Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:17

Το με ποιον τρόπο η έρημος θα μετατραπεί σε έλη, και ποια δέντρα θα θρέψει, το διδάσκει λέγοντας: «Θα θέσω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα». Όλα αυτά είναι δέντρα ευωδιαστά και άσηπτα. Στους αγίους ενυπάρχει και η ευωδία, νοητώς μέσω της ευσεβούς πολιτείας, και το να μην καταφθείρονται αφήνοντας τον εαυτό τους έκλυτο στις κοσμικές επιθυμίες, αλλά να στέκονται όρθιοι και εδραιωμένοι, καθώς ο Θεός τους ριζώνει και τους στηρίζει με τις βοήθειές Του. Διότι ο Κύριος υποστηρίζει τους δικαίους, όπως έχει γραφτεί. Θα υπάρξουν, λέει, ποταμοί και πηγές και υδραγωγοί, και σε όρη και σε πεδιάδες, και σχεδόν παντού. Και η έρημος θα μετατραπεί σε έλη, ώστε εκείνοι που καλούνται μέσω της πίστεως να δουν με τα ίδια τους τα μάτια, να επιγνώσουν μέσω αγαθών διαλογισμών και βεβαίως να μάθουν από το μεγαλείο των γεγονότων και την απροσδόκητη μεταβολή, ότι τέτοια μεγάλα και ξακουστά έργα δεν συνηθίζουν να κατορθώνονται ούτε απλώς ούτε αυτομάτως. Διότι τα κατέδειξε αυτά η χείρα του Κυρίου, δηλαδή η θεοπρεπής δύναμη και εξουσία, ήτοι ο Υιός, μέσω του οποίου και εντός του οποίου τα πάντα έχουν ήδη δημιουργηθεί και έχουν θαυματουργηθεί από τον Πατέρα.

Αλλά αυτό είναι καλύτερο για αυτόν παρά ο πολύς πλούτος του αμαρτωλού. <Διότι οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν, ο Κύριος όμως στηρίζει τους δικαίους.> (A f. 196, B f. 128) Ότι ο πλούτος είναι χωρίς ανταμοιβή και ολέθριος για όσους αγαπούν την αμαρτία [Κώδ. Β. Ότι βέβαια ανώφελος είναι ο πλούτος για τους φιλαμαρτήμονες, ή για να πούμε το καλύτερο και αληθινό, γίνεται πρόξενος της έσχατης καταδίκης], ενώ η ολιγάρκεια των δικαίων είναι καρποφόρα και αρεστή στον Θεό, αποδεικνύεται από αυτό. Διότι καρπός του πλούτου των ανόμων, λέει, είναι η συντριβή και η αποβολή κάθε ισχύος· επειδή αυτό δηλώνει, νομίζω, η συντριβή των βραχιόνων, ενώ καρπός της αυτάρκειας είναι η υποστήριξη από τον Θεό· διότι συγκρατεί τους δικαίους και τους παρέχει ακλόνητη ευθυμία, και διατηρούν αδιασάλευτη την ευημερία τους, χωρίς τίποτα να μπορεί να την παραλύσει ή να την μεταστρέψει στο αντίθετο. «Διότι το χέρι το υψηλό, ποιος θα το αποστρέψει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς των αμώμων.> (A f. 196 b, B f. 128, K f. 76) Σύμφωνα με τις Γραφές ο Κύριος γνωρίζει μόνο τα καλά, και αγνοεί τα κακά, ως ανάξια της γνώσης Του. Γι' αυτό ο Κύριος γνώρισε όσους είναι δικοί Του, και τις οδούς των αμώμων που είναι εξαίρετες· η λέξη «γνωρίζει», εδώ λέγεται αντί του «Αποδέχεται και τιμά», ήτοι αγαπά και καταξιώνει να επιβλέπει. Επειδή, πώς δεν είναι σε όλους ολοφάνερο ότι είδε και τις οδούς των φιλαμαρτημόνων, και δεν Του διαφεύγει απολύτως τίποτα;

δ'. Η ράβδος με αινιγματικό τρόπο μάς υποδηλώνει πάλι τον Εμμανουήλ. Διότι έτσι έχει ονομαστεί στη θεόπνευστη Γραφή. Ο θεσπέσιος Ησαΐας, βέβαια, λέει: «Και θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του.» Απευθυνόμενος δε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό, λαμβάνοντας το πρόσωπο των πιστών, ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφώνησε για εμάς: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν.» Διότι έχουμε παρηγορηθεί εν Χριστώ και αυτόν έχουμε κάνει στήριγμά μας. Επειδή είναι γραμμένο ότι «Ο Κύριος θα στηρίξει τους δικαίους». Σε εμάς λοιπόν, τα λογικά θρέμματα σε όλη την οικουμένη και σε όλο τον κόσμο, ο Χριστός προσφέρει τον εαυτό του σαν μια ράβδο. Και ράβδο όχι απλή, αλλά από στύρακα, και από καρυδιά, και από πλάτανο. Φυτό δε και αυτό από εκείνα που φημίζονται για την ευθύτητά τους· και η ράβδος από στύρακα είναι σημείο του θανάτου.

Β΄. Η θεόπνευστη Γραφή παρομοιάζει με ράβδο τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό, επειδή τα πάντα στηρίζονται από αυτόν: «Με τον λόγο του Κυρίου», λέει, «στερεώθηκαν οι ουρανοί». Και: «Ο Κύριος υποστηρίζει τους δικαίους». Έχουμε οδηγηθεί λοιπόν στον Πατέρα μέσω του Υιού, και αυτό το φανερώνει ο ίδιος ως αληθινό, λέγοντας: «Και θα τους περάσω κάτω από τη ράβδο μου». Εξάλλου, η ράβδος είναι και με άλλον τρόπο σύμβολο της βασιλείας· διότι ο Θεός και Πατέρας των όλων βασιλεύει μέσω του Υιού. Αυτόν θα μπορούσε να υποδηλώνει η ράβδος του Ααρών που βλάστησε μέσα στα Άγια των Αγίων· αυτόν και η ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και εκείνη που μας παρηγορεί όλους πνευματικά, και που στηρίζει όσους έχουν πιστέψει ώστε να εδραιωθούν καλά, σύμφωνα με όσα υμνούνται στους Ψαλμούς προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Ράβδος λοιπόν είναι ο Υιός. Αλλά όσο ήταν σαν να βρισκόταν στο χέρι του Πατέρα και στα υψώματα της θεότητας, προτού να γίνει σαν κι εμάς, εμείς οι ταλαίπωροι ζούσαμε χωρίς Θεό στον κόσμο· και πλανιόμασταν, λατρεύοντας την κτίση και υποδουλωμένοι στις πλεονεξίες των ακάθαρτων πνευμάτων.

ΑΛΛΟ. Ο Παύλος πάλι αναφέρει: «Διότι επιποθώ, λέει, να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, ώστε να στηριχθείτε». Αν, λοιπόν, το Πνεύμα στηρίζει μέσω των δικών του χαρισμάτων εκείνους στους οποίους κατοικεί, είναι φανερό σε όσους θέλουν να σκέπτονται ορθά, ότι δεν μπορεί να συγκαταλεχθεί ούτε στα δημιουργήματα ούτε στους δούλους. Είναι γραμμένο: «Ο Κύριος θα στηρίξει τους δικαίους». Αυτό όμως που κατέχει φυσικά τη θέση της κυριότητας, επειδή ακριβώς μπορεί να στηρίζει, φέρει οπωσδήποτε και το αξίωμα που αρμόζει στον Κύριο. Ενώ δούλο είναι το δημιούργημα, όσον αφορά την προέλευσή του.

«Καλύτερο είναι το λίγο για τον δίκαιο». Αυτό δεν έχει μόνο προειπωθεί, αλλά έχει εκπληρωθεί και με έργα, και καθ' όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Ο μεν δίκαιος, όταν είναι φτωχός, αρκείται στο λίγο, έχοντας διδαχθεί να λέει στην προσευχή: «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»· ο δε αμαρτωλός, αν και περιβάλλεται από πλούτο, νομίζει ότι απολαμβάνει κάποιο αγαθό. Αλλά εγώ, λέει, το γνωρίζω καλά, και το διδάσκω και σε άλλους: ότι είναι πολύ ανώτερος ο δίκαιος που λαμβάνει τον καθημερινό άρτο από τον Θεό, από τον πλούτο των αμαρτωλών. Και αν ρωτάς, μάθε την αιτία: διότι αυτός μεν που αρκείται στο λίγο έχει τον Κύριο να στηρίζει την ψυχή του, τη ζωή του και τον βίο του, και να του επαρκεί περισσότερο από κάθε πλούτο· ενώ οι βραχίονες των αμαρτωλών δεν παραμένουν ισχυροί, ούτε ο πλούτος τους είναι σταθερός. Διότι θα συντριβούν πολύ σύντομα, γινόμενοι σαν τα φύλλα της χλόης και ξεραινόμενοι σαν το χορτάρι.

