντας την ενανθρώπηση, δεν απείχε ούτε από τη νηστεία. «Και η προσευχή»: Δηλαδή, αν και προσευχόμουν ως άνθρωπος, η προσευχή ήταν μέσα μου. Διότι, όντας Θεός, δεν μπορούσε να προσευχηθεί σε κάποιον άλλον. «Ως πλησίον»: Διότι ο Ιούδας ήταν πλησίον, ως κοντινός (που πλησιάζει), ως αδελφός, ως απόστολος· σχεδίασε όμως τον θάνατο του Δεσπότη (του Κυρίου). «Ως πενθών»: Διότι έπρεπε να κάνει όλα όσα προσιδιάζουν στην ενανθρώπηση, ώστε να μη θεωρηθεί το μυστήριο ως σκιά. «Και κατ' εμού»: Διότι συγκροτούσαν (πραγματοποιούσαν) συγκεντρώσεις και συμπόσια, όταν οι Ιουδαίοι συνωμοτούσαν κατά του Χριστού (συγκεντρώθηκαν για να τον επιβουλευτούν). «Συγκεντρώθηκαν»: Διότι η θεότητα δεν έπασχε, όταν μαστιζόταν ο άνθρωπος.

Διότι, το ότι δεν τον αναζητούσαν ούτε επιθυμούσαν να μάθουν, αμέσως το πρόσθεσε ο ευαγγελιστής, λέγοντας ότι μερικοί ήθελαν να τον συλλάβουν, και κανείς δεν άπλωσε επάνω του το χέρι του· διότι, ακόμη κι αν δεν υπήρχε τίποτε άλλο, αυτό τουλάχιστον ήταν ικανό να τους οδηγήσει σε κατάνυξη· αλλά δεν κατενύγησαν, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Σχίσθηκαν, και δεν κατενύγησαν».

Σήμερα στους Ιουδαίους η γη σείστηκε, ενώ σε εμάς η οικουμένη στηρίζεται· σήμερα η θεομάχος τόλμη των Ιουδαίων έσχισε πέτρες, σήμερα η φιλόθεη ευσέβεια ένωσε την οικουμένη. Διότι έπρεπε τα μεν της ευσέβειας να συνενωθούν, τα δε της ασέβειας να διασχιστούν, καθώς λέει ο Δαβίδ: «Διασχίσθηκαν και δεν κατανύχθηκαν». Σήμερα στους Ιουδαίους ο ήλιος από την έκτη ώρα μέχρι την ενάτη προκάλεσε σκοτάδι· διότι το δημιούργημα δεν άντεξε την ύβρι εναντίον του Δημιουργού του. Απέσυρε δηλαδή τις ακτίνες του για να μη γίνει θεατής του θεομάχου μίσους, όχι επειδή η ύβρις άγγιζε τη θεότητα, αλλά επειδή από την πλευρά εκείνων που το τόλμησαν, το γεγονός γινόταν ως ύβρις.

«και η προσευχή μου επέστρεφε στον κόρφο μου», μέχρι να συντελεστεί το μυστήριο της οικονομίας. «Σαν σε πλησίον, σαν σε αδελφό μας, έτσι ήμουν ευάρεστος» προς τον Πατέρα μέσω της αδελφότητας της πίστεως, «σαν εκείνον που πενθεί και είναι σκυθρωπός, έτσι ταπεινωνόμουν» από τους φονευτές. «Ευφράνθηκαν εναντίον μου και συγκεντρώθηκαν» για να με χλευάσουν· «συγκεντρώθηκαν εναντίον μου μάστιγες και δεν το κατάλαβα», διότι η υπερβολή του πάθους κατέστησε τις μάστιγες ανεπαίσθητες. «Διαχωρίστηκαν» οι χλευαστές «και δεν αισθάνθηκαν καμία κατάνυξη», σαν αναίσθητα κτήνη. «Με πείραξαν, με περιγέλασαν με χλευασμό» αντάξιο της δυστροπίας τους, «έτριξαν εναντίον μου τα δόντια τους». «Κύριε, πότε θα επιβλέψεις» σε τέτοια δυσμένεια; «Αποκατάστησε την ψυχή μου από την κακουργία τους, από τα λιοντάρια τη μονογενή μου», δηλαδή τη μονογενή μου ψυχή απομάκρυνε από το μέσο λογικών θηρίων με γνώμη λιονταριού, ώστε: «Να σε δοξολογήσω σε μεγάλη εκκλησία, ανάμεσα σε βαρύ λαό θα σε αινέσω», δηλαδή, θα σε ευχαριστήσω και θα σε κηρύξω σε βαριά και πολυπληθή συγκέντρωση λαού· διότι βαρείς είναι οι προμαχώνες των πύργων και των τειχών, οι οποίοι άλλοτε μεν ονομάζονται «βάρεις» (πύργοι), άλλοτε δε επάλξεις. «Ας μην χαρούν εις βάρος μου αυτοί που με εχθρεύονται άδικα, αυτοί που με μισούν δωρεάν και κάνουν νοήματα με τα μάτια». Ας μην οδηγήσουν σε πράξεις, λέει, αυτά που σκευωρούν εναντίον μου. «

Μακριά, αδελφέ, μακριά βρίσκεσαι από την αληθινή μετάνοια με τέτοιου είδους εξομολογήσεις που κάνεις. Διότι μοιάζεις με εκείνους για τους οποίους λέει ο Δαβίδ, ότι σχίζουν τα ενδύματά τους και φαίνονται να θλίβονται εξωτερικά, αλλά εσωτερικά στην καρδιά τους δεν κατανύγονται. «Διεσχίσθησαν, καὶ οὐ κατενύγησαν»· και διότι εξομολογούμενος με αυτόν τον τρόπο, πλένεις μόνο το εξωτερικό του σκεύους και την επιφάνεια της καρδιάς σου, αλλά το εσωτερικό της βάθος είναι γεμάτο από ακαθαρσία. «Καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει καθαρό και το εξωτερικό τους».

Εξαιτίας αυτών, ακόμη περισσότερο οι άνομοι με ιοβόλο διάθεση αποφάσισαν να πράξουν άδικα. Διασπάστηκαν και δεν κατανύχθηκαν αυτοί που πολλές φορές είχαν δεχθεί πολλά αγαθά, έχοντας προηγουμένως απολαύσει αφθονία στην έρημο. Και ενώ νομίζουν ότι τιμούν τον νόμο με τα έργα τους, παρέδωσαν να σταυρωθεί κατά σάρκα Εκείνος που εκπλήρωσε τον νόμο τους, τολμώντας να αποκαλούν βλάσφημο Εκείνον που ακτινοβολούσε χάρη, και ένοχο θανάτου Εκείνον που ανασταίνει τους νεκρούς, επειδή ελέγχει μακρόθυμα το πάθος της μανίας τους Εκείνος που συνέτριψε τα βέλη του Βελίαρ, τη νίκη του Άδη και το κέντρο του Θανάτου.

Θα μπορούσε, λοιπόν, κανείς να πει γι' αυτά επίκαιρα τον λόγο του Δαβίδ: «Σχίσθηκαν, και δεν αισθάνθηκαν συντριβή». Και αυτό αποτελούσε σύμβολο, έστω κι αν εκείνος δεν το κατανοούσε, του ότι η αρχιεροσύνη των Ιουδαίων επρόκειτο να διαρραγεί και να αφανιστεί.

«Απάντησαν οι υπηρέτες: Ποτέ δεν μίλησε έτσι άνθρωπος, όπως αυτός ο άνθρωπος.» Εκείνοι λοιπόν που ήταν πιο μετριοπαθείς στην κακία, εναντιώνονταν στη δόξα του Χριστού μόνο με λόγια· οι πιο αναίσχυντοι όμως ήθελαν να απλώσουν και χέρια πάνω του. Ωστόσο, εμποδίζονταν αόρατα, καθώς τους συγκρατούσε η θεία δύναμη, και ούτε από αυτό το θαύμα ένιωθαν κατάνυξη. Όντως, ο Δαβίδ για αυτούς είπε το εξής: «Διαιρέθηκαν, και δεν ένιωσαν κατάνυξη». Ως προς τους υπηρέτες που είχαν σταλεί για να τον φέρουν, ας δούμε τι απαντούν στους Φαρισαίους, δείχνοντας πολύ καλή προαίρεση. Διότι οι μεν Φαρισαίοι, οι οποίοι νομίζουν πως είναι και πιο σοφοί, και διαβάζουν τις Γραφές, και βλέπουν θαύματα, μαίνονται εναντίον του Κυρίου και ρωτούν ληστρικά: «Γιατί δεν τον φέρατε;» Οι άλλοι όμως, ακόμη και χωρίς θαύματα, πείστηκαν μόνο από τη διδασκαλία. Τόσο δεκτικοί ήταν στο αγαθό. Το ότι δεν κυριεύθηκαν από θαύματα, αλλά από τη διδασκαλία, πράγμα που είναι και το πιο σπουδαίο, είναι φανερό από αυτό.