Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:24

Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί. Ακόμη και αν, λέει, συμβεί να παραπατήσει ελαφρώς ο δίκαιος, δεν θα βλαφθεί, έχοντας τον Θεό να τον στηρίζει. Ούτε τους απογόνους του να ζητούν άρτους. Εννοεί τους νοητούς, οι οποίοι είναι οι θείοι λόγοι.

Τα έθνη λοιπόν ευλογούν τον Χριστό, γι' αυτό και κληρονομούν τη βασιλεία· οι Ιουδαίοι όμως που τον βλασφημούν, στο τέλος αφανίζονται και εξολοθρεύονται. <Και την οδό του θα θελήσει.> (A f. 198 b, B f. 130) Είναι ίσως προτιμότερο να νοήσουμε ότι ο Κύριος θα θελήσει την οδό του ανθρώπου, δηλαδή θα την κάνει θελητή και θα την αποδεχθεί. Διότι, όπως θεωρεί ανεπιθύμητες τις οδούς των παρανόμων, έτσι καθιστά θελητές τις οδούς εκείνων που έχουν επιλέξει να αγαθοεργούν. Και ό,τι αρέσει στον Θεό, αυτό βεβαίως είναι οπωσδήποτε και εξαίρετο και γεμάτο από κάθε έπαινο· διότι ο Θεός δεν θα ήθελε κάτι που δεν είναι έτσι. <Όταν πέσει δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του.> (A f. 198 b, B f. 130) Ακόμη και αν συμβεί, λέει, να παραστρατήσει λίγο ο δίκαιος, δεν θα αδικηθεί· αλλά, σαν γενναιότατος αθλητής που πιέστηκε και υποχώρησε για λίγο, αμέσως θα αναλάβει τις δυνάμεις του. Γιατί; Επειδή έχει τον Θεό να τον στηρίζει· διότι αυτό πάντοτε παραχωρεί ο Θεός στους δικαίους, απονέμοντας το έλεος στις ανθρώπινες μικροψυχίες. «Διότι επτά φορές», λέει, «θα πέσει ο δίκαιος και θα αναστηθεί»· διότι πρέπει να αναδύονται σαν μέσα από τα κύματα εκείνοι που κάποτε υπέμειναν τη διαβολική πλεονεξία και έσφαλαν σε κάτι μικρό.

Από τον Κύριο κατευθύνονται τα βήματα του ανθρώπου. Εκτός από τα όσα έχουν ειπωθεί, στον άνθρωπο του Θεού ισχύουν και τα εξής: ο Θεός εξομαλύνει τις οδούς του, ώστε ο βίος του να κυλά ομαλά και να ασκεί την ευσέβεια ανεμπόδιστα, χωρίς κανείς να τον υποσκελίζει, χάρη σε Εκείνον που κατευθύνει τα βήματά του, και την οδό του θα την επιδοκιμάσει, καθιστώντας την άξια αποδοχής· ώστε να λέγεται: «Και την οδό αυτού θα θελήσει». Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του. Εάν όμως συμβεί κάποτε να παραπατήσει και να πέσει, και ευρισκόμενος σε πειρασμό ολισθήσει, και λυγίζοντας υποπέσει σε κάποιο αμάρτημα, εντούτοις δεν θα συντριβεί· αλλά, όπως ένας γενναίος αθλητής που δέχθηκε ισχυρή πίεση και υποχώρησε για λίγο, αμέσως θα ανακτήσει τις δυνάμεις του.

Γνωρίζετε τις ημιόνους που αφηνίασαν, και τη βίαιη παράσυρση του οχήματος, και εκείνη την απευκταία ανατροπή, και το αφύσικο σύρσιμο, και τα οδυνηρά συντρίμματα, και το σκάνδαλο που προκλήθηκε εξαιτίας αυτών στους απίστους, εάν δηλαδή έτσι παραδίδονται στις δοκιμασίες οι δίκαιοι, αλλά και την ταχεία διόρθωση της απιστίας τους. Διότι, ενώ είχαν συντριβεί και κατακοπεί πάνω της τα πάντα, και οστά και μέλη, και τα αφανή και τα φαινόμενα, δεν ανέχθηκε κανέναν άλλον ιατρό παρά μόνο Εκείνον που την παρέδωσε στη δοκιμασία· αφενός επειδή αισθανόταν αιδώ για τα βλέμματα και τα χέρια των ανδρών (διότι τη σεμνότητά της τη διέσωσε ακόμη και μέσα στα παθήματά της) και αφετέρου επειδή ζητούσε τη δικαίωση από Εκείνον που παραχώρησε να τα πάθει αυτά, δεν έτυχε της σωτηρίας από κανέναν άλλον παρά μόνο από Εκείνον. Έτσι, δεν συγκλονίστηκαν τόσο οι άνθρωποι από το πάθημά της, όσο εξεπλάγησαν από το παράδοξο της θεραπείας της, και για τον λόγο αυτό φάνηκε ότι η τραγωδία συνέβη προκειμένου να δοξαστεί μέσα από τις δοκιμασίες. Αφού έπαθε μεν ως άνθρωπος, θεραπεύθηκε δε με τρόπο υπεράνθρωπο, παρέδωσε μια διήγηση στις μεταγενέστερες γενιές, η οποία αποτελεί μέγιστη απόδειξη της πίστεως μέσα στα παθήματα και της καρτερίας απέναντι στα δεινά, και ακόμη μεγαλύτερη απόδειξη της φιλανθρωπίας του Θεού προς τους ανθρώπους αυτούς. Διότι, στο ορθώς ειπωμένο για τον δίκαιο: «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί», προστέθηκε κάτι το καινότερο: ότι ακόμη κι αν συντριβεί, τάχιστα θα ανορθωθεί και θα δοξαστεί.

Εάν, λοιπόν, η αίρεση διαβεβαιώνει ότι όσα δεν ανήκει σε κανέναν άλλον να πράξει παρά μόνον στον Θεό, αυτά ενεργούνται με τη δύναμη του Πνεύματος, τότε έχουμε ακόμη και από τους εχθρούς τη μαρτυρία υπέρ αυτών για τα οποία αγωνιζόμαστε. Πώς ο προφήτης ζητά τη θεραπεία από τον Θεό λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου»; Προς τον Θεό λέει ο Ησαΐας ότι «Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς», και η προφητεία μαρτυρεί ότι η επιστροφή των πλανωμένων είναι έργο του Θεού: «Διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «στην άνυδρη έρημο», και προσθέτει ότι «Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας»· καθώς και το «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών». Ομοίως, και η παρηγοριά των θλιβομένων ανάγεται στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε θλίψη μας». Και ο προφήτης, εκ μέρους του Θεού, λέει: «Στη θλίψη με επικαλέστηκες και σε ελευθέρωσα». Η δε ανόρθωση εκείνων που κλονίζονται ανάγεται με μυρίους τρόπους από την Αγία Γραφή στη δύναμη του Θεού: «Σπρώχτηκα δυνατά για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε», και «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του», και «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους».

«Δανείζεται»: Ο διάβολος· διότι παίρνει αυτά που ανήκουν στον Χριστό, δελεάζοντας τον άνθρωπο και αφαιρώντας τον πλούτο του που είναι αφιερωμένος στον Θεό, και δεν του επιτρέπει πλέον να ανανήψει και να δείξει νήψη προς μετάνοια. Αυτό κάνουν και οι υπερήφανοι και αλαζόνες άνθρωποι, οι οποίοι παίρνουν τα ξένα και δεν τα επιστρέφουν. «Ο δε δίκαιος»: Ο Χριστός ως εύσπλαχνος· μαζί με το να παρέχει τη ζωή στον άνθρωπο, δίνει και τον μισθό στους πιστούς. «Διότι οι ευλογούντες»: Αυτοί που υπομένουν και θεραπεύουν (υπηρετούν) τον Θεό διά της προσευχής απολαμβάνουν τον παράδεισο. «Οι δε καταρώμενοι»: Αυτοί που βλασφημούν, όπως οι Ιουδαίοι, οι Εθνικοί και τα τέκνα των αιρετικών· αυτοί εξολοθρεύονται. «Παρά Κυρίου»: Του Ανθρώπου, του Χριστού (του Κυρίου), ο οποίος διασώζει το ανθρώπινο αξίωμα και κατευθύνει την οδό κάθε δικαίου. «Και την οδό»: Την οδό του Χριστού ως αληθινού ανθρώπου, την οποία διήλθε επί γης σύμφωνα με το θέλημα του Πατρός. «Όταν πέσει»: Ο Πέτρος έπεσε μεν με την άρνηση, αλλά δεν συνετρίβη ως προς την πίστη, παρά παρέμεινε υγιής. «Διότι ο Κύριος»: Όταν ο Χριστός (ο Κύριος) κοίταξε τον Πέτρο, υπενθυμίζοντάς του, τον ενδυνάμωσε. «Νεότερος έγινα»: Και αυτό το λέει ο Χριστός· εγώ, λέει, και κατά τη συντέλεια του αιώνος σαρκώθηκα, εγώ και προ των αιώνων ήμουν (είμαι) και δεν είδα τον δίκαιο εγκαταλελειμμένο, δηλαδή δεν παρέβλεψα τον Αδάμ, αλλά τον σήκωσα και τον ελέησα.

«Ωθήθηκα βίαια για να πέσω, και ο Κύριος με βοήθησε». Άραγε λοιπόν, αυτός που έπεσε χάθηκε παντελώς; Ουδαμώς. Υπάρχει και για αυτόν παρηγοριά. «Όταν πέσει», λέει, «δεν θα κατακρημνιστεί». Ποια είναι η αιτία; Το ότι «ο Κύριος στηρίζει το χέρι του». Διότι είναι δυνατόν και να πέσει κανείς ήπια, και να μην κατακρημνιστεί με μεγάλη σφοδρότητα μέσα στην ηδονή. Άραγε λοιπόν, εκείνοι που κατακρημνίστηκαν, χάθηκαν; Ας δούμε και στο σημείο αυτό τη φιλανθρωπία του Δεσπότη. «Ο Κύριος υποστηρίζει όλους εκείνους που καταπίπτουν, και ανορθώνει όλους τους κατακρημνισμένους». Μου φαίνεται ότι αυτά τα υποδεικνύει ορθώς η ψαλμωδία, και δεν μας οδήγησε στην απελπισία όσον αφορά τη μετάνοια. Διότι, ομιλώντας για τον Θεό, λέει: «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος». Μην περιφρονήσεις τη λέξη αυτή· διότι η δικαιοσύνη είναι εκείνη που διανέμει ισότιμα σύμφωνα με την αξία του καθενός.

Εκείνος, παρότι οφειλέτης, δεν θέλει να αποδώσει τα οφειλόμενα, ενώ τούτος, παρότι δεν οφείλει, αποδίδει. «Όσοι τον ευλογούν», δηλαδή τον δίκαιο, όσοι τον επαινούν ως εραστές του καλού, «θα κληρονομήσουν τη γη, ενώ όσοι τον καταρώνται», ως χαιρέκακοι συνεπώς, «θα εξολοθρευθούν. Από τον Κύριο κατευθύνονται τα βήματα του ανθρώπου», από τον οποίο χαρίζεται και η ρώμη, «και τον δρόμο του θα τον επιθυμήσει σφόδρα», δηλαδή θα βαδίσει με ισχύ, ενδυναμούμενος. «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος υποστηρίζει το χέρι του. Ήμουν νεότερος και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν άρτο», όπως ήταν ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, και κάθε άλλος παρόμοιος με αυτούς. «Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει» ο δίκαιος. Και πόσος άραγε είναι ο πλούτος του; Όλη την ημέρα διανέμεται και δεν εξαντλείται· διότι είναι ολοφάνερο ότι η διάδοση αυτή δεν αφορούσε μόνο υλικό αλλά και πνευματικό πλούτο, όπως έπραττε η χορεία των προφητών, των αποστόλων και των διδασκάλων, οι οποίοι δάνειζαν όλη την ημέρα αφειδώς σε όσους είχαν ανάγκη τη μετάδοση του θείου λόγου και τη θεραπευτική χάρη, προσδοκώντας την ανταπόδοση από τον Θεό. Ευλόγως, λοιπόν, αυτή η πράξη έχει λογιστεί ως δάνειο.

Τι γλυκύτερο από εκείνη την ημέρα; Τι πιο χαριτωμένο από εκείνο το θέαμα; Χριστέ Βασιλεύ, πόσο θαυμαστή είναι η μεγαλωσύνη σου και τα καινά σου θαυμάσια, τα νέα σημεία και η ανέκφραστη προς εμάς πρόνοιά σου. Διότι εσύ είσαι που θανατώνεις και ζωογονείς, που κατεβάζεις στον Άδη και ανεβάζεις, ο οποίος, αφού έγειρες τα δικά μας πράγματα σαν σε κλίση ζυγαριάς και αφαίρεσες κάθε αγαθή προσδοκία, ξαφνικά, πάνω από κάθε λογική, τα μετέφερες στην αντίθετη πλάστιγγα. Διότι ανατράπηκες, βασιλεύ, και εκσφενδονίστηκες από το όχημα, δεχόμενος μόνος τον κίνδυνο για χάρη όλων, καθώς ολόκληρο το βαρβαρικό πλήθος επιτέθηκε με ορμή εναντίον ενός μόνο πολεμάρχου· αλλά με τη δική σου πτώση, όλοι εμείς αναστηθήκαμε και ανορθωθήκαμε· διότι, όπως λέει η Γραφή, «όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, επειδή ο Κύριος στηρίζει το χέρι του». Εξάλλου και αυτός ο άθλος σου είναι αληθινά χριστομίμητος. Διότι και ο Χριστός, αφού συνεπλάκη με τον εχθρό της φύσης μας και δέχθηκε εκούσια την πτώση του τάφου, αναπηδώντας από εκεί, κατέρριψε στη γη τον αρχέκακο Σατανά και, λαμπρότερος εξαιτίας του πάθους του, εισήλθε στην οικεία του εξουσία· έτσι και εσύ, έχοντας επιτεθεί πρώτος στους εχθρούς και έχοντας αντιπαραταχθεί μόνος απέναντι σε μυριάδες κατάφρακτους, απωθήθηκες και ανατράπηκες μέχρι πτώσεως, αλλά ο Κύριος σε αντιλήφθηκε. Και κυκλώνοντας σε κύκλωσαν οι βάρβαροι, αλλά εσύ τους απέκρουσες στο όνομα του Κυρίου.