Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 35:3

Έχοντας άπαξ αποφασίσει, λέει, να παρανομήσει, θέτει τον φόβο του Θεού μακριά από τα μάτια του. Διότι με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό. «Διότι ενήργησε με δόλο ενώπιόν Του». Έχει δε με τη θέλησή του αυτήν την άγνοια, επειδή δεν επιθυμεί να αναλογιστεί τα πεπραγμένα του και να μισήσει τις κακές του πράξεις. «Για να ανακαλύψει την ανομία του και να τη μισήσει». Ούτε αυτό, λέει, δεν συλλογίζεται, ότι δηλαδή ο Θεός ανακαλύπτει την αμαρτία του, και αφού την ανακαλύψει, μισεί και την ίδια την αμαρτία και τον ίδιο.

Έχοντας απελπιστεί από την αμετανόητη καρδιά σας, δεν θα σας απαλλάξω πλέον από την καταδίκη που σας οφείλεται. Διότι δεν εξομολογείται εκείνος που λέει «αμάρτησα» και έπειτα επιμένει στην αμαρτία, αλλά εκείνος ο οποίος, κατά τον Ψαλμό, βρήκε την αμαρτία του και τη μίσησε. Διότι ποιο είναι το όφελος για τον άρρωστο από τη φροντίδα του ιατρού, όταν ο ασθενής επιδίδεται σε όσα φθείρουν τη ζωή; Έτσι, δεν υπάρχει κανένα όφελος από τη συγχώρεση των αδικημάτων για εκείνον που συνεχίζει να αδικεί, και από την άφεση των ακολασιών για εκείνον που συνεχίζει να ακολασταίνει.

Διότι δεν εξομολογείται εκείνος που λέει «Αμάρτησα» και έπειτα επιμένει στην αμαρτία, αλλά εκείνος που, κατά τον Ψαλμωδό, βρήκε την αμαρτία του και την μίσησε. Διότι ποιο είναι το όφελος για τον ασθενή από τη φροντίδα του ιατρού, όταν ο άρρωστος πράττει αυτά που φθείρουν τη ζωή; Έτσι, κανένα όφελος δεν υπάρχει από τη συγχώρηση των αδικημάτων σε εκείνον που ακόμη νοσεί, και από την άφεση των ακολασιών σε εκείνον που ακόμη ακολασταίνει.

Προς δε το τέλος, φανερώνει όσα πρόκειται να συμβούν στους παράνομους, ωθώντας από παντού τόσο τον εαυτό του όσο και τους αναγνώστες σε μια όσια και αμόλυντη ζωή. Αρχίζει δε την προσευχή ως εξής: <Ο παράνομος λέει μέσα του να αμαρτάνει· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του.> (A f. 186 b, B f. 121, C f. 75) Δηλαδή, θεωρεί ότι κανένας δεν βλέπει τα σχέδιά του· και εφόσον άπαξ και αποφάσισε να παρανομήσει, θέτει τον φόβο του Θεού έξω από τα μάτια του. Και ονομάζουμε παράνομο αυτόν που έχει απαρνηθεί ολοκληρωτικά τους θείους νόμους, σε σημείο που να μην θέλει καν να υπάρχουν, και ζει μια ζωή εντελώς αλαζονική και μάταιη, η οποία τρέχει αμετάκλητα προς το βάραθρο του άδη και την παγίδα του θανάτου. Εκείνους που έχουν συνηθίσει να ζουν με αυτόν τον τρόπο τους μνημονεύει κάπου η Ιερή Γραφή, λέγοντας τα εξής για τον καθένα τους: «Λέει στον Κύριο: Απομακρύνσου από εμένα, δεν θέλω να γνωρίζω τις οδούς σου.» Ένας τέτοιος άνθρωπος έχει τυφλωθεί, λέει, και δεν βλέπει με τα μάτια της διανοίας τον φόβο του Θεού, δια του οποίου θα μπορούσε να δημιουργηθεί θερμός πόθος για αγαθοεργία, καθώς και μια ακατανίκητη και ισχυρότατη προθυμία προς το καθήκον της ενάρετης ζωής. Διότι όσοι νοσούν από την έλλειψη του φόβου του Θεού, δεν διστάζουν μπροστά σε κανένα είδος κακίας· αλλά συχνά την κρύβουν, επειδή εμποδίζονται από τον φόβο ή την ντροπή προς τον πλησίον να την εκδηλώσουν. <Διότι συμπεριφέρθηκε με δόλο ενώπιόν Του.> Παραθέτει άλλη μία αιτία για την ασθένεια που μόλις αναφέραμε.

Διότι, όπως λέει, δεν πορεύθηκε με αλήθεια ενώπιον του Θεού. Αυτό ακριβώς νομίζω πως υποδηλώνει το «έδρασε με δόλο». Συμβαίνει δε πάρα πολλές φορές σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να παρανομούν, να επιθυμούν να έχουν κάποια φήμη αρετής στα μάτια των ανθρώπων, και να υποκρίνονται μεν ότι είναι χρηστοί, να απεργάζονται όμως δόλο και απάτη, μη επιδιώκοντας να φαίνονται αυτό που είναι στην πραγματικότητα, αλλά μάλλον να σφετερίζονται τη φήμη της αρετής. Θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι ένας τέτοιος άνθρωπος, μέσω ακριβώς της ντροπής του να φαίνεται κακός, καταδικάζει ο ίδιος τη δυσοσμία της ζωής του. Διότι, αν πιστεύει ότι η αμαρτία είναι στολίδι, πώς την θεωρεί αποφευκτέα; Αν όμως κοκκινίζει από ντροπή για τις δικές του πράξεις, τότε ψηφίζει ο ίδιος εναντίον του εαυτού του την καταδίκη για τα εγκλήματα της παρανομίας.

Πρέπει λοιπόν να ζούμε μπροστά στα μάτια του Θεού χωρίς κανένα δόλο, ώστε να βρεθούμε σαν τον μακάριο Ναθαναήλ, για τον οποίο λέει ο Σωτήρας: «Να, ένας αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος». <Το να βρει την ανομία του και να τη μισήσει.> (B f. 121 b) Αν είχε μπροστά στα μάτια του τον φόβο του Θεού, θα έβρισκε την ανομία του και θα την μισούσε, ώστε και να απομακρυνθεί από τη ροπή προς τα φαύλα, και να στραφεί προς την αγαθοεργία, και, σαν από βυθό κακών, να μπορέσει να αναδυθεί προς μια καλή και φιλάρετη έξη και ζωή. <Δεν θέλησε να συνετιστεί για να πράξει το αγαθό.> (B f. 121 b) Αποτελεί τεράστιο έγκλημα το να μην ανέχεται καν να μάθει με ποιον τρόπο θα μπορούσε να γίνει χρηστός και αγαθοεργός· και θα ήταν σαφής απόδειξη του ότι έχει γλιστρήσει στον κατώτατο πυθμένα της φαυλότητας, το να μη θέλει, για να το πούμε έτσι, ούτε με την άκρη του δακτύλου να αγγίξει τα ιερά μαθήματα, μέσω των οποίων θα μπορούσε κανείς να συλλέξει μέσα του τη γνώση που μας οδηγεί σε όλα τα άριστα πράγματα.

Διδάσκει δε και τους υπόλοιπους ανθρώπους να πράττουν τα ίδια με αυτόν, και να μην παρασύρονται από τους παρανόμους. Λέγει ο παράνομος μέσα του να αμαρτάνει· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι στα μάτια του. Διότι ενήργησε δόλια ενώπιόν Του, ώστε να βρεθεί η ανομία του και να μισηθεί. Σαφέστερα δε ερμήνευσε τα προκείμενα ο Σύμμαχος, αποδίδοντάς τα με αυτόν τον τρόπο: Λέγει η καρδιά μου εσωτερικά για την παρασπονδία του ασεβούς· Δεν υπάρχει ο φόβος του Θεού αντίκρυ στα μάτια του. Διότι φαίνεται να ολισθαίνουν τα δικά του, ώστε να βρεθεί η αδικία του για να μισηθεί. Διότι μέσω αυτών ο ίδιος ο Δαβίδ, λέγει, η δική μου καρδιά και ο δικός μου λογισμός αυτά σκέφτηκαν για τον ασεβή άνδρα.

Διότι την θεωρητική του δύναμη, μέσω της οποίας μπορούσε να γνωρίσει τον φόβο του Θεού, την εξαπάτησε, διαστρέφοντας ο ίδιος τους οφθαλμούς της διανοίας του. Γι' αυτό, σύμφωνα με την εβραϊκή ανάγνωση: Αναφέρεται ότι ενήργησε δόλια ενώπιον των οφθαλμών του, για να βρει την ανομία του και να τη μισήσει. Έτσι, λέει, διέστρεψε τον εαυτό του και απέρριψε τον φόβο του Θεού από τα μάτια του, ώστε η ανομία του να καταστεί προφανής, και πάλι να γίνεται ορατή και να ανακαλύπτεται· και γι' αυτό να είναι άξια μίσους. Απροκάλυπτα, λοιπόν, ένας τέτοιος άνθρωπος παρέδωσε τον εαυτό του στην αμαρτία, ώστε ακόμη και τα λόγια του στόματός του να είναι ανομία και δόλος. Και αυτά τα επέλεξε απολύτως εκούσια, επειδή ακριβώς ήταν αυτεξούσιος, και, ενώ μπορούσε να ακολουθήσει την αγαθή οδό, δεν το θέλησε· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Δεν θέλησε να συνετιστεί ώστε να πράξει το αγαθό· αλλά ανομία συλλογίστηκε πάνω στην κλίνη του». Διότι ούτε καν κατά τον καιρό της ησυχίας, κατά τον οποίο, μετά τις ημερήσιες πράξεις τους, οι άνθρωποι παραδίδουν τον εαυτό τους στην ηρεμία, τη σταθερότητα και τον ύπνο, δεν βρέθηκε σε γαλήνια κατάσταση ένας τέτοιος άνθρωπος· αλλά ακόμη και σε αυτόν τον καιρό ανομία συλλογίστηκε πάνω στην κλίνη του.

Εις το τέλος· στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ. Όσα επρόκειτο να πράξει ο Χριστός στο τέλος, είχαν προδηλωθεί στους προφήτες [όπως δηλώνει η επιγραφή]. Λέει ο παράνομος: Ομιλεί για τον Ιούδα· όταν διέπραξε τη μεγάλη αμαρτία, νοσούσε μέσα του σκεπτόμενος με ποιον τρόπο θα παραδώσει τον Διδάσκαλο. Δεν υπάρχει φόβος: Διότι, αν και έβλεπε καθημερινά μπροστά στα μάτια του τα σημεία του Χριστού και Θεού, ούτε έτσι εισήλθε μέσα του ο φόβος του Θεού. Ότι ενήργησε με δόλο: Διότι, ενώ στεκόταν δίπλα στον Κύριο (Χριστό), είχε μέσα του τον δόλο, χωρίς να αναλογίζεται ότι παρίσταται ενώπιον του Καρδιογνώστη. Για να βρει: Διότι αγνόησε ότι ο Κύριος γνώριζε την παράνομη σκέψη του, και ότι ήταν μισητός και βδελυρός. Τα λόγια: Διότι με φίλημα παρέδιδε τον Σωτήρα, λέγοντας: χαίρε ραββί, κρύβοντας τον δόλο, όπως νόμιζε. Δεν θέλησε: Διότι ούτε θέλησε να μετανοήσει για όσα έπραξε, αν και είχε δοξαστεί τόσο πολύ ως απόστολος, αλλά επέμενε στην κακία. Ανομία: Διότι πάντοτε ο Ιούδας πάνω στο κρεβάτι του, ευρισκόμενος σε ησυχία, τότε σκεπτόταν με ποιον τρόπο θα παραδώσει τον Κύριο. Παρέστη: Διότι επινοούσε πολλές διεξόδους στο ζήτημα· όλες όμως ήταν πονηρές, καθώς υπαγορεύονταν από τον διάβολο. Στη δε κακία: Διότι δεν θεώρησε ότι η σκέψη του ήταν κακή, ώστε μισώντας την να μετανοήσει. Διότι το να προσοχθίσει (να βδελυχθεί) σημαίνει το να μισήσει.

Β΄. Βλέπεις ότι η αμαρτία δημιουργεί την απιστία; Διότι, όπως ακριβώς η απιστία γεννά πονηρό βίο, έτσι και η ψυχή, όταν φτάσει στα βάθη των κακών, φτάνει στην καταφρόνηση· και εφόσον έχει πλέον καταφρονήσει τα πάντα, δεν ανέχεται ούτε να πιστεύει, ώστε να απαλλάξει τον εαυτό της από τον φόβο. Διότι είπαν, λέει η Γραφή: «Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα καταλάβει ο Θεός του Ιακώβ»· και πάλι: «Τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι ο Κύριός μας;» και πάλι: «Γιατί εξόργισε ο ασεβής τον Θεό;» και πάλι: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του, δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν και έγιναν βδελυροί στις πράξεις τους». Και πάλι: «Δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του»· και πάλι: «Επειδή ενήργησε δόλια ενώπιόν Του, ώστε να βρεθεί η ανομία του και να μισηθεί». Και ο Χριστός επίσης το ίδιο ακριβώς δηλώνει λέγοντας: «Καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Έπειτα προσθέτει: «Διότι έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». Τι σημαίνει «έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού»; Μετέχουμε σε Αυτόν, λέει· έχουμε γίνει ένα εμείς και Αυτός· εφόσον Αυτός μεν είναι η κεφαλή, εμείς δε το σώμα, συγκληρονόμοι και σύσσωμοι. Είμαστε ένα σώμα, από τη σάρκα Του, λέει, και από τα οστά Του. Εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεως.

Ψαλμός 35ος. Στο τέλος, για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ. «Λέει ο παράνομος μέσα του να αμαρτάνει», δηλαδή, πρώτα μέσα του μελετά και αποφασίζει να πράξει την παράνομη αμαρτία, επειδή δεν υπάρχει «φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του». Και αυτά ταιριάζουν μεν σε κάθε παράνομο άνθρωπο, ταιριάζουν όμως περισσότερο στον Ιούδα τον προδότη· «Διότι ενήργησε με δόλο», λέει, «ενώπιόν του», δηλαδή δολιεύθηκε και χάθηκε από τη δολιότητά του· και δεν φρόντισε «να βρει την ανομία του» και να την εξαλείψει. «Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία και δόλος», επειδή έλεγε στους Ιουδαίους: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω», και «δεν θέλησε να κατανοήσει» μια τόσο μεγάλη παρανομία ώστε να συγκρατήσει τον εαυτό του. Απεναντίας, «ανομία συλλογίστηκε στο κρεβάτι του», δηλαδή το να παραδώσει τον διδάσκαλο στα χέρια φονιάδων. «Και στάθηκε σε κάθε δρόμο που δεν είναι αγαθός», μέχρι να παραδώσει τον διδάσκαλο σε αιμοσταγείς δολοφόνους, «και την κακία δεν τη βδελύχθηκε», δηλαδή δεν μίσησε την κακία, αλλά μάλλον την αγάπησε. «Κύριε», που είναι ο Πατέρας, «στον ουρανό είναι το έλεός σου», εκεί όπου δεν υπάρχει ίχνος αμαρτίας, «και η αλήθειά σου», που είναι ο Υιός σου, φτάνει «έως τις νεφέλες», διότι μέσω της ελαφριάς νεφέλης, της Παρθένου, ήρθε και μέσω νεφέλης αναλήφθηκε από τη γη προς εσένα, τον Πατέρα του. «

Ποιος δεν γνωρίζει τι είδους μηχανεύματα και τολμήματα έχουν διαπραχθεί εναντίον της επιστολής του οσίου ανδρός Νείλου, η οποία γράφτηκε προς τον έπαρχο Ολυμπιόδωρο, από εκείνους που παλαιότερα μανιωδώς στράφηκαν κατά του Χριστού, πώς δηλαδή διέφθειραν και παραποίησαν το νόημα του συγγραφέα που είναι καταγεγραμμένο σε αυτήν, και του απέδωσαν εντελώς ξένες απόψεις; Πράγμα που είναι άλλωστε συνηθισμένο για τους αιρετικούς. Αλλά εκείνοι μεν, έχοντας παρανομήσει μάταια κατ' αυτόν τον τρόπο, χάθηκαν. Ποιος όμως μπορεί να ανεχθεί το παράτολμο και παράνομο έργο αυτών εδώ ενάντια στην ευσέβεια, και το πώς έχει εξαλειφθεί ο φόβος του Θεού από τα μάτια τους; Διότι δολιεύθηκαν με τη γλώσσα τους και δεν θέλησαν να συνετιστούν για να πράξουν το αγαθό. και κήρυξαν την ίδια ανομία με εκείνους και πορεύθηκαν σε κάθε οδό που δεν είναι καλή. και δεν αποστράφηκαν την κακία. Η ντροπή απέναντι στους ανθρώπους έχει εκδιωχθεί, το αγαθό της αλήθειας έχει αφαιρεθεί, η ισχύς της πίστεως έχει εξουθενωθεί, το θεμέλιο της ελπίδας έχει περιφρονηθεί. Τι άλλο μένει να πούμε, εκτός από το να παραθέσουμε το ψεύδος των νοθευμένων και διεφθαρμένων κειμένων, και έπειτα την αληθινή και γνήσια διδασκαλία εκείνου του θεοφόρου ανδρός, όπως ακριβώς διαθέτει ευσέβεια και ορθότητα δογμάτων, και να τα αφήσουμε στην κρίση των αναγνωστών; Έτσι, αφού αντιληφθούν τους δόλους και τα τεχνάσματα των ασεβών, θα μπορούν να απορούν και να θρηνούν, εκπληττόμενοι όχι τόσο για την ασέβειά τους, όσο για την αναισχυντία και την αυθάδειά τους. Τα όσα λοιπόν ραδιουργήθηκαν από τους εναντίους έχουν ως εξής: