Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:35

Διότι, αν η γη κατάπιε τον Δαθάν που μίλησε κατά του Μωυσή, και άνοιξε το στόμα της εναντίον εκείνου που άνοιξε κακώς το στόμα του, πώς θα μπορούσε να βαστάξει πόδια που έτρεχαν εναντίον γονέων; Ενώ, λοιπόν, κρεμόταν ψηλά στο δέντρο, πήγε σε αυτόν ο αρχιστράτηγος Ιωάβ και έμπηξε τρία ακόντια στην καρδιά του άκαρδου, πλήττοντάς τον εκεί όπου βρισκόταν η θήκη της ανομίας. Και καθώς κρεμόταν ψηλά στο δέντρο, ο Δαβίδ τού έψαλε έναν ωραίο επιτάφιο ψαλμό: 〈Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσσαλώμ του γιου του.〉 Διέφευγε δε, όχι επειδή δειλίαζε, αλλά επειδή πρόσεχε να μη φονεύσει τον γιο του· διότι ο ίδιος τον λυπόταν ως τέκνο, αλλά εκείνοι που ήταν μαζί του δεν θα τον λυπούνταν ως αντάρτη.

Ούτε θα τον καταδικάσει όταν κρίνεται. Αντί του: κατά την ώρα που κρίνεται. Όταν εξολοθρεύονται οι αμαρτωλοί, θα το δεις. Θα δεις, λέει, τους αμαρτωλούς να αποκόπτονται. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου. Σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: Σκιά είναι ο βίος μας.

Με πολλή ακρίβεια, βέβαια, δεν είπε «και ο καρπός τους», αλλά «Το άνθος τους». Διότι τα βλαστάρια της κακίας είναι ατελή, εφόσον εξαφανίζονται με την ίδια τη βλάστηση και το πρώτο τους άνθισμα· «Είδα δηλαδή τον ασεβή να υπερυψώνεται· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε». Ο μεν δίκαιος, λοιπόν, είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων, ποτιζόμενος διαρκώς από την αδιάκοπη ροή της ζωής· ενώ η ρίζα του αμαρτωλού θα κατακαεί· «Και το άνθος θα ανυψωθεί σαν κονιορτός». Διότι δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόξυναν το λόγιο του Αγίου του Ισραήλ. Αναφέρει τον «νόμο» και το «λόγιο» ως διαφορετικές προσωνυμίες του Κυρίου· γι' αυτόν τον λόγο ο Προφήτης ομιλεί για το λόγιο σαν να είναι έμψυχο, λέγοντας: «Παρόξυναν το λόγιο του Κυρίου». Διότι ζωντανός Νόμος και Λόγος του Θεού είναι ο Μονογενής Υιός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα.

Και οι κέδροι λαμβάνονται μεν κάποτε και ως εικόνα μεγάλων ψυχών που διαθέτουν αξιόλογο πνευματικό ανάστημα, εξαιτίας του ότι έχουν ανυψωμένο το φρόνημα και έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς· όπως διδαχθήκαμε στους Ψαλμούς, όπου άλλοτε μεν ο Δαβίδ τις συμπεριλαμβάνει στον αίνο του Θεού λέγοντας: «Ξύλα καρποφόρα και όλες οι κέδροι»· και άλλοτε πάλι: «Θα χορτασθούν τα ξύλα του πεδίου, οι κέδροι του Λιβάνου, τις οποίες εφύτευσε». —Όμως γνωρίζουμε ότι ονομάζονται κέδροι και τα σκληρά και δύσκαμπτα ήθη, τα οποία επαίρονται εναντίον της γνώσεως του Θεού· γι' αυτό: «Συντρίβει ο Κύριος τις κέδρους του Λιβάνου». —Και εκείνοι που υπερηφανεύονται για την ψευδώνυμη γνώση και φαντάζονται ότι έχουν κατανοήσει τα μυστήρια του υπεράνω όλων Θεού, λέγονται κέδροι· διότι: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τις κέδρους του Λιβάνου»· των οποίων η εξολόθρευση είναι ταχεία· «διότι πέρασα και ιδού, δεν υπήρχε πια».

Διότι είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου. Με αυτήν ακριβώς τη σημασία έχει ληφθεί και εδώ. Διότι η φωνή του Κυρίου συντρίβει κέδρους. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει στη μεγαλοπρεπή ψυχή, έτσι λέγεται ότι συντρίβει αυτούς που μάταια υπερηφανεύονται, αυτούς που ανυψώνουν τον εαυτό τους στα νομιζόμενα ύψη αυτού του κόσμου, του πλούτου, ή της δόξας, ή της εξουσίας, ή της σωματικής ομορφιάς, ή της δύναμης, ή της ισχύος. Και θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του Λιβάνου. Εκείνοι που στηρίζονται σε ξένα πράγματα, και από αυτά αντλούν την αλαζονεία τους, αυτοί είναι οι κέδροι του Λιβάνου. Διότι, όπως ακριβώς οι κέδροι, ενώ είναι από μόνοι τους υψηλοί, επειδή έχουν φυτρώσει σε υψηλό όρος, γίνονται πιο περίβλεπτοι με την προσθήκη του όρους· έτσι και αυτοί που στηρίζονται στα φθαρτά πράγματα του κόσμου, είναι μεν κέδροι λόγω της αλαζονείας και της έπαρσης του νου, ονομάζονται δε κέδροι του Λιβάνου, επειδή καυχιούνται για ξένο ύψωμα, και εξαιτίας της γης και των γήινων πραγμάτων, σαν από άλλη κορυφή του Λιβάνου, υψώνονται προς την αλαζονεία.

Ας φανούμε χρηστοί μεταξύ μας σύμφωνα με την ευσπλαχνία και τη γλυκύτητα Εκείνου που μας δημιούργησε. Διότι έχει γραφτεί: «Οι χρηστοί θα είναι οι κάτοικοι της γης, και οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν· ενώ οι παράνομοι θα εξολοθρευτούν από αυτήν.» Και πάλι λέγει: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε, και αναζήτησα τον τόπο του, και δεν τον βρήκα.»

Και υβριστές φαίνεται να αποκαλεί αυτούς που ατιμάζουν τη θεία δόξα, επειδή δεν ανέχονται να την προσκυνούν, αλλά μάλλον προσκολλούνται στους θεούς που οι ίδιοι κατασκεύασαν. Υπερήφανους δε, αποκαλεί αυτούς που περιφρονούν τους θείους νόμους και έχουν συνηθίσει να θεωρούν ως μηδαμινά τα όσα έχουν θεσπιστεί. Γι' αυτό άλλωστε και ο μακάριος Δαβίδ είπε: «Οι υπερήφανοι παρανομούσαν πάρα πολύ». Επειδή δε υπήρχαν πάρα πολλοί στην Ιουδαία και μάλιστα στην Ιερουσαλήμ, οι οποίοι καμάρωναν για τον άφθονο πλούτο τους και περιβάλλονταν από υπέρογκες χρηματικές περιουσίες, υπερέχοντας από τους άλλους και οχυρωμένοι με εξουσίες, έχοντας ανέλθει σε όχι μικρό βαθμό δόξας ανάμεσά τους, έχοντας εξυψωθεί και τρόπον τινά φουσκώσει από αλαζονεία· για τον λόγο αυτόν λέει ότι, κυρίως εναντίον αυτών θα στραφεί η θεία οργή, υποδηλώνοντας αινιγματικά την τάξη ή το μέτρο του καθενός. Διότι τους παρομοιάζει και με τους κέδρους του Λιβάνου: «Διότι είδα τον ασεβή», λέει, «να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου». Αλλά και με τα βελανιδόδεντρα της Βασάν, δηλαδή με τις δρύες στη Βασανίτιδα. Αυτή η χώρα στην Ιουδαία, που σήμερα ονομάζεται Βασαναία, είναι άριστος τροφοδότης φυτών, έχοντας παχείς και πανύψηλους κέδρους.

