Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:11

Και θα αναζητήσεις τον τόπο του, και δεν πρόκειται να τον βρεις. Αυτό είναι όμοιο με εκείνο που έχει ειπωθεί: Οι δε ασεβείς θα καταστραφούν σύρριζα. Και θα εντρυφήσουν σε πλήθος ειρήνης. Τρυφή του δικαίου είναι το πλήθος της ειρήνης· δηλαδή η απάθεια της ψυχής, μαζί με την αληθινή γνώση των όντων.

Διότι, λέει, αγάπησέ την, για να σε αγκαλιάσει· και πάλι ο Εκκλησιαστής αναφέρει: «Καιρός για εναγκαλισμό, και καιρός απομακρύνσεως από τον εναγκαλισμό». Διότι τα μεν σώματα μολύνονται με τις ακάθαρτες περιπτύξεις· η ψυχή όμως, μέσα από την περίπτυξη της σοφίας, ενωνόμενη καθ' ολοκληρίαν μαζί της, γεμίζει από αγιασμό και καθαρότητα. Έτσι, λοιπόν, χαρίζει πνευματική αίσθηση στον νέο. Και πώς δημιουργεί την ορθή σκέψη; Όταν λέει: «Δεν θα ωφελήσουν τα υπάρχοντα κατά την κακή ημέρα». Διότι θέτει στην καρδιά σου την ενθύμηση για εκείνη την ημέρα, κατά την οποία το πλήθος των χρημάτων δεν θα σε βοηθήσει, ούτε θα σε λυτρώσει από την αιώνια κόλαση. Ή όταν λέει: «Οι άκακοι θα κληρονομήσουν τη γη»· εκείνη τη γη, της οποίας κληρονόμοι είναι και οι πράοι, σύμφωνα και με τον Ψαλμωδό που λέει: «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη»· αλλά και σύμφωνα με τον μακαρισμό του Κυρίου: «Μακάριοι, λέει, οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· και πάλι: «Οι σοφοί θα κληρονομήσουν δόξα».

Όπως ακριβώς ο Σωτήρας είναι σοφία, λόγος, ειρήνη και δικαιοσύνη, έτσι είναι και υπομονή. Διότι έχει γραφτεί: «Και τώρα ποια είναι η υπομονή μου; Δεν είναι ο Κύριος;» Από τον οποίο είναι δυνατόν να αντλούμε και να λαμβάνουμε όλα όσα λέγεται σύμφωνα με τις Γραφές ότι είναι ο Χριστός. Διότι, όπως με τη συμμετοχή μας σε αυτόν γινόμαστε δίκαιοι και σοφοί και ειρηνεύουμε, έτσι και με τη συμμετοχή μας σε αυτόν κάνουμε υπομονή. Να ησυχάζεις, λοιπόν, κάνοντας υπομονή και περιμένοντας τον Θεό, χωρίς να ταράζεσαι με τα παρόντα. <Και ακόμα λίγο, και δεν θα υπάρχει πλέον ο αμαρτωλός.> (A f. 194) Ακόμα λίγο, και δεν θα δεις να υπάρχει ο αμαρτωλός· διότι θα καταληφθεί από το τέλος της ζωής του, και μαζί με τη σάρκα θα χάσει όλα αυτά τα καλά που νόμιζε ότι είχε αποκτήσει. Διότι είναι πάρα πολύ σύντομος ο βίος του ανθρώπου, και ο χρόνος της ενσώματης ζωής είναι περιορισμένος. Επομένως, ούτε ο ίδιος που έχει καταληφθεί από το τέλος της ζωής θα δει τον τόπο του· διότι οπωσδήποτε θα μεταβεί στον άδη, ούτε βέβαια αυτοί που ζουν ακόμη θα αναγνωρίσουν τον τόπο του. (B f. 127 b) Όσοι έχουν κοσμικό φρόνημα και έχουν δέσει τον νου τους με την τύρβη του παρόντος βίου, και είναι μπλεγμένοι στις θηλιές της καταραμένης φιλοσαρκίας, πάντοτε κατά κάποιον τρόπο μαίνονται εναντίον εκείνων που ζουν ευσεβή και εκλεκτό βίο, και θεωρούν εχθρό τους τον εραστή της δικαιοσύνης. <Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη.> (A f. 194) Και με πολλή σοφία και θεία οικονομία ο Δαβίδ αντιπαραβάλλει στις τιμωρίες των παρανόμων τα έπαθλα των αγίων.

Διότι μέσα από αυτά τους παρακινεί στην επιθυμία της πνευματικής ανδρείας, μέσω της οποίας θα μπορούσαν να κατορθώσουν κάθε είδους αρετή. Για τον λόγο αυτόν λέει: «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη», δηλαδή την άνω. «Και θα κατατρυφήσουν σε πλήθος ειρήνης.» (A f. 194 b) Αξίζει να εξετάσουμε ποιο θα μπορούσε να νοηθεί ως το πλήθος της ειρήνης που έχει υποσχεθεί στους πράους. Λέμε λοιπόν ότι οι άγιοι, όσο ζουν ακόμη με σώματα σε αυτόν τον κόσμο, υπομένουν πάρα πολύ μεγάλη επίθεση πολέμων, αφενός επειδή η σάρκα πάσχει από τον εντελώς έμφυτο νόμο της αμαρτίας και επαναστατεί πάντοτε εναντίον του πνεύματος - διότι αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο: «Διότι συμφωνώ με χαρά», λέει, «με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, βλέπω όμως έναν άλλον νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου» - αφετέρου δε εξαιτίας των κοσμοκρατόρων αυτού του αιώνα, οι οποίοι σωρεύουν διαρκώς εναντίον τους πολέμους και μάχες, και τέλος εξαιτίας των ανόσιων αιρετικών που τους αντιμάχονται.

Για μένα, το να είμαι προσκολλημένος στον Θεό είναι αγαθό. Και πάλι λέει: Οι εχθροί του Κυρίου, μόλις δοξάστηκαν και υψώθηκαν, χάθηκαν, εξαλείφθηκαν σαν καπνός· οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα κατατρυφήσουν σε άφθονη ειρήνη. Λέει επίσης και σε άλλον ψαλμό: Γιατί καυχιέσαι για την κακία, ω δυνατέ, διαπράττοντας ανομία όλη την ημέρα; Και σε άλλον λέει: Δεν θα κατοικήσει στο μέσο του οίκου μου αυτός που ενεργεί με υπερηφάνεια· αυτός που λέει άδικα λόγια δεν κατευθύνθηκε ενώπιον των οφθαλμών μου. Διότι πολλούς εξαπάτησε ο λογισμός της υψηλοφροσύνης, κάνοντάς τους να φουσκώνουν από μάταιη υπερηφάνεια. Διότι είναι γραμμένο: Να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συμπορεύεστε με τους ταπεινούς. Ησύχασε, λοιπόν, παρακαλώ, μήπως και, αφού απολαύσεις για λίγο το θέλημά σου, καταλήξεις στα έσχατά σου μέσα σε οδύνη. Ή μήπως μάλλον επιχειρείς να επιβουλευτείς τον άγιο τόπο, σύμφωνα με αυτόν που λέει: Αυτός που τρώει τον άρτο μου, μεγάλυνε εναντίον μου την προδοσία του; Επομένως, ας πορευθούμε στα κελιά μας. Ας κλάψουμε για τις αμαρτίες μας, για να εξευμενίσουμε τον Θεό, για χάρη του οποίου και εγκαταλείψαμε τον μάταιο τούτο κόσμο· μήπως μας αρπάξει, και δεν βρεθεί κανείς για να μας λυτρώσει. Ας το εννοήσουμε αυτό με σαφήνεια, ότι έστω και αν είμαστε χιλιάδες τώρα, την ημέρα του θανάτου ένας ένας θα αναχωρήσουμε από εδώ· μόνο τα έργα του καθενός τον συνοδεύουν, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε φαύλα, είτε αγαθά.

Αυτός δε 〈ο συγκεκριμένος〉 που βρέθηκε μακριά από το 〈πυρ〉 και τον προαναφερθέντα 〈αιώνιο τόπο θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο και πάνω σε ισχυρό βράχο〉, σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: 〈αυτός θα κατασκηνώσει στα ύψη, σαν οχυρώματα βράχων θα είναι το ύψος του〉, ώστε να εννοήσουμε μέσα από αυτά την άσκηση των μακαρίων και τον βίο τους στην ύψιστη μορφή της φιλοσοφίας. Γι' αυτό προσθέτει: 〈άρτος θα του δοθεί, και το ύδωρ αυτού θα είναι βέβαιο〉· και ένας τέτοιος άνθρωπος, αφού περάσει την παρούσα ζωή με 〈άρτο〉 και 〈ύδωρ〉 εν ασκήσει, θα έχει ως έπαθλο και καρπό της ασκήσεως την ένδοξη θέα του βασιλέως. Γι' αυτό και προστίθεται: 〈βασιλέα μετά δόξης θα δείτε〉· ποιον 〈βασιλέα〉, παρά εκείνον για τον οποίο το παρόν θέμα απαρίθμησε όλα αυτά ξεκινώντας από το: «Ιδού, δίκαιος 〈βασιλεύς〉 θα βασιλεύσει, και άρχοντες με δικαιοσύνη θα άρχουν». Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, 〈θα δουν εν δόξη〉 όσοι είναι τέτοιοι, όπως τους περιέγραψε ο λόγος. Αλλά εκείνοι μεν θα απολαύσουν αυτά, ενώ η δική σας ψυχή, προς τους οποίους ειπώθηκε: «ποιος θα σας αναγγείλει ότι πυρ καίει;», 〈θα δει από μακριά〉 ‹την επουράνια 〈γη〉 της επαγγελίας› χωρίς να βρίσκεστε εσείς μέσα σε αυτήν, αλλά βλέποντάς την από μακριά· διότι «〈οι〉 πραείς θα κληρονομήσουν» εκείνη «τη γη», ενώ όσοι απορριφθούν μακριά από αυτήν θα περιπέσουν στον φόβο της δικής τους καταδίκης.

«Και ακόμη λίγο, και δεν θα υπάρχει πλέον αμαρτωλός». Ερμηνεύει τα όσα ελέχθησαν παραπάνω, αφενός το «Διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξηρανθούν, και σαν τα χλωρά φυτά γρήγορα θα μαραθούν», διά του «Ακόμη λίγο, και δεν θα υπάρχει πλέον ο αμαρτωλός· και θα αναζητήσεις τον τόπο του και δεν θα τον βρεις»· αφετέρου δε, το «Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου», το αποδίδει σαφέστερα διά του «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη, και θα εντρυφήσουν σε πλήθος ειρήνης». Διότι το πώς θα εντρυφήσει κάποιος στον Κύριο το παρουσιάζει λέγοντας ότι κοντά Του υπάρχει πλήθος ειρήνης· και αυτό το πλήθος ειρήνης θα απολαύσουν όσοι εντρυφήσουν στον Κύριο.

Μέσω αυτών, λοιπόν, ο λόγος διδάσκει σαφώς για κάποια άλλη αγαθή γη που πρόκειται να δοθεί στους πράους, και παραπέμπει την τρυφή και την αφθονία της ειρήνης στη μέλλουσα ζωή. Διότι δεν αγνοούσε ότι, όπως οι αμαρτωλοί κατά τον παρόντα βίο, έτσι και οι δίκαιοι θα πεθάνουν, ώστε να μπορεί να λεχθεί και για αυτούς το εξής: «Λίγο ακόμη, και δεν θα υπάρχει πλέον ο δίκαιος, και θα αναζητήσεις τον τόπο του και δεν θα τον βρεις»· διότι και αυτοί πεθαίνουν όπως ακριβώς οι αμαρτωλοί. Και δεν θα έλεγε για την παρούσα γη το εξής: «Οι πράοι θα κληρονομήσουν τη γη», βλέποντας σαφώς τον Μωυσή, τον πραότατο από όλους, να έχει προ πολλού απέλθει από τους ανθρώπους και να έχει απαλλαγεί από την παρούσα γη.

«Οι δε πράοι»: Οι απόστολοι, προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος: να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια, και όσοι τους ακολούθησαν, κληρονομούν τον παράδεισο· διότι αυτή είναι η γη της επαγγελίας. «Και θα κατατρυφήσουν»: Διότι εκεί βρίσκεται η ειρήνη και η τρυφή των δικαίων. «Θα παρατηρήσει»: Ο διάβολος τον Χριστό· διότι τον καιροφυλακτούσε, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. «Και θα τρίξει τα δόντια»: Διότι ζητούσε να τον μασήσει και να τον καταπιεί, σαν να ήταν ένας από τους ανθρώπους. «Ο δε Κύριος»: Ο Χριστός, βλέποντας την αδυναμία του, τον αποστράφηκε και τον περιφρόνησε. «Διότι προβλέπει»: Διότι ο Χριστός προέβλεπε ως Θεός την ημέρα της καταστροφής του διαβόλου. «Ρομφαία»: Οι δαίμονες που οπλίζουν τους Ιουδαίους κατά του Χριστού. «Τέντωσαν»: Οι Ιουδαίοι που εξαπέλυσαν τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού, σαν τεντωμένο τόξο. «Για να καταβάλουν»: Τον Χριστό, ο οποίος πτώχευσε για εμάς και επέλεξε εκούσια την πενία. «Για να σφάξουν»: Τον Χριστό· διότι αυτός μόνο είναι αληθινά ευθύς στην καρδιά. Εννοεί όμως και τους αποστόλους. «Η ρομφαία»: Η ρομφαία ερμηνεύεται ως δύναμη· και δύναμη του Θεού είναι ο σταυρός. Και ο σταυρός προήλθε από αυτούς, καθώς οι ίδιοι τον κατασκεύασαν. Μέσω αυτού όμως, οι Ιουδαίοι διχοτομήθηκαν στις καρδιές τους. «Και τα τόξα»: Οι γλώσσες τους συντρίφθηκαν, δηλαδή αποκόπηκαν, επειδή κινήθηκαν εναντίον του Θεού.

Έτσι, λοιπόν, και ο Χριστός ανέμειξε τα αισθητά με τα πνευματικά. Διότι, επειδή νομίζεται ότι ο πράος χάνει όλα του τα υπάρχοντα, Εκείνος υπόσχεται το αντίθετο, λέγοντας ότι αυτός είναι, τελικά, που κατέχει με ασφάλεια τα αγαθά του, αυτός δηλαδή που δεν είναι θρασύς ούτε αλαζόνας· ενώ ο αλαζόνας πολλές φορές θα στερηθεί και την πατρική του περιουσία, αλλά και την ίδια του την ψυχή. Εξάλλου, επειδή και στην Παλαιά Διαθήκη ο Προφήτης έλεγε συνεχώς: «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη», συνυφαίνει τον λόγο Του με λέξεις που τους ήταν οικείες, ώστε να μην ακούγεται εντελώς ξένος. Και τα λέει αυτά, όχι για να περιορίσει τις αμοιβές μόνο στα παρόντα, αλλά για να παρέχει μαζί με αυτά και τα μέλλοντα. Διότι, είτε πει κάτι πνευματικό, δεν καταργεί τα αγαθά της παρούσας ζωής· είτε πάλι υποσχεθεί κάτι από την παρούσα ζωή, δεν περιορίζει την υπόσχεσή Του μόνο σε αυτό. Διότι λέει: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»· και πάλι: «Όποιος άφησε σπίτια ή αδελφούς, θα λάβει εκατονταπλάσια σε αυτόν τον αιώνα, και στον μέλλοντα θα κληρονομήσει ζωή αιώνια». —Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη.

Διότι, λέει, ο Κύριος θα διδάξει στους πράους τους δρόμους του· είναι πρόξενος άφεσης· παρρησία στην προσευχή· τόπος του Αγίου Πνεύματος· Διότι σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον πράο και ήσυχο; Η πραότητα είναι συνεργός της υπακοής, οδηγός της αδελφότητας, χαλινάρι των μαινομένων, ανακοπή των θυμωμένων και χορηγός χαράς, μίμηση του Χριστού, ίδιον των αγγέλων, δεσμά των δαιμόνων και ασπίδα κατά της πικρίας. Στις καρδιές των πράων θα αναπαυθεί ο Κύριος· ενώ η ταραχώδης ψυχή είναι καθέδρα του διαβόλου. Οι πράοι θα κληρονομήσουν τη γη· μάλλον δε θα κατακυριεύσουν τη γη· ενώ οι μανιώδεις άνδρες εκδιώκονται από τη γη τους. Η πράα ψυχή είναι θρόνος της απλότητας· ενώ ο οργίλος νους είναι δημιουργός πονηρίας.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί πραότητος και ευσεβείας. «Θα καθοδηγήσει τους πράους με δίκαιη κρίση· θα διδάξει στους πράους τις οδούς του.» «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα απολαύσουν άφθονη ειρήνη.» «Όταν θα εγερθεί ο Θεός για να κρίνει, ώστε να σώσει όλους τους πράους της γης.» «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, για να συγκαθίσουν μαζί μου.» «Ο Κύριος αναλαμβάνει υπό την προστασία του τους πράους.» «Θα ανυψώσει τους πράους με τη σωτηρία.» «Ο πράος άνθρωπος είναι ιατρός της καρδιάς.» «Καλύτερος είναι ο πράος με ταπείνωση, παρά αυτός που μοιράζει λάφυρα με αλαζονεία.» «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που τα αντιμετωπίζει όλα με φόβο από ευλάβεια. Ενώ αυτός που έχει σκληρή καρδιά θα περιπέσει σε συμφορές.» «Τέκνο μου, να διεξάγεις τα έργα σου με πραότητα, και θα αγαπηθείς από άνθρωπο ευάρεστο.» «Τέκνο μου, με πραότητα δόξασε την ψυχή σου.» «Τις ρίζες των εθνών τις ξερίζωσε ο Κύριος, και στη θέση τους φύτεψε πράους.» «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» «Κανείς ας μην σε περιφρονεί· να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και στις εξουσίες, να πειθαρχούν σε κάθε αγαθό έργο, να είναι έτοιμοι να μην κακολογούν κανέναν, να είναι ειρηνικοί, επιεικείς, επιδεικνύοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους.» Έχω ανάγκη από πραότητα, μέσω της οποίας καταλύεται ο άρχοντας αυτού του αιώνα, ο διάβολος.

Το τι δε θα πάθουν μετά την εξολόθρευσή τους, θα το διδάξει την κατάλληλη στιγμή η πείρα. «Ακόμη λίγο και δεν θα υπάρχει ο αμαρτωλός», αντί του δεν θα ζητήσει, «και θα αναζητήσεις τον τόπο του και δεν θα τον βρεις». Διότι άνθισε σαν το χορτάρι και χάθηκε εξαιτίας της αμαρτίας. «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα απολαύσουν αφθονία ειρήνης». Σε οποιαδήποτε γη, λέει, κι αν γίνουν κληρονόμοι, δεν θα τους ταράξει καμία ταραχή, επειδή επέλεξαν την πραότητα και την ειρήνη. «Θα παραμονεύσει ο αμαρτωλός τον δίκαιο και θα τρίξει εναντίον του τα δόντια του», σαν λιοντάρι εναντίον προβάτου. «Ο δε Κύριος θα γελάσει εις βάρος του», καθώς προβλέπει τη μοχθηρία του αμαρτωλού, «επειδή θα έρθει η ημέρα» της συντριβής της μοχθηρίας του. «Ρομφαία τράβηξαν οι αμαρτωλοί και τέντωσαν το τόξο τους, για να καταβάλουν τον φτωχό και τον πένητα και να σφάξουν τους ευθείς στην καρδιά», αλλά αυτό δεν θα το ανεχθεί η αδέκαστη δίκη. «Η ρομφαία τους ας εισέλθει στις δικές τους καρδιές και τα τόξα τους ας συντριβούν».