Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:28

Διότι, ακόμη και αν ένας μόνο σωθεί, όπως ο Λωτ στα Σόδομα, οφείλει να παραμείνει στην ορθή κρίση, έχοντας αμετακίνητη την εν Χριστώ ελπίδα, διότι ο Κύριος δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους Του. Ασπαστείτε εκ μέρους μου όλη την εν Χριστώ αδελφότητα· να προσεύχεστε ειλικρινά υπέρ της ελεεινής μου ψυχής.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΙΟ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ Απέδειξε και σε εμάς ο Κύριος ότι δεν εγκαταλείπει τους οσίους Του, περισκεπάζοντας με τη μεγάλη και κραταιά χείρα Του τη ζωή της οσιότητάς σου. Διότι θεωρούμε πως αυτό είναι σχεδόν παρόμοιο με το να παραμείνει αβλαβής ο άγιος στην κοιλιά του κήτους και να ζουν σώοι μέσα σε σφοδρό πυρ εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο, εφόσον μάλιστα διεφύλαξε σώα τη θεοσέβειά σου, αν και, όπως πληροφορούμαι, ο πόλεμος έχει ξεσπάσει γύρω σας από παντού. Και είθε ο δυνατός Θεός να διαφυλάξει και στο εξής, για εμάς εάν ζούμε ακόμη, αυτό το πολυπόθητο θέαμα, ή τουλάχιστον για τους άλλους, οι οποίοι αναμένουν την επάνοδό σου ως δική τους σωτηρία. Διότι έχω πειστεί ότι ο φιλάνθρωπος Θεός, δίνοντας προσοχή στα δάκρυα των Εκκλησιών και στους στεναγμούς με τους οποίους όλοι στενάζουν για σένα, θα σε διατηρήσει στη ζωή, έως ότου δώσει αυτή τη χάρη σε εκείνους που Τον παρακαλούν νύχτα και μέρα. Ως προς τα γεγονότα λοιπόν που συνέβησαν σε εσάς μέχρι την άφιξη του αγαπητού μας αδελφού και συνδιακόνου Λιβανίου, ενημερωθήκαμε επαρκώς από τον ίδιο κατά τη διέλευσή του, όμως επιθυμούμε να μάθουμε τα όσα συνέβησαν από εκείνον τον καιρό και έπειτα. Διότι πληροφορούμαστε ότι στο μεταξύ έχουν λάβει χώρα μεγαλύτερα και σκληρότερα δεινά σε αυτούς τους τόπους. Για αυτά λοιπόν, εάν είναι δυνατόν, μακάρι να ενημερωθούμε το συντομότερο, ειδάλλως τουλάχιστον μέσω του ευλαβέστατου αδελφού και συμπρεσβυτέρου Παύλου κατά την επιστροφή του, μαθαίνοντας, όπως προσευχόμαστε, ότι η ζωή σας διαφυλάσσεται αβλαβής και ανεπηρέαστη.

Αυτό θα γίνει σαφές σε εμάς, εάν προσηλώσουμε τον νου μας με ακρίβεια στα λόγια του Σωτήρα. Διότι είπε τα εξής, θέτοντας όσους πιστεύουν σε αυτόν υπεράνω της νομικής πολιτείας: «Ελέχθη στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις.» Αυτό σημαίνει την αποφυγή του κακού· διότι το να μη φονεύει κανείς, δεν αποτελεί πράξη κάποιου αγαθού, αλλά μάλλον αποχή από την αμαρτία. Ομοίως και το «Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα επιορκήσεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις.» Πού βρίσκεται όμως η πράξη του αγαθού; Στο να λέει ότι «Καθένας που οργίζεται μάταια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση»· και στο, «Καθένας που βλέπει γυναίκα,» και τα εξής. Όταν λοιπόν, λέει, αποφύγεις το κακό και πράξεις το αγαθό, τότε θα κατασκηνώσεις εις τον αιώνα του αιώνος, και θα εισέλθεις σε εδραία και ακράδαντη ελπίδα, σύμφωνα με όσα λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Οι οφθαλμοί σου θα δουν την Ιερουσαλήμ, η οποία είναι πόλη πλούσια, σκηνές που δεν πρόκειται να κλονιστούν.» <Διότι ο Κύριος αγαπά την κρίση και δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους του.> (A f. 200 b, B f. 130 b) Με τον όρο κρίση εδώ εννοεί τη δικαιοκρισία, σύμφωνα με εκείνο που αλλού εξυμνείται παράλληλα για τον νόμο που βραβεύει τα δίκαια: «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ έπραξες.» Αγαπά λοιπόν τη δικαιοσύνη ο Θεός, και στεφανώνει τους εργάτες της με ατελεύτητη χάρη· και ποτέ δεν θα παραβλέψει τους οσίους του (Ι), δηλαδή εκείνους που πλούτισαν σε οικειότητα προς αυτόν, αλλά θα τους δικαιώσει.

Αυτό δηλώνει ότι κατά τον παρόντα βίο ο χορός των αγίων δεν βρίσκεται πάντοτε σε γαλήνη, αλλά τρόπον τινά μέσα σε αγώνες και πόνους και διωγμούς, καθώς ο Σατανάς εξωθεί τους δικούς του υπασπιστές εναντίον τους· ώστε να αντιστέκονται μαχόμενοι κατά της αμαρτίας μέχρι και αίματος. Όμως δεν θα μείνουν αδικαίωτοι· διότι αυτό δηλώνει το 'Δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους του', αλλά ο Θεός θα επιφέρει το χέρι Του σε αυτούς που τους πολεμούν. Λέει μάλιστα ότι θα διαφυλαχθούν εις τον αιώνα· διότι η χάρη προς αυτούς δεν είναι πρόσκαιρη, ούτε βέβαια η δωρεά της ελπίδας θα απονεμηθεί από τον Θεό στους αγαθούς για περιορισμένους καιρούς, αλλά μακροχρόνια και στο διηνεκές, συνεκτεινόμενη και τρόπον τινά συμπορευόμενη με τους απέραντους αιώνες. <Οι άμωμοι δε θα δικαιωθούν, και το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευθεί.> (A f. 200 b, B f. 130 b) Σκοπός του Ψαλμωδού είναι και μέσω των προκείμενων στίχων να βεβαιώσει ότι τα μεν έπαθλα των αγίων είναι πάμπολλα, η κόλαση δε και καθετί που μπορεί να επιφέρει όλεθρο θα επιπέσει στο κεφάλι εκείνων που αγαπούν την αμαρτία. Διότι οι μεν δίκαιοι θα δικαιωθούν, λέει, οι δε ασεβείς θα περιπέσουν σε όλεθρο, και θα καταστραφούν σύρριζα, εκδιωκόμενοι από τη βασιλεία στη γέεννα, από τους τόπους του φωτός στο εξώτερο σκοτάδι.

Ωφέλιμα, εξάλλου, ο Ψαλμωδός αφηγείται τις τιμές των δικαίων και επιδεικνύει τις ποινές εκείνων που αγαπούν την αμαρτία· με τον φόβο της τιμωρίας απομακρύνει τους πονηρούς από τις τωρινές τους επιδιώξεις, ενώ με την επιθυμία των δώρων ανυψώνει κομψά, προς ακμαιότερη έφεση για το αγαθό, εκείνους που έχουν επιλέξει να ζουν ενάρετα. Και ως σπέρμα των ασεβών, για το οποίο λέει ότι θα εξολοθρευτεί, πρέπει να εννοήσουμε είτε τα έργα τους - διότι «ό,τι σπείρει ο άνθρωπος», λέει, «αυτό και θα θερίσει» - είτε τους γιους που πρόκειται να προέλθουν από αυτούς, είτε κατά σάρκα είτε με άλλον τρόπο, εάν επιλέξουν να ακολουθήσουν τους πατέρες τους και γίνουν μιμητές της προγονικής σκαιότητας. «Διότι ο Κύριος αγαπά την κρίση». Ως κρίση το ιερό Κείμενο ονομάζει πάντοτε σχεδόν τη δικαιοσύνη· σύμφωνα με αυτό που υμνείται κάπου αλλού προς τον Θεό σχετικά με τον νόμο που βραβεύει τα δίκαια: «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ εποίησες». Διότι παραθέτει παράλληλα την κρίση και τη δικαιοσύνη, αποδεικνύοντας ότι η κρίση δεν είναι τίποτε άλλο παρά δικαιοσύνη.

Ο Θεός, λοιπόν, αγαπά την κρίση, δηλαδή τη δικαιοσύνη, και στεφανώνει με ατελεύτητη χάρη τους εργάτες της, και ποτέ δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους του. <Οι δίκαιοι θα κληρονομήσουν τη γη.> (A f. 201, B f. 131) Αλλά οι μεν κακοί θα καταστραφούν με κακό τρόπο, ενώ οι δίκαιοι θα κληρονομήσουν τη γη των πραέων, την οποία έχουμε μνημονεύσει πολλές φορές, και θα κατασκηνώσουν σε αυτήν αιώνια· δηλαδή, αυτοί που δικαιώθηκαν μέσω της αρετής θα παραλάβουν ασάλευτη βασιλεία και θα εντρυφούν ακατάπαυστα στα άνωθεν αγαθά, έχοντας λάβει τις αιώνιες και άφθαρτες κληρονομιές στους ουρανούς. <Η γλώσσα του (του δικαίου) θα λαλήσει κρίση.> (B f. 131) Λέμε ότι κρίση είναι η ορθή και αδιάβλητη καθοδήγηση για το κάθε πράγμα, η οποία κατευθύνει ευθέως στο πρέπον αυτούς που παιδαγωγούνται, δηλαδή ο νόμος του Θεού· διότι έτσι συναντάται ως επί το πλείστον. Γράφτηκε, λοιπόν, σχετικά με τον Θεό και τον Ισραήλ ότι «Εκεί έθεσε σε αυτόν δικαιώματα και κρίση». <Ο νόμος του Θεού του βρίσκεται στην καρδιά του, και τα διαβήματά του δεν θα κλονιστούν.> (A f. 201 b, B f. 131 b) Δεν αναβάλλει για το μέλλον την ωφέλεια από αυτή την πράξη, αλλά δείχνει αμέσως τον καρπό του να λαλεί κάποιος με σοφία και να μελετά τη δικαιοσύνη.

Διότι ο Κύριος, όντας κριτής, αγαπά τη δικαιοσύνη και δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους του, αλλά θα τους διαφυλάξει εις τον αιώνα. Οι άνομοι θα τιμωρηθούν, και το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευτεί. Οι δίκαιοι, όμως, θα κληρονομήσουν τη γη και θα κατοικήσουν σε αυτήν στους αιώνες των αιώνων. Ακολούθως προς τα προειρημένα, διδάσκει ότι οι άνομοι, οι οποίοι δεν τήρησαν την εντολή, θα υποστούν αιώνια τιμωρία. Και όπως ακριβώς ελέχθη ότι το σπέρμα του δικαίου θα είναι για ευλογία, έτσι και το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευτεί.

Αλλά αυτά τα εξετάσαμε εκ των προτέρων εν παρόδω σε τούτο το σημείο· διότι έπρεπε να δείξουμε πρωτίστως μέσω της ψαλμωδίας ποιο είναι το τέλος του καθενός από τα επιτηδεύματα της αρετής και της κακίας. Στον προαναφερθέντα ψαλμό, λοιπόν, αφού είπε ότι το τέλος της αρετής είναι η ειρήνη, η άνεση και η μονοειδής και αμιγής ως προς τα πάθη κατοίκηση, η οποία κατορθώνεται με την ελπίδα της μετοχής στον Θεό, εδώ μεν υπέδειξε το αντίθετό της με τη σιωπή, ενώ σε πολλά άλλα σημεία της ψαλμωδίας βοά λέγοντας: «Οι δε παράνομοι θα εξολοθρευθούν», και «Το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευθεί», και «Εκείνος που αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή»· και «θα βρέξει παγίδες πάνω στους αμαρτωλούς», και μύρια άλλα παρόμοια. Ολόκληρη δε η βίβλος της ψαλμωδίας είναι γεμάτη τόσο από επαίνους της αρετής όσο και από κατηγορίες εναντίον εκείνων που ζουν μέσα στην κακία. Και η μνήμη των ιστοριών, μοιρασμένη σε αυτούς τους δύο σκοπούς, καθιστά αφενός αξιοζήλευτη την αρετή των ευδόκιμων προσώπων και αφετέρου αποτρόπαιη την πονηρία μέσω εκείνων που έχουν καταδικαστεί. Διότι, όταν σε παρακινεί προς την αρετή μέσω του παραδείγματος, λέει: «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που τον επικαλούνται. Επικαλούνταν τον Κύριο, και αυτός τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε». Όταν όμως υποδεικνύει το ολέθριο τέλος της κακίας, εξιστορεί τα δεινά εκείνων που έχουν καταδικαστεί εξαιτίας της πονηρίας τους.

Ούτε το σπέρμα: Δηλαδή, δεν άφησα τους απογόνους του Αδάμ να καταστραφούν από την πείνα, αλλά έδωσα τη δική μου σάρκα σε αυτούς για τροφή. Όλη την ημέρα: Ο Χριστός ως Θεός από τον αιώνα και ελεεί [τον άνθρωπο] και τρέφει [και προείπε], δανείζοντάς του την παρ' Αυτού [ζωή και] πνοή. Και το σπέρμα: Σπέρμα (σπορά) του Θεού είναι οι πιστοί, αυτοί βρίσκονται σε ευλογία. Έκκλινον: Ο λόγος απευθύνεται προς τον πιστό άνθρωπο. Και κατασκήνου: Διότι η απόλαυση των μελλόντων αγαθών είναι αιώνια. Ότι Κύριος αγαπά: Κάθε τι που γίνεται με [ορθή] κρίση και όχι με αμέλεια, εκπληρώνει το θέλημα του Θεού. Και δεν θα εγκαταλείψει: Τους αποστόλους και όσους μαθήτευσαν σε αυτούς (όσους τους ακολούθησαν), οι οποίοι αν και αποστέλλονται γυμνοί, δεν στερούνται τίποτα. Εις τον αιώνα: Διότι η δόξα τους είναι αδιάδοχη και δεν έχει τέλος. Άμωμοι: Όσοι δεν υποτάχθηκαν στον νόμο (στο όνομα) του Θεού· αυτοί δε είναι οι Ιουδαίοι και οι απόγονοί τους, οι οποίοι διώκονται παντού. Δίκαιοι: [Τον παράδεισο κληρονομούν όσοι πίστεψαν στην παρουσία του Κυρίου μας.] Και κατασκηνώσουσιν: Διότι, αφού οι δίκαιοι λάβουν τη γη της επαγγελίας, δεν τους αφαιρείται πλέον. Στόμα δικαίου: Δηλαδή του Χριστού· διότι το δικό Του στόμα είναι γεμάτο σοφία ως προς την αλήθεια. Και η γλώσσα: Διότι όσα λέγονται (καλούνται) διά του στόματος του Θεού, δεν υπόκεινται σε μεταβολή, αλλά πραγματοποιούνται.

Ψαλμός ΛΣΤ΄. «Ήμουν νέος.» Καλώς μας υπενθυμίζει την κρίση, ώστε να μην παραμελήσουμε την αρετή στρέφοντας το βλέμμα μας στην επίγεια σύγχυση, βλέποντας αυτούς που ζουν με αρετή να υφίστανται την περιφρόνηση των ανθρώπων και πόνους. Διότι ο Θεός δεν θα τους εγκαταλείψει, δηλαδή δεν θα τους παραβλέψει, αλλά τους διαφυλάττει για τον μέλλοντα αιώνα, όπου η χορήγηση των αγαθών είναι ατελεύτητη.

Μην θεωρείς πως κάθε θλίψη επέρχεται στους ανθρώπους εξαιτίας της αμαρτίας· διότι υπάρχουν μερικοί που είναι ευάρεστοι στον Θεό και όμως δοκιμάζονται. Διότι έχει γραφτεί ότι οι ασεβείς και οι άνομοι θα καταδιωχθούν. Ομοίως και: «Όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθούν». Τον καιρό της θλίψεως να προσέχεις την προσβολή της θλίψεως· διότι, επειδή η προσβολή παρέχει παρηγορία για τη θλίψη, αυτή γίνεται ευπρόσδεκτη.

Γι' αυτό «και το σπέρμα του», τόσο το αισθητό όσο και το νοητό, «θα είναι προς ευλογία. Απόφυγε το κακό», όποιος κι αν είσαι εσύ που πράττεις το κακό, και μην το αποφύγεις απλώς, αλλά «και πράξε το αγαθό». Διότι πρέπει εκείνος που πληγώθηκε από βέλος όχι μόνο να βγάλει το βέλος, αλλά και να βάλει έμπλαστρο στην πληγή· και αφού το κάνεις αυτό, «κατασκήνωσε» πλέον υγιής «στους αιώνες των αιώνων. Διότι ο Κύριος αγαπά τη δικαιοσύνη και δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους του» απρονόητους, αλλά αυτοί μεν «θα διαφυλαχθούν στον αιώνα, ενώ οι άνομοι θα εκδιωχθούν, και το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευτεί», δηλαδή από την αιώνια ζωή. Στην πρόσκαιρη βέβαια συχνά ζουν και σπαταλούν, όπως και τα κτήνη· «οι δίκαιοι όμως θα κληρονομήσουν τη γη και θα κατασκηνώσουν στους αιώνες των αιώνων» στη γη των πραέων. «Το στόμα του δικαίου θα μελετήσει σοφία, και η γλώσσα του θα μιλήσει με δικαιοσύνη. Ο νόμος του Θεού του βρίσκεται στην καρδιά του και δεν θα κλονιστούν τα βήματά του». Και πολύ λογικά· διότι όταν το στόμα και η γλώσσα μελετούν σοφία, τότε και τα βήματα είναι σταθερά και ακλόνητα. «Ο αμαρτωλός παρατηρεί τον δίκαιο και ζητά να τον θανατώσει, ο Κύριος όμως δεν πρόκειται να τον εγκαταλείψει» σε αιμοσταγή χέρια, «ούτε πρόκειται να καταδικαστεί όταν κρίνεται από άνθρωπο».

Κατήχηση ΚΑ΄. Περί της πνευματικής νήψεως και της πράξεως των αξιοθαύμαστων έργων της μακαρίας υποταγής και περί της προσοχής στον εαυτό μας. Αδελφοί μου, πατέρες και τέκνα, αρχίζουμε και πάλι, έπειτα από καιρό, να ερχόμαστε στη συνηθισμένη μας κατήχηση, έχοντας επιστρέψει από την απουσία μας. Και ο πρώτος μου λόγος είναι αυτός, ότι είτε απουσιάζουμε είτε είμαστε παρόντες, η προσευχή μας είναι πάντοτε, αν και ανάξια, να διαφυλάττεστε όλοι σας σώοι, ειλικρινείς και απρόσκοπτοι σε αυτή την άγια και ενάρετη πολιτεία σας, και κανείς να μην υποσκελίζεται από την επήρεια του διαβόλου, αλλά ο καθένας να νήφει και να βρίσκεται σε εγρήγορση, ώστε να πράττει τα δέοντα και τα αξιοθαύμαστα της μακάριας υποταγής. Διότι, όταν αυτό διασφαλίζεται, δεν αισθάνομαι καμία λύπη για τα υπόλοιπα, έστω κι αν συνήθως προκαλούν λύπη, εννοώ δηλαδή για τις στενοχώριες της σωματικής μας ζωής, όπως αυτές που ήδη έχουν προκύψει επί του παρόντος. Αλλά και τη στενοχώρια τη λογαριάζω για ευρυχωρία, και την πενία για πλούτο, και την απορία για ευπορία, και τη στένωση για πλατυσμό, και τα υπόλοιπα ομοίως, έχοντας την ελπίδα να με καθοδηγεί, όντας πεπεισμένος ότι «δεν θα αφήσει ο Κύριος να λιμοκτονήσουν οι ψυχές των δικαίων», και ότι «δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους του», όπως είστε εσείς, οι οποίοι, με τη χάρη του Χριστού, τρέφεστε και περιθάλπεστε από την άνωθεν πρόνοια, όχι μόνο με την πνευματική θεωρία αλλά και με τη σωματική διακονία.