Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 34:6

Διότι έτσι κάπου και ο Ψαλμωδός σε κάποιο άλλο σημείο λέει για αυτούς: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι, αλλά είναι σαν το χνούδι που σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης.»] <Και άγγελος Κυρίου να τους καταθλίβει.> (B f. 114) Και το ακόμη πιο βαρύ από αυτό: διότι, όταν επιπίπτει άγγελος και συσσωρεύει επάνω τους κάθε θλίψη, θα υποβληθούν στις πιο έσχατες από όλες τις συμφορές. Έτσι λέμε ότι εξολοθρεύτηκαν και τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων. Αλλά και οι εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων, όταν ο Ραψάκης εκστόμιζε βλάσφημα λόγια και αυθαδίαζε ανόσια απέναντι στη θεία υπεροχή. «Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου, λέει, και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των αλλοφύλων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες». <Ας γίνει η οδός τους σκοτάδι.> (B. f. 114. b) Θα βρούμε σε πολλά σημεία τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στα ευαγγελικά παραγγέλματα να καθιστά φανερή την ωφέλεια της παρουσίας Του, εννοώ της παρουσίας Του σε τούτο τον κόσμο, και να λέει: «Εγώ ήλθα ως φως σε αυτόν τον κόσμο». Επειδή λοιπόν οι Ιουδαίοι απείθησαν στον αληθινό, και κλείνοντας το μάτι της διάνοιάς τους, παρέμειναν στο σκοτάδι. Και αυτό μας το διακήρυξε προφητικά από παλιά ο λόγος: «Διότι, ενώ περίμεναν, λέει, φως, τους έγινε σκοτάδι· ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι.»

Το δε «υπομεινάντων», λέει αντί του «προσδοκησάντων». <Και άγγελος Κυρίου καταδιώκων αυτούς.> (B f. 114 b) Γλιστρούν ολόγυρα λοιπόν, και βαδίζουν στο σκοτάδι, καθώς και σε αυτό τους εξωθεί ο άγγελος του Θεού. Διότι βέβαια δεν συμπράττουν μαζί τους, όπως είπα, οι λογικές και άγιες δυνάμεις· αντίθετα μάλλον τους αντιστρατεύονται ως μισητούς από τον Χριστό, και ως αποδιωγμένους από την οικειότητα μαζί του. <Ότι δωρεάν έκρυψάν μοι διαφθοράν.> (B f. 114 b) Ενώ δεν είχαν τίποτα να του προσάψουν, έφτασαν σε τέτοιο σημείο διαστροφής των λογισμών και ακόμη θράσους και ανόσιων τολμημάτων, ώστε να του στήσουν παγίδα θανάτου και φθοράς· καίτοι έλεγε σαφώς: «Ποιος από εσάς με ελέγχει για αμαρτία;»

Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν όσοι ζητούν την ψυχή μου. Διότι, λέγει, Κύριε, εφόσον συμβεί αυτό από εσένα, και εισακούσεις την προσευχή μου, θα αισχυνθούν και θα ντραπούν, επειδή επιχείρησαν μάταια· γι' αυτό και απέτυχαν στην επιδίωξή τους. Ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταντροπιαστούν όσοι σχεδιάζουν κακά εναντίον μου. Διότι δεν θα σταθούν πλέον ενώπιόν μου· αλλά, στρέφοντας τα νώτα, θα μου παραχωρήσουν τα νικητήρια. Καθώς δε θα φεύγουν και θα οπισθοχωρούν, θα τους καταλάβει διασκορπισμός. Ας γίνουν σαν τη σκόνη μπροστά στον άνεμο, και άγγελος Κυρίου να τους καταθλίβει, μην επιτρέποντάς τους ούτε να συγκεντρωθούν ούτε να επιστρέψουν, αλλά ο ίδιος ας εξακολουθεί να τους καταθλίβει, δηλαδή να τους τιμωρεί. Ας γίνει η οδός τους σκοτάδι και ολίσθημα, και άγγελος Κυρίου να τους καταδιώκει. Οδό των ασεβών ονομάζει τον μοχθηρό βίο, σύμφωνα με τον οποίο πορεύθηκαν.