«κρεῖσσον» Διότι ο Κύριος αγάπησε εκείνους που πιστεύουν (που πίστεψαν), έστω και αν ήταν λίγοι τότε σε σύγκριση με το πλήθος του ιουδαϊκού λαού· διότι αυτός είναι αληθινά δίκαιος. «ότι βραχίονες» Εννοεί τη δύναμη των Ιουδαίων· διότι συνετρίβησαν, καθώς σήκωσαν τα χέρια τους εναντίον του Θεού (του Χριστού). «υποστηρίζει» Εννοεί τους αποστόλους, επειδή κάποτε βρίσκονταν σε μεγάλη δειλία· αλλά στηρίχθηκαν στην πίστη. Ομοίως και όλοι οι δίκαιοι. «γινώσκει» Εννοεί την κατάσταση των αποστόλων, οι οποίοι δεν είχαν κανένα ψεγάδι στις ψυχές τους. Και οι οδοί τους έγιναν σωτηρία για κάθε πνοή· αυτά τα προγνώριζε ο Κύριος. «και η κληρονομία» Διότι η διδασκαλία τους θα παραμείνει στον αιώνα, γεγονός που αποτελεί αιώνια κληρονομιά. «ου καταισχυνθήσονται» Τον καιρό που παρουσιάζονταν ενώπιον αρχόντων και εξουσιών, μαστιζόμενοι και κακοπαθώντας. Αλλά τότε υψωνόταν η δόξα τους. «και εν ημέραις» Επειδή υπέμεναν σε πείνα και δίψα, όπως φωνάζει ο Παύλος· τρεφόμενοι όμως τότε από τη χάρη του Πνεύματος. «ότι οι αμαρτωλοί» Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς πραγματικά αποκαλεί αμαρτωλούς η Γραφή. Και αυτοί χάθηκαν (θα χαθούν) κατά την επιφάνεια του Χριστού. «οι δε εχθροί» Οι εχθροί του Κυρίου είναι οι Ιουδαίοι· διότι, όταν νόμισαν ότι με το ψέμα επικράτησαν (έχουν επικρατήσει) επί του Χριστού και έφτασαν στο ύψος της νίκης, τότε διαλύθηκαν σαν τον καπνό.

ΤΙΤΛΟΣ Ζʹ. — Περί των δικαίων, και της προσευχής που αναπέμπεται από αυτούς· και ότι τους προστατεύει από τους πειρασμούς. «Προσευχήθηκε ο Αβραάμ στον Θεό, και θεράπευσε τον Αβιμέλεχ, καθώς και τη γυναίκα του και τις δούλες του, και άρχισαν να γεννούν.» «Δεν θα απομακρύνει τους οφθαλμούς Του από τον δίκαιο, και θα τους εγκαθιδρύσει νικηφόρα, και θα υψωθούν.» «Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε όσους τον φοβούνται,» και τα λοιπά. «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές.» — «Οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους, και τα ώτα Του προς τις δεήσεις τους.» «Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους. Γνωρίζει ο Κύριος τις,» κ.λπ. «Φυλάσσει ο Κύριος όλα τα οστά τους· ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Θα εκπληρώσει το θέλημα αυτών που Τον φοβούνται, και [θα εισακούσει] τη δέησή τους.» «Η προσευχή όσων πορεύονται με ευθύτητα είναι δεκτή από τον Θεό.» «Με τη βοήθεια προς τους δικαίους προκύπτει πολλή δόξα.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Η ευλογία του Κυρίου βρίσκεται πάνω στο κεφάλι του δικαίου.» «Φως υπάρχει πάντοτε για τους δικαίους.» «Ο οίκος των δικαίων έχει πολλή δύναμη.» «Ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και σε ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός μου είσαι εσύ. Και αν περάσεις μέσα από νερό, εγώ είμαι μαζί σου, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν πρόκειται να κατακαείς.» «Μεγάλη ισχύ έχει η θερμή δέηση του δικαίου.» «Ο Κύριος γνωρίζει να ελευθερώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.»

Τραπέζι που στερείται τη μνήμη του Θεού, σε τίποτα δεν διαφέρει από τη φάτνη των άλογων ζώων. ΤΙΤΛΟΣ ΚΗ΄. — Περί των δικαίων: ότι τους προστατεύει ο Κύριος. «Δεν θα αποστρέψει τα μάτια Του από τον δίκαιο, και θα τους εδραιώσει στη νίκη, και θα υψωθούν.» «Ιδού, τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα πάνω σε αυτούς που Τον φοβούνται.» «Φώναξαν οι δίκαιοι, και ο Κύριος τους εισάκουσε. Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, αλλά από όλες θα τους λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος φυλάει όλα τα οστά τους, και κανένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο. Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους.» «Ο Κύριος φυλάει όλους όσους Τον αγαπούν.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Ο οίκος των δικαίων ευλογείται.» «Στον οίκο των δικαίων υπάρχει πολλή δύναμη.» «Η ευλογία του Κυρίου είναι πάνω στο κεφάλι του δικαίου. Η ευφροσύνη παραμένει στους δικαίους.» «Το φως είναι για τους δικαίους παντοτινό.» «Οι δίκαιοι ζουν πολλά έτη μέσα σε πλούτο.» «Ο δίκαιος θα ζει μέσα σε χαρά και ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· και αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός Μου είσαι εσύ, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν, και αν περάσεις μέσα από τη φωτιά, δεν θα κατακαείς.» «Ο Κύριος γνωρίζει να γλιτώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.» Ακόμη και οι δίκαιοι περιπίπτουν σε πολλές δυσχερείς περιστάσεις· αλλά αυτές δεν αποτελούν τιμωρίες· διότι ο ενάρετος δεν τις υφίσταται εξαιτίας της αμαρτίας.

«Καλύτερη» είναι η μικρή μερίδα των δικαίων, «παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών». Διότι ο πλούτος των αμαρτωλών αποτελεί ύλη για καύση, αφού «ούτε οι θησαυροί θα ωφελήσουν τους ανόμους». «Επειδή οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν», εφόσον δεν διαθέτουν το ακαταμάχητο όπλο της δικαιοσύνης, ενώ «τους δικαίους τους υποστηρίζει ο Κύριος» χάρη στο ακλόνητο και ισχυρό όπλο της δικαιοσύνης. «Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς» των δικαίων, των «αμώμων» και καθαρών, γι' αυτό «η κληρονομιά τους θα παραμείνει εις τον αιώνα. Δεν θα καταντροπιαστούν σε καιρό πονηρό και σε ημέρα πείνας θα χορτάσουν», δηλαδή επειδή έχουν ως πλούτο τους τον Θεό «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν». «Διότι οι αμαρτωλοί μεν θα χαθούν, οι δε εχθροί του Κυρίου, αμέσως μόλις δοξαστούν και υψωθούν θα εξαλειφθούν, χάθηκαν σαν τον καπνό». Και το βλέπουμε αυτό να συμβαίνει στην πράξη χιλιάδες φορές στον παρόντα βίο· και στον βαθμό που κάποιος μεγαλύνεται και δοξάζεται πέρα από την αξία του, αφανίζεται «σαν τον καπνό». «Δανείζεται ο αμαρτωλός και δεν θα ξεπληρώσει», για να επιβαρύνει τάχα ακόμη περισσότερο το φορτίο της αμαρτίας, προσθέτοντας και το φορτίο του δανείου, «ενώ ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει».

Θα ήταν έργο του Θεού, του Πατέρα της αλήθειας, να φωτίσει τη βασιλική διάνοια και ως προς αυτά, να απομακρύνει το σκοτάδι του ψεύδους και να καταστήσει τα πράγματα προφανή. Διότι έτσι θα συντριβεί ο βραχίονας των αμαρτωλών και θα καθοδηγηθεί ο δίκαιος. Διότι τώρα που το χέρι εκείνων ενεργεί ό,τι επιθυμεί, υπάρχει φόβος μήπως διαστραφεί και ο δίκαιος και μάθει την κακία, καθώς η ράβδος των πονηρών εγκαταλείπεται να πλήττει σκληρότερα τον κλήρο του.