Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:19

Ο Κύριος γνωρίζει τις οδούς των αμώμων. Αντί του: τις αποδέχεται και τις τιμά. Και η κληρονομιά τους θα παραμείνει εις τον αιώνα. Διότι οι ανταποδόσεις των αγίων είναι άφθαρτες και αιώνιες. Δεν θα καταισχυνθούν σε καιρό πονηρό. Δηλαδή, στους καιρούς των διωγμών, λέει, όταν θα εκλείψουν οι διδάσκαλοι, ο ίδιος ο Κύριος με το δικό Του Πνεύμα θα θρέψει εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν. [Δεν θα καταισχυνθούν σε καιρό πονηρό.

Επομένως, η γνώση σε αυτές τις περιπτώσεις σημαίνει την ένωση και την οικειότητα. Συνηθίζουμε εξάλλου και εμείς να λέμε πολλές φορές σε αυτούς που μας προσβάλλουν το «Δεν σε ξέρω», όχι επειδή τους αγνοούμε εντελώς, αλλά επειδή θέλουμε να τους αποξενώσουμε από την αγάπη και τη σχέση μαζί μας. Γνωρίζει λοιπόν τους δρόμους και τις πράξεις των αγίων, δηλαδή τις επιβλέπει με ευχαρίστηση· διότι είναι αγαθές και γεμάτες από κάθε έπαινο. <Δεν θα καταντροπιαστούν σε πονηρό καιρό.> (A f. 196 b, B f. 128 b) Πονηρό καιρό ονομάζει σε αυτές τις περιπτώσεις τον καιρό των διωγμών και των δυσκολιών, δηλαδή των πειρασμών. Διότι κάπως έτσι και ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε κάποιους, άλλοτε: «Ότι ο καιρός είναι πονηρός» και άλλοτε πάλι: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Όταν λοιπόν συναντήσουν πονηρό καιρό, λέει, δεν θα καταντροπιαστούν πέφτοντας σε σφάλμα και γλιστρώντας από την ευπρέπεια που τους ταιριάζει· διότι ο Θεός των όλων θα τους χαρίσει τη μητέρα και τροφό όλων των αρίστων, την καρτερία και την υπομονή.

Ή ίσως, οι δίκαιοι θα κληρονομήσουν τις επαγγελίες. Και κατά τον καιρό της κρίσεως δεν θα καταισχυνθούν, όταν οι μεν θα αναστηθούν εις ζωήν, οι δε εις ονειδισμόν και αισχύνην αιώνιον. <Και σε ημέρες λιμού θα χορτασθούν.> (A f. 197, B f 128 b) Και αυτό το κατανοούμε με τον ακόλουθο περίπου τρόπο. Φαίνεται δηλαδή πως ο λόγος υποδηλώνει αινιγματικά ότι, σε καιρό θλίψεως, αυτοί θα έχουν την άνεση της άνωθεν ευημερίας· διότι το «σε ημέρες λιμού να χορταίνουν» σημαίνει κάτι τέτοιο. Πλην όμως, αν κάποιος θα ήθελε να εκλάβει το νόημα του στίχου και με διαφορετικό τρόπο, θα κατανοήσει το εξής: διότι θα διαπιστώσουμε ότι ο Θεός των όλων συνήθως αποστρέφεται τους εραστές της ανομίας, επιφέροντάς τους και λιμό ιερών διδαγμάτων. Έχει λεχθεί, λοιπόν, από αυτόν, όταν οι εξ αίματος Ισραηλίτες είχαν παρεκτραπεί αφόρητα: «Ιδού εγώ επιφέρω λιμό επί της γης, όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου.»

Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς των αμέμπτων, και η κληρονομία τους θα παραμείνει στον αιώνα. Δεν θα καταισχυνθούν σε καιρό πονηρό, και σε ημέρες λιμού θα χορτάσουν, διότι οι αμαρτωλοί θα καταστραφούν. Διότι για το δεξιό τάγμα, δηλαδή των δικαίων, ο Θεός όχι μόνο στηρίζει τη ζωή τους, αλλά γνωρίζει με ακρίβεια και τις ημέρες που τους αναμένουν στον μέλλοντα αιώνα, καθώς και την κληρονομιά που έχει ετοιμαστεί για αυτούς, για την οποία έγινε λόγος παραπάνω. Γι' αυτό ουδόλως θα τους βλάψει το σύντομο και λυπηρό διάστημα του παρόντος βίου, ούτε η ένδεια και η φτώχεια για χάρη του Κυρίου. Διότι η καρτερία αποτελεί πεδίο άσκησης της προαιρέσεώς τους, μέσω της οποίας, βαδίζοντας τη στενή και τεθλιμμένη οδό, θα επιτύχουν τα υπεσχημένα αγαθά. Αντί του ρήματος «γνωρίζει», ο Σύμμαχος το απέδωσε ως εξής: «Προγνωρίζει ο Κύριος τις ημέρες των αμέμπτων». Και ένα άλλο μεγάλο αγαθό θα υπάρξει για αυτούς: διότι σε καιρό πονηρό δεν θα καταισχυνθούν, και σε ημέρες λιμού θα χορτάσουν.

«κρεῖσσον» Διότι ο Κύριος αγάπησε εκείνους που πιστεύουν (που πίστεψαν), έστω και αν ήταν λίγοι τότε σε σύγκριση με το πλήθος του ιουδαϊκού λαού· διότι αυτός είναι αληθινά δίκαιος. «ότι βραχίονες» Εννοεί τη δύναμη των Ιουδαίων· διότι συνετρίβησαν, καθώς σήκωσαν τα χέρια τους εναντίον του Θεού (του Χριστού). «υποστηρίζει» Εννοεί τους αποστόλους, επειδή κάποτε βρίσκονταν σε μεγάλη δειλία· αλλά στηρίχθηκαν στην πίστη. Ομοίως και όλοι οι δίκαιοι. «γινώσκει» Εννοεί την κατάσταση των αποστόλων, οι οποίοι δεν είχαν κανένα ψεγάδι στις ψυχές τους. Και οι οδοί τους έγιναν σωτηρία για κάθε πνοή· αυτά τα προγνώριζε ο Κύριος. «και η κληρονομία» Διότι η διδασκαλία τους θα παραμείνει στον αιώνα, γεγονός που αποτελεί αιώνια κληρονομιά. «ου καταισχυνθήσονται» Τον καιρό που παρουσιάζονταν ενώπιον αρχόντων και εξουσιών, μαστιζόμενοι και κακοπαθώντας. Αλλά τότε υψωνόταν η δόξα τους. «και εν ημέραις» Επειδή υπέμεναν σε πείνα και δίψα, όπως φωνάζει ο Παύλος· τρεφόμενοι όμως τότε από τη χάρη του Πνεύματος. «ότι οι αμαρτωλοί» Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς πραγματικά αποκαλεί αμαρτωλούς η Γραφή. Και αυτοί χάθηκαν (θα χαθούν) κατά την επιφάνεια του Χριστού. «οι δε εχθροί» Οι εχθροί του Κυρίου είναι οι Ιουδαίοι· διότι, όταν νόμισαν ότι με το ψέμα επικράτησαν (έχουν επικρατήσει) επί του Χριστού και έφτασαν στο ύψος της νίκης, τότε διαλύθηκαν σαν τον καπνό.