Στη συνέχεια αυτών, μόνο στον Σωτήρα θα άρμοζε να λέει στον δικό Του Πατέρα κατά το ανθρώπινο: «Είπα στην ψυχή μου: εγώ είμαι η σωτηρία σου», και τα εξής, έως το: «Και άγγελος Κυρίου να τους συνθλίβει». Και αυτά εκπληρώνονταν, όταν εκδιώκονταν από τη μητρόπολή τους και διασκορπίζονταν σε όλα τα έθνη. Έπειτα έχει λεχθεί: «Ας γίνει η οδός τους σκοτάδι και ολίσθημα».

Η δε οδός τους, την οποία βάδιζαν στο παρελθόν, ήταν η σωματική λατρεία, η οποία έγινε γι' αυτούς σκοτάδι και ολίσθημα· αλλά επιπλέον, «Άγγελος Κυρίου να τους καταδιώκει». Αυτά λοιπόν είναι τα επίχειρα για όσα αποτόλμησαν εναντίον του. Να κατανοήσεις δε τα λεγόμενα όχι με την έννοια ότι ο Σωτήρας καταριόταν τους εχθρούς του —Εκείνος που είχε παραγγείλει στους μαθητές του: «Να προσεύχεστε υπέρ αυτών που σας κακομεταχειρίζονται και σας αδικούν»— αλλά αντίθετα να τα εκλαμβάνεις ως λόγια που ειπώθηκαν προφητικά, τα οποία προαναγγέλλουν όσα επρόκειτο να τους συμβούν.

'και άγγελος': Διότι Άγγελος της μεγάλης βουλής είναι ο Χριστός, ο οποίος τους συνθλίβει, δηλαδή ο λόγος τον οποίο ελάλησε ο Χριστός, και θα τους καταδιώξει το σκοτάδι. 'ας γίνει': Διότι δεν στάθηκαν σταθεροί οι διαλογισμοί τους στις οδούς τους, αλλά σε όλες τις οδούς τους υπήρξε το διπλό 'ουαί', όπως έχει γραφεί. 'και άγγελος': Όταν έπεσαν τα σώματά τους στην έρημο· διότι τους καταδίωκε η ρομφαία, η νοητή. 'όταν χωρίς αιτία': Εννοεί τον τάφο, στον οποίο, όπως νόμιζαν, επρόκειτο να φθαρεί η σάρκα του Κυρίου. Αυτός όμως δεν φθάρηκε, επειδή διακρατείτο από τη θεότητα, ενώ για εκείνους έγινε ισχυρή παγίδα και τους διέφθειρε. 'μάταια ονείδισαν': Λέγοντας: 'αν ο άνθρωπος αυτός προερχόταν από τον Θεό, δεν θα κατέλυε το σάββατο'. Λέει δε 'μάταια', επειδή δεν υπήρχε καμία αιτία ενοχής σε αυτόν. 'ας έλθει': Εννοεί τον σταυρό· διότι σε αυτόν συνετρίβησαν, και οι ίδιοι αγνοούσαν ότι εναντίον του εαυτού τους κατασκεύασαν τον σταυρό. 'και η παγίδα': Ο δεσποτικός τάφος, στον οποίο νόμιζαν ότι θα έκρυβαν τον Σωτήρα ως νεκρό· σε αυτόν συνελήφθησαν (επομένως πιάστηκαν) σαν σε παγίδα. 'και στην παγίδα': Διότι παγίδα για τον άνθρωπο είναι τα ίδια του τα χείλη· καθώς, θέλοντας να παγιδεύσουν τον Κύριο με δόλο (με λόγο), παγιδεύτηκαν οι ίδιοι (αντιπαγιδεύτηκαν). 'η δε ψυχή': Η ψυχή της ανθρώπινης φύσης του Κυρίου μέσα στη θεότητα. 'θα ευφρανθεί': Ο Πατέρας για τη σωτηρία του Υιού, την οποία επετέλεσε. 'όλα τα οστά': Όλοι οι πιστοί που δοξάζουν τον Θεό για όσα έπραξε. Διότι οστά του Θεού είναι ο άνθρωπος τον οποίο προσέλαβε.

Γι' αυτό και σου έδωσε το τέθριππο άρμα των Ευαγγελίων, στο οποίο άρμα υπάρχουν λευκοί ίπποι σύμφωνα με τον Ζαχαρία· ζυγαίοι μεν είναι το φως και η αθανασία, ακροτήρες δε η δικαιοσύνη και η αλήθεια, οι οποίοι πορεύονται πίσω από το άρμα που κατευθύνεται προς τη γη του βορρά· για τον οποίο λέει η Σοφία: «Σκληρός άνεμος είναι ο βορράς»· διότι πράγματι σκληρό και πονηρό πνεύμα είναι ο διάβολος. Στο δικό του άρμα υπάρχουν μέλανες ίπποι· ζυγαίοι μεν είναι ο άδης και ο θάνατος, ακροτήρες δε το σκότος και η απώλεια, τους οποίους πρέπει να χαλιναγωγείς με το άρμα του Χριστού, διότι «Το άρμα του Θεού», λέγει, «είναι μυριοπλάσιο, με χιλιάδες που το κατευθύνουν», τους οποίους πρέπει να καθοδηγείς μέσα στις τρικυμίες του βίου, όπως στη θάλασσα. Διότι οδήγησε τους ίππους Του μέσα στη θάλασσα, ταράσσοντας πολλά ύδατα, και καταστρέφοντας τα άρματα του νοητού Φαραώ και τη δύναμή του στην Ερυθρά Θάλασσα. Έχει δε και πάριππο άγγελο, ο οποίος καταδιώκει και σκοτίζει τους ίππους του εχθρού σου. Διότι, «Ας γίνει», λέγει, «η οδός τους σκοτάδι και ολίσθημα, και άγγελος Κυρίου να τους καταδιώκει». Έχεις από την αντίθετη πλευρά τους Χαναναίους, τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους, οι οποίοι διακηρύττουν τις παροχές του· έχεις και εσύ τον Μωυσή, τον Σαμουήλ και τον Δαβίδ, οι οποίοι προανήγγειλαν την έλευση του Δικαίου.

Ψαλμός 34ος. Του Δαβίδ. «Δίκασε, Κύριε, εκείνους που με αδικούν, πολέμησε αυτούς που με πολεμούν. Λάβε όπλο και ασπίδα και ανάστηθι προς βοήθειά μου». Αυτά αρμόζουν στον Δαβίδ και στον Σαούλ, στον Χριστό και στους Ιουδαίους. «Τράβηξε ρομφαία και φράξε την οδό απέναντι σε εκείνους που με καταδιώκουν». Διότι ούτε ο Πατέρας έχει ανάγκη από όπλο και ασπίδα και ρομφαία για την άμυνα κατά των εχθρών, ούτε ο Υιός αδυνατεί να ανατρέψει και να πατάξει τους εχθρικούς Ιουδαίους· αλλά τα λόγια αυτά είναι έκφραση θείας συγκατάβασης και οικονομίας, και η πραγμάτωση της σωτηρίας του κόσμου είναι έργο της ομόνοιας Πατρός και Υιού. Και ούτε ο Πατέρας παραβλέπει το μυστήριο, ούτε ο Υιός πράττει κάτι από μόνος Του· αλλά παντού επικαλείται τον Πατέρα, λόγω της ενότητας της φύσεώς τους, ώστε να μη θεωρηθεί αντίθεος. «Ειπέ προς την ψυχή μου· εγώ είμαι η σωτηρία σου». Διαθέτω την αυτοτέλεια, έστω και αν καλώ σε βοήθεια τον Πατέρα, αποδίδοντάς Του δικαίως την τιμή. «Ας αισχυνθούν και ας εντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου», επειδή δεν μπόρεσαν να καταλάβουν την κληρονομιά μου· «ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν εκείνοι που μηχανεύονται κακά εναντίον μου. Ας γίνουν σαν το χνούδι μπροστά στον άνεμο, και άγγελος Κυρίου ας τους καταθλίβει. Ας γίνει η οδός τους σκοτάδι και ολίσθημα, και άγγελος Κυρίου ας τους καταδιώκει». Γιατί όμως θα υποστούν αυτά οι αλιτήριοι; «

Αλλά, φιλοχριστότατε βασιλιά, που ανάμεσα σε όσους άσκησαν ποτέ την εξουσία είσαι, μαζί με την ισχύ σου, ο πιο φιλοκίνδυνος και γενναίος, επειδή με αχαλίνωτη ορμή εξορμάς εναντίον των βαρβάρων για να τους ανταποδώσεις τα έργα τους στο πολλαπλάσιο, και δεν σε αποτρέπουν από αυτήν την υπέρ ημών πρόθεσή σου ούτε οι κόποι και οι αμφίρροποι αγώνες, ούτε η ανατολή του Κυνός, ούτε η φλόγωση του Σειρίου, ούτε τα ύψη των απότομων και δυσπρόσιτων βουνών, ούτε η στενή και ανηφορική οδοιπορία, ούτε τίποτε άλλο από όλα αυτά, γι' αυτό εμείς, οι υπήκοοί σου, σου απευθύνουμε αυτές τις κατευόδιες φωνές: Είθε να σου αποστείλει ο Κύριος βοήθεια από το Άγιό Του, εξομαλύνοντας τα όρη, καθιστώντας τα δυσκολοδιάβατα εύκολα, συντρίβοντας χάλκινες πύλες και σπάζοντας σιδερένιους μοχλούς· την ημέρα ο ήλιος να μην σε κάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα· ας βρει η χείρα σου όλους τους εχθρούς σου, η δεξιά σου ας βρει όλους όσοι σε μισούν, ας γίνουν σαν το χνούδι μπροστά στον άνεμο, και ο άγγελος του Κυρίου ας τους καταδιώκει και ας τους συνθλίβει· ας επιπέσει πάνω τους φόβος και τρόμος. Διότι είναι έθνος που έχει χάσει τη σύνεση, που διέφθειρε τον εαυτό του με τα έργα του, έχει αποστατήσει από τον Θεό και Σωτήρα με την παραβίαση των όρκων και έχει πολλές φορές εξαπατήσει τον ισόθεο βασιλιά, και γενικώς αποτελούν σκεύη οργής, προετοιμασμένα για την απώλεια.

Και ό,τι αποκρούστηκε από τον γενναίο άνδρα, σκοτάδι και ολίσθημα, έχει εξαφανιστεί μακριά με τις προσευχές του. Όταν και σε εμάς υποβάλλει τέτοια πράγματα και υψώνει βουνά λογισμών και μας δείχνει γκρεμούς παθών, δεν υπάρχει λόγος φόβου. Ας σημειώσουμε τον εαυτό μας με τη σφραγίδα του ζωοποιού σταυρού ευρισκόμενοι σε ειρηνική κατάσταση, και εκείνος εκδιώκεται. Στον παρόντα καιρό λοιπόν, όπως έχει ειπωθεί, υπάρχει ανάγκη υπομονής, αδελφοί· ας υπομείνουμε, ας αγωνιστούμε.

Αλλά ποια είναι και από πού προέρχεται η αιτία, ώστε το πανάγιο όνομα να βλασφημείται εξαιτίας μας ανάμεσα στα έθνη, ώστε να φτάσουμε σε τέτοιο σημείο να λεηλατούμαστε από τα χέρια εκείνων που Τον αρνούνται; Προφανώς, αυτό συμβαίνει εξαιτίας των ανομιών και των αμαρτιών μας, με τις οποίες Τον πικραίνουμε, εφόσον δεν τηρούμε τα προστάγματα και τα δικαιώματά Του, και για τον λόγο αυτό μας μαστιγώνει και μας τιμωρεί μέσω ανόμων χεριών. Εφόσον λοιπόν τα τωρινά δεινά είναι τέτοια και τόσο μεγάλα, τι αρμόζει σε εμάς που έχουμε αφιερωθεί στην προσευχή; Τι άλλο, παρά να κάνουμε εκτενή προσευχή προς τον Κύριο τον Θεό μας υπέρ των χριστιανών αδελφών που αγωνίζονται για εμάς, ώστε, θαυματουργώντας και εδώ, να μην απορρίψει οριστικά τον λαό Του, αλλά, εξευμενιζόμενος από τις ικεσίες της Παναγίας Μητέρας Του και όλων των αγίων, να ματαιώσει τα σχέδια των εθνών, ώστε η οδός τους να γίνει σκοτάδι και ολίσθημα, και κάποιος άγγελος από τον ουρανό να τους εναντιώνεται και να τους καταδιώκει, προκειμένου να περάσουμε και τον παρόντα καιρό ειρηνικά και απόρθητοι από τους εχθρούς;