Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:21

Πονηρός καιρός είναι ο καιρός της οργής εναντίον των ασεβών, κατά τον οποίο οι μεν θα δοκιμάσουν τη δικαιοκρισία του Θεού, ενώ οι δε θα λάβουν δόξα και τιμή, και αφθαρσία, και αιώνια ζωή. Ο αμαρτωλός δανείζεται και δεν εξοφλεί. Δεν ανταποδίδει, λέει, ο αμαρτωλός ευχαριστία για όσα ευεργετείται από τον Θεό. Ο δίκαιος όμως ελεεί και δίνει. Ανταποδίδει, λέει, οικτιρμούς, μιμούμενος τον δικό του Δεσπότη.

Συγκρίνονται, λοιπόν, με τον καπνό, επειδή, όπως ακριβώς όταν σβήσει η φωτιά εξαφανίζεται ο καπνός, έτσι και όταν πεθάνουν οι αμαρτωλοί, κάθε δόξα γύρω από αυτούς χάνεται. <Δανείζεται ο αμαρτωλός και δεν θα ξεπληρώσει, ενώ ο δίκαιος σπλαγχνίζεται και δίνει.> (A f. 197 b. B f. 129) Δεν ανταποδίδει, λέει, ο αμαρτωλός ευγνωμοσύνη για όσα έχει ευεργετηθεί από τον Θεό· αλλά ακόμη κι αν δεχθεί ευεργεσία από κάποιους, δεν θα γίνει καλύτερος· ούτε βέβαια μέσα από όσα του έχουν συμβεί διδάσκεται την οδό της ευσπλαχνίας· ούτε ανέχεται να ανταμείψει ισάξια εκείνους που τον ωφέλησαν· αντίθετα, σαν κάποιος κλέπτης θεωρεί εύρημα [al cod. εὕρεμα] αυτό που του δόθηκε, και αποβλέποντας μόνο στο κέρδος, θεωρεί καύχημά του να αναλώσει στις λύπες εκείνον που του δάνεισε.

Ο καπνός είναι σημάδι φωτιάς που έχει σβήσει· γι' αυτό και αυτούς, οι οποίοι για ένα διάστημα φλόγισαν σαν φωτιά και έπειτα έσβησαν, τους αναφέρει ομοίως στο παράδειγμα. Δανείζεται ο αμαρτωλός, και δεν θα ξεπληρώσει· ο δε δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει. Ενώ δεν κατέχει τίποτα, δανειζόμενος συχνά από τον δίκαιο ωφέλιμους και σωτήριους λόγους, ή λαμβάνοντας ευεργεσίες από τον Θεό, δεν ξεπληρώνει την οφειλή. Διότι οφείλει αυτός που ωφελήθηκε, να επιδείξει έργα και πράξεις αντάξιες εκείνων που έλαβε. Αυτός όμως δεν ξεπληρώνει, αλλά παραμένει άκαρπος από τα έργα της δικαιοσύνης. Ο δε δίκαιος, πλουτώντας με τον κατά Θεόν πλούτο, σπλαχνίζεται και παρέχει σε όσους έχουν ανάγκη. Αλλά και όσοι ευλογούν τον δίκαιο θα γίνουν συγκληρονόμοι του. Διότι την ανώτερη κληρονομιά την οποία υποσχέθηκε στους δικαίους ο λόγος, την ίδια ακριβώς υπόσχεται και σε εκείνους που ευλογούν τον δίκαιο, σύμφωνα με τον χρησμό προς τον Αβραάμ που λέει: «Και θα ευλογήσω αυτούς που σε ευλογούν». Το δε «Και όσοι τον καταρώνται θα εξολοθρευτούν», είναι όμοιο με αυτό που ειπώθηκε προς τον Αβραάμ: «Και αυτούς που σε καταρώνται θα τους καταραστώ». Διότι, όπως ακριβώς αυτός που πετάει μια πέτρα ψηλά την πετάει στο ίδιο του το κεφάλι, έτσι και αυτός που ρίχνει κατάρες στον δίκαιο, επειδή η κατάρα δεν μπορεί να σταθεί εναντίον του, θα τη δεχθεί να επιστρέφει στον ίδιο του τον εαυτό.

«Δανείζεται»: Ο διάβολος· διότι παίρνει αυτά που ανήκουν στον Χριστό, δελεάζοντας τον άνθρωπο και αφαιρώντας τον πλούτο του που είναι αφιερωμένος στον Θεό, και δεν του επιτρέπει πλέον να ανανήψει και να δείξει νήψη προς μετάνοια. Αυτό κάνουν και οι υπερήφανοι και αλαζόνες άνθρωποι, οι οποίοι παίρνουν τα ξένα και δεν τα επιστρέφουν. «Ο δε δίκαιος»: Ο Χριστός ως εύσπλαχνος· μαζί με το να παρέχει τη ζωή στον άνθρωπο, δίνει και τον μισθό στους πιστούς. «Διότι οι ευλογούντες»: Αυτοί που υπομένουν και θεραπεύουν (υπηρετούν) τον Θεό διά της προσευχής απολαμβάνουν τον παράδεισο. «Οι δε καταρώμενοι»: Αυτοί που βλασφημούν, όπως οι Ιουδαίοι, οι Εθνικοί και τα τέκνα των αιρετικών· αυτοί εξολοθρεύονται. «Παρά Κυρίου»: Του Ανθρώπου, του Χριστού (του Κυρίου), ο οποίος διασώζει το ανθρώπινο αξίωμα και κατευθύνει την οδό κάθε δικαίου. «Και την οδό»: Την οδό του Χριστού ως αληθινού ανθρώπου, την οποία διήλθε επί γης σύμφωνα με το θέλημα του Πατρός. «Όταν πέσει»: Ο Πέτρος έπεσε μεν με την άρνηση, αλλά δεν συνετρίβη ως προς την πίστη, παρά παρέμεινε υγιής. «Διότι ο Κύριος»: Όταν ο Χριστός (ο Κύριος) κοίταξε τον Πέτρο, υπενθυμίζοντάς του, τον ενδυνάμωσε. «Νεότερος έγινα»: Και αυτό το λέει ο Χριστός· εγώ, λέει, και κατά τη συντέλεια του αιώνος σαρκώθηκα, εγώ και προ των αιώνων ήμουν (είμαι) και δεν είδα τον δίκαιο εγκαταλελειμμένο, δηλαδή δεν παρέβλεψα τον Αδάμ, αλλά τον σήκωσα και τον ελέησα.

Θα σταθείς έξω, και αυτός ο άνθρωπος, του οποίου είσαι δανειστής, θα σου φέρει έξω το ενέχυρο. Εάν δε ο άνθρωπος πεινά, δεν θα κοιμηθείς κρατώντας το ενέχυρό του. Θα του επιστρέψεις το ενέχυρο κατά τη δύση του ηλίου, και θα κοιμηθεί με το ένδυμά του, και θα σε ευλογήσει, και αυτό θα σου υπολογιστεί ως ελεημοσύνη ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου.» «Δανείζεται ο αμαρτωλός και δεν εξοφλεί· ενώ ο δίκαιος σπλαγχνίζεται και δίνει.» «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαγχνίζεται και δανείζει.» «Ο δίκαιος σπλαγχνίζεται και δανείζει.» «Εκείνος που αυξάνει τον πλούτο του με τόκο και πλεονασμό, τον συγκεντρώνει για αυτόν που ελεεί τους φτωχούς.» «Όταν συναντηθούν ο δανειστής και ο οφειλέτης, ο Κύριος επιβλέπει και τους δύο.» «Ας μην είναι το χέρι σου απλωμένο για να λαμβάνει, και συσπασμένο όταν πρόκειται να δώσει.» «Μη δανείζεις σε άνθρωπο ισχυρότερό σου· και αν δανείσεις, να θεωρείς ότι τα έχεις χάσει.» «Δάνεισε στον πλησίον σου στον καιρό της ανάγκης του.

ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί ελεημοσύνης και ευποιίας προς τους φτωχούς. «Δεν πρόκειται να λείψει ο στερημένος από τη γη. Γι' αυτό εγώ σε προστάζω να εφαρμόζεις αυτόν τον λόγο, λέγοντας: Να ανοίγεις διάπλατα τα χέρια σου στον αδελφό σου, στον φτωχό και σε αυτόν που έχει ανάγκη.» —«Δεν θα τραβήξεις πίσω το χέρι σου μπροστά στον αδελφό σου.» «Εγώ σε προστάζω να αγαπάς τον προσήλυτο, να του δίνεις ψωμί και ένδυμα.» «Η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν. Οι αδύναμοι, όποια ανάγκη κι αν είχαν, δεν έμειναν ανικανοποίητοι· και δεν άφησα τα μάτια της χήρας να μαραζώσουν. Μήπως έφαγα μόνος το ψωμί μου και δεν το μοιράστηκα με το ορφανό; Μήπως παρέβλεψα τον γυμνό να χάνεται και δεν τον έντυσα; Ή μήπως δεν με ευλόγησαν οι αδύναμοι, και δεν ζεστάθηκαν οι ώμοι τους από το μαλλί των προβάτων μου; Εγώ ήμουν μάτι για τους τυφλούς και πόδι για τους κουτσούς· εγώ ήμουν Πατέρας των αδύναμων.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει.» «Μακάριος αυτός που κατανοεί τον φτωχό και τον πένητα.» «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει· σκόρπισε, έδωσε», και τα λοιπά. «Η ελεημοσύνη και η πίστη ας μη σου λείψουν· δέσε τες γύρω από τον λαιμό σου, και θα βρεις χάρη.»

«Καλύτερη» είναι η μικρή μερίδα των δικαίων, «παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών». Διότι ο πλούτος των αμαρτωλών αποτελεί ύλη για καύση, αφού «ούτε οι θησαυροί θα ωφελήσουν τους ανόμους». «Επειδή οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν», εφόσον δεν διαθέτουν το ακαταμάχητο όπλο της δικαιοσύνης, ενώ «τους δικαίους τους υποστηρίζει ο Κύριος» χάρη στο ακλόνητο και ισχυρό όπλο της δικαιοσύνης. «Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς» των δικαίων, των «αμώμων» και καθαρών, γι' αυτό «η κληρονομιά τους θα παραμείνει εις τον αιώνα. Δεν θα καταντροπιαστούν σε καιρό πονηρό και σε ημέρα πείνας θα χορτάσουν», δηλαδή επειδή έχουν ως πλούτο τους τον Θεό «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν». «Διότι οι αμαρτωλοί μεν θα χαθούν, οι δε εχθροί του Κυρίου, αμέσως μόλις δοξαστούν και υψωθούν θα εξαλειφθούν, χάθηκαν σαν τον καπνό». Και το βλέπουμε αυτό να συμβαίνει στην πράξη χιλιάδες φορές στον παρόντα βίο· και στον βαθμό που κάποιος μεγαλύνεται και δοξάζεται πέρα από την αξία του, αφανίζεται «σαν τον καπνό». «Δανείζεται ο αμαρτωλός και δεν θα ξεπληρώσει», για να επιβαρύνει τάχα ακόμη περισσότερο το φορτίο της αμαρτίας, προσθέτοντας και το φορτίο του δανείου, «ενώ ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει».