Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:2

Εις τον Ψαλμόν 36, 1-2, του Αστερίου. Έτσι επιγράφηκε, επειδή ο ψαλμός περιέχει θαυμαστή νουθεσία, σαν να ρωτούσε κάποιος: Και ποιου είναι αυτή η προτροπή; Και η νουθεσία λοιπόν αντλεί τον σεβασμό και την αξιοπιστία από αυτόν που τη λέει, επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι δεν προσέχουν τόσο στα λεγόμενα όσο σε αυτούς που τα λένε. Και μάρτυρας αυτού είναι η Γραφή: Ο πλούσιος μίλησε, και όλοι θαύμασαν και ύψωσαν τον λόγο του έως τα σύννεφα. Ο φτωχός όμως μίλησε και είπαν: Ποιος είναι αυτός; Μίλησε με σύνεση, και δεν του δόθηκε τόπος. Επειδή λοιπόν οι λόγοι αντλούν την αξιοπιστία και από αυτούς που τους λέγουν, προκειμένου η προτροπή να τηρηθεί περισσότερο σαν νόμος, ο Παράκλητος δηλώνει μέσω της επιγραφής ποιου είναι η νουθεσία: Του Δαυίδ, του προφήτη και βασιλιά, του ιεροψάλτη, αυτού που έχει ως επαινέτη τον ίδιο του τον Ποιητή, για τον οποίο αρκεί προς έπαινο η μαρτυρία του Θεού που λέει: Βρήκα τον Δαυίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα κατά την καρδιά μου, ο οποίος θα εφαρμόσει όλα τα θελήματά μου. Επειδή λοιπόν εφάρμοσε όλα τα θελήματα του Θεού, είναι ολοφάνερο ότι και αυτά που τώρα συμβούλευσε, πρώτα ο ίδιος τα έπραξε. Διότι όποιος πράξει έτσι και διδάξει, μέγας θα κληθεί στη βασιλεία των ουρανών. Ας ακούσουμε λοιπόν τι λέει: Μην αγανακτείς με αυτούς που πράττουν πονηρά, ούτε να ζηλεύεις αυτούς που κάνουν την ανομία· διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν και σαν τη χλόη των λαχανικών γρήγορα θα πέσουν.

Όταν δε βλέπεις τον εαυτό σου να μισείται και να διώκεται εξαιτίας της αλήθειας από όλους, και από τους φίλους και από τους συγγενείς, μην αποθαρρυνθείς δίνοντας προσοχή σε αυτούς ή στον εαυτό σου, ούτε να πτοηθείς, εάν δεις τους γνωστούς σου να σε αποστρέφονται, αλλά, αφού απομακρυνθείς από αυτούς και αποβλέποντας στα μέλλοντα, ψάλλε τον λ΄. Βλέποντας δε εκείνους που βαπτίζονται και λυτρώνονται από τη φθαρτή γένεση, και θαυμάζοντας τη φιλανθρωπία του Θεού, ψάλλε για αυτούς τον λα΄. Και όταν θελήσεις να ψάλεις μαζί με πολλούς, αφού συγκεντρώσεις δίκαιους άνδρες και όσους έχουν ορθό βίο, λέγε και εσύ τον λβ΄. Εάν δε πέσεις ανάμεσα σε εχθρούς, και με σοφία τους διαφύγεις, και αποφύγεις την επιβουλή τους, αν θέλεις να ευχαριστήσεις τον Θεό, αφού προσκαλέσεις τους πράους άνδρες, ενώπιόν τους ψάλλε τον λγ΄. Και εάν δεις την επιμονή των παρανομούντων στο κακό, μην νομίσεις ότι η κακία υπάρχει μέσα τους εκ φύσεως, όπως ισχυρίζονται οι αιρετικοί· αλλά λέγε τον λε΄, και θα διαπιστώσεις ότι οι ίδιοι είναι υπαίτιοι της αμαρτίας τους. Εάν δε δεις τους πονηρούς να πράττουν πολλά άνομα και να υπερηφανεύονται εναντίον των μικρών, και θελήσεις να συμβουλεύσεις κάποιους να μην τους δίνουν σημασία, ούτε να τους φθονούν, επειδή γρήγορα θα αφανιστούν, λέγε και στον εαυτό σου και στους άλλους τον λστ΄.

Γι' αυτό προσθέτει: «Διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν». (A f. 191 b) Προτρέπει να αποφεύγουμε την πονηρία, διότι αποτελεί έκπτωση από κάθε αγαθό, περιγράφοντας το τέλος της. Και τι μαραίνεται τόσο εύκολα όσο το χορτάρι του αγρού και η φύση του λαχάνου; Διότι αυτά, αφού ανθίσουν για λίγο, μαραίνονται. Έτσι κάπου λέει για τους λαμπρούς στον κόσμο: Ας γίνουν σαν το χορτάρι των δωμάτων· διότι τα χόρτα που φυτρώνουν στις στέγες, επειδή δεν έχουν ρίζα, είναι άκαρπα και γι' αυτό πιο έτοιμα να μαραθούν. —Δεν πρέπει λοιπόν να τα ζηλεύουμε αυτά, από τα οποία άλλα πετιούνται με ατιμία και άλλα παραδίδονται στη φωτιά, αφού παύσει η πρόσκαιρη ακμή τους, όπως τα χλωρά βότανα, τα οποία είναι χρήσιμα μόνο όσο πρασινίζουν· διότι σε αυτά μοιάζει η ευημερία των ανθρώπων, εξαιτίας του σαθρού και πρόσκαιρου χαρακτήρα της, και επειδή την περιμένει το πυρ της γέεννας. Είναι όμως αγιοπρεπές να ζηλεύουμε εκείνους, τους οποίους ακολουθεί η διαρκής δόξα από τον Θεό, η οποία συναγωνίζεται τη λαμπρότητα των ανδραγαθημάτων. «Έλπισε στον Κύριο και πράττε την αγαθότητα, και κατασκήνωσε στη γη». (A f. 191 b, B f. 125 b, C f. 76 b) Δηλαδή: Αγάπησε την ευδοκίμηση, δίψασε για την απόκτηση των ιερών χαρισμάτων, αγάπησε αυτά που είναι φυλαγμένα για τους αγίους και τεθησαυρισμένα κοντά στον Θεό.

Κεφάλαιο 83. Να νήφεις από τη νεότητά σου, αδελφέ, για να μην μετανιώσεις στο τέλος της ζωής σου. Ας μην ζηλεύει, λοιπόν, η καρδιά σου τους αμαρτωλούς ανθρώπους· διότι είναι γραμμένο: μην αγανακτείς βλέποντας αυτούς που πονηρεύονται, ούτε να ζηλεύεις εκείνους που πράττουν την ανομία· διότι γρήγορα θα ξεραθούν σαν το χόρτο και γρήγορα θα μαραθούν σαν τη χλωρή βλάστηση.

Όλα αυτά να τα κατανοήσεις και να σπεύσεις να σωθείς. Μην παρατηρείς όσους αμελούν και ζουν με απολαύσεις, διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν. Μην αγαπήσεις τον αιώνα τούτο, διότι ανατρέπει αυτούς που τον αγαπούν, και τους τέρπει για λίγο, αλλά τους παραπέμπει γυμνούς στον άλλον αιώνα. Άκουγε και πρόσεχε τις Άγιες Γραφές, και δεν θα πλανηθείς, ούτε θα ανατραπείς από αυτόν τον μάταιο και πονηρό κόσμο. Άκου τι λέει ο Ιωάννης ο Θεολόγος: μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των οφθαλμών και η απάτη του κόσμου, καθώς και ο ίδιος ο κόσμος, παρέρχεται. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα. Άκου τι λέει ο Κύριος: τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;

Μεγάλο ναυάγιο είναι το έργο της αμαρτίας. Ας αγωνιστούμε λοιπόν να μην υποπέσουμε σε τόσο μεγάλο κίνδυνο. Διότι εμείς εξαιτίας της δικής μας αμέλειας καταδυναστευόμαστε από τα πάθη, επειδή θέλουμε να ζούμε χωρίς κόπο και πλάθουμε μέσα μας άστοχες δικαιολογίες. Και ο ένας λέει: «Από βρέφος κατοικώ στο μοναστήρι, και γι' αυτόν τον λόγο με πολεμούν σφοδρά τα πάθη». Αλλά ας ακούσει αυτός ότι πολλοί από τους Αγίους, αγωνιζόμενοι τον καλό αγώνα από νεαρή ηλικία, καταπάτησαν τις ηδονές. Ένας άλλος πάλι λέει: «Έχω ανατραφεί μέσα στον κόσμο και έχω δοκιμάσει πολλά κακά, γι' αυτό η συνήθεια με ωθεί προς τις επιθυμίες». Ας ακούσει και αυτός ότι πολλοί από τους Αγίους, αν και είχαν ζήσει βίο πιο φαύλο από τους φαύλους, στο τέλος μεταβάλλοντας τον τρόπο της ζωής τους αναδείχθηκαν άριστοι, έχοντας ευαρεστήσει τον Θεό. Διότι υπάκουσαν από τα βάθη της ψυχής τους σε Εκείνον που είπε: «Μην αγανακτείς εξαιτίας αυτών που πονηρεύονται ούτε να ζηλεύεις αυτούς που πράττουν την ανομία, διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν, και σαν τη χλωρή βλάστηση γρήγορα θα μαραθούν».

Διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξηρανθούν. Έπειτα διδάσκει την αιτία, λέγοντας ότι το τέλος τους είναι τέτοιο, όπως αυτό του χορταριού· το οποίο, αφού ανθίσει για λίγο, γρήγορα ξηραίνεται. Διότι κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα της σαν άνθος χορταριού.

«Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε». Αλλά και σαν τα χλωρά χόρτα γρήγορα θα μαραθούν· ούτε καν με τα καλλιεργούμενα χόρτα δεν είναι άξιοι να συγκριθούν. Τι αξίζει λοιπόν να ζηλεύει κανείς αυτούς, οι οποίοι, αφού άνθισαν για λίγο, αύριο ρίχνονται στη φωτιά του φούρνου, όπως δίδαξε ο Σωτήρας; «Έλπισε στον Κύριο και πράττε το αγαθό, και κατοίκησε τη γη, και θα ποιμανθείς με τον πλούτο της. Βρες την αγαλλίασή σου στον Κύριο, και θα σου δώσει όλα τα αιτήματα της καρδιάς σου». Αφού σε απέτρεψε από τον φθόνο προς τους πονηρούς με τα πρώτα του λόγια, αμέσως παράλληλα χαράσσει την ορθή και βασιλική οδό, υποδεικνύοντας ποια πρέπει να βαδίζεις. Γι' αυτό λέει: Κοίταζε ψηλά, εσύ, ατενίζοντας τον κυβερνήτη των όλων και θέτοντας σε αυτόν την ελπίδα σου· να έχεις θάρρος σαν να είσαι στερεωμένος σε μια μεγάλη άγκυρα. Και ο μεν νους σου ας έχει αυτήν την ελπίδα, με τις πράξεις σου όμως να εργάζεσαι και να πράττεις το αγαθό, σαν να σπέρνεις για τον εαυτό σου σπόρους που θα φέρουν καλή συγκομιδή καρπών. Έχοντας δε αποκτήσει αυτά τα δύο, μην αγωνιάς πλέον για τίποτα. Κατοίκησε στη γη αμέριμνα, και διάγε αυτήν την πρόσκαιρη ζωή σαν να βρίσκεσαι μέσα σε σκηνή, μένοντας εκεί μόνο για λίγο. Διότι θα ποιμανθείς σαν το καλό θρέμμα, αφού θα ποιμαίνεσαι από τον Καλό Ποιμένα.

«Και ακόμη λίγο, και δεν θα υπάρχει πλέον αμαρτωλός». Ερμηνεύει τα όσα ελέχθησαν παραπάνω, αφενός το «Διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξηρανθούν, και σαν τα χλωρά φυτά γρήγορα θα μαραθούν», διά του «Ακόμη λίγο, και δεν θα υπάρχει πλέον ο αμαρτωλός· και θα αναζητήσεις τον τόπο του και δεν θα τον βρεις»· αφετέρου δε, το «Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου», το αποδίδει σαφέστερα διά του «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη, και θα εντρυφήσουν σε πλήθος ειρήνης». Διότι το πώς θα εντρυφήσει κάποιος στον Κύριο το παρουσιάζει λέγοντας ότι κοντά Του υπάρχει πλήθος ειρήνης· και αυτό το πλήθος ειρήνης θα απολαύσουν όσοι εντρυφήσουν στον Κύριο.

«Καλύτερο είναι το λίγο για τον δίκαιο». Αυτό δεν έχει μόνο προειπωθεί, αλλά έχει εκπληρωθεί και με έργα, και καθ' όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Ο μεν δίκαιος, όταν είναι φτωχός, αρκείται στο λίγο, έχοντας διδαχθεί να λέει στην προσευχή: «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»· ο δε αμαρτωλός, αν και περιβάλλεται από πλούτο, νομίζει ότι απολαμβάνει κάποιο αγαθό. Αλλά εγώ, λέει, το γνωρίζω καλά, και το διδάσκω και σε άλλους: ότι είναι πολύ ανώτερος ο δίκαιος που λαμβάνει τον καθημερινό άρτο από τον Θεό, από τον πλούτο των αμαρτωλών. Και αν ρωτάς, μάθε την αιτία: διότι αυτός μεν που αρκείται στο λίγο έχει τον Κύριο να στηρίζει την ψυχή του, τη ζωή του και τον βίο του, και να του επαρκεί περισσότερο από κάθε πλούτο· ενώ οι βραχίονες των αμαρτωλών δεν παραμένουν ισχυροί, ούτε ο πλούτος τους είναι σταθερός. Διότι θα συντριβούν πολύ σύντομα, γινόμενοι σαν τα φύλλα της χλόης και ξεραινόμενοι σαν το χορτάρι.

Διότι θα προσφέρω στον Θεό έναν ευχαριστήριο λόγο, ιερότερο και καθαρότερο από κάθε άλογη θυσία, όχι σύμφωνα με τους μιαρούς λόγους και τις φλυαρίες εκείνου, και τις ακόμη πιο μιαρές θυσίες, των οποίων η αφθονία και η ισχύς αποτελούσαν δύναμη ασέβειας και μία, ας την ονομάσω έτσι, άσοφη σοφία· διότι και κάθε δύναμη και παιδεία αυτού του αιώνα πορεύεται μέσα στο σκότος και πέφτει μακριά από το φως της αλήθειας. Εκείνη, λοιπόν, είναι τέτοια και σε τέτοιους ανήκει, αποδίδοντας τέτοιους καρπούς, ώστε να ξηραίνεται γρήγορα σαν το χορτάρι, να μαραίνεται γρήγορα σαν τα φύλλα της χλόης, και να αφανίζεται μαζί με τους πατέρες της, οι οποίοι καταστρέφονται με πάταγο και καθίστανται πιο περίβλεπτοι για την πτώση τους παρά για την ασέβειά τους.

Ψαλμός του Δαβίδ για τον Χριστό. Διότι παντού η Γραφή ομιλεί για τον Χριστό. Σε αυτόν λοιπόν και σε όσους πιστεύουν (πίστεψαν) σε αυτόν αναφέρεται η προφητεία του ψαλμού. «Μη παραζηλώνεις». Το λέει προς τον πιστό άνθρωπο που ζει κατά Θεόν, ώστε να μην ζηλεύει τους πονηρούς ανθρώπους. «Μήτε να ζηλεύεις». Δηλαδή μην μιμείσαι εκείνους, οι οποίοι ευημερούντες (ευθυμούντες) πράττουν τα παράνομα από υπερηφάνεια. «Διότι σαν το χορτάρι». Διότι όλα τα πράγματα του βίου είναι αβέβαια και έχουν ολιγόχρονη υπόσταση, όπως η δόξα και η τιμή και ο πλούτος και όλα όσα δελεάζουν τους άφρονες ανθρώπους. «Έλπισε». Διότι από όλα τα πράγματα στον κόσμο μεγαλύτερη είναι η ελπίδα στον Θεό, και το να δείχνει κανείς χρηστότητα και αγάπη προς τον πλησίον. «Και κατασκήνωσε». Σε ποια γη; Οπωσδήποτε σε αυτήν για την οποία έχει λεχθεί: Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου σε γη ζώντων. Υπόμεινε τον Κύριο. Πρέπει λοιπόν με τον νου να ατενίζουμε πάντοτε προς εκείνη τη γη και να πράττουμε όσα αρμόζουν σε αυτήν, ώστε να ποιμανθούμε σε αυτήν, δηλαδή να χαρούμε. «Κατατρύφησον». Το λέει προς τον πιστό άνθρωπο και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Διότι είναι γεγραμμένο: ζητείτε και θα λάβετε. «Αποκάλυψε». Δηλαδή μην πράττεις τίποτα από όσα οφείλεις να κρύψεις από τον Θεό, από τον οποίο ποτέ δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κάτι, αλλά κάθε οδός του πιστού ας έχει παρρησία. «Και έλπισε». Διότι σε Αυτόν πρέπει να παραχωρούμε κάθε μέριμνα· επειδή δεν θα εγκαταλείψει όσους Τον φοβούνται.

δʹ. Διότι τέτοια είναι η δύναμη αυτής της συμφοράς· αυτόν που ήταν λαμπρός και περιφανής, τον έκανε να φαίνεται τώρα πιο ευτελής από όλους. Και αν εισέλθει κάποιος πλούσιος, αποκομίζει μεγάλα οφέλη. Διότι βλέποντας να έχει κατακρημνιστεί από τέτοια κορυφή αυτός που συγκλόνιζε ολόκληρη την οικουμένη, και να έχει συρρικνωθεί, και να έχει γίνει πιο δειλός από λαγό και από βάτραχο, και να είναι προσηλωμένος σε αυτόν τον κίονα χωρίς δεσμά, και αντί για αλυσίδα να περισφίγγεται από τον φόβο, να φοβάται και να τρέμει, καταστέλλει την έπαρσή του, ταπεινώνει την αλαζονεία του, και αφού φιλοσοφήσει όσα πρέπει να φιλοσοφεί κανείς για τα ανθρώπινα, αναχωρεί, μαθαίνοντας μέσα από τα ίδια τα γεγονότα εκείνα που με λόγια διδάσκουν οι Γραφές: ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού· και ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος έπεσε»· όπως το «Σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά βλαστάρια γρήγορα θα μαραθούν»· ότι «Σαν τον καπνό είναι οι ημέρες του», και όλα τα παρόμοια. Από την άλλη, ο φτωχός εισερχόμενος και αντικρίζοντας αυτό το θέαμα, δεν υποτιμά τον εαυτό του ούτε θλίβεται για τη φτώχεια του· απεναντίας, νιώθει ευγνωμοσύνη για τη φτώχεια, επειδή του έγινε ασφαλές καταφύγιο και λιμάνι ακύμαντο και τείχος απόρθητο· και πολλές φορές, βλέποντας αυτά, θα προτιμούσε να μείνει στην κατάσταση που βρίσκεται, παρά, αφού λάβει για λίγο τα αγαθά όλων, αργότερα να κινδυνεύει ακόμη και για το ίδιο του το αίμα.

Διότι βεβαίως δεν πρόκειται να λεχθούν αυτά κατά την ημέρα εκείνη, όταν αμφότεροι θα εμφανιστούν γυμνοί, και εκείνοι που έπεσαν θύματα αρπαγής και εκείνοι που άρπαξαν· ή μάλλον, δεν θα είναι το ίδιο γυμνοί. Διότι ως προς τα χρήματα καθένας από τους δύο θα είναι εξίσου γυμνός, ο δεύτερος όμως θα είναι επιπλέον βεβαρημένος από τα εγκλήματα που προήλθαν εξαιτίας αυτών. Τι θα κάνουμε λοιπόν κατά την ημέρα εκείνη, όταν μπροστά στο φοβερό βήμα, εκείνος που αδικήθηκε και έχασε όλα του τα υπάρχοντα θα οδηγηθεί στο μέσον, ενώ εσύ δεν θα έχεις κανέναν συνήγορο; Τι θα πεις προς τον Δικαστή; Διότι τώρα ίσως μπορέσεις να διαφθείρεις το δικαστήριο των ανθρώπων, εκείνο όμως τότε όχι πλέον· ή μάλλον, ούτε καν τώρα· διότι και τώρα είναι παρόν εκείνο το δικαστήριο. Διότι ο Θεός βλέπει τα τεκταινόμενα και βρίσκεται εγγύς στους αδικούμενους, ακόμη και χωρίς να κληθεί. Διότι εκείνος που υπέστη το κακό, έστω και αν ο ίδιος είναι ανάξιος να τύχει κάποιας δικαίωσης, εντούτοις, επειδή στον Θεό δεν αρέσουν τα όσα γίνονται, έχει οπωσδήποτε Εκείνον που θα τον υπερασπιστεί. Πώς λοιπόν, λέει κάποιος, ο τάδε ευημερεί αν και είναι πονηρός; Αλλά όχι μέχρι τέλους. Άκουσε τι λέει ο προφήτης: «Μη φθονείς εκείνους που πράττουν την πονηρία, διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξηρανθούν». Διότι πού βρίσκεται, πες μου, μετά την αναχώρησή του από αυτόν τον κόσμο, αυτός που άρπαξε τα ξένα; Πού είναι οι λαμπρές ελπίδες; Πού το σεβαστό όνομα; Δεν παρήλθαν τα πάντα; Δεν είναι όλα τα δικά του ένα όνειρο και μια σκιά; Αυτό να αναμένεις και για καθέναν από αυτούς τους ανθρώπους, και για αυτόν που ζει τώρα και για εκείνον που θα ακολουθήσει.

Ακόμη κι αν έχεις διάδημα στο κεφάλι σου και υψηλοφρονείς, θα μάθεις ότι «δεν σώζεται ο βασιλιάς εξαιτίας της πολλής του δύναμης, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί από το πλήθος της ισχύος του»· και έτσι θα μπορέσεις να μετριάσεις το φρόνημά σου. Εάν είσαι πλούσιος και ένδοξος, θα ακούσεις πάλι τον Ψαλμωδό να λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που στηρίζονται στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους»· και ότι «οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· και, «δεν θα κατέλθει μαζί του η δόξα του»· και έτσι δεν θα θεωρήσεις τίποτε από τα επίγεια ως σπουδαίο. Διότι, όταν το πιο λαμπρό από όλα, η δόξα και η εξουσία, είναι τόσο ευτελές, τι άλλο από τα επίγεια θα μπορούσε να είναι άξιο λόγου; Μήπως όμως περιήλθες σε αθυμία; Άκουσέ τον να λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω». Μήπως πάλι βλέπεις ανθρώπους να ευημερούν χωρίς να το αξίζουν; Πες: «Μη ζηλεύεις τους πονηρούς, διότι σαν το χορτάρι θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά χόρτα γρήγορα θα πέσουν».

Πες: Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω. Αλλά μήπως βλέπεις ανθρώπους να ευημερούν χωρίς να το αξίζουν; Άκουσε εκείνον που λέει ότι, σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά φυτά γρήγορα θα μαραθούν.

Ο πονηρός είναι συνώνυμος και σύντροφος του διαβόλου. Γι' αυτό και ο Κύριος μας δίδαξε να τον ονομάζουμε έτσι, λέγοντας: Ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό. Ας απομακρυνθούμε από τον γκρεμό της υποκρισίας και από τον λάκκο της υπουλότητας, ακούγοντας αυτόν που λέει ότι όσοι πράττουν πονηρά θα εξολοθρευτούν και σαν το χλωρό χορτάρι γρήγορα θα μαραθούν. Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι είναι βοσκή των δαιμόνων. Όπως ο Θεός ονομάζεται αγάπη, έτσι ονομάζεται και ευθύτητα. Γι' αυτό ο σοφός λέει στα Άσματα προς την καθαρή καρδιά: Η ευθύτητα σε αγάπησε. Και πάλι ο πατέρας του λέει: Χρηστός και ευθύς είναι ο Κύριος.

Και σιωπώντας από εδώ βγάζει φωνή, προτρέποντας τους πάντες και λέγοντας: Μην κάνετε τέτοια, για να μην πάθετε τέτοια. Και αναδείχθηκε διδάσκαλος, σιωπώντας, μέσω της συμφοράς του. Και το θυσιαστήριο εκπέμπει μεγάλη λάμψη. Τώρα μάλιστα είναι φοβερό, διότι κρατάει τον λέοντα δεμένο. Και σε μια βασιλική εικόνα θα αποτελούσε μεγάλο στολίδι· όχι μόνο όταν ο βασιλιάς κάθεται στον θρόνο ντυμένος με την πορφύρα και φέροντας μόνο διάδημα, αλλά και εάν κάτω από τα βασιλικά του πόδια κείτονται βάρβαροι, δεμένοι πισθάγκωνα, και σκύβουν τα κεφάλια τους. Και όλοι εσείς συντρέξατε εδώ, για να δείτε την ανθρώπινη φύση να ελέγχεται. Διότι, βλέποντας αυτόν να έχει κατακρημνιστεί από τόσο μεγάλη κορυφή, αυτόν που συγκλόνιζε σχεδόν ολόκληρη την οικουμένη να έχει συρρικνωθεί, και να έχει γίνει πιο δειλός από λαγό και από βάτραχο, και χωρίς δεσμά να είναι προσηλωμένος σε τούτον τον κίονα, και αντί για αλυσίδα να περισφίγγεται από τον φόβο, και να είναι κατατρομαγμένος και να τρέμει, καταστέλλετε την έξαψη και ταπεινώνετε την οίηση, αναλογιζόμενοι φιλοσοφικά ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε», ότι «Σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά φυτά γρήγορα θα μαραθούν»· ότι «Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα, και σαν καπνός είναι οι ημέρες του». Ταράζεται ο άνθρωπος, και στο τέλος χάνεται.

Ψαλμός 36. Του Δαβίδ. «Μην παραζηλώνεις», μη μιμηθείς, μην ομοιωθείς με «εκείνους που πράττουν την πονηρία, ούτε να ζηλεύεις αυτούς που εργάζονται την ανομία», και αν όχι για κάτι άλλο, έστω αναλογιζόμενος την καταστροφή τους, απόφευγε τη μίμησή τους. «Διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν και σαν τα φύλλα της χλόης γρήγορα θα πέσουν».

Ώστε και αυτός που έσπειρε έξι αρτάβες, σύμφωνα με τη θεία Γραφή, δεν μπόρεσε να παραγάγει ούτε τρία μέτρα· και τα δέντρα των πεδιάδων, ίσως και των ορέων τα καρποφόρα, βγάζουν καρπούς μικρούς και συνάμα άχρηστους, και τα βάρβαρα έθνη συχνά εξοπλίζονται εναντίον μας, και στους πολέμους ηττώμαστε και δεν μπορούμε να αντισταθούμε. Γι' αυτό και σαν χόρτο και σαν λάχανο κατέκοψαν τους δικούς μας οι βάρβαροι στον τόπο που ονομάζεται Χολέτρι, κοντά στο χωριό Δίκωμο, μεταξύ Λευκωσίας και Κερύνειας, πριν από λίγα χρόνια, ελεεινά και άθλια, αλίμονο. Και αφού έπιασαν αιχμαλώτους τον ηγεμόνα της χώρας και κάποιον αρχιερέα καθώς και πάρα πολλούς άλλους, και συγκέντρωσαν τα λάφυρα της χώρας με απόλυτη άνεση, επέστρεψαν αμέσως στη δική τους χώρα, για να φάνε τους καρπούς και τα τρόφιμά μας, και εγκατέλειψαν τη γη και τη χώρα μας, όπως προαναφέρθηκε, έρημη.

Ας μην προετοιμάζουμε, λοιπόν, και εμείς, αγαπητοί, να έρθει ο μελλοντικός καιρός τόσο πικρός και φοβερός για τον εαυτό μας, ούτε να κάνουμε τον καιρό της λυτρώσεως καιρό κατακρίσεως, ούτε να ετοιμάσουμε την ημέρα της αναστάσεως ως ημέρα καταπτώσεως. Διότι ο Θεός καθόρισε τη μελλοντική ημέρα ως ημέρα αναστάσεως και αγαλλιάσεως, και όχι θλίψεως ή απογνώσεως. Σε όσους όμως προτιμήθηκε η παράβαση των εντολών αντί για την τήρησή τους, και ο έρωτας προς το θείο έσβησε εξαιτίας του μίσους μεταξύ τους, αυτοί μετέτρεψαν τον καιρό της απολαύσεως σε καιρό κολάσεως για τους ίδιους, και βρίσκουν την ανάσταση ως έσχατη πτώση, και όχι ως ανάσταση. Σε τέτοια μεγάλα κακά υποκύπτουν όσοι καταφρονούν τα προστάγματα του Κυρίου και μεριμνούν μόνο για τα δικά τους θελήματα, εκείνοι που παραδόθηκαν στη λήθη των καλών έργων, ενώ με τις πράξεις τους διατηρούν αλησμόνητη τη μνήμη των παραπτωμάτων. Τους τρόπους και τις πράξεις αυτών οφείλουμε να αποφεύγουμε με κάθε δύναμη, και να μην ζηλεύουμε τον τρόπο της ζωής τους, ακόμη κι αν σε κάποιους από αυτούς χαμογελά η ευημερία του βίου. Διότι να μην παραζηλεύεις αυτούς που πονηρεύονται, ούτε να φθονείς εκείνους που πράττουν την ανομία· επειδή σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν και σαν τα φύλλα της χλόης γρήγορα θα μαραθούν.

Αλίμονο σε μένα τον άθλιο! Πού κληθήκαμε και τι πράττουμε! Από την ακαθαρσία, δήθεν, προς την καθαρότητα, και γινόμαστε πιο ακάθαρτοι από την προηγούμενη ζωή μας. Από τη φαυλότητα στην οσιότητα, και καθιστάμεθα πιο ανόσιοι και από τον κόσμο. Γίναμε αντικείμενο εμπαιγμού και χλευασμού για όσους βρίσκονται γύρω μας, αιτία βλασφημίας προς τον Θεό για όσους ακούν, όνειδος και περίγελος για όσους μας γνωρίζουν. Και αλίμονο που γεννηθήκαμε, διότι σε λίγο ο Κύριος θα ζητήσει λόγο για όλα αυτά, και, καθώς δεν φροντίσαμε να Τον έχουμε σε επίγνωση, θα μας απορρίψει από τη μερίδα των αγίων και θα μας παραδώσει στο ατελεύτητο πυρ. Αλλά ελάτε, εσείς που ακόμη διασώζεστε, τέκνα και αδελφοί, ας φυλάξουμε την παραγγελία των αγίων, τη νουθεσία των πατέρων. Ας τηρήσουμε τις καρδιές μας άμωμες και ανένοχες. Ας μην αγανακτούμε με όσους πράττουν πονηρά, ούτε να ζηλεύουμε αυτούς που εργάζονται την ανομία, διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν και σαν τη χλωρή βλάστηση γρήγορα θα μαραθούν.

Πριν από δύο ημέρες ήρθαν εδώ λαϊκοί για να μας επισκεφθούν. Και επειδή σας είδαν να κάθεστε με ομοψυχία και με τα χέρια να καθαρίζετε κρεμμύδια, ενώ με το στόμα να μελετάτε δαβιτικούς ύμνους, δόξασαν τον Θεό, ευχαρίστησαν και ωφελήθηκαν. Έτσι, λοιπόν, εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Ιδού, λοιπόν, δοξάσατε τον Θεό με το σώμα σας και με το πνεύμα σας, ως προς αυτό το ζήτημα. Αλλά μακάρι να συνεχίσετε να Τον δοξάζετε πάντοτε, πολιτευόμενοι με κάθε τρόπο θεοπρεπώς. Και επειδή, ως επί το πλείστον, εμείς οι άνθρωποι παρακινούμαστε από ζήλο για όσα πρέπει να πράξουμε: «Μην παρασύρεσαι από ζήλο», λέει, «για τους πονηρούς, ούτε να ζηλεύεις αυτούς που πράττουν την ανομία, διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν και σαν τα χλωρά βότανα γρήγορα θα μαραθούν»· αντίθετα, να έχεις ζήλο για όσους πράττουν το αγαθό και δείχνουν καλοσύνη. Έτσι, άλλωστε, και στον παρόντα βίο, όσοι καταπιάνονται με κάποια τέχνη, δεν επιδιώκουν να κανονίζουν το τεχνικό τους έργο με βάση τους χειρότερους, αλλά με βάση τους καλύτερους. Για παράδειγμα, ο ξυλουργός μαθαίνει από αυτόν που ξυλουργεί με τέχνη, και ο ζωγράφος από αυτόν που ζωγραφίζει με επιστημοσύνη. Και, με απλά λόγια, κανείς δεν επιλέγει να μιμείται τους άπειρους και τους αμύητους, αλλά τους πεπειραμένους και τους μυημένους.