Και είναι αληθές αυτό που είπε ψάλλοντας και ο μακάριος Δαβίδ: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε, και τον αναζήτησα, και δεν βρέθηκε ο τόπος του». Διότι η αλαζονεία οπωσδήποτε καταλήγει στην ταπείνωση· ενώ το μετρημένο φρόνημα στεφανώνεται με τις ανώτατες τιμές. Και αυτό μας το επιβεβαιώνει ο μαθητής του Σωτήρα, γράφοντας και λέγοντας: «Ας καυχάται δε ο ταπεινός αδελφός για το ύψος του, και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του, διότι σαν άνθος χόρτου θα παρέλθει». <Αυτός που πλάτυνε σαν τον άδη την ψυχή του, και ο ίδιος, σαν θάνατος που δεν χορταίνει, θα συγκεντρώσει σε αυτόν όλα τα έθνη, και θα δεχθεί κοντά του όλους τους λαούς.> Ο Θεός συμφωνεί με τον Προφήτη και έχει δείξει ότι λέει την αλήθεια, επισφραγίζοντας ως αλήθεια με τα δικά Του λόγια τα εγκλήματα και του διαβόλου και του Ναβουχοδονόσορα. Διότι από τη μια ο Προφήτης έλεγε: «Τους ανέσπασε όλους με το αγκίστρι, και τον είλκυσε με το αμφίβληστρο, και τον συγκέντρωσε στα δίχτυα του»· ο δε Θεός των όλων, ανάγοντας τις αιτίες σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο και αληθέστερο, τον παρομοιάζει πλέον με τον άδη και τον θάνατο. Διότι ο θάνατος και ο άδης είναι κάτι το αχόρταγο. Είναι δε αληθές ότι, σύμφωνα με τη φιλοδοξία του Βαβυλωνίου, όλα τα έθνη θα είχαν υποταχθεί σε αυτόν. Και αυτά τα κακά θα μπορούσαν ευλόγως να νοηθούν ως εγκλήματα της περσικής φιλαρχίας.

Διότι έχει γραφτεί: «Επειδή οι ισχυροί του Θεού υψώθηκαν πάρα πολύ πάνω στη γη.» Και εντείνοντας την παρηγοριά ο Ψαλμωδός λέει: Εσύ μεν θα υψωθείς, ώστε να κληρονομήσεις τη γη των πράων, η οποία είναι εδραιωμένη κάπου άνω και βρίσκεται σε ύψος. Διότι είναι φανερό ότι κανείς δεν υψώνεται για να κληρονομήσει τη γη που βρίσκεται στα πόδια του, αλλά εκείνη που είναι τόσο υψηλή, ώστε να έχει ανάγκη τον Θεό να τον ανεβάσει σε αυτήν για να την κληρονομήσει. Όσο για τους παράνομους που τρίζουν τα δόντια τους εναντίον σου, θα τους δεις να αποκόπτονται· διότι θα εξολοθρευτούν, και αυτό θα το δεις ο ίδιος. <Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, κ.τ.λ.> (A f. 202, B f. 132, Κυρίλλου και Βασιλείου). Βλέποντας, λέει, πονηρούς ανθρώπους να ευημερούν, συλλογιζόμουν πώς το πέτυχαν αυτό. Έπειτα, σκεπτόμενος τέτοια πράγματα και απορώντας μέσα μου, θέλοντας να τους δω για δεύτερη φορά, σήκωσα τα μάτια μου, αλλά εκείνοι δεν βρίσκονταν πουθενά. Έπειτα, όταν θέλησα να βρω κάποιο μνημείο τους, δεν μπόρεσα να βρω ούτε καν τον τόπο όπου φαινόταν ότι στέκονταν.

Βλέπεις πώς λέει ότι όσα συμβαίνουν στους ασεβείς σχεδόν βρίσκονται μπροστά στα μάτια όλων, και κανένας δεν τα αγνοεί εντελώς; Διότι αυτό που είναι δικό του το κάνει τρόπον τινά κοινό με τους άλλους· επειδή δεν λέει πουθενά ότι το είδε μόνο αυτός, αλλά το ρήμα «είδα» εδώ σημαίνει εκείνο που είναι εκτεθειμένο σε κοινή θέα. «Έχω δει», λέει, «τον ασεβή να ανταγωνίζεται να υψωθεί μαζί με το ανάστημα των κέδρων, και να υψώνεται εξίσου με τα πιο ψηλά φυτά, προφανώς από υπεροψία και κενή αλαζονεία και κοσμικές δόξες και τη λοιπή ματαιότητα». [Αλλά αυτός σε σύντομο] χρονικό διάστημα εξαφανίστηκε, και κατέπεσε σε τέτοιο σημείο ταλαιπωρίας, ώστε να μη βρίσκεται ο τόπος του· και με τη λέξη «τόπος», εννόησε τη μνήμη. «Φύλασσε την ακακία και βλέπε την ευθύτητα, διότι υπάρχει κληρονομιά στον ειρηνικό άνθρωπο.» (A f. 202 b. B f. 132 b) Και η τιμωρία των ασεβών, λέει, και το εγκατάλειμμα, δηλαδή η κληρονομιά των αγαθών, ας σε προετοιμάζει να επιδιώκεις την απλότητα· διότι ως ακακία εδώ πρέπει να νοηθεί η απλότητα, σύμφωνα με την οποία ζούμε μια ζωή άδολη και καθαρή, χωρίς υποκρισία και εντελώς απαλλαγμένη από διπροσωπία· τέτοιος που ήταν ο θεσπέσιος Ναθαναήλ, για τον οποίο λέει ο Χριστός: «Να ένας αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος». Είπε δε κάπου και η ιερή Γραφή ότι «και ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άδολος, που κατοικούσε σε σπίτι». Επομένως, το να είναι κανείς απλός στους τρόπους και χωρίς κακία, αυτό λέμε ότι είναι η ακακία.

Όπως είναι γραμμένο: όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί. Γι' αυτό και στον ψαλμό λέει: είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου. Και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια. Και τον αναζήτησα, και δεν βρέθηκε ο τόπος του. Διατήρησε την αθωότητα και πρόσεχε την ευθύτητα, διότι υπάρχει μέλλον για τον ειρηνικό άνθρωπο. Και πάλι λέει: Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη.

Για όλα αυτά λοιπόν, ο προφητικός λόγος απειλεί ότι θα επέλθει καθαίρεση κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα, λέγοντας: 〈ιδού λοιπόν ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Βλέπεις πόσους και πόσες φορές τους ονόμασε 〈υψηλούς〉, των οποίων το σύστημα παρομοιάζει με τον 〈Λίβανο〉 και με τους υψηλότατους κέδρους που βρίσκονται σε αυτόν.⌝ ⌞Γι' αυτό έχει ειπωθεί αλλού: «είδα τον ασεβή να επαίρεται σαν τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉», και σε άλλο σημείο πάλι: «φωνή Κυρίου που συντρίβει κέδρους, και θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉 και θα τους κατακομματιάσει όπως το μοσχάρι τον 〈Λίβανο〉».⌟ Αυτό λοιπόν υπόσχεται αρχικά ο λόγος ότι θα κάνει ο 〈Κύριος Σαβαώθ〉, εννοώ δηλαδή ότι θα συντρίψει όλες τις εθναρχίες και τις πολυαρχίες ανάμεσα στους ανθρώπους. Επειδή δε σε πολλά σημεία των θείων Γραφών έχει ονομαστεί 〈Λίβανος〉 η Ιερουσαλήμ, όπως πολλές φορές αποδείξαμε, εύλογα σημαίνει και τη δική της πτώση, καθώς και την πτώση των αρχόντων του ιουδαϊκού έθνους που άλλοτε είχαν μεγάλη δύναμη σε αυτήν, λέγοντας: 〈ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Το πώς όμως θα επέλθει η συντριβή και η πτώση όλων αυτών, το παριστά στη συνέχεια, προφητεύοντας ότι 〈από τη ρίζα του Ιεσσαί θα προέλθει ράβδος〉, η οποία συντρίβοντας θα 〈ταπεινώσει〉 όλους τους προαναφερθέντες 〈υψηλούς〉. Γι' αυτό επισυνάπτεται το: 〈Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί〉.

Διότι ο μέγας προστάτης του δεν πρόκειται να τον εγκαταλείψει στα χέρια του, ούτε πρόκειται να τον καταδικάσει όταν θα κριθεί από αυτόν. Ο δε Σύμμαχος αναφέρει: Ούτε θα τον καταδικάσει όταν κρίνεται. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου. Έτσι λοιπόν, στο παρόν χωρίο, αναφέρει ότι έχει γνωρίσει από προσωπική πείρα το τέλος των ασεβών: Διότι δεν άκουσα, λέει, από φήμες, από τα λόγια άλλων, γεγονότα που συνέβησαν πολύ παλιά· αλλά εγώ ο ίδιος είδα άνδρες βλάσφημους και άθεους, οι οποίοι αφενός θαυμάζονταν από όλους, αφετέρου επαιρόντουσαν και καυχιόντουσαν, νομίζοντας ότι θα παραμείνουν αιώνια σε τούτη τη ζωή. Αλλά, ενώ ακόμη συλλογιζόμουν μέσα μου πώς αυτοί, αν και ασεβείς, πέτυχαν τόσα πολλά, θέλοντας να τους δω για δεύτερη φορά, σήκωσα τα μάτια μου· αυτοί όμως δεν βρίσκονταν πουθενά, αλλά είχαν γίνει ξαφνικά άφαντοι. Έπειτα, θέλοντας να εντοπίσω κάποιο ίχνος και υπόλειμμά τους, ούτε καν τον τόπο όπου φαίνονταν να στέκονται δεν μπόρεσα να βρω.

Είχε πια εξαφανιστεί, με τον τρόπο που περιγράφηκε, ολόκληρο το γένος των θεομίσητων, και είχε εξαλειφθεί τόσο απόλυτα από τα μάτια των ανθρώπων, ώστε για άλλη μια φορά να εκπληρωθεί ο θείος λόγος που λέει: 〈είδα ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια, και αναζήτησα τον τόπο του, και δεν βρέθηκε〉. Μια ημέρα πλέον λαμπρή και διαυγής, χωρίς κανένα σύννεφο να την επισκιάζει, καταύγαζε με ακτίνες ουράνιου φωτός τις εκκλησίες του Χριστού σε ολόκληρη την οικουμένη, και δεν υπήρχε κανένας φθόνος ώστε να μην συναπολαύσουν και όσοι βρίσκονταν έξω από τη δική μας κοινότητα, αν όχι τα ίδια ακριβώς αγαθά, τουλάχιστον μια απορροή και μετοχή σε εκείνα που μας χορηγήθηκαν από τον Θεό.

Εκείνος που τα αναλογίζεται αυτά συνεχώς στον νου του και έχει μπροστά στα μάτια του τον χωρισμό της ψυχής του, το φρικτό εκείνο και αδέκαστο δικαστήριο, τη δίκαιη και αλάνθαστη κρίση του Θεού, την απευκταία απόφαση εναντίον των ενόχων και την καταδίκη μαζί με τον σατανά, καθώς και την ατελεύτητη και ανυπόφορη τιμωρία, οπωσδήποτε θα υποστεί την άριστη αλλοίωση, εκτός αν είναι πέτρα, εκτός αν είναι άκαμπτο σίδερο, και θα απομακρυνθεί από τα αισχρότατα έργα και θα οικειωθεί τον Θεό μέσω της ενάρετης πολιτείας. Έτσι, και εδώ μεν θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, προβάλλοντας τη γλυκιά και πολυανθή αγαθοεργία, μετά δε τον θάνατο θα μεταφυτευτεί δοξασμένα στον οίκο του Κυρίου και σαν κατάκαρπη ελιά στις αυλές του Θεού μας θα εντρυφά στους δικούς της καρπούς. Αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο με εκείνους που ομολογούν μεν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά δεν απαρνούνται τα πονηρά τους έργα, παρά υπερηφανεύονται και επαίρονται· αυτοί, σαν τους άκαρπους κέδρους του Λιβάνου, μετά από λίγο καταστρέφονται και ρίχνονται στο αιώνιο πυρ. 19. Ποιος είναι σοφός και θα τα κατανοήσει αυτά, και δεν θα σπεύσει με όση δύναμη διαθέτει να κερδίσει την ίδια του την ψυχή, ώστε αφενός να μη δοκιμάσει τα δεινά του Άδη, και αφετέρου να απολαύσει την ουράνια μακαριότητα;

Ας γνωρίζει ότι δεν έχει σταυρώσει ακόμη τον εαυτό του. Πώς λοιπόν θα τον σταυρώσει; Ας αποφεύγει τα περίεργα βλέμματα προς τις γυναίκες και τις ανάρμοστες σχέσεις και τις άκαιρες συζητήσεις μαζί τους, ας μειώσει τις ύλες που τρέφουν το πάθος, ας απέχει από την πολυποσία, την οινοφλυγία, την αδηφαγία, την πολυϋπνία· ας αναμειγνύει με αυτή την αποχή από τα κακά την ταπεινοφροσύνη, επικαλούμενος τον Θεό εναντίον του πάθους με συντριβή καρδιάς· και τότε θα πει και αυτός: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα με την εγκράτεια, και ιδού δεν υπήρχε πια, και τον αναζήτησα μέσω της προσευχής με ταπείνωση, και δεν βρέθηκε μέσα μου ο τόπος του».

Ο νόμος του Θεού. Διότι όσα, λέει ο Χριστός, μου έδωσε ως εντολή ο Πατέρας, αυτά πρέπει να πράξω και να εκπληρώσω. Και δεν θα ανατραπεί. Αυτό αφορά τον Χριστό και κάθε δίκαιο, ο οποίος επιτυγχάνει τα κατά Θεόν· διότι είναι ακλόνητοι. Θα παρατηρήσει. Ο διάβολος, επειδή θεώρησε τον Χριστό ως απλό άνθρωπο, ζήτησε να τον καταπιεί. Ο δε Κύριος. Διότι είναι αδύνατον ο κυριακός άνθρωπος να χωριστεί από τη θεότητα (είναι αδύνατον ο άνθρωπος να κυριευθεί από την αμαρτία). Ούτε θα καταδικάσει. Διότι, όταν πρόκειται ο Θεός να κρίνει τον διάβολο, δεν δύναται ο διάβολος να αντιδικήσει με τον Θεό. Υπόμεινε. Ο λόγος απευθύνεται προς τον πιστό άνθρωπο. Και θα υψώσει. Διότι, όταν ο άνθρωπος υψωθεί από αυτή τη γη (του), τότε απολαμβάνει τη γη της επαγγελίας, η οποία είναι ο παράδεισος. Όταν εξολοθρεύονται. Αναφέρεται στους δαίμονες κατά τον καιρό της συντέλειας, ότι πρόκειται να παραδοθούν στη γέεννα μπροστά στα μάτια των δικαίων. Είδα τον ασεβή. Αναφέρεται στον διάβολο, ότι υψώθηκε εναντίον της ανθρωπότητας μέσω της ειδωλολατρίας.

Και ότι πρέπει να ελέγχει κανείς τη λαιμαργία του, ας ακούσουν πάλι: «Και τους φόνευσε», λέει, «ανάμεσα στους πιο δυνατούς από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχει κανείς από τα δώρα, θα το μάθουν από το εξής: «Αν ρέει ο πλούτος», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας». Και ότι πρέπει να κυριαρχεί στην επιθυμία της δόξας, και αυτό θα το βρουν: «Ούτε θα κατέβει μαζί του ακολουθώντας τον η δόξα του». Ότι δεν πρέπει να ζηλεύουν τους πονηρούς: «Μη ζηλεύεις όσους πράττουν την πονηρία». Ότι πρέπει να θεωρούν τις εξουσίες ως ένα τίποτα: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρείται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Ότι πρέπει να θεωρούν τα παρόντα ως μηδαμινά: «Εμακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος όμως είναι ο λαός του οποίου βοηθός είναι ο Κύριος και Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση: «Διότι Εσύ», λέει, «θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει κάθε μέρα; «Ο Θεός», λέει, «είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό», λέει, «τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Και πάλι: «Η αδικία τους θα προέλθει σαν από το πάχος (της ευημερίας τους)». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Διότι τώρα μεν αυτό είναι εύλογο, επειδή η ανάσταση οφείλει να γίνει φανερή. Τότε όμως, ποια παρηγοριά υπήρχε, όταν οι φαύλοι ευημερούσαν; Και μήπως όλοι λένε τα ίδια; Για ποιον λόγο ο ένας λέει: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια»· ενώ αντίθετα, άλλος λέει: «Τους φύτεψες και ρίζωσαν»· και ο Ιώβ: «Η αγελάδα τους δεν απέβαλε»; Πώς λοιπόν ισχύει το «πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε»; Συνέβησαν και αυτά· εδώ αναφέρεται στην ακαριαία εξολόθρευσή του, διότι ο Θεός τους εξόντωσε πάρα πολύ εύκολα, και όχι σταδιακά, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση του Ασσυρίου.

Και σχετικά με τη σωφροσύνη θα τον ακούσεις να λέει: «Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς»· και πάλι: «Εξολόθρευσες καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Όσο για την ανάγκη να χαλιναγωγεί κανείς την κοιλιά του: «Και σκότωσε», λέει, «τους περισσότερους από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχουμε από τα δώρα: «Εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν». Και να μην επιθυμούμε τη δόξα: «Ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του ακολουθώντας τον». Να μη φθονούμε τους πονηρούς: «Μη φθονείς αυτούς που πράττουν την πονηρία». Να θεωρούμε ως τίποτα τις εξουσίες: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Να θεωρούμε ως μηδέν τα παρόντα: «Μακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος είναι ο λαός του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση, λέει: «Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει καθημερινά; «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό πράγμα: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς, η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Οι δεύτεροι, επειδή έχουν αποκτήσει πείρα αυτού του μολυσμού, υφίστανται πλέον ενοχλήσεις και πολέμους· αν και πολλές φορές συμβαίνει το αντίθετο. Όταν σηκωνόμαστε από τον ύπνο με αγαθή και ειρηνική διάθεση, αυτό το δεχόμαστε μυστικά από τους αγίους αγγέλους, και μάλιστα όταν τυχαίνει να έχουμε κοιμηθεί με πολλή προσευχή και νήψη. Υπάρχουν όμως και φορές που σηκωνόμαστε από τον ύπνο σκυθρωποί και χωρίς αγαθή διάθεση, έχοντας πάθει αυτό από πονηρά όνειρα. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται, να επαίρεται, να ταράζεται και να μαίνεται μέσα μου, όπως οι κέδροι του Λιβάνου, και τον προσπέρασα μέσω της εγκράτειας· και ιδού, δεν ήταν όπως πριν η ορμή του· και τον αναζήτησα, ταπεινώνοