Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:12

Ο αμαρτωλός παρακολουθεί στενά τον δίκαιο. Είναι εύλογο αυτό να εκληφθεί ότι αναφέρεται και στον διάβολο, και μέσω αυτών των λόγων προσφέρεται παρηγοριά στους αδικούμενους. Διότι παρουσιάζει αφενός μεν τον παράνομο να προκαλεί θλίψη και να μαίνεται εναντίον εκείνων που ασπάζονται τον ατάραχο βίο, αφετέρου δε τον δίκαιο Κριτή να περιγελά την απόπειρά του, επειδή ακριβώς προορά το ταχύ τέλος του.

Βλέποντας δε αυτά ο άθλιος και ακούγοντάς τα, μαινόταν πλέον και καταπονούνταν, οδυρόμενος. Διότι, βλέποντας τον εαυτό του να σκυλεύεται, κατέκοβε τον εαυτό του. Βλέποντας δε και αυτούς που άλλοτε έκλαιγαν κάτω από την εξουσία του, τώρα να ψάλλουν εν Κυρίω, διέρρηγνυε τον εαυτό του· βλέποντας δε και τον χλευασμό εναντίον του, σπάραζε δεινά τον εαυτό του, και μην ξέροντας τι να πράξει, μόνο έτριζε τα δόντια του, όπως μαρτυρεί ο Ψαλμωδός που τον προείδε, λέγοντας: «Θα παραμονεύσει ο αμαρτωλός τον δίκαιο, και θα τρίξει εναντίον του τα δόντια του. Ο δε Κύριος θα τον περιγελάσει·» και πάλι: «Ο αμαρτωλός θα το δει, και θα οργιστεί· θα τρίξει τα δόντια του και θα λιώσει.» Έτριζε δε τα δόντια του μετανιώνοντας, που τόλμησε να στραφεί έστω και στο ελάχιστο εναντίον του Σωτήρος· διότι γνώριζε για τον εαυτό του ότι, παρόλο που πριν από αυτό τολμούσε να στραφεί εναντίον των δικαίων, δεν είχε πάθει τίποτα τέτοιο. Διότι, αφού επιβουλεύτηκε τον Άβελ, και κατέθλιψε τους πατριάρχες, και αφού επιβουλεύτηκε επίσης τον Ησαΐα, και εξύβρισε τον Ιερεμία, και πείραξε τον Ιώβ, πάλι διατηρούσε τη δύναμή του, και βασίλευε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή. Τώρα όμως, επειδή τόλμησε να στραφεί εναντίον του Κυρίου, βλέπει τον εαυτό του να έχει καταστεί επαίτης, να έχει αποβληθεί από τα πάντα, και να καταπατείται από όλους.

Ο διάβολος, λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ, παραφύλαγε τον Αντώνιο και έτριζε τα δόντια του εναντίον του. Ο δε Αντώνιος ενισχυόταν από τον Σωτήρα, παραμένοντας αβλαβής από την πανουργία και την ποικίλη μεθοδεία εκείνου. Ενώ, λοιπόν, αγρυπνούσε μέσα στη νύχτα, του εξαπέλυσε θηρία· και σχεδόν όλες οι ύαινες εκείνης της ερήμου, βγαίνοντας από τις φωλιές τους, τον περικύκλωσαν, και ο ίδιος βρισκόταν στη μέση. Και καθώς η καθεμία άνοιγε το στόμα της και απειλούσε να τον δαγκώσει, εκείνος, αντιλαμβανόμενος το τέχνασμα του εχθρού, είπε προς όλες: «Εάν μεν έχετε λάβει εξουσία εναντίον μου, είμαι έτοιμος να καταβροχθιστώ από εσάς· εάν όμως υποκινηθήκατε από δαίμονες, μην καθυστερείτε, αλλά αναχωρήστε· διότι είμαι δούλος του Χριστού». Καθώς ο Αντώνιος έλεγε αυτά, εκείνες έφυγαν, καταδιωκόμενες από τον λόγο του σαν από μαστίγιο.

Τον έβλεπαν δε και αυτόν να μάχεται ωσάν εναντίον ορατών εχθρών και να προσεύχεται εναντίον τους. 4. Και εκείνους μεν που τον επισκέπτονταν τους ενθάρρυνε, ενώ ο ίδιος αγωνιζόταν κάμπτοντας τα γόνατα και προσευχόμενος στον Θεό. 5. Και ήταν αληθινά άξιο θαυμασμού το ότι, όντας μόνος σε τέτοια έρημο, ούτε πτοούνταν από τις εμφανίσεις των δαιμόνων, ούτε φοβόταν την αγριότητα των τόσων θηρίων, τετράποδων και ερπετών, που υπήρχαν εκεί. Αλλά αληθινά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, είχε εναποθέσει την εμπιστοσύνη του στον Κύριο σαν το όρος Σιών, διατηρώντας τον νου του ασάλευτο και ακύμαντο· με αποτέλεσμα μάλλον οι δαίμονες να τρέπονται σε φυγή και τα άγρια θηρία, όπως είναι γραμμένο, να ειρηνεύουν μαζί του. 1. Ο μεν λοιπόν διάβολος, όπως ψάλλει ο Δαβίδ, παραφύλαγε τον Αντώνιο και έτριζε τα δόντια του εναντίον του.

Επομένως, όσο οι άγιοι βρίσκονται σε αυτόν τον βίο, είναι πάρα πολλοί αυτοί που τους πολεμούν· όταν όμως φτάσουν στη γη που έχει ετοιμαστεί για τους πράους, θα υπάρξει πλήθος ειρήνης. Ως πλήθος ειρήνης δε θα εννοήσεις την απάθεια της ψυχής μαζί με τη γνώση αυτών που αληθινά υπάρχουν. <Θα παρατηρεί με φθόνο ο αμαρτωλός τον δίκαιο και θα τρίξει εναντίον του τα δόντια του κ.λπ.> (A f. 194 b, B f. 127 b) Αυτό διδάσκει ο Ψαλμωδός λέγοντας με αυτά τα λόγια, ότι ο αμαρτωλός θα παρατηρεί τον δίκαιο, δηλαδή έχοντας εχθρική διάθεση ο φαύλος θα καιροφυλακτεί πολλές φορές, μήπως τυχόν στήνοντας ενέδρα μπορέσει να αιχμαλωτίσει τον δίκαιο· διότι τρίβει πάντοτε τα δόντια του εναντίον του. Όμως ο Κύριος τον αναδεικνύει άξιο χλεύης· διότι προγνωρίζει ότι οπωσδήποτε θα έλθει η τελευταία του ημέρα, κατά την οποία θα βγει από τη μέση, πέφτοντας στον θάνατο. (A f. 194 b) Ή ίσως τους φαίνεται βαρύ και δυσβάσταχτο το να φαίνεται ότι κατακρίνονται μέσω της επιείκειας των δικαίων, διότι οι ίδιοι δεν έγιναν εραστές των άριστων πραγμάτων. Το δε «Θα τρίξει τα δόντια του» δεν πρέπει να κατανοηθεί απολύτως σωματικά, αλλά ως σιωπή της φωνής, και ως κραυγή στην καρδιά που συλλογίζεται πονηρά πράγματα κατά του δικαίου. Πάντως ο αμαρτωλός μαίνεται κατά των δικαίων· ο δε Κύριος περιγελά τις επιβουλές των αμαρτωλών εναντίον τους, γνωρίζοντας ότι έχει ορίσει ημέρα, κατά την οποία στους μεν θα αποδώσει την αιώνια ζωή, και στους δε την αιώνια κόλαση. Αυτό μάλιστα είναι δόκιμο να εκληφθεί και για τον διάβολο.

Διότι αυτός είναι ο αμαρτωλός, που τρίζει τα δόντια του εναντίον των αγίων, ο οποίος έχει οριστεί για γέλιο· διότι περιπαίζεται από τους δικαίους, καθώς ηττάται· θα έρθει βέβαια η ημέρα κατά την οποία θα σταλεί στο πυρ που έχει ετοιμαστεί γι' αυτόν. <Για να καταβάλει τον φτωχό και τον πένητα.> (B f. 127 b) Σκοπός του αμαρτωλού δεν είναι να εκδικηθεί κάποιον από αυτούς που τον αδίκησαν, ή που τον έχουν προσβάλει εξ ολοκλήρου σε κάτι, και έχουν δώσει εύλογες αφορμές για πόλεμο, αλλά να καταβάλει τον φτωχό και τον πένητα, και να σφάξει τους ευθείς στην καρδιά. Φτωχό και πένητα ονομάζει τον επιεική και μετριόφρονα και ανώτερο της αλαζονείας, και ταπεινό στην καρδιά.

«Ο αμαρτωλός θα παρατηρεί τον δίκαιο και θα τρίζει τα δόντια του εναντίον του». Εδώ καταδεικνύονται οι επιθέσεις των ασεβών κατά των δικαίων, καθώς και το τέλος αμφοτέρων των ταγμάτων. Διότι, λέγει, μη αρκούμενος στα δικά του παραπτώματα ο αμαρτωλός, δεν αντέχει να βλέπει τον δίκαιο να ζει θεοσεβώς, επειδή θεωρεί τον βίο εκείνου ως έλεγχο της δικής του μοχθηρίας. Γι’ αυτό και λέγει: «Μας είναι βαρύς ακόμη και όταν τον βλέπουμε»· επομένως καραδοκεί πώς να τον καταβάλει. Αλλά ο μεν δίκαιος αδιαφορεί και ούτε καν γνωρίζει όσα μηχανεύονται κρυφά εναντίον του· ο δε παντεπόπτης Κύριος, προβλέποντας την πτώση αυτού που διανοείται αυτά, περιγελά τους λογισμούς του. Και προς το παρόν δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να τον περιγελά, επειδή συλλογίζεται τέτοια μάταια πράγματα. Όταν όμως προχωρήσει στα έργα, έχοντας ακονίσει τα ξίφη του για να επιβουλευθεί μέχρι θανάτου εκείνον που ανέλαβε για τον Θεό τη φτώχεια και την πενία και κατορθώνει την ύψιστη φιλοσοφία, τότε ακριβώς ο Κύριος, ο οποίος προηγουμένως τους περιγελούσε, στρέφει τη ρομφαία τους εναντίον της ίδιας της καρδιάς τους, και συντρίβει τα τόξα των ασεβών που στρέφονται κατά του δικαίου. Διότι θα τους τιμωρήσει· χωρίς πλέον να γελά με όσα διανοούνται, αλλά επιβάλλοντας εναντίον τους την αρμόζουσα δίκη. Το ότι δε αυτά δεν είναι απλώς λόγια, αλλά αληθινά έργα που μαρτυρούνται από την ίδια τους την ενέργεια, μας το επιβεβαίωσε η πείρα των πραγμάτων και σε εμάς τους ίδιους που τώρα τα αναλύουμε.

«Οι δε πράοι»: Οι απόστολοι, προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος: να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια, και όσοι τους ακολούθησαν, κληρονομούν τον παράδεισο· διότι αυτή είναι η γη της επαγγελίας. «Και θα κατατρυφήσουν»: Διότι εκεί βρίσκεται η ειρήνη και η τρυφή των δικαίων. «Θα παρατηρήσει»: Ο διάβολος τον Χριστό· διότι τον καιροφυλακτούσε, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. «Και θα τρίξει τα δόντια»: Διότι ζητούσε να τον μασήσει και να τον καταπιεί, σαν να ήταν ένας από τους ανθρώπους. «Ο δε Κύριος»: Ο Χριστός, βλέποντας την αδυναμία του, τον αποστράφηκε και τον περιφρόνησε. «Διότι προβλέπει»: Διότι ο Χριστός προέβλεπε ως Θεός την ημέρα της καταστροφής του διαβόλου. «Ρομφαία»: Οι δαίμονες που οπλίζουν τους Ιουδαίους κατά του Χριστού. «Τέντωσαν»: Οι Ιουδαίοι που εξαπέλυσαν τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού, σαν τεντωμένο τόξο. «Για να καταβάλουν»: Τον Χριστό, ο οποίος πτώχευσε για εμάς και επέλεξε εκούσια την πενία. «Για να σφάξουν»: Τον Χριστό· διότι αυτός μόνο είναι αληθινά ευθύς στην καρδιά. Εννοεί όμως και τους αποστόλους. «Η ρομφαία»: Η ρομφαία ερμηνεύεται ως δύναμη· και δύναμη του Θεού είναι ο σταυρός. Και ο σταυρός προήλθε από αυτούς, καθώς οι ίδιοι τον κατασκεύασαν. Μέσω αυτού όμως, οι Ιουδαίοι διχοτομήθηκαν στις καρδιές τους. «Και τα τόξα»: Οι γλώσσες τους συντρίφθηκαν, δηλαδή αποκόπηκαν, επειδή κινήθηκαν εναντίον του Θεού.

Το τι δε θα πάθουν μετά την εξολόθρευσή τους, θα το διδάξει την κατάλληλη στιγμή η πείρα. «Ακόμη λίγο και δεν θα υπάρχει ο αμαρτωλός», αντί του δεν θα ζητήσει, «και θα αναζητήσεις τον τόπο του και δεν θα τον βρεις». Διότι άνθισε σαν το χορτάρι και χάθηκε εξαιτίας της αμαρτίας. «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα απολαύσουν αφθονία ειρήνης». Σε οποιαδήποτε γη, λέει, κι αν γίνουν κληρονόμοι, δεν θα τους ταράξει καμία ταραχή, επειδή επέλεξαν την πραότητα και την ειρήνη. «Θα παραμονεύσει ο αμαρτωλός τον δίκαιο και θα τρίξει εναντίον του τα δόντια του», σαν λιοντάρι εναντίον προβάτου. «Ο δε Κύριος θα γελάσει εις βάρος του», καθώς προβλέπει τη μοχθηρία του αμαρτωλού, «επειδή θα έρθει η ημέρα» της συντριβής της μοχθηρίας του. «Ρομφαία τράβηξαν οι αμαρτωλοί και τέντωσαν το τόξο τους, για να καταβάλουν τον φτωχό και τον πένητα και να σφάξουν τους ευθείς στην καρδιά», αλλά αυτό δεν θα το ανεχθεί η αδέκαστη δίκη. «Η ρομφαία τους ας εισέλθει στις δικές τους καρδιές και τα τόξα τους ας συντριβούν».