Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 35:12

Χείμαρρος τρυφής είναι ο Χριστός, σύμφωνα με το ρηθέν: «Θα στρέψω επάνω τους, σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Είναι δε και πηγή ζωής και φως εκ φωτός. «Ας μην έλθει επάνω μου πόδι υπερηφάνειας». Παρακαλεί, δηλαδή, να βρεθεί μακριά από το πάθος. «Και χέρι αμαρτωλού ας μη με κλονίσει». Ούτε να με μετακινήσει, λέγει, από τη στάση μου κοντά Σου καμία άτοπη πράξη.

Έχει πληθυνθεί και το έλεος σύμφωνα με τους τρόπους που αναφέραμε μόλις τώρα. <Στο φως σου θα δούμε φως.> (A f. 190) Εάν ο Υιός είναι φως εκ φωτός του Πατρός, πότε δεν υπήρχε μέσα στον Πατέρα το φως του; Διότι, όπως ο φωτισμός είναι αχώριστος από το πυρ, έτσι και από τον Πατέρα το φως που γεννάται από αυτόν. <Παράτεινε το έλεός σου σε εκείνους που σε γνωρίζουν.> (A f. 190, B f. 124) Αναπέμπει δέηση υπέρ εκείνων που αγαπούν τον Κύριο και έχουν επιγνώσει την επιφάνειά του. Στους οποίους θα ταίριαζε να μετέχουν σε κάθε καλό και να εντρυφούν στα χαρίσματά του· για εκείνους μεν που τον γνωρίζουν, παρακαλεί να παραταθεί το έλεος· για τους ευθείς δε στην καρδιά, τη δικαιοσύνη του, σύμφωνα με την οποία θα απονεμηθούν σε αυτούς τα όσα αξίζουν. Οι δεύτεροι δεν θα πρέπει να θεωρηθούν διαφορετικοί από τους πρώτους· δηλαδή οι ευθείς σε σχέση με αυτούς που γνωρίζουν. Διότι στη γνώση του Θεού έπεται το να έχει κανείς και ευθεία διάνοια, δηλαδή με κανέναν τρόπο διεστραμμένη. (C f. 76) Εκείνοι μεν που έχουν μόνο τη γνώση, δηλαδή την πίστη, δικαιώνονται και σώζονται με το έλεος· εκείνοι δε που έχουν και την ευθύτητα στις πράξεις, απολαμβάνουν το στεφάνι της δικαιοσύνης, δηλαδή της όσιας κρίσεως. <Ας μην έλθει σε εμένα πόδι υπερηφάνειας.> (A f. 190 b) Αξιώνει να παραμείνει απαλλαγμένος από το πάθος.

Είναι σαν να έλεγε: Ενώ εσύ παρατείνεις το έλεός σου σε εμένα που σε γνωρίζω, και προσφέρεις τη δικαιοσύνη ή την όσια κρίση σου, ας μην ολισθήσω ποτέ σε τέτοια σκαιότητα λογισμών, ώστε να επιλέξω να υψηλοφρονώ και να βαδίζω με υπεροψία, και να ακολουθώ αυτήν την τόσο επισφαλή οδό. Και ας μην με μετακινήσει από την κοντά σου στάση καμία άτοπη πράξη. <Και χέρι αμαρτωλού ας μην με σαλεύσει.> (B f. 124 b) Χέρι αμαρτωλού είναι η διαβολική ενέργεια· χέρι αμαρτωλού είναι αυτό του πλεονέκτη· χέρι αμαρτωλού είναι αυτού που δίνει και λαμβάνει δώρα με σκοπό τη διαφθορά· χέρι αμαρτωλού είναι του ιερέα που προσάγει τους αναξίους στο θυσιαστήριο. Ας προσευχηθούμε και εμείς να μην σαλευτούμε από αυτό το χέρι, δηλαδή να μην εκτραπούμε· διότι πρέπει εκείνοι που νήφουν να παραμένουν εδραίοι και ασάλευτοι στη δικαιοσύνη, έστω κι αν άλλοι παρανομούν. <Εκεί έπεσαν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία.> (A f. 190 b, C f. 76, Κυρίλλου και Χρυσοστόμου.) Τη λέξη εκεί την είπε αντί του Από αυτό το πράγμα, δηλαδή από την υπερηφάνεια· ή και αντί του Όπου, ώστε το νόημα των λεγομένων να είναι το εξής: Είθε να μην βρεθώ εκεί όπου οι σαλευθέντες πέφτουν, και αφού πέσουν εξωθούνται, και αφού εξωθηθούν δεν θα μπορέσουν ποτέ πια να επανέλθουν.

Παράτεινε το έλεός σου σε εκείνους που σε γνωρίζουν, και τη δικαιοσύνη σου στους ευθείς στην καρδιά. Σε εκείνους που δεν τον γνωρίζουν το έλεος θα είναι πρόσκαιρο· σε εκείνους όμως που σε γνωρίζουν, Σωτήρα, παράτεινε το έλεός σου και τη δικαιοσύνη σου, με την οποία, κρίνοντας σύμφωνα με την αξία, στους μεν θα ανταποδώσεις ανάλογα με τα έργα τους, στους δε θα επιβεβαιώσεις τις επαγγελίες σου. Αντί δε του, «Και τη δικαιοσύνη σου στους ευθείς στην καρδιά», ο Σύμμαχος απέδωσε, «Και την ελεημοσύνη σου στους απλούς στην καρδιά». Ας μην έλθει εναντίον μου πόδι υπερηφάνειας, και χέρι αμαρτωλών ας μη με σαλεύσει.

Φύλαξε την ψυχή μου, διότι είμαι όσιος· σώσε τον δούλο σου, Θεέ, που ελπίζει σε σένα. Σε όποια κατάσταση βρισκόταν, σε αυτήν αξιώνει να διαφυλαχθεί από τον Θεό, ώστε να μη στερηθεί η ψυχή του τις αρετές που είχε αποκτήσει· τις οποίες φανέρωσε πρώτα λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι πτωχός και πένης»· και δεύτερον: «Διότι είμαι όσιος»· γι' αυτό και αλλού λέει: «Ας μην έλθει σε εμένα πόδι υπερηφάνειας».

Αν κάποιος παρομοίαζε το πάθος της αλαζονείας και της υπερηφάνειας με το αγέρωχο καμάρι των αλόγων, δεν θα έκανε λάθος. Διότι υπάρχουν όντως κάποια άλογα που στέκονται κυριολεκτικά με υψωμένο τον αυχένα και το κεφάλι... τα οποία, με τα πομπώδη λόγια της αλαζονείας, σαν με κάποιες κούφιες οπλές, καταπατούν τους μετριοπαθείς ανθρώπους· για τα οποία αναφέρει η Γραφή: «Ας μην έλθει εναντίον μου πόδι υπερηφάνειας». Τις πολιορκητικές μηχανές, πάλι, με τις οποίες διαλύεται η συνοχή του τείχους, πολύ σωστά θα μπορούσε κανείς να τις ονομάσει φιλοχρηματία. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο βαρύ και τόσο δυσαντιμετώπιστο στον εξοπλισμό των εχθρών, όσο η πολιορκητική μηχανή της φιλαργυρίας. Ακόμη κι αν οικοδομήσουν ολόγυρα στις ψυχές τους τις άλλες αρετές με την πιο αρμονική σύνθεση, παρ' όλα αυτά η μηχανή αυτή πολλές φορές εισδύει και μέσα από αυτές. Διότι μπορεί να δει κανείς τη φιλοχρηματία να εισβάλλει ακόμη και μέσα από τη σωφροσύνη, την πίστη, την ακρίβεια στα μυστήρια, την εγκράτεια και την ταπεινοφροσύνη, και να εισχωρεί στο εσωτερικό όλων αυτών αυτή η βαριά και ακαταμάχητη επίθεση του κακού. Γι' αυτόν τον λόγο, ορισμένοι άνθρωποι που είναι εγκρατείς και σώφρονες, ένθερμοι στην πίστη, ήρεμοι στη συμπεριφορά και μετριοπαθείς στο ήθος, αδυνατούν να αντισταθούν μόνο σε τούτη την ασθένεια.

«και τον χειμάρρουν» (και τον χείμαρρο): Χείμαρρο ονομάζει αυτόν που έρευσε με μεγάλη ορμή από τη δεσποτική πλευρά. «ότι παρά σοί» (διότι κοντά σου): Ομοίως αναφέρεται σε εκείνη την πηγή, η οποία ανέβλυσε από την πλευρά ύδωρ ζωής και αίμα. «εν τω φωτί» (στο φως): Διότι, όταν από το μνήμα προήλθε το αληθινό φως, τότε κάθε ψυχή των πιστών φωτίστηκε. «παράτεινον» (επέκτεινε): Δηλαδή στους αιώνες των αιώνων παράσχε το έλεός σου σε αυτούς που πιστεύουν σε σένα. «και την δικαιοσύνην» (και τη δικαιοσύνη): Διότι σε όλους, όσοι ελπίζουν στον Κύριο με ευθεία καρδιά, σε αυτούς η δικαιοσύνη του Χριστού παρίσταται ανεξίτηλη. «μη ελθέτω» (ας μην έλθει): Διότι η υπερηφάνεια δεν βρίσκει κατάλυμα κοντά στον Θεό, επειδή εξ ολοκλήρου ο Κύριος είναι ειρήνη. «και χείρ» (και χέρι): Διότι δεν μπόρεσαν τα χέρια [και τα πόδια] των Ιουδαίων να κλονίσουν [ή να παρασαλεύσουν] τη βουλή του Λόγου και Θεού. «εκεί έπεσον» (εκεί έπεσαν): Εκεί. Πού; Στον Χριστό, πάνω στον οποίο οι Ιουδαίοι προσέκρουσαν και συντρίφθηκαν. «εξώσθησαν» (εκδιώχθηκαν): Διότι οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες απομακρύνθηκαν από τη δόξα του Θεού και δεν μπορούν πλέον να γίνουν δεκτοί εξαιτίας της απιστίας τους.

Γι' αυτό: «Παράτεινε», δηλαδή επέκτεινε, πλάτυνε «το έλεός σου» σε εμάς που γνωρίζουμε εσένα, τον εν Τριάδι Θεό. «Ας μην έλθει σε εμένα πόδι υπερηφανίας», εξαιτίας της οποίας άγγελοι μεταβλήθηκαν σε δαίμονες, «και χέρι αμαρτωλού» και αρχεκάκου εχθρού «ας μη με κλονίσει» προς αθέμιτες ροπές. «Εκεί έπεσαν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία», εκεί όπου έπεσε το πόδι της υπερηφανίας, και «εξώστηκαν και δεν θα μπορέσουν να σταθούν».

Έχοντας δε κατά νου την ανεπανόρθωτη πτώση εκείνων, ο προφήτης Δαβίδ προσευχόταν λέγοντας: «Ας μην έλθει εναντίον μου πόδι υπερηφάνειας» και με καταρρίψει, «και χέρι αμαρτωλού», του αρχέκακου διαβόλου, «ας μη με κλονίσει· διότι εκεί έπεσαν», εκεί, όπου είναι το πάθος και το πόδι της υπερηφάνειας, έπεσαν όλοι οι δαίμονες «που εργάζονται την ανομία», εξώσθηκαν, εκδιώχθηκαν, απορρίφθηκαν, κατακρημνίστηκαν «και δεν μπορούν να σταθούν»· δεν πόρνευσαν, δεν μοίχευσαν, δεν έκλεψαν, δεν πλεονέκτησαν, δεν αδίκησαν τους ομοφύλους τους (διότι η φύση τους δεν ήταν δεκτική των προαναφερθέντων παθών), αλλά μόνο εξαιτίας της υπερηφάνειας εξώσθηκαν όλοι εκείνοι και κατακρημνίστηκαν και δεν μπορούν να σταθούν. Εάν λοιπόν ο Κύριος δεν σπλαγχνίστηκε εκείνους, παρότι ήταν άυλοι και ασώματοι και είχαν δημιουργηθεί πριν από αυτή την ορατή κτίση, εξαιτίας ενός και μόνο πάθους, ας φοβηθούμε το παράδειγμα, μήπως, μετά την πορνεία, τη μοιχεία, την κλοπή, την πλεονεξία και τον κατάλογο των υπολοίπων ολέθριων παθών, νοσήσουμε και εμείς από την ασθένεια εκείνων που εξώσθηκαν, και ίσως τότε δεν σπλαγχνιστεί ούτε εμάς, που είμαστε υλικοί και μας έλαχε να κατοικούμε στην κατώτερη χώρα.

Διότι έτσι καθαιρούνται οι άυλοι δυνάστες από τους ουράνιους θρόνους και ανυψώνονται εκεί οι ταπεινοί και υλικοί που πεινούν, και χορταίνουν από τα θεία αγαθά, ενώ οι πλούσιοι άυλοι εξαποστέλλονται από εκεί κενοί και ανενέργητοι, αφού συνελήφθησαν στην κυνηγετική παγίδα που έκρυψαν και έπεσαν στον λάκκο που κατασκεύασαν. Διότι δεν έπρεπε αυτός που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε να παραμείνει συνυπεύθυνος με εκείνον που εξαπάτησε δόλια και φθόνησε μανιωδώς, αλλά ο μεν, επειδή απέκτησε πόδι υπερηφανείας και εκδιώχθηκε, και πέραν του ότι δεν μπορούσε να σταθεί, φρόντισε να στήσει και άλλους σε τέτοιο πόδι, έπρεπε να κείτεται κάτω στον λάκκο που κατασκεύασε. Αυτός δε που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε και έπεσε οικτρά, έπρεπε να αναζητηθεί, να ανακληθεί και να διασωθεί, ως πλανηθείς και απομακρυνθείς και απαχθείς ως αιχμάλωτος σε μακρινή χώρα.

Όπως ακριβώς τα μέλη των δικαίων εγκωμιάζονται ξεχωριστά, έτσι και τα μέλη των ασεβών στηλιτεύονται και κατακρίνονται ξεχωριστά. «Ας μην έλθει εναντίον μου πόδι υπερηφάνειας, και χέρι αμαρτωλού ας μην με σαλεύσει». Πόδι υπερηφάνειας είναι η οδός της υπερηφάνειας, και χέρι η πράξη, δηλαδή, να μην έλθει σε εμένα ούτε πράξη αμαρτίας ούτε πορεία, ούτε καν προκοπή.