Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 35:5

Ανομία συλλογίστηκε πάνω στην κλίνη του· στάθηκε σε κάθε οδό που δεν είναι αγαθή. Αυτό υποδηλώνει την αγρυπνία τους κατά την επιβουλή τους εναντίον του Χριστού. Και την κακία δεν την αποστράφηκε. Αντί του, δεν μίσησε την κακία. Κύριε, στον ουρανό βρίσκεται το έλεός σου. Δείχνει ότι με το δικό Του έλεος υφίστανται και τα επουράνια, δηλαδή οι λογικές δυνάμεις. Και η αλήθεια σου φτάνει έως τις νεφέλες.

Απαίδευτος, λοιπόν, είναι ο παράνομος και εντελώς αμέτοχος στις διδασκαλίες που οδηγούν στη σωτηρία και στη ζωή. <Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία και δόλος.> (C f. 75) Δεν χρησιμοποιεί γλώσσα σοφή και συνετή, η οποία να έχει θύρες και σύρτη, αλλά φλυαρεί ασύστολα και παντού καθιστά τον λόγο του κίβδηλο, ώστε να φαίνεται γεμάτος και από ανομία και από δόλο· από ανομία μεν, όπως στην περίπτωση των Ιουδαίων για τις ύβρεις που εξαπέλυσαν στον Χριστό· από δόλο δε, διότι θέλοντας να τον παγιδέψουν, τον πλησίαζαν με καλά λόγια. <Ανομία συλλογίστηκε στο κρεβάτι του.> (B f. 121 b) Διότι εκείνοι που υπακούουν στους ιερούς νόμους, εκείνοι που έχουν συνηθίσει να κοπιάζουν για αγιοπρεπή καυχήματα, εκείνοι που ζουν την ένδοξη και ακατάκριτη ζωή, και με τις πρέπουσες δοξολογίες τιμούν τον Σωτήρα των πάντων· «Τα μεσάνυχτα, λέει, ξυπνούσα για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου», δηλαδή μελετώντας τις θείες Γραφές, γεμίζουν τον νου τους με κάθε πνευματική ευωδία, και ερευνούν τα μονοπάτια που οδηγούν σε όλα τα αγαθά, και αναζητούν με λεπτομέρεια με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να γίνουν καλύτεροι, τρέχοντας προς τη γνώση της επιείκειας και ταυτόχρονα της αγιοπρεπούς λαμπρότητας.

Οι φαύλοι όμως και οι παράνομοι σπαταλούν τον χρόνο της ησυχίας σε πονηρίες, και μολύνοντας τη δική τους καρδιά με σκέψεις για οτιδήποτε φαύλο, φέρνουν στο φως τον καρπό των άτοπων διανοημάτων τους σχεδόν με το που ξημερώσει η ημέρα γι' αυτούς· διότι παραστέκονται σε δρόμο που δεν είναι αγαθός. <Στάθηκε σε κάθε δρόμο που δεν είναι αγαθός.> (B f. 122) Ο νους τους έχει προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό φαυλότητας, ώστε ποτέ να μην αποστρέφονται την κακία. Διότι όσοι συνηθίζουν να παρανομούν δεν έχουν γίνει μισητές των ατοπημάτων· επειδή δεν θα τα έπρατταν αν τα μισούσαν. <Κύριε, στον ουρανό είναι το έλεός σου, και η αλήθειά σου φτάνει έως τα νέφη.> (A f. 188, B f. 122, C f. 75) Μερικοί δε, ακούγοντας ότι «Η αλήθειά σου φτάνει έως τα νέφη» και παραπλανηθέντες εξαιτίας αυτού, αποφάνθηκαν ότι όσα βρίσκονται κάτω από τη σελήνη στερούνται θείας πρόνοιας· μεταξύ αυτών είναι και ο Αριστοτέλης. Έτσι όμως μερικοί, αποφεύγοντας την παχύτητα της κατά γράμμα ιστορίας, ανέρχονται σε αλληγορικές ερμηνείες, ονομάζοντας ουρανούς τους αγγέλους που βρίσκονται στους ουρανούς, νέφη τους προφήτες, και όρη του Θεού τις λογικές και υψηλές δυνάμεις, ή τους ανθρώπους που έχουν ανυψωθεί κατά την αρετή. Αλλά στα προκείμενα εδάφια, τέτοιου είδους ερμηνείες δεν θεωρούνται κατάλληλες. Διότι το έλεος του Θεού δεν περιορίζεται μόνο στους άγιους αγγέλους, ούτε η δικαιοσύνη του Θεού εκδηλώνεται μόνο σε όσους έχουν φτάσει σε ύψη αρετής, αλλά η χάρη της θείας αγαθότητας εκτείνεται σε όλους τους ανθρώπους.

Και ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμητική θέση, δεν το συνειδητοποίησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά. Και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν. Και γιατί άραγε; Δεν θέλησε να συνετιστεί ώστε να πράξει το καλό, διότι συλλογίστηκε την ανομία στο κρεβάτι του, στάθηκε σε κάθε δρόμο που δεν ήταν καλός και δεν αποστράφηκε την κακία. Μήπως υπάρχει αδικία εκ μέρους του Θεού; Μη γένοιτο!

Διότι την θεωρητική του δύναμη, μέσω της οποίας μπορούσε να γνωρίσει τον φόβο του Θεού, την εξαπάτησε, διαστρέφοντας ο ίδιος τους οφθαλμούς της διανοίας του. Γι' αυτό, σύμφωνα με την εβραϊκή ανάγνωση: Αναφέρεται ότι ενήργησε δόλια ενώπιον των οφθαλμών του, για να βρει την ανομία του και να τη μισήσει. Έτσι, λέει, διέστρεψε τον εαυτό του και απέρριψε τον φόβο του Θεού από τα μάτια του, ώστε η ανομία του να καταστεί προφανής, και πάλι να γίνεται ορατή και να ανακαλύπτεται· και γι' αυτό να είναι άξια μίσους. Απροκάλυπτα, λοιπόν, ένας τέτοιος άνθρωπος παρέδωσε τον εαυτό του στην αμαρτία, ώστε ακόμη και τα λόγια του στόματός του να είναι ανομία και δόλος. Και αυτά τα επέλεξε απολύτως εκούσια, επειδή ακριβώς ήταν αυτεξούσιος, και, ενώ μπορούσε να ακολουθήσει την αγαθή οδό, δεν το θέλησε· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Δεν θέλησε να συνετιστεί ώστε να πράξει το αγαθό· αλλά ανομία συλλογίστηκε πάνω στην κλίνη του». Διότι ούτε καν κατά τον καιρό της ησυχίας, κατά τον οποίο, μετά τις ημερήσιες πράξεις τους, οι άνθρωποι παραδίδουν τον εαυτό τους στην ηρεμία, τη σταθερότητα και τον ύπνο, δεν βρέθηκε σε γαλήνια κατάσταση ένας τέτοιος άνθρωπος· αλλά ακόμη και σε αυτόν τον καιρό ανομία συλλογίστηκε πάνω στην κλίνη του.

Εις το τέλος· στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ. Όσα επρόκειτο να πράξει ο Χριστός στο τέλος, είχαν προδηλωθεί στους προφήτες [όπως δηλώνει η επιγραφή]. Λέει ο παράνομος: Ομιλεί για τον Ιούδα· όταν διέπραξε τη μεγάλη αμαρτία, νοσούσε μέσα του σκεπτόμενος με ποιον τρόπο θα παραδώσει τον Διδάσκαλο. Δεν υπάρχει φόβος: Διότι, αν και έβλεπε καθημερινά μπροστά στα μάτια του τα σημεία του Χριστού και Θεού, ούτε έτσι εισήλθε μέσα του ο φόβος του Θεού. Ότι ενήργησε με δόλο: Διότι, ενώ στεκόταν δίπλα στον Κύριο (Χριστό), είχε μέσα του τον δόλο, χωρίς να αναλογίζεται ότι παρίσταται ενώπιον του Καρδιογνώστη. Για να βρει: Διότι αγνόησε ότι ο Κύριος γνώριζε την παράνομη σκέψη του, και ότι ήταν μισητός και βδελυρός. Τα λόγια: Διότι με φίλημα παρέδιδε τον Σωτήρα, λέγοντας: χαίρε ραββί, κρύβοντας τον δόλο, όπως νόμιζε. Δεν θέλησε: Διότι ούτε θέλησε να μετανοήσει για όσα έπραξε, αν και είχε δοξαστεί τόσο πολύ ως απόστολος, αλλά επέμενε στην κακία. Ανομία: Διότι πάντοτε ο Ιούδας πάνω στο κρεβάτι του, ευρισκόμενος σε ησυχία, τότε σκεπτόταν με ποιον τρόπο θα παραδώσει τον Κύριο. Παρέστη: Διότι επινοούσε πολλές διεξόδους στο ζήτημα· όλες όμως ήταν πονηρές, καθώς υπαγορεύονταν από τον διάβολο. Στη δε κακία: Διότι δεν θεώρησε ότι η σκέψη του ήταν κακή, ώστε μισώντας την να μετανοήσει. Διότι το να προσοχθίσει (να βδελυχθεί) σημαίνει το να μισήσει.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΑΡΤΕΜΙΔΩΡΟ 1369. Η φράση «στάθηκε στο πλευρό κάθε μη αγαθού δρόμου», που ειπώθηκε για έναν αμαρτωλό άνδρα, σημαίνει: βοήθησε, συνηγόρησε, υπερασπίστηκε. Διότι, όπως ένας ακαταμάχητος ρήτορας, παριστάμενος στο δικαστήριο στο πλευρό εκείνων που χρειάζονται βοήθεια, επιστρατεύει την τέχνη του, έτσι και εκείνος δεν δίστασε να συνηγορήσει υπέρ της κακίας με όλη του τη δύναμη.

Ψαλμός 35ος. Στο τέλος, για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ. «Λέει ο παράνομος μέσα του να αμαρτάνει», δηλαδή, πρώτα μέσα του μελετά και αποφασίζει να πράξει την παράνομη αμαρτία, επειδή δεν υπάρχει «φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του». Και αυτά ταιριάζουν μεν σε κάθε παράνομο άνθρωπο, ταιριάζουν όμως περισσότερο στον Ιούδα τον προδότη· «Διότι ενήργησε με δόλο», λέει, «ενώπιόν του», δηλαδή δολιεύθηκε και χάθηκε από τη δολιότητά του· και δεν φρόντισε «να βρει την ανομία του» και να την εξαλείψει. «Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία και δόλος», επειδή έλεγε στους Ιουδαίους: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω», και «δεν θέλησε να κατανοήσει» μια τόσο μεγάλη παρανομία ώστε να συγκρατήσει τον εαυτό του. Απεναντίας, «ανομία συλλογίστηκε στο κρεβάτι του», δηλαδή το να παραδώσει τον διδάσκαλο στα χέρια φονιάδων. «Και στάθηκε σε κάθε δρόμο που δεν είναι αγαθός», μέχρι να παραδώσει τον διδάσκαλο σε αιμοσταγείς δολοφόνους, «και την κακία δεν τη βδελύχθηκε», δηλαδή δεν μίσησε την κακία, αλλά μάλλον την αγάπησε. «Κύριε», που είναι ο Πατέρας, «στον ουρανό είναι το έλεός σου», εκεί όπου δεν υπάρχει ίχνος αμαρτίας, «και η αλήθειά σου», που είναι ο Υιός σου, φτάνει «έως τις νεφέλες», διότι μέσω της ελαφριάς νεφέλης, της Παρθένου, ήρθε και μέσω νεφέλης αναλήφθηκε από τη γη προς εσένα, τον Πατέρα του. «

Ποιος δεν γνωρίζει τι είδους μηχανεύματα και τολμήματα έχουν διαπραχθεί εναντίον της επιστολής του οσίου ανδρός Νείλου, η οποία γράφτηκε προς τον έπαρχο Ολυμπιόδωρο, από εκείνους που παλαιότερα μανιωδώς στράφηκαν κατά του Χριστού, πώς δηλαδή διέφθειραν και παραποίησαν το νόημα του συγγραφέα που είναι καταγεγραμμένο σε αυτήν, και του απέδωσαν εντελώς ξένες απόψεις; Πράγμα που είναι άλλωστε συνηθισμένο για τους αιρετικούς. Αλλά εκείνοι μεν, έχοντας παρανομήσει μάταια κατ' αυτόν τον τρόπο, χάθηκαν. Ποιος όμως μπορεί να ανεχθεί το παράτολμο και παράνομο έργο αυτών εδώ ενάντια στην ευσέβεια, και το πώς έχει εξαλειφθεί ο φόβος του Θεού από τα μάτια τους; Διότι δολιεύθηκαν με τη γλώσσα τους και δεν θέλησαν να συνετιστούν για να πράξουν το αγαθό. και κήρυξαν την ίδια ανομία με εκείνους και πορεύθηκαν σε κάθε οδό που δεν είναι καλή. και δεν αποστράφηκαν την κακία. Η ντροπή απέναντι στους ανθρώπους έχει εκδιωχθεί, το αγαθό της αλήθειας έχει αφαιρεθεί, η ισχύς της πίστεως έχει εξουθενωθεί, το θεμέλιο της ελπίδας έχει περιφρονηθεί. Τι άλλο μένει να πούμε, εκτός από το να παραθέσουμε το ψεύδος των νοθευμένων και διεφθαρμένων κειμένων, και έπειτα την αληθινή και γνήσια διδασκαλία εκείνου του θεοφόρου ανδρός, όπως ακριβώς διαθέτει ευσέβεια και ορθότητα δογμάτων, και να τα αφήσουμε στην κρίση των αναγνωστών; Έτσι, αφού αντιληφθούν τους δόλους και τα τεχνάσματα των ασεβών, θα μπορούν να απορούν και να θρηνούν, εκπληττόμενοι όχι τόσο για την ασέβειά τους, όσο για την αναισχυντία και την αυθάδειά τους. Τα όσα λοιπόν ραδιουργήθηκαν από τους εναντίους έχουν ως εξής: