Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:16

«Καλύτερο είναι το λίγο για τον δίκαιο»· αντί του, μεγαλύτερο είναι το μικρό έλεος του Κυρίου από ολόκληρο τον πλούτο του κόσμου. Σταμάτησε την οργή και εγκατέλειψε τον θυμό. Μην κοιτάζεις την ευημερία τους, αλλά περίμενε το τέλος, και θα δεις τον όλεθρο. Οργή δε είναι η επιθυμία για τιμωρία· και τιμωρία είναι η ανταπόδοση του κακού. Μην παρασύρεσαι από τον φθόνο ώστε να πράττεις το πονηρό. Να γνωρίζεις καλά ότι, όσοι εξαρτούν τον εαυτό τους από τη θεία ελπίδα και επιλέγουν τον επιεική βίο, διάγουν με ησυχία και ειρήνη, έχοντας ως μόνιμη απόλαυση την καθαρότητα της συνειδήσεως· ενώ όσοι έχουν εμπιστοσύνη στην πρόσκαιρη ευημερία, θα υποστούν γρήγορη μεταβολή και θα παραδοθούν σε παντελή λήθη.

Διότι, αν πιστέψουμε ότι στέκει σταθερά η πρώτη σφραγίδα, δεν υπάρχει ανάγκη για δεύτερη. Επειδή το να ζητάμε δεύτερη σημαίνει ότι δεν έχουμε σταθερή την πρώτη. Και από τα πράγματα του κόσμου μπορεί κανείς να το παρατηρήσει αυτό: Διότι αν κάποιος σφραγίσει έναν θησαυρό και η πρώτη σφραγίδα παραμένει άθικτη, δεν έχει ανάγκη από άλλη σφραγίδα. Αλλά αυτό το κάνουν οι δαίμονες για να μας οδηγήσουν σε ακηδία και σε ολιγωρία, ώστε να μην κάνουμε απολύτως τίποτα με νήψη, έστω και μία φορά καθαρά. Γι' αυτό, ας κάνουμε λίγα με φόβο Θεού και αυτό μας συμφέρει, παρά πολλά με την ταραχή των εχθρών, διότι λέει: «Καλύτερα το λίγο για τον δίκαιο». Και αυτά τα λέω, όταν μας υποβάλλουν την ενόχληση με το πρόσχημα της νήψης, πιέζοντάς μας να κάνουμε κάτι άκαιρα. Επειδή όταν βλέπουμε τον λογισμό να βάζει τη σφραγίδα με χαρά, ούτε από δειλία ούτε από κάποια ενόχληση, ας το χρησιμοποιήσουμε αυτό όσο είναι δυνατόν με φόβο Θεού, διότι αυτό που γίνεται με ελεύθερη προαίρεση αρέσει περισσότερο στον Θεό.

Τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά· και αν και πορευόμαστε με σάρκα, δεν πολεμούμε κατά σάρκα. Αλλά ούτε και την ανοσιότητα των αμαρτωλών πρόκειται να μιμηθούμε· διότι δεν θα τεντώσουμε και εμείς τόξα όπως εκείνοι, ούτε θα ξεγυμνώσουμε ξίφος· θα αποδειχθούμε όμως ανώτεροι από όσους μάχονται και θα κερδίσουμε την καλύτερη απόφαση, καταφεύγοντας στον Θεό, υψώνοντας όσια χέρια, προστρέχοντας κάτω από το χέρι που πάντοτε σώζει, και επικαλούμενοι για βοήθεια τον παντοδύναμο και αναλλοίωτο, λέγοντας να εισέλθει στις καρδιές τους.» «Καλύτερο είναι το λίγο για τον δίκαιο, παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών.» (A f. 196, B f. 128) Με μεγάλη τέχνη και τώρα εξυφαίνει τη διδαχή. Διότι αντιπαραθέτει και θέτει παράλληλα τις πτώσεις των αμαρτωλών και τα πλεονεκτήματα των δικαίων, αποδεικνύοντας παντού την αρετή ως καρποφόρα, ενώ ανώφελο τον μάταιο περισπασμό του βίου και την καταραμένη ζωή. Διότι, λέει, ο αμαρτωλός μερικές φορές πλουτίζει, και απολαμβάνει πλουσιοπάροχα τις υλικές τρυφές, και υπερηφανεύεται έχοντας μια δόξα που εύκολα μαραίνεται, και παχαίνοντας τη σάρκα του, χωρίς να έχει τίποτα περισσότερο από το να ευχαριστιέται με τα γήινα. Αντίθετα, ο φτωχός στην καρδιά και εραστής της δικαιοσύνης, απομακρύνεται από όλα αυτά, και αγαπά την επιεική και σώφρονα φτώχεια.

Αλλά αυτό είναι καλύτερο για αυτόν παρά ο πολύς πλούτος του αμαρτωλού. <Διότι οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν, ο Κύριος όμως στηρίζει τους δικαίους.> (A f. 196, B f. 128) Ότι ο πλούτος είναι χωρίς ανταμοιβή και ολέθριος για όσους αγαπούν την αμαρτία [Κώδ. Β. Ότι βέβαια ανώφελος είναι ο πλούτος για τους φιλαμαρτήμονες, ή για να πούμε το καλύτερο και αληθινό, γίνεται πρόξενος της έσχατης καταδίκης], ενώ η ολιγάρκεια των δικαίων είναι καρποφόρα και αρεστή στον Θεό, αποδεικνύεται από αυτό. Διότι καρπός του πλούτου των ανόμων, λέει, είναι η συντριβή και η αποβολή κάθε ισχύος· επειδή αυτό δηλώνει, νομίζω, η συντριβή των βραχιόνων, ενώ καρπός της αυτάρκειας είναι η υποστήριξη από τον Θεό· διότι συγκρατεί τους δικαίους και τους παρέχει ακλόνητη ευθυμία, και διατηρούν αδιασάλευτη την ευημερία τους, χωρίς τίποτα να μπορεί να την παραλύσει ή να την μεταστρέψει στο αντίθετο. «Διότι το χέρι το υψηλό, ποιος θα το αποστρέψει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς των αμώμων.> (A f. 196 b, B f. 128, K f. 76) Σύμφωνα με τις Γραφές ο Κύριος γνωρίζει μόνο τα καλά, και αγνοεί τα κακά, ως ανάξια της γνώσης Του. Γι' αυτό ο Κύριος γνώρισε όσους είναι δικοί Του, και τις οδούς των αμώμων που είναι εξαίρετες· η λέξη «γνωρίζει», εδώ λέγεται αντί του «Αποδέχεται και τιμά», ήτοι αγαπά και καταξιώνει να επιβλέπει. Επειδή, πώς δεν είναι σε όλους ολοφάνερο ότι είδε και τις οδούς των φιλαμαρτημόνων, και δεν Του διαφεύγει απολύτως τίποτα;

«Καλύτερο είναι το λίγο για τον δίκαιο». Αυτό δεν έχει μόνο προειπωθεί, αλλά έχει εκπληρωθεί και με έργα, και καθ' όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Ο μεν δίκαιος, όταν είναι φτωχός, αρκείται στο λίγο, έχοντας διδαχθεί να λέει στην προσευχή: «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»· ο δε αμαρτωλός, αν και περιβάλλεται από πλούτο, νομίζει ότι απολαμβάνει κάποιο αγαθό. Αλλά εγώ, λέει, το γνωρίζω καλά, και το διδάσκω και σε άλλους: ότι είναι πολύ ανώτερος ο δίκαιος που λαμβάνει τον καθημερινό άρτο από τον Θεό, από τον πλούτο των αμαρτωλών. Και αν ρωτάς, μάθε την αιτία: διότι αυτός μεν που αρκείται στο λίγο έχει τον Κύριο να στηρίζει την ψυχή του, τη ζωή του και τον βίο του, και να του επαρκεί περισσότερο από κάθε πλούτο· ενώ οι βραχίονες των αμαρτωλών δεν παραμένουν ισχυροί, ούτε ο πλούτος τους είναι σταθερός. Διότι θα συντριβούν πολύ σύντομα, γινόμενοι σαν τα φύλλα της χλόης και ξεραινόμενοι σαν το χορτάρι.

«κρεῖσσον» Διότι ο Κύριος αγάπησε εκείνους που πιστεύουν (που πίστεψαν), έστω και αν ήταν λίγοι τότε σε σύγκριση με το πλήθος του ιουδαϊκού λαού· διότι αυτός είναι αληθινά δίκαιος. «ότι βραχίονες» Εννοεί τη δύναμη των Ιουδαίων· διότι συνετρίβησαν, καθώς σήκωσαν τα χέρια τους εναντίον του Θεού (του Χριστού). «υποστηρίζει» Εννοεί τους αποστόλους, επειδή κάποτε βρίσκονταν σε μεγάλη δειλία· αλλά στηρίχθηκαν στην πίστη. Ομοίως και όλοι οι δίκαιοι. «γινώσκει» Εννοεί την κατάσταση των αποστόλων, οι οποίοι δεν είχαν κανένα ψεγάδι στις ψυχές τους. Και οι οδοί τους έγιναν σωτηρία για κάθε πνοή· αυτά τα προγνώριζε ο Κύριος. «και η κληρονομία» Διότι η διδασκαλία τους θα παραμείνει στον αιώνα, γεγονός που αποτελεί αιώνια κληρονομιά. «ου καταισχυνθήσονται» Τον καιρό που παρουσιάζονταν ενώπιον αρχόντων και εξουσιών, μαστιζόμενοι και κακοπαθώντας. Αλλά τότε υψωνόταν η δόξα τους. «και εν ημέραις» Επειδή υπέμεναν σε πείνα και δίψα, όπως φωνάζει ο Παύλος· τρεφόμενοι όμως τότε από τη χάρη του Πνεύματος. «ότι οι αμαρτωλοί» Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς πραγματικά αποκαλεί αμαρτωλούς η Γραφή. Και αυτοί χάθηκαν (θα χαθούν) κατά την επιφάνεια του Χριστού. «οι δε εχθροί» Οι εχθροί του Κυρίου είναι οι Ιουδαίοι· διότι, όταν νόμισαν ότι με το ψέμα επικράτησαν (έχουν επικρατήσει) επί του Χριστού και έφτασαν στο ύψος της νίκης, τότε διαλύθηκαν σαν τον καπνό.

Το να μην είναι κανείς πρόθυμος για κακία ούτε επιρρεπής στην καχυποψία. Η απλότητα είναι τίμια ενώπιον του Θεού. Διότι η πανουργία, έστω κι αν είναι αποδεκτή στις κατά Θεόν προσπάθειες, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε ποτέ να συμπεριληφθεί στην ευωδία της αρετής. ΤΙΤΛΟΣ ΚΣΤʹ. — Περί ακτημοσύνης, και αυτάρκειας, και ολιγοδείας. «Είναι προτιμότερο το λίγο για τον δίκαιο, παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών.» «Καλύτερη είναι η φιλοξενία με λάχανα που προσφέρεται με φιλία και χάρη, παρά η παράθεση κόπων (μόσχων) μαζί με έχθρα. Καλύτερα να λαμβάνει κανείς λίγα με δικαιοσύνη, παρά πολλά εισοδήματα με αδικία.» «Καλύτερα ένα κομμάτι ψωμί με ευχαρίστηση εν ειρήνη, παρά ένα σπίτι γεμάτο από πολλά αγαθά και άδικα χρήματα μαζί με διαμάχες.» «Πλούτο και φτώχεια μην μου δώσεις, Κύριε, αλλά όρισε για μένα τα αναγκαία και τα επαρκή, ώστε να μην χορτάσω και γίνω ψεύτης και πω: Ποιος με βλέπει; Ή, αν φτωχύνω, μήπως κλέψω και ορκιστώ στο όνομα του Θεού.» «Εάν βρεις μέλι, φάε όσο είναι αρκετό, μήπως και χορτάσεις υπερβολικά και το ξεράσεις. Το να τρώει κανείς πολύ μέλι δεν είναι καλό.» «Είναι προτιμότερο να είναι γεμάτη μια χούφτα με ανάπαυση, παρά να είναι γεμάτες δύο χούφτες με κόπο.» «Η ζωή της αυτάρκειας του εργάτη θα γλυκαθεί.» «Ο υγιεινός ύπνος στηρίζεται στο μετριασμένο στομάχι.» «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας, ούτε σακούλι για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδιά. Διότι ο εργάτης είναι άξιος της τροφής του.» «

«Καλύτερη» είναι η μικρή μερίδα των δικαίων, «παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών». Διότι ο πλούτος των αμαρτωλών αποτελεί ύλη για καύση, αφού «ούτε οι θησαυροί θα ωφελήσουν τους ανόμους». «Επειδή οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν», εφόσον δεν διαθέτουν το ακαταμάχητο όπλο της δικαιοσύνης, ενώ «τους δικαίους τους υποστηρίζει ο Κύριος» χάρη στο ακλόνητο και ισχυρό όπλο της δικαιοσύνης. «Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς» των δικαίων, των «αμώμων» και καθαρών, γι' αυτό «η κληρονομιά τους θα παραμείνει εις τον αιώνα. Δεν θα καταντροπιαστούν σε καιρό πονηρό και σε ημέρα πείνας θα χορτάσουν», δηλαδή επειδή έχουν ως πλούτο τους τον Θεό «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν». «Διότι οι αμαρτωλοί μεν θα χαθούν, οι δε εχθροί του Κυρίου, αμέσως μόλις δοξαστούν και υψωθούν θα εξαλειφθούν, χάθηκαν σαν τον καπνό». Και το βλέπουμε αυτό να συμβαίνει στην πράξη χιλιάδες φορές στον παρόντα βίο· και στον βαθμό που κάποιος μεγαλύνεται και δοξάζεται πέρα από την αξία του, αφανίζεται «σαν τον καπνό». «Δανείζεται ο αμαρτωλός και δεν θα ξεπληρώσει», για να επιβαρύνει τάχα ακόμη περισσότερο το φορτίο της αμαρτίας, προσθέτοντας και το φορτίο του δανείου, «ενώ ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει».