Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 35:6

Ανομία συλλογίστηκε πάνω στην κλίνη του· στάθηκε σε κάθε οδό που δεν είναι αγαθή. Αυτό υποδηλώνει την αγρυπνία τους κατά την επιβουλή τους εναντίον του Χριστού. Και την κακία δεν την αποστράφηκε. Αντί του, δεν μίσησε την κακία. Κύριε, στον ουρανό βρίσκεται το έλεός σου. Δείχνει ότι με το δικό Του έλεος υφίστανται και τα επουράνια, δηλαδή οι λογικές δυνάμεις. Και η αλήθεια σου φτάνει έως τις νεφέλες.

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να πει το εξής, ότι δηλαδή η αρετή του Χριστού είναι μεγάλη και υπερέχουσα, ώστε να καλύψει και αυτούς τους ουρανούς, αν νοηθεί ως μετρήσιμο μέγεθος, θα αποδεχθεί ένα εύλογο νόημα. Διότι κάπου είπε και ο μακάριος Δαβίδ: «Κύριε, στον ουρανό είναι το έλεός σου, και η αλήθειά σου φθάνει έως τις νεφέλες», σημαίνοντας το ύψος της χρηστότητας και την υπεροχή της αλήθειας σαν να επρόκειτο για ποσότητα σωματική και τοπική. <Και το φέγγος του θα είναι σαν φως.> Ότι το μέσω της πίστεως ιλαστήριο, δηλαδή ο Χριστός, έφθασε για να φωτίσει αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι, θα γινόταν σαφές και μέσω της φωνής των αγίων προφητών. Διότι ο μεν ένας έλεγε: «Χώρα Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι που κατοικούν στην παραλία, η Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, είδε φως μέγα»· ο δε άλλος: «Φωτίζου, φωτίζου Ιερουσαλήμ, διότι ήλθε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου», το μαρτύρησε δε και ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας λέγοντας τα εξής: «Για τη Σιών δεν θα σιωπήσω, και για την Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, έως ότου εξέλθει σαν φως η δικαιοσύνη μου, και το σωτήριό μου ανάψει σαν λαμπάδα». Διότι δικαιοσύνη και σωτήριο είναι ο Χριστός, «ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση», σύμφωνα με τις Γραφές.

Οι φαύλοι όμως και οι παράνομοι σπαταλούν τον χρόνο της ησυχίας σε πονηρίες, και μολύνοντας τη δική τους καρδιά με σκέψεις για οτιδήποτε φαύλο, φέρνουν στο φως τον καρπό των άτοπων διανοημάτων τους σχεδόν με το που ξημερώσει η ημέρα γι' αυτούς· διότι παραστέκονται σε δρόμο που δεν είναι αγαθός. <Στάθηκε σε κάθε δρόμο που δεν είναι αγαθός.> (B f. 122) Ο νους τους έχει προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό φαυλότητας, ώστε ποτέ να μην αποστρέφονται την κακία. Διότι όσοι συνηθίζουν να παρανομούν δεν έχουν γίνει μισητές των ατοπημάτων· επειδή δεν θα τα έπρατταν αν τα μισούσαν. <Κύριε, στον ουρανό είναι το έλεός σου, και η αλήθειά σου φτάνει έως τα νέφη.> (A f. 188, B f. 122, C f. 75) Μερικοί δε, ακούγοντας ότι «Η αλήθειά σου φτάνει έως τα νέφη» και παραπλανηθέντες εξαιτίας αυτού, αποφάνθηκαν ότι όσα βρίσκονται κάτω από τη σελήνη στερούνται θείας πρόνοιας· μεταξύ αυτών είναι και ο Αριστοτέλης. Έτσι όμως μερικοί, αποφεύγοντας την παχύτητα της κατά γράμμα ιστορίας, ανέρχονται σε αλληγορικές ερμηνείες, ονομάζοντας ουρανούς τους αγγέλους που βρίσκονται στους ουρανούς, νέφη τους προφήτες, και όρη του Θεού τις λογικές και υψηλές δυνάμεις, ή τους ανθρώπους που έχουν ανυψωθεί κατά την αρετή. Αλλά στα προκείμενα εδάφια, τέτοιου είδους ερμηνείες δεν θεωρούνται κατάλληλες. Διότι το έλεος του Θεού δεν περιορίζεται μόνο στους άγιους αγγέλους, ούτε η δικαιοσύνη του Θεού εκδηλώνεται μόνο σε όσους έχουν φτάσει σε ύψη αρετής, αλλά η χάρη της θείας αγαθότητας εκτείνεται σε όλους τους ανθρώπους.

Αναφέρει δε ότι το έλεος του Θεού βρίσκεται στον ουρανό, και ότι η αλήθειά Του έχει υψωθεί μέχρι τις νεφέλες, και ότι η δικαιοσύνη Του μοιάζει με τα όρη, ώστε μέσα από αυτές τις ονομασίες να κατανοήσουμε το υψηλό, το εξυψωμένο και το υπερκείμενο.

Διότι κάποιοι από τους Έλληνες είπαν ότι ο Θεός είναι η ψυχή του κόσμου· και άλλοι, ότι η εξουσία του φτάνει μόνο μέχρι τον ουρανό, και όχι πλέον και στη γη. Και κάποιοι, έχοντας πλανηθεί μαζί με αυτούς, χρησιμοποιώντας κακώς το ρητό που λέει, «Και η αλήθειά σου φτάνει έως τα νέφη», τόλμησαν να περιορίσουν την πρόνοια του Θεού μέχρι τα νέφη και τον ουρανό, και να αποξενώσουν από τον Θεό τα επίγεια· λησμονώντας τον ψαλμό που λέει, «Εάν αναβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν καταβώ στον άδη, είσαι παρών».

«Κύριε, στον ουρανό βρίσκεται το έλεός σου». Πολύ λογικά, μετά την περιγραφή της κακίας του παρανόμου, παρουσιάζει τον υπερβολικό πλούτο της μακροθυμίας του Θεού, μέσω της οποίας ανέχεται και τους παράνομους και ασεβείς ανθρώπους· διδάσκοντας ότι ο πλούτος της χρηστότητάς Του και της ανοχής και της μακροθυμίας είναι γεμάτος από μεγάλο έλεος. Και αυτό το έλεος του Θεού αποτελεί την αιτία της ζωής και της ευημερίας των αμαρτωλών και ασεβών ανθρώπων. Λέει λοιπόν ότι ο θησαυρός του ελέους Του είναι αποταμιευμένος στον ουρανό, αλλά και ότι η αλήθειά Του βρίσκεται κοντά Του, γεμίζοντας όλα τα υπερουράνια· όμως εκτείνεται και μέχρι τα σύννεφα, ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, μέχρι τους αιθέρες. Έτσι άλλωστε έχει λεχθεί και σε άλλο σημείο: «Στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου». Βρίσκεται μεν λοιπόν η αλήθεια του Θεού στον ουρανό, αλλά, σαν τη βροχή που φέρεται μέσα από τα σύννεφα, στάζει μέχρι και τη γη. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και η αλήθειά σου φτάνει έως τα σύννεφα». Από τα λεγόμενα σύννεφα, λοιπόν, εκχέεται και στους ανθρώπους η αλήθεια του Θεού· και η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «σύννεφα» τους προφήτες ή τις αγγελικές δυνάμεις, μέσω των οποίων η αλήθεια του Θεού έχει κατέλθει και στους ανθρώπους. Έτσι έχει ειπωθεί στον Ησαΐα: «Και θα δώσω εντολή στα σύννεφα να μη ρίξουν σε αυτόν βροχή», δηλαδή στον λαό των Ιουδαίων, ο οποίος έχει ονομαστεί μεταφορικά αμπελώνας.

Γι' αυτό προστίθεται: «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε, καθώς πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ». Διότι εξαιτίας των κριμάτων σου που είναι σαν απέραντη άβυσσος, και εξαιτίας της δικαιοσύνης σου και της αλήθειας σου που βρίσκεται στον ουρανό, άνθρωποι και κτήνη σώζονται ταυτόχρονα. Τόσο πολύ πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ, ώστε όχι μόνο οι άξιοι να μετέχουν στη ζωή που προέρχεται από εσένα, αλλά και οι κτηνώδεις και ανόητοι από τους ανθρώπους.

Ας γνωρίζουν λοιπόν ότι η ονομαζόμενη ύλη, που αποκαλείται από αυτούς άποιος και ασχημάτιστη, έχει ήδη χαρακτηριστεί πιο τολμηρά από τον Πλάτωνα ως «μη ον». Και ίσως με άκρως μυστικό τρόπο, έχοντας γνώση της μίας και όντως υπάρχουσας αρχής, λέει στον *Τίμαιο* με αυτές ακριβώς τις λέξεις: «Τώρα, λοιπόν, ας εκληφθεί η άποψή μας ως εξής: σχετικά με την αρχή ή τις αρχές των πάντων, ή όπως αλλιώς κρίνει κανείς για αυτά, δεν πρέπει να μιλήσουμε τώρα, για κανέναν άλλο λόγο παρά διότι είναι δύσκολο με τον παρόντα τρόπο της διεξοδικής έκθεσης να δηλώσουμε αυτά που φρονούμε». Άλλωστε, εκείνη η προφητική φράση: «Η δε γη ην αόρατος και ακατασκεύαστος» τους προσέφερε τις αφορμές για τη θεωρία περί υλικής ουσίας. Βεβαίως και στον Επίκουρο η εισχώρηση της ιδέας του τυχαίου προήλθε από εδώ, παρανοώντας το ρητό: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Στον Αριστοτέλη, εξάλλου, προέκυψε η ιδέα να περιορίσει τη θεία πρόνοια μέχρι τη σελήνη εξαιτίας του εξής ψαλμού: «Κύριε, εν τω ουρανώ το έλεός σου και η αλήθειά σου έως των νεφελών». Διότι δεν είχε ακόμη αποκαλυφθεί το νόημα των προφητικών μυστηρίων πριν από την παρουσία του Κυρίου. Και τις τιμωρίες, επίσης, μετά τον θάνατο και την κόλαση του πυρός, ολόκληρη η ποιητική μούσα, αλλά και η ελληνική φιλοσοφία, τις υφάρπαξαν από τη βάρβαρη φιλοσοφία.

Κύριε, στον ουρανό: Στο δεσποτικό σώμα, στο οποίο κατοίκησε η θεότητα όπως στον ουρανό, ή και αυτό το ίδιο το σώμα το κατέστησε ουράνιο το έλεος του Θεού, καθώς δι' αυτού ελέησε το γένος των ανθρώπων. Και έως των νεφελών: Δηλαδή των αποστόλων· διότι οι απόστολοι παντού στις θείες Γραφές νοούνται ως νεφέλες. Σε αυτούς, λοιπόν, πολιτεύθηκε η όντως αλήθεια. Και η δικαιοσύνη: Διότι η δικαιοσύνη του Θεού είναι αμετάβλητη και αμετακίνητη, όπως τα αμετακίνητα όρη· αυτά δε είναι οι προφήτες, των οποίων τα λόγια υπερυψώθηκαν και μεγαλύνθηκαν. Και τα κρίματά σου: Κρίματα του Θεού είναι ο νόμος της χάριτος και οι λόγοι των Ευαγγελίων. Είναι δε άβυσσος, επειδή το μυστήριο της θείας οικονομίας είναι ανεξιχνίαστο. Ανθρώπους: Δηλαδή όχι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα κτήνη αγαλλίασαν με την έλευση του Χριστού. Γενικότερα δε, άνθρωποι είναι οι Ιουδαίοι, που διδάσκονται τον νόμο, ενώ κτήνη είναι τα έθνη· αμφότεροι όμως σώθηκαν με την παρουσία του Χριστού. Πόσο επλήθυνας: Διότι σε όλους άνοιξε τη θύρα της μετανοίας, για να ελεήσει τους πάντες. Οι δε υιοί: Πάντοτε όλο το γένος των ανθρώπων, ελπίζοντας στη σκέπη της ενανθρωπήσεως του Λόγου και Θεού, σώζονται· διότι πτέρυγες του Θεού είναι η δεσποτική σάρκα. Θα μεθύσουν: Οι πιστοί μέσα στην Εκκλησία θα ευφρανθούν, αρδευόμενοι από το δεσποτικό αίμα.

Ψαλμός 35ος. Στο τέλος, για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ. «Λέει ο παράνομος μέσα του να αμαρτάνει», δηλαδή, πρώτα μέσα του μελετά και αποφασίζει να πράξει την παράνομη αμαρτία, επειδή δεν υπάρχει «φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του». Και αυτά ταιριάζουν μεν σε κάθε παράνομο άνθρωπο, ταιριάζουν όμως περισσότερο στον Ιούδα τον προδότη· «Διότι ενήργησε με δόλο», λέει, «ενώπιόν του», δηλαδή δολιεύθηκε και χάθηκε από τη δολιότητά του· και δεν φρόντισε «να βρει την ανομία του» και να την εξαλείψει. «Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία και δόλος», επειδή έλεγε στους Ιουδαίους: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω», και «δεν θέλησε να κατανοήσει» μια τόσο μεγάλη παρανομία ώστε να συγκρατήσει τον εαυτό του. Απεναντίας, «ανομία συλλογίστηκε στο κρεβάτι του», δηλαδή το να παραδώσει τον διδάσκαλο στα χέρια φονιάδων. «Και στάθηκε σε κάθε δρόμο που δεν είναι αγαθός», μέχρι να παραδώσει τον διδάσκαλο σε αιμοσταγείς δολοφόνους, «και την κακία δεν τη βδελύχθηκε», δηλαδή δεν μίσησε την κακία, αλλά μάλλον την αγάπησε. «Κύριε», που είναι ο Πατέρας, «στον ουρανό είναι το έλεός σου», εκεί όπου δεν υπάρχει ίχνος αμαρτίας, «και η αλήθειά σου», που είναι ο Υιός σου, φτάνει «έως τις νεφέλες», διότι μέσω της ελαφριάς νεφέλης, της Παρθένου, ήρθε και μέσω νεφέλης αναλήφθηκε από τη γη προς εσένα, τον Πατέρα του. «

Το ζων ύδωρ που εξήλθε από την Ιερουσαλήμ και διαχωρίστηκε προς τα άνω και προς τα κάτω «κατά το θέρος και κατά την άνοιξη», κατέστη η ποταμιαία χάρις του θείου Πνεύματος. Διότι για αυτή τη Γραφή έλεγε ο Κύριος ότι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του». Αφού λοιπόν ενέπλησε με αυτό τους αποστόλους μετά την ανάληψη, αυτοί εξήλθαν από την Ιερουσαλήμ ως ζων ύδωρ και ως θεόβρυτοι ποταμοί προς την πρώτη και την έσχατη θάλασσα, δηλαδή προς τα νότια μέρη της Ιερουσαλήμ, την Αιθιοπία και παντού, ποτίζοντας τα έθνη με το ζων ύδωρ της θεογνωσίας. Παρομοίως και ο θείος Δαβίδ, δηλώνοντας την ανάληψη του Κυρίου διά νεφέλης και αγγέλων, έψαλλε στον Θεό λέγοντας: «η αλήθειά σου φθάνει έως τις νεφέλες», «η δύναμή του βρίσκεται στις νεφέλες», «αυτός που θέτει τα νέφη ως όχημά του, που περιπατεί πάνω σε φτερούγες ανέμων· αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς».