Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:25

Αφήνοντας τη Μωσαϊκή βίβλο, προχώρησε στα βιβλία των Βασιλειών. Διότι και εκεί θα δεις ένα παιδί να τυγχάνει επιείκειας, επειδή ήταν γέννημα φιλόθεου πατέρα. Πρόκειται για τον πολυθρύλητο Σολομώντα, ο οποίος, καθώς περνούσε ο χρόνος, δεν ήταν κυρίαρχος των παθών του, αλλά μάλλον δούλος και ακράτητος λάτρης των σαρκικών ηδονών, και εξαιτίας της απροσεξίας του βίου του μετέβαλε και την πατρική ευσέβεια, κατασκευάζοντας είδωλα που αποτελούν προσκόμματα για τον νόμο. Λέει λοιπόν σε αυτόν ο Θεός: «Θα διασπάσω οπωσδήποτε τη βασιλεία σου και θα τη δώσω στον δούλο σου. Ωστόσο, στις μέρες σου δεν θα τα κάνω αυτά χάριν του Δαβίδ, του πατέρα σου. Από το χέρι του γιου σου θα την πάρω». Αυτά μας διδάσκει η ιστορία. Και η ωδή των ψαλμών διδάσκει παρόμοια πράγματα: «Ήμουν νέος και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο ούτε τους απογόνους του να ζητούν άρτο».

Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί. Ακόμη και αν, λέει, συμβεί να παραπατήσει ελαφρώς ο δίκαιος, δεν θα βλαφθεί, έχοντας τον Θεό να τον στηρίζει. Ούτε τους απογόνους του να ζητούν άρτους. Εννοεί τους νοητούς, οι οποίοι είναι οι θείοι λόγοι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΔ΄. Ότι δεν πρέπει ο ασκητής που ζει σε κοινοβιακό σύστημα να κατέχει κάτι δικό του από τα υλικά αγαθά. Αρμόζει βέβαια στον ασκητή, ο οποίος επέλεξε την προαναφερθείσα κοινωνία, να είναι ελεύθερος από κάθε ατομική ιδιοκτησία υλικών αγαθών. Διότι, εάν δεν το πράττει αυτό, πρώτον μεν καταστρέφει την ακριβή κοινωνία εξαιτίας της ατομικής ιδιοκτησίας· έπειτα δε, δίδει μεγάλα δείγματα απιστίας εις βάρος του, ωσάν να απιστεί προς τον Θεό, θεωρώντας ότι δεν θα θρέψει εκείνους που έχουν συγκεντρωθεί στο όνομά Του· και ωσάν να μην άκουσε τον προφήτη Δαβίδ που λέγει: «Νέος ήμουν και πια γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε το σπέρμα του να ζητά άρτους», είτε τους νοητούς άρτους της φρονήσεως, είτε τους αισθητούς, με τους οποίους τρέφεται το σώμα. Διότι, εάν εκεί όπου δύο ή τρεις είναι συγκεντρωμένοι στο όνομα του Χριστού, Αυτός βρίσκεται ανάμεσά τους, πολύ περισσότερο θα είναι εκεί όπου υπάρχει πολύ μεγαλύτερο και πολυανθρωπότερο πλήθος. Επομένως, ή δεν θα λείψει τίποτε από τα αναγκαία, εφόσον ο Χριστός είναι παρών ανάμεσά μας, όπως ακριβώς ούτε στους Ισραηλίτες μέσα στην έρημο υπήρξε έλλειψη των χρησίμων· ή, και εάν ακόμη υπάρξει έλλειψη για τη δοκιμασία μας, είναι προτιμότερο να βρισκόμαστε σε στέρηση και να είμαστε μαζί με τον Χριστό, παρά, χωρίς τη δική Του κοινωνία, να πλουτούμε με όλα τα αγαθά αυτού του βίου. Η τέτοιου είδους ιδιοκτησία, όμως, δεν περιορίζει τη βλάβη μέχρις αυτού του σημείου, αλλά προχωρά ακόμη περαιτέρω. Διότι εκείνος που επιδιώκει να κατέχει κάτι ως δικό του, δεν μελετά τίποτε άλλο παρά τον χωρισμό και την αποστασία.

Η στέρηση αυτών αποτελεί την αληθινή νηστεία. Ως προς αυτά, λοιπόν, η νηστεία είναι κάτι το καλό. Ας εντρυφήσουμε, όμως, στον Κύριο, με τη μελέτη των λογίων του Πνεύματος, με την ανάληψη των σωτήριων εντολών και με όλα τα δόγματα που επανορθώνουν τις ψυχές μας. Ας φυλαχτούμε, ωστόσο, από την κρυφή νηστεία, για την οποία και ο προφήτης απεύχεται λέγοντας: «Ο Κύριος δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσουν οι ψυχές των δικαίων»· και το: «Δεν είδα δίκαιο εγκαταλειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί». Διότι δεν θα μιλούσε για υλικά ψωμιά αυτός που γνώριζε ότι τα παιδιά του πατριάρχη μας Ιακώβ κατέβηκαν στην Αίγυπτο εξαιτίας του ψωμιού, αλλά μιλάει για την πνευματική τροφή, μέσω της οποίας τελειοποιείται ο εσωτερικός μας άνθρωπος. Ας μην έρθει και σε εμάς η νηστεία με την οποία απειλήθηκαν οι Ιουδαίοι: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα φέρω σε τούτη τη γη λιμό, όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα για νερό, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου»· τον οποίο λιμό επέφερε γι' αυτόν τον λόγο ο δίκαιος Κριτής, επειδή έβλεπε τον μεν νου τους να λιμοκτονεί λόγω της ατροφίας των δογμάτων της αλήθειας, ενώ ο εξωτερικός τους άνθρωπος υπερτρεφόταν και παραδιδόταν ολοκληρωτικά στη σάρκα. Όλες τις επόμενες ημέρες, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα θα σας παραθέσει πνευματική εστίαση με πρωινές και εσπερινές ευφροσύνες.

Τέτοιο είναι και το «Δεν είδα δίκαιο εγκαταλειμμένο, ούτε το σπέρμα του να ζητά άρτους». Διότι θυμόμαστε τον Ηλία που ζήτησε άρτο από τη Σιδωνία, αλλά και το σπέρμα του Ιακώβ, του δικαίου, ζητούσε άρτους στην Αίγυπτο. Εάν όμως αποφύγουμε την ταπεινή έννοια, τότε θα διαλυθεί και το άτοπο που προκύπτει από αυτές τις αντιφάσεις. — Αυτές, λοιπόν, τις νηστείες νήστευαν οι Ιουδαίοι, λιμοκτονώντας τον εσωτερικό τους άνθρωπο, με αποτέλεσμα να έλθει πάνω τους η απειλή που λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα επιφέρω σε αυτή τη γη λιμό, όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Αυτές, λοιπόν, τις νηστείες λέει ο Κύριος ότι μισεί, εκείνων δηλαδή που φθείρουν τον νου τους μέσα στην ασιτία των σωτήριων και ζωοποιών διδαγμάτων, ενώ υπερτρέφουν και παχαίνουν τον εξωτερικό άνθρωπο. — Διότι, όπως ακριβώς στην κλίση της ζυγαριάς, όταν βαραίνει το ένα μέρος, υψώνεται κατά κάποιον τρόπο το αντίθετο, έτσι θα μπορούσε κανείς να δει αυτό να συμβαίνει και στον άνθρωπο· διότι όταν η σάρκα αυξάνεται, συμβαίνει ο νους κατά κάποιον τρόπο να γίνεται ασθενέστερος· όταν πάλι ο νους ευεκτεί, η σάρκα πολλές φορές αδυνατίζει. Και αυτό είναι που λέει ο Απόστολος, ότι όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται. Καθώς και το: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός».

Ίσως δε η αληθινή νέκρωση επέρχεται στις ψυχές των ανηκόων όχι εξαιτίας της πείνας για άρτο, ούτε εξαιτίας της δίψας για τούτο το αισθητό νερό, αλλά εξαιτίας της πείνας για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Διότι δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού. Γι' αυτό ο Κύριος δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσουν οι ψυχές των δικαίων· και «Νέος ήμουν (και πράγματι γέρασα) και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν άρτο». Και «Οι υιοί του νυμφώνος, εφόσον είναι μαζί τους ο νυμφίος, δεν μπορούν να νηστεύουν». Όπου δε υπάρχει πείνα και δίψα, εκεί υπάρχει και η νέκρωση. Για να μη λιμοκτονήσουμε, λοιπόν, ας ζητήσουμε τον επουράνιο άρτο· και για να μην κατακαούμε από τη δίψα, ας ζητήσουμε το νερό για το οποίο είπε ο Κύριος, ότι «Εάν κάποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα».

Διότι δεν είναι κάθε αμαρτία προς θάνατον, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Επομένως, εάν ο δίκαιος πάθει κάτι τέτοιο, ο Θεός τον στηρίζει, απλώνοντας το χέρι Του που τον συγκρατεί προς την ευημερία· εάν αυτό το χέρι δεν παράσχει βοήθεια, κάθε νους θα ατονήσει· εάν όμως στηρίζει και συγκρατεί με αγαθότητα, το αδύναμο οπωσδήποτε θα δυναμώσει και αυτό που έχει βυθιστεί θα αναδυθεί. <Ήμουν νέος και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο.> (A f. 199, B f. 130) Αξιόπιστος είναι ο μάρτυρας αυτών που λέγονται, εφόσον μάλιστα είναι πνευματοφόρος και στεφανωμένος με τη χάρη της προφητείας, και καθώς με την πάροδο του χρόνου έχει αποκτήσει μεγάλη εμπειρία πραγμάτων, αυτό που έμαθε με ακρίβεια, θέλησε πολύ καλά να το επικυρώσει με τις δικές του κρίσεις: Από τη νεότητά μου, λέει, μέχρι τώρα, διότι έχω γεράσει, δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο. <Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει ο δίκαιος.> (A f. 200) Και με άλλον τρόπο δανείζει ο δίκαιος αυτά που περιλαμβάνονται στις ηθικές εντολές, με σκοπό εκείνοι που τα έλαβαν να αποδώσουν μέσω των έργων τον καρπό του δανείου.

Παραίνεση 29η. Αδελφοί, εάν κάποιος από τους πιο ευλαβείς αδελφούς, ενώ στέκεται στη σύναξη ή περπατά, πάθει σκοτοδίνη και πέσει ξαφνικά κάτω, δεν πρέπει να απορείτε γι' αυτό, ούτε να εκπλήσσεστε. Πρέπει μάλλον να ικετεύετε τον Θεό με όλη σας τη διάνοια, ώστε να μας σκεπάζει σε όλα. Διότι, εάν τον υπηρετούμε με αληθινή καρδιά, δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε πάνω από τις δυνάμεις μας, αλλά και όταν πειραστούμε, θα μας λυτρώσει. Έτσι γράφει άλλωστε στον ψαλμό: Τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου· δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα. Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον λυτρώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα με επικαλεστεί, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω, και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω, και θα του δείξω τη σωτηρία μου. Και πάλι: Εκείνοι που έχουν πεποίθηση στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών· δεν θα σαλευτεί εις τον αιώνα εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Νέος ήμουν και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο να έχει εγκαταλειφθεί, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί.

Υπήρξα νέος και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί. Αλλά, εξετάζοντας προσεκτικά τον βίο του δικαίου από τα παιδικά χρόνια μέχρι τα γηρατειά, [διαπιστώνει κανείς] ότι ούτε μία στιγμή δεν υπήρξε κατά την οποία ο δίκαιος εγκαταλείφθηκε έρημος, αλλά έχει πάντοτε συμπαραστάτη και βοηθό τον Κύριό του. Γι' αυτό λέει: Υπήρξα νέος, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έγινα νέος, αλλά και γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί. Και πώς ήταν, άλλωστε, δυνατόν οι απόγονοι του δικαίου να στερηθούν το ψωμί, όταν ο ίδιος, χάρη στον πλούτο που του χορηγείται από τον Θεό, όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει; Θα κατανοήσεις δε το πνευματικό νόημα αυτού του πράγματος, μαθαίνοντας ότι, λαμβάνοντας τα τάλαντα από τον οικοδεσπότη και τη μνα από τον Κύριο, τα αξιοποιεί κατάλληλα, υπακούοντας σε Εκείνον που είπε: «Έπρεπε να καταθέσεις το χρήμα μου στην τράπεζα». Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, σαν ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, καθαρισμένο από το χώμα της γης. Εκείνος, λοιπόν, που έχει αφοσιωθεί στην άσκηση των θείων λόγων και έχει συγκεντρώσει πολλά πνευματικά πλούτη, δεν γνωρίζει να κάνει τίποτε άλλο, παρά σε όλη τη διάρκεια της ημέρας να ελεεί και να δανείζει.

Αυτός όμως θα σε διαθρέψει, όπως ακριβώς και κάθε δίκαιο· διότι κανέναν απολύτως από τους δικαίους δεν εγκατέλειψε ποτέ, ώστε να υποστεί κλυδωνισμό με αποτέλεσμα να σαλευθεί και να εκπέσει. Γι' αυτό λέγεται στη συνέχεια: «Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Δεν θα παραδώσει ποτέ τον δίκαιο ώστε να εγκλειστεί». Γι' αυτό λέγεται και σε άλλο σημείο: «Ήμουν νέος και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλειμμένο, ούτε το σπέρμα του να ζητάει ψωμί». Αφού είπε αυτά, στη συνέχεια προσθέτει σχετικά με εκείνους που επιβουλεύονται τον Σωτήρα το εξής: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους καταβιβάσεις σε φρέαρ διαφθοράς»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους ρίξεις σε λάκκο διαφθοράς»· για τον οποίο λάκκο έχουν ειπωθεί πάρα πολλά στα προηγούμενα· όπως στο χωρίο: «Υπομένοντας περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη πηλό»· και πάλι: «Μην αποσιωπήσεις από εμένα, για να μην γίνω όμοιος με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο»· και ξανά: «Κύριε, ανέβασες την ψυχή μου από τον άδη, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Αλλά ο μεν δίκαιος διασώζεται ώστε να μην κατακρημνιστεί στον εν λόγω λάκκο· οι δε ασεβείς φέρονται προς τα κάτω σε αυτόν, κατακρημνιζόμενοι από τον Θεό, ως σε τόπο κατάλληλο για αυτούς.

«Δανείζεται»: Ο διάβολος· διότι παίρνει αυτά που ανήκουν στον Χριστό, δελεάζοντας τον άνθρωπο και αφαιρώντας τον πλούτο του που είναι αφιερωμένος στον Θεό, και δεν του επιτρέπει πλέον να ανανήψει και να δείξει νήψη προς μετάνοια. Αυτό κάνουν και οι υπερήφανοι και αλαζόνες άνθρωποι, οι οποίοι παίρνουν τα ξένα και δεν τα επιστρέφουν. «Ο δε δίκαιος»: Ο Χριστός ως εύσπλαχνος· μαζί με το να παρέχει τη ζωή στον άνθρωπο, δίνει και τον μισθό στους πιστούς. «Διότι οι ευλογούντες»: Αυτοί που υπομένουν και θεραπεύουν (υπηρετούν) τον Θεό διά της προσευχής απολαμβάνουν τον παράδεισο. «Οι δε καταρώμενοι»: Αυτοί που βλασφημούν, όπως οι Ιουδαίοι, οι Εθνικοί και τα τέκνα των αιρετικών· αυτοί εξολοθρεύονται. «Παρά Κυρίου»: Του Ανθρώπου, του Χριστού (του Κυρίου), ο οποίος διασώζει το ανθρώπινο αξίωμα και κατευθύνει την οδό κάθε δικαίου. «Και την οδό»: Την οδό του Χριστού ως αληθινού ανθρώπου, την οποία διήλθε επί γης σύμφωνα με το θέλημα του Πατρός. «Όταν πέσει»: Ο Πέτρος έπεσε μεν με την άρνηση, αλλά δεν συνετρίβη ως προς την πίστη, παρά παρέμεινε υγιής. «Διότι ο Κύριος»: Όταν ο Χριστός (ο Κύριος) κοίταξε τον Πέτρο, υπενθυμίζοντάς του, τον ενδυνάμωσε. «Νεότερος έγινα»: Και αυτό το λέει ο Χριστός· εγώ, λέει, και κατά τη συντέλεια του αιώνος σαρκώθηκα, εγώ και προ των αιώνων ήμουν (είμαι) και δεν είδα τον δίκαιο εγκαταλελειμμένο, δηλαδή δεν παρέβλεψα τον Αδάμ, αλλά τον σήκωσα και τον ελέησα.

Ούτε το σπέρμα: Δηλαδή, δεν άφησα τους απογόνους του Αδάμ να καταστραφούν από την πείνα, αλλά έδωσα τη δική μου σάρκα σε αυτούς για τροφή. Όλη την ημέρα: Ο Χριστός ως Θεός από τον αιώνα και ελεεί [τον άνθρωπο] και τρέφει [και προείπε], δανείζοντάς του την παρ' Αυτού [ζωή και] πνοή. Και το σπέρμα: Σπέρμα (σπορά) του Θεού είναι οι πιστοί, αυτοί βρίσκονται σε ευλογία. Έκκλινον: Ο λόγος απευθύνεται προς τον πιστό άνθρωπο. Και κατασκήνου: Διότι η απόλαυση των μελλόντων αγαθών είναι αιώνια. Ότι Κύριος αγαπά: Κάθε τι που γίνεται με [ορθή] κρίση και όχι με αμέλεια, εκπληρώνει το θέλημα του Θεού. Και δεν θα εγκαταλείψει: Τους αποστόλους και όσους μαθήτευσαν σε αυτούς (όσους τους ακολούθησαν), οι οποίοι αν και αποστέλλονται γυμνοί, δεν στερούνται τίποτα. Εις τον αιώνα: Διότι η δόξα τους είναι αδιάδοχη και δεν έχει τέλος. Άμωμοι: Όσοι δεν υποτάχθηκαν στον νόμο (στο όνομα) του Θεού· αυτοί δε είναι οι Ιουδαίοι και οι απόγονοί τους, οι οποίοι διώκονται παντού. Δίκαιοι: [Τον παράδεισο κληρονομούν όσοι πίστεψαν στην παρουσία του Κυρίου μας.] Και κατασκηνώσουσιν: Διότι, αφού οι δίκαιοι λάβουν τη γη της επαγγελίας, δεν τους αφαιρείται πλέον. Στόμα δικαίου: Δηλαδή του Χριστού· διότι το δικό Του στόμα είναι γεμάτο σοφία ως προς την αλήθεια. Και η γλώσσα: Διότι όσα λέγονται (καλούνται) διά του στόματος του Θεού, δεν υπόκεινται σε μεταβολή, αλλά πραγματοποιούνται.

Ψαλμός ΛΣΤ΄. «Ήμουν νέος.» Καλώς μας υπενθυμίζει την κρίση, ώστε να μην παραμελήσουμε την αρετή στρέφοντας το βλέμμα μας στην επίγεια σύγχυση, βλέποντας αυτούς που ζουν με αρετή να υφίστανται την περιφρόνηση των ανθρώπων και πόνους. Διότι ο Θεός δεν θα τους εγκαταλείψει, δηλαδή δεν θα τους παραβλέψει, αλλά τους διαφυλάττει για τον μέλλοντα αιώνα, όπου η χορήγηση των αγαθών είναι ατελεύτητη.

«Ήμουν νέος», λέει, «και πράγματι γέρασα· και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν άρτο». Ας κάνουμε, λοιπόν, την αρχή, ας θέσουμε το προοίμιο της αρετής· ας αδράξουμε μόνο αυτήν, και θα δεις ποια είναι τα αγαθά. Μήπως τάχα κατορθώνεις εκείνα χωρίς κόπο, και γι' αυτό δειλιάζεις απέναντι σε τούτα; «Ναι», λέει, «εκείνα επιτυγχάνονται χωρίς κόπο, ενώ τούτα με κόπο». Κάθε άλλο· δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει· αλλά, αν πρέπει να πούμε την αλήθεια, εκείνα είναι περισσότερο συνυφασμένα με κόπους και κατορθώνονται με μεγαλύτερο μόχθο, ενώ τούτα, αν το θελήσουμε, εύκολα.

Σε αυτά, λοιπόν, η νηστεία είναι κάτι το καλό. Ας εντρυφήσουμε όμως στον Κύριο με τη μελέτη των λογίων του Πνεύματος, με την τήρηση των σωτήριων νόμων και με όλες τις διδασκαλίες που διορθώνουν τις ψυχές μας. Ας προφυλαχτούμε, ωστόσο, από την κρυφή νηστεία, για την οποία και ο προφήτης προσεύχεται λέγοντας: «Δεν θα αφήσει ο Κύριος να λιμοκτονήσει η ψυχή του δικαίου»· και επίσης: «Δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί».

Μην νομίζεις, λοιπόν, ότι ζημιώνεσαι με την προσφορά στους φτωχούς· διότι δεν γίνεσαι φτωχός από τη μετάδοση των αγαθών στους φτωχούς. Εάν ο φτωχός ελεεί τον φτωχό, δεν γίνεται φτωχότερος, αλλά καθίσταται άξιος επαίνου, και μάλλον εξασφαλίζει τον εαυτό του απέναντι στη φτώχεια. Άκουσες τον Προφήτη που λέει: «Νέος ήμουν και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο να έχει εγκαταλειφθεί, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί»· και πάλι: «Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει ο δίκαιος, και οι απόγονοί του θα αποτελέσουν ευλογία»; Ευλογία, για ποιον λόγο; Διότι «εκείνος που σπέρνει με ευλογίες, με ευλογίες και θα θερίσει»· διότι Εκείνος που φροντίζει για τα ενδύματά σου, θα φροντίσει και για την ψυχή σου. Διότι τίποτε δεν ενδύει τόσο καλά την ψυχή, όσο η παροχή σκέπης στη χήρα, στο ορφανό και στον φτωχό. Επειδή αυτή δεν αφήνει την ψυχή να εμφανιστεί γυμνή ενώπιον του Θεού κατά την ημέρα εκείνη, την φοβερή και φρικτή· αντίθετα, περιβεβλημένη με στολή φωτός χάρη στην ελεημοσύνη, εμφανίζεται με κάθε δόξα ενώπιον του Θεού. Διότι λέει ο Θεός μέσω του προφήτη: «Μοίραζε το ψωμί σου σε εκείνον που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου· και τότε το φως σου θα ανατείλει από νωρίς, και η θεραπεία σου γρήγορα θα εμφανιστεί, και η δικαιοσύνη σου θα προπορεύεται μπροστά σου».

ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤ΄. — Περί των δικαίων, των καλών και των αγαθών ανδρών. «Ο Θεός αναγνώρισε τους δικούς του, και τους αγίους τους προσέλαβε κοντά του.» «Ο αγαπημένος του Κυρίου θα κατασκηνώσει με ασφάλεια, και ο Θεός θα τον επισκιάζει όλες τις ημέρες.» «Είπε ο Κύριος προς τον Σαμουήλ: Σήκω, χρίσε τον Δαβίδ, διότι είναι αγαθός.» «Ήμουν νέος και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο. Οι δίκαιοι θα κληρονομήσουν τη γη. Η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο, και είναι ο υπερασπιστής τους.» «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, σαν τον κέδρο στον Λίβανο.» «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο, και χαρά για τους ευθείς στην καρδιά.» «Η γενεά των ευθέων θα ευλογηθεί. Δόξα και πλούτος.

Εκείνος που αρέσκει στους ανθρώπους, είναι φυσικό να έχει τους επαίνους τους ως ανταμοιβή· από τον Θεό όμως δεν πρόκειται να λάβει απολύτως τίποτα. Πολλοί, λέει, θέλησαν να πράξουν το δίκαιο. Διότι πρόβαλαν την πρόθεση να ασκητέψουν, αλλά δεν μπόρεσαν να την εκτελέσουν. Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός τους άφησε να χαθούν, επειδή από ανθρωπαρέσκεια φορούν σάκκινα ενδύματα, περπατούν ανυπόδητοι, και αφήνουν μακριά τα μαλλιά της κεφαλής τους, επιδεικνύοντας στους ανθρώπους τα κατορθώματά τους, επειδή θέλουν να ονομάζονται άγιοι και να τους αποδίδουν όλοι τιμές ως ευλαβείς. Βλέπεις, λοιπόν, το εξωτερικό τους σχήμα και νομίζεις ότι τα πράττουν όλα κατά Θεόν. Αγνοείς όμως τι κρύβει η καρδιά τους. Ο Θεός, όμως, που ερευνά καρδιές και νεφρούς, γνωρίζει την προαίρεσή τους και τους αφήνει να εγκαταλειφθούν και να εκπέσουν, ώστε να γίνουν φανερές οι προθέσεις τους. Διότι όσοι μεταβαίνουν στον ενάρετο βίο από ανθρωπαρέσκεια, αυτοί είναι που περιπίπτουν και σε σφάλματα. Όσοι όμως θέλουν να ασκητέψουν ορθά κατά Θεόν, δεν εγκαταλείπονται ποτέ από τον Θεό, καθώς είπε ο προφήτης: Νέος ήμουν και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο. Διότι οι δίκαιοι ζουν αιώνια, και η ανταμοιβή τους βρίσκεται στον Κύριο, και η ελπίδα τους είναι στον Ύψιστο. Πολλοί μοναχοί, λοιπόν, αφού έσφαλαν, στράφηκαν στον γάμο, παρερμηνεύοντας το ρητό του Αποστόλου: Αν δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας νυμφευθούν.

Εκείνος, παρότι οφειλέτης, δεν θέλει να αποδώσει τα οφειλόμενα, ενώ τούτος, παρότι δεν οφείλει, αποδίδει. «Όσοι τον ευλογούν», δηλαδή τον δίκαιο, όσοι τον επαινούν ως εραστές του καλού, «θα κληρονομήσουν τη γη, ενώ όσοι τον καταρώνται», ως χαιρέκακοι συνεπώς, «θα εξολοθρευθούν. Από τον Κύριο κατευθύνονται τα βήματα του ανθρώπου», από τον οποίο χαρίζεται και η ρώμη, «και τον δρόμο του θα τον επιθυμήσει σφόδρα», δηλαδή θα βαδίσει με ισχύ, ενδυναμούμενος. «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος υποστηρίζει το χέρι του. Ήμουν νεότερος και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν άρτο», όπως ήταν ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, και κάθε άλλος παρόμοιος με αυτούς. «Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει» ο δίκαιος. Και πόσος άραγε είναι ο πλούτος του; Όλη την ημέρα διανέμεται και δεν εξαντλείται· διότι είναι ολοφάνερο ότι η διάδοση αυτή δεν αφορούσε μόνο υλικό αλλά και πνευματικό πλούτο, όπως έπραττε η χορεία των προφητών, των αποστόλων και των διδασκάλων, οι οποίοι δάνειζαν όλη την ημέρα αφειδώς σε όσους είχαν ανάγκη τη μετάδοση του θείου λόγου και τη θεραπευτική χάρη, προσδοκώντας την ανταπόδοση από τον Θεό. Ευλόγως, λοιπόν, αυτή η πράξη έχει λογιστεί ως δάνειο.

Ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Και πάλι: Δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, και τα υπολείμματα των ασεβών θα εξολοθρευτούν, ενώ η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο. Ποιος είναι τόσο ευεξαπάτητος και με πωρωμένο και κτηνώδη νου, ώστε να ελπίζει στην αδικία και να επιθυμεί την αρπαγή, και μάλιστα έχοντας ακούσει τον Ιώβ, από τον οποίο κανείς δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει πλουσιότερος, αλλά ούτε και πιο φιλαλήθης, όταν λέει ότι ο πλούτος που συγκεντρώνεται άδικα θα εξεμεθεί; Εφόσον, λοιπόν, πανευγενέστατε, τα γνωρίζεις αυτά όχι λιγότερο από οποιονδήποτε άλλον, όπως έχουμε ακούσει και έχουμε πειστεί, τι περισσότερο θα μπορέσει να σε νουθετήσει ο δικός μας λόγος; Απολύτως τίποτα, εκτός αν θέλαμε να γίνουμε μάταια φορτικοί. Όμως, επειδή όλα είναι δυνατά σε αυτόν που πιστεύει, είθε να ωφεληθείς από τα γράμματά μου, σύμφωνα με όσα έχεις πιστέψει. Διότι γνωρίζω, άλλωστε, ότι για τους δρομείς οι προτροπές των φίλων γίνονται φτερά.