Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 35:8

Επομένως, δεν κάλεσε σε σωτηρία μόνο τους δικαίους, αλλά και τους αμαρτωλούς. Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Δηλαδή, λέγει, θα έχουν εσένα ως προστάτη και βοηθό του ευαγγελικού λόγου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου.

Ματθ. 23, 37. Λέγοντας αυτό, δείχνει τη θεοπρεπή του ιδιότητα, καίτοι βρισκόταν σε ανθρώπινη μορφή. Διότι και για τον Θεό είπε ο Μωυσής: «Απλώνοντας τις πτέρυγές του τους δέχτηκε»· και πάλι ο Δαβίδ: «Οι δε υιοί των ανθρώπων στη σκέπη των πτερύγων σου θα ελπίσουν».

Ματθ. 26, 29. «Έως ότου το πίνω καινό στη βασιλεία»: Η πόση του κρασιού δεν εκπληρώνει μόνο μια ανάγκη, αλλά προσφέρει και ποικιλόμορφη ευχαρίστηση στις αισθήσεις. Μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού αποτιναχθεί η φθορά των ανθρώπινων σωμάτων, και η ίδια η φύση των πραγμάτων θα μεταφερθεί στην καινότητα, ώστε και η ίδια η δική μας ευφροσύνη να είναι καινή. Σύμβολο της σωφροσύνης είναι το μείγμα του κρασιού, το οποίο λέγει ότι θα γίνει «καινό»· και δεν λέγει βεβαίως πως το ποτό αυτό καθαυτό θα είναι «καινό», αλλά το αποτέλεσμά του, δηλαδή η ευφροσύνη. Διότι, μετά την ανάσταση, η ανθρώπινη φύση θα απομακρυνθεί από τη συνήθη και γήινη τέρψη της και θα μεταβεί προς την καινότητα της τρυφής του ίδιου δηλαδή του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, ο οποίος θα ενσταλάξει την έμφυτη και δική του ευφροσύνη στις ψυχές εκείνων που τον σέβονται και θα τη διανείμει ανάλογα με τα μέτρα του καθενός. Το ότι θα βρισκόμαστε σε νοητές ευφροσύνες, μάς το διαβεβαιώνει ο θείος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ· οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου και θα τους ποτίσεις τον χείμαρρο της τρυφής σου». Και η Σοφία πάλι «αφού ανέμειξε το δικό της κρασί στον κρατήρα» και παρέθεσε τους άρτους, λέγει: «Ελάτε, φάγετε από τους άρτους μου και πιείτε το κρασί που ανέμειξα για εσάς».

Γίνετε λοιπόν για μένα δίκαιοι, λέει, ώστε να γίνετε μέτοχοι του κλήρου που έχει υποσχεθεί και, βέβαια, θα δοθεί στον κατάλληλο καιρό σε εκείνους που λατρεύουν τον Θεό. <Οι διψασμένοι, πορευθείτε προς το νερό· και όσοι δεν έχετε χρήματα, βαδίστε, αγοράστε και πιείτε χωρίς χρήματα και χωρίς αντίτιμο κρασί και πάχος. Γιατί πληρώνετε με άργυρο, και ο κόπος σας δεν οδηγεί σε χορτασμό; Ακούστε, και θα φάτε αγαθά, και η ψυχή σας θα εντρυφήσει στα αγαθά. Προσέξτε με τα αυτιά σας, και ακολουθήστε τις οδούς μου. Ακούστε με, και η ψυχή σας θα ζήσει μέσα στα αγαθά.> Ο θεσπέσιος Δαβίδ, φωτιζόμενος από τη δαδουχία του Πνεύματος, έψαλλε τις μελωδίες προς τον Θεό, λέγοντας για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Πόσο επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ! οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου.

δίδοντας εξηγήσεις, και μαθαίνοντας με ποιον τρόπο εισήλθε στην οικουμένη η δόξα, δηλαδή ο Χριστός· για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος προφήτης αμέσως, και αλληλένδετα, καθιστά σαφή την ενσαρκωμένη εμφάνισή του· διότι παρουσιάζει το πρόσωπό του να λέγει: «Ιδού, στρέφω προς αυτούς, σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Ποταμός λοιπόν ειρήνης, και χείμαρρος τρυφής, είναι ο Χριστός (διότι έτσι τον ονομάζει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ! Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου· θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Και πάλι: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού»)· έχει δε στραφεί και έχει κατακλύσει, σαν με άφθονα νάματα, τη δόξα των εθνών, δηλαδή το πολύτιμο μέρος των εθνών, ήτοι καθετί το δεδοξασμένο. Διότι δεν πίστεψαν όλοι, ούτε βέβαια δοξάστηκαν, αλλά όπως λέγει ο Παύλος για τον Θεό και Πατέρα, «Εκείνους που προγνώρισε και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε· και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δόξασε».

«διότι εκπόρνευσε η μητέρα τους, ντρόπιασε αυτή που τα γέννησε.» Λέει ότι η πόρνη θα γίνει άκαρπη, ξερή και γεμάτη αγκάθια, διψασμένη και άνυδρη, στερημένη όχι βέβαια από τα γήινα νερά, αλλά από την άνωθεν και εξ ουρανού ευφορία, δηλαδή από τη χορηγία του Πνεύματος, την οποία Εκείνο διανέμει σε κάθε σοφή και αγαθή ψυχή. Διότι ψάλλει κάπου προς τον Θεό, και λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου. Διότι κοντά σου βρίσκεται η πηγή της ζωής». Άξιοι δε μιας τόσο σεπτής και άφθονης χορηγίας θα ήταν οι γνήσιοι και εκείνοι που έζησαν ορθά, και δεν προτίμησαν τίποτε άλλο από την αγάπη προς τον Θεό. Ενώ για την πόρνη λέει ότι θα γίνει άνυδρη και, μάλιστα, θα πεθάνει από τη δίψα. Και αυτό νομίζω πως είναι εκείνο που ειπώθηκε γι' αυτήν μέσω της φωνής άλλων προφητών. Διότι ο ένας έλεγε: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα αποστείλω λιμό πάνω στη γη· όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για την ακοή του λόγου του Κυρίου. Και θα περιτρέχουν από ανατολών έως δυσμών, ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν». Ο Ιερεμίας δε πάλι, ομιλώντας εκ μέρους του Θεού λέει: «Με πόνο και μάστιγα θα παιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ· ας μην αποστραφεί η ψυχή μου από εσένα, για να μην σε καταστήσω άβατη γη, η οποία δεν θα κατοικείται».

Διότι λέει: «Φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε μας, να μη σας επιβάλουμε κανένα πρόσθετο βάρος». Ακούς πώς η παραγγελία είναι κατάλληλη για νήπια, και χορηγείται σαν γάλα σε εκείνους που έχουν πιο αδύναμη πνευματική κατάσταση; Και ότι το νοητό νερό θα είναι άφθονο σε αυτούς που είναι «φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου», ώστε «να ανθίσουν στις αυλές του Θεού μας», ποτιζόμενοι βεβαίως από θεία νάματα, και τρεφόμενοι με τα λόγια που έρχονται άνωθεν και από τον ουρανό, το υποδηλώνει λέγοντας ότι όλες οι κοίτες του Ιούδα θα ρεύσουν νερά. Διότι και οι μακάριοι μαθητές ομολογούσαν ότι δέχονται την παράκληση από τον Θεό. Αλλά, οι μεν πρώτες πηγές των νοητών υδάτων, θα ήταν πάντως οι χορηγίες των αγαθών που δίνονται στους αγίους από τον Θεό διά του Πνεύματος· ως δεύτερες δε πηγές υδάτων βρίσκονται να είναι οι λόγοι τους προς εμάς, οι οποίοι μας γεμίζουν με πνευματικά χαρίσματα. Και η πηγή που εκπορεύεται από τον οίκο του Κυρίου, ποια άλλη θα μπορούσε να είναι εκτός από τον Χριστό; Διότι έτσι τον ονόμαζε και ο μακάριος μελωδός, λέγοντας προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πόσο επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ· και οι γιοι των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Επομένως, και πηγή ζωής και χείμαρρος είναι ο Χριστός.

Έτσι λοιπόν ο Χριστός τους διέσωσε όλους, δίνοντας τον εαυτό Του ως αντίλυτρο υπέρ μικρού και μεγάλου, σοφού και άσοφου, πλούσιου και πένητα, Ιουδαίου και Έλληνα, στον Οποίο δικαίως θα μπορούσε να λεχθεί: «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε, καθώς επλήθυνας το έλεός Σου, Θεέ· και οι υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων Σου». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα στους αιώνες των αιώνων.

Και βέβαια, θέτοντας τον νόμο για το Σάββατο, και διασαφηνίζοντας την αιτία για την οποία δεν έπρεπε να εργάζονται απολύτως καθόλου, λέει: «Για να αναπαυθεί ο δούλος σου, και η δούλη σου, και το υποζύγιό σου, και κάθε κτήνος σου». Αν όμως φαίνεται πως αντιτίθεται σε όσα ειπώθηκαν αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Παύλου: «Μήπως ο Θεός ενδιαφέρεται για τα βόδια;», απαντούμε, ότι είναι φυσικό να καταργούνται οι σκιές του νόμου που κυοφορούν την αλήθεια, ούτε όμως να νομίζουμε ότι ο Δημιουργός των όλων είναι άσπλαχνος. <Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ.> (B f. 123) Όταν ο Λόγος, όντας Θεός, έλαμψε σε όσους βρίσκονται στη γη με ομοίωμα ανθρώπου, και υπέμεινε τον θάνατο για τη σωτηρία όλων, προφανώς τον κατά σάρκα θάνατο, τότε ακριβώς πληθύνθηκε και το έλεος του Θεού. Διότι δεν λύτρωσε πλέον μόνο τον Ισραήλ όπως παλαιά μέσω του Μωυσή, αλλά η χάρη της σωτηρίας επεκτάθηκε σε όλους τους ανθρώπους, προσελκύοντας μέσω της πίστης στην επίγνωση της αλήθειας και του κατά φύσιν όντος Θεού, και οικειώνοντας μέσω του αγιασμού προς τον Θεό και Πατέρα. <Στη σκέπη των πτερύγων σου θα ελπίσουν.> (B f. 123) Βρεθήκαμε λοιπόν κάτω από τις πτέρυγες, δηλαδή κάτω από τη σκέπη του Χριστού, ώστε να λέμε και εμείς εκείνο του Άσματος Ασμάτων: «Στη σκιά του επιθύμησα, και κάθισα». Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει κάπου: «Εγώ είμαι σαν σκιερή άρκευθος». Πράγματι, έχουν βρεθεί υπό τις πτέρυγές του.

Και γνωρίζοντας και διδάσκοντας αυτό, ο θείος Δαβίδ ψάλλει προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Πόσο πλήθυνας το έλεός σου, Θεέ, και οι υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου· και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου. Διότι κοντά σου είναι η πηγή της ζωής, και μέσα στο δικό σου φως θα δούμε φως». Και βεβαίως ο σοφότατος Ιωάννης έλεγε: «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο». Διότι ο Μονογενής είναι πράγματι ο απαράλλακτος χαρακτήρας της ουσίας του Θεού και Πατέρα, έχοντας ολόκληρο τον Γεννήτορα μέσα στο δικό του κάλλος· και μέσω αυτών που είναι ο ίδιος, απεικονίζει άριστα τη φύση Εκείνου που τον γέννησε.

Ο ίδιος λοιπόν ο Υιός λέγει για τον εαυτό του δια μέσου των προφητών: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». Και για Αυτόν πάλι ο θεσπέσιος Δαβίδ, κρούοντας για εμάς την πνευματική λύρα, λέγει προς τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ· και οι υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου».

Αφού λοιπόν αποπέμφθηκε η μητέρα των Ιουδαίων, πλανιόταν για μακρούς χρόνους· και κινδύνευσε πλέον να χαθεί παντελώς. Αλλά αν κραυγάσουν αναβοώντας κατά καιρούς προς τον Θεό, εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα ελεηθούν. Διότι θα διανοίξει τους οφθαλμούς της διανοίας τους, και θα δουν και αυτοί την πηγή του ζώντος ύδατος, δηλαδή τον Χριστό· και μάλιστα αφού πιουν, θα ζήσουν μέσω αυτού. Και αφού λουστούν, θα γίνουν καθαροί, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Ότι δε ο Χριστός είναι πηγή ζωής, το αποσαφηνίζει ο Ψαλμωδός λέγοντας προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πόσο επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ! Οι δε υιοί των ανθρώπων, στη σκέπη των πτερύγων σου θα ελπίσουν· θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι κοντά σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Και δεν είναι άλλη από αυτήν, παρά ο Χριστός. Διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει στον Θεό και Πατέρα η δόξα και το κράτος, μαζί με το άγιο και ομοούσιο και ζωοποιό Πνεύμα του, σε όλους τους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επομένως, εις διπλούν έγινε το χτύπημα. Αλλά η πέτρα ανέβλυσε πλούσια το νάμα, αν και ο Ισραήλ είχε συμπεριφερθεί υβριστικά απέναντί του, και πότισε όλη τη συναγωγή, και κατέκλυσε την οικουμένη με τα ιερά και θεία νάματα. Διότι έτσι είχε υποσχεθεί ότι θα χαρίσει τον εαυτό του σε εμάς, λέγοντας μέσω του προφήτη: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών.» Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού.» Και μάλιστα προς τον ίδιο τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ· οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου. Διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής.» Παρατήρησε δε ότι, αφού προηγήθηκε η απιστία τους, ο Μωυσής χτυπά την πέτρα με τη ράβδο.

Διότι είπε ότι κατά την τελευταία ημέρα της εβδομάδας, δηλαδή κατά την όγδοη, θα αντλήσουν νερό από τον χείμαρρο και έτσι θα ευφρανθούν όσοι πίστεψαν, και νοητός και ουράνιος χείμαρρος είναι ο Χριστός, ο οποίος ποτίζει με τα άνωθεν νάματα τις ψυχές εκείνων που τον σέβονται. Γι' αυτό, άλλωστε, και έλεγε μέσω της φωνής των προφητών: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς, σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Και αναφωνεί κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Πόσο επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ· και οι υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Διότι θα ταίριαζε, και μάλιστα πολύ εύλογα, στους πολίτες του παραδείσου, να πρέπει να μετέχουν πλούσια στον Χριστό και να ευφραίνονται με τις άφθονες χορηγίες του Πνεύματος. ΠΑΛΛ. Διότι θα ταίριαζε, και σωστά μιλάς. ΚΥΡ. Παρατήρησε όμως πώς η εορτή τελούνταν μόνο στα Ιεροσόλυμα, και υπήρχε κατά κάποιον τρόπο απόλυτη ανάγκη να συγκεντρώνονται σε αυτήν οι άνθρωποι από όλη την Ιουδαία.

Γι' αυτό προστίθεται: «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε, καθώς πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ». Διότι εξαιτίας των κριμάτων σου που είναι σαν απέραντη άβυσσος, και εξαιτίας της δικαιοσύνης σου και της αλήθειας σου που βρίσκεται στον ουρανό, άνθρωποι και κτήνη σώζονται ταυτόχρονα. Τόσο πολύ πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ, ώστε όχι μόνο οι άξιοι να μετέχουν στη ζωή που προέρχεται από εσένα, αλλά και οι κτηνώδεις και ανόητοι από τους ανθρώπους.

Αυτά, λοιπόν, περιμένουν τους ασεβείς. «Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου. Διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής, μέσα στο δικό σου φως θα δούμε φως». Επειδή τα κρίματά σου είναι μεγάλη άβυσσος, εύλογα προνοείς όχι μόνο για τους ανθρώπους, αλλά και για τα κτήνη· έτσι επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ. Υπάρχει όμως, εκτός από αυτά, και ένα εξαιρετικό τάγμα εκείνων που, μετά τα προαναφερθέντα, ονομάζονται «υιοί ανθρώπων», οι οποίοι, έχοντας κάτι περισσότερο από τους ανθρώπους και τα κτήνη που σώζονται από εσένα, αξιώθηκαν να ελπίζουν στη σκέπη των πτερύγων σου· ή, κατά τη μετάφραση του Συμμάχου: «Υπό τη σκιά των πτερύγων σου ζουν αμέριμνοι».

Διότι εκείνους που έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε σένα, και έχουν διαχωριστεί από το τάγμα των διαβεβλημένων, εσύ ο ίδιος ο Θεός τους περιβάλλεις και τους σκεπάζεις με τις φτερούγες σου. Και επειδή αυτοί ήλπισαν με αγαθή ελπίδα, και «η ελπίδα δεν ντροπιάζει»· «θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Οίκος μεν του Θεού είναι η Εκκλησία του· αφθονία δε του οίκου είναι τα θεόπνευστα αναγνώσματα· και σώφρων και νηφάλια μέθη είναι η ωφέλεια που προέρχεται από τα αναγνώσματα· ενώ χείμαρρος τρυφής, από τον οποίο ποτίζονται όσοι έχουν ελπίσει στη σκέπη των πτερύγων του, είναι ο ποταμός μέσα στην Εκκλησία του Θεού, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Τα ορμήματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού»· και, «Ο ποταμός του Θεού γέμισε από νερά». Χείμαρρος δε τρυφής είναι ο Χριστός εξαιτίας του πρόσκαιρου της φανέρωσής του ανάμεσα στους ανθρώπους. «Διότι σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Έχουμε δε γνωρίσει ότι ο Χριστός είναι ζωή από την ευαγγελική διδασκαλία, μέσα από την οποία ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως και η αλήθεια και η ζωή». Αλλά και το εξής: «Ό,τι έγινε, σε αυτόν ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

Κύριε, στον ουρανό: Στο δεσποτικό σώμα, στο οποίο κατοίκησε η θεότητα όπως στον ουρανό, ή και αυτό το ίδιο το σώμα το κατέστησε ουράνιο το έλεος του Θεού, καθώς δι' αυτού ελέησε το γένος των ανθρώπων. Και έως των νεφελών: Δηλαδή των αποστόλων· διότι οι απόστολοι παντού στις θείες Γραφές νοούνται ως νεφέλες. Σε αυτούς, λοιπόν, πολιτεύθηκε η όντως αλήθεια. Και η δικαιοσύνη: Διότι η δικαιοσύνη του Θεού είναι αμετάβλητη και αμετακίνητη, όπως τα αμετακίνητα όρη· αυτά δε είναι οι προφήτες, των οποίων τα λόγια υπερυψώθηκαν και μεγαλύνθηκαν. Και τα κρίματά σου: Κρίματα του Θεού είναι ο νόμος της χάριτος και οι λόγοι των Ευαγγελίων. Είναι δε άβυσσος, επειδή το μυστήριο της θείας οικονομίας είναι ανεξιχνίαστο. Ανθρώπους: Δηλαδή όχι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα κτήνη αγαλλίασαν με την έλευση του Χριστού. Γενικότερα δε, άνθρωποι είναι οι Ιουδαίοι, που διδάσκονται τον νόμο, ενώ κτήνη είναι τα έθνη· αμφότεροι όμως σώθηκαν με την παρουσία του Χριστού. Πόσο επλήθυνας: Διότι σε όλους άνοιξε τη θύρα της μετανοίας, για να ελεήσει τους πάντες. Οι δε υιοί: Πάντοτε όλο το γένος των ανθρώπων, ελπίζοντας στη σκέπη της ενανθρωπήσεως του Λόγου και Θεού, σώζονται· διότι πτέρυγες του Θεού είναι η δεσποτική σάρκα. Θα μεθύσουν: Οι πιστοί μέσα στην Εκκλησία θα ευφρανθούν, αρδευόμενοι από το δεσποτικό αίμα.

«Θα πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί του είναι πάρα πολλοί. Σε χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και έστειλε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος· και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος το χέρι του επί της Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά. Και είπε στον άγγελο: “Αρκετά, απόσυρε το χέρι σου”.» «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος.» «Σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του δεν θα ζητήσει ευθύνες.» «Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε.» —«Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της αγαθότητάς σου, Κύριε. Από το έλεός σου, Κύριε, είναι γεμάτη η γη.» «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε· πόσο πλήθυνας το έλεός σου.» «Εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός, και επιεικής, και πολυέλεος σε όλους. Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων.» «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος· μακρόθυμος.» «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε στους....» «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς τις αδικίες, και παραβλέπεις τις ασέβειες στο υπόλοιπο της κληρονομιάς του; Δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία, διότι επιθυμεί το έλεος. Αυτός θα επιστρέψει, και θα μας σπλαχνιστεί. Θα καταποντίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας.» «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, και μεγάλη είναι η ισχύς του.» «Εγώ σας έπλασα, και εγώ θα συγχωρήσω. Και εγώ θα σας αναλάβω, και θα σας σώσω.» «

«Η δικαιοσύνη σου είναι σαν τα όρη του Θεού» πάρα πολύ μεγάλη, «τα κρίματά σου», δηλαδή οι σωτηριώδεις κρίσεις του ελέους σου, είναι «άβυσσος πολλή» και απύθμενη, δια της οποίας «ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε». Τους μεν ανθρώπους θα τους σώσεις οδηγώντας στην αιώνια ζωή όσους είναι άξιοι για τη ζωή, τα δε κτήνη θα τα σώσεις από τους κινδύνους, επειδή είναι χρήσιμα στους ανθρώπους. «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ», σώζοντας ανθρώπους και κτήνη· «και οι υιοί των ανθρώπων», των πραγματικών ανθρώπων, «θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Σε αυτή τη μέθη και στον χείμαρρο συμμετείχε ο χορός των προφητών και των αποστόλων και κάθε ανόθευτος δάσκαλος της Εκκλησίας. «Διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής» που ποτίζει τα πλήθη των πιστών· και μας φωτίζει δια του βαπτίσματος, δια του οποίου «και μέσα στο φως σου θα δούμε φως», το φως της πίστεως στον τρισάγιο Θεό.