Ποιος υπέταξε τέτοιου μεγέθους βόδια, και τα έπεισε να ανοίγουν αυλάκια, να αλωνίζουν στο αλώνι και να σέρνουν άμαξες; Δεν τα παρείχα όλα αυτά πλουσιοπάροχα, όπως στους αξίους, έτσι και σε εσάς, επιθυμώντας να σας έχω χορηγούς και οικονόμους των δικών μου δωρεών, ώστε σε καιρούς χαλεπούς και σε ημέρες λιμού να με φροντίσετε; Και πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω. Εγώ σας τα έδωσα, και εγώ πείνασα· από τα δικά μου ζήτησα, και δεν μου δώσατε να φάω. Και δεν ζήτησα περιττά έξοδα ούτε πολυτέλειες ούτε εφόδια, παρά μόνο να φάω εξαιτίας της πιεστικής ανάγκης· και δεν μου δώσατε να φάω. Και ενώ εσείς πολλές φορές σπαταλούσατε τις δικές μου δωρεές μέσα στην τρυφή, διασκεδάζοντας θορυβωδώς και ευφραινόμενοι ντυμένοι με μαλακά ενδύματα, εγώ στάθηκα στην πόρτα ντυμένος με κουρέλια, κατατρυχόμενος από την παγωνιά, λιώνοντας από την πείνα, μη έχοντας τη δύναμη ούτε καν να φωνάξω από τη σφοδρότητα της πείνας· και δεν μου δώσατε να φάω. Και δεν ζήτησα κρασί, ούτε κρέατα, ούτε δυνατά ποτά, παρά μόνο σκέτο ψωμί· και δεν μου δώσατε να φάω. Ω σκληρότητα και φοβερή ωμότητα και βαθύ σκοτάδι· πώς δεν θυμηθήκατε αυτόν που σας έδωσε τα υπάρχοντα; πώς δεν αναλογιστήκατε τον δίκαιο Ιώβ που αναφωνούσε: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα φύγω»; Ποτέ δεν ακούσατε τον ιερέα πάνω στη μυστική τράπεζα να αναφωνεί προς εμένα, να με ευχαριστεί και να λέει: «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοι προσφέρομεν»;

Διότι ο Θεός δεν μιλούσε για τον άρτο. Ω, φοβερέ, και ψυχοφθόρε, και βλαβερέ λιμέ! Ω, λιμέ, πρόξενε της αιώνιας κολάσεως! Αυτός ο λιμός είναι ο χορηγός κάθε πονηρού πράγματος· αυτός ο λιμός είναι ο αίτιος κάθε κακού. Προβλέποντας αυτόν τον λιμό να έρχεται, ο προφήτης Δαβίδ παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: Θεέ μου, μη σιωπήσεις απέναντί μου. Και για τους ένθερμους πιστούς προφήτευσε λέγοντας: Για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους, και να τους θρέψει σε καιρό λιμού. Και αλλού λέει: Και σε ημέρες λιμού θα χορτάσουν· και πάλι, Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε σε εκείνους που τον φοβούνται. Αυτά τα είπε ο Δαβίδ για εκείνους που ερευνούν τις Γραφές, ότι δεν θα πεινάσουν. Ας ερευνήσουμε τις Γραφές, αδελφοί, για να μην πεινάσουμε όταν έρθει ο ψυχοφθόρος λιμός· ας ερευνήσουμε, για να μην πλανηθούμε, και παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο. Γι' αυτό λέει ο Κύριος προς εκείνους που αμελούν: Πλανάσθε, επειδή δεν κατανοείτε τις Γραφές.

«Καλύτερη» είναι η μικρή μερίδα των δικαίων, «παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών». Διότι ο πλούτος των αμαρτωλών αποτελεί ύλη για καύση, αφού «ούτε οι θησαυροί θα ωφελήσουν τους ανόμους». «Επειδή οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν», εφόσον δεν διαθέτουν το ακαταμάχητο όπλο της δικαιοσύνης, ενώ «τους δικαίους τους υποστηρίζει ο Κύριος» χάρη στο ακλόνητο και ισχυρό όπλο της δικαιοσύνης. «Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς» των δικαίων, των «αμώμων» και καθαρών, γι' αυτό «η κληρονομιά τους θα παραμείνει εις τον αιώνα. Δεν θα καταντροπιαστούν σε καιρό πονηρό και σε ημέρα πείνας θα χορτάσουν», δηλαδή επειδή έχουν ως πλούτο τους τον Θεό «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν». «Διότι οι αμαρτωλοί μεν θα χαθούν, οι δε εχθροί του Κυρίου, αμέσως μόλις δοξαστούν και υψωθούν θα εξαλειφθούν, χάθηκαν σαν τον καπνό». Και το βλέπουμε αυτό να συμβαίνει στην πράξη χιλιάδες φορές στον παρόντα βίο· και στον βαθμό που κάποιος μεγαλύνεται και δοξάζεται πέρα από την αξία του, αφανίζεται «σαν τον καπνό». «Δανείζεται ο αμαρτωλός και δεν θα ξεπληρώσει», για να επιβαρύνει τάχα ακόμη περισσότερο το φορτίο της αμαρτίας, προσθέτοντας και το φορτίο του δανείου, «ενώ ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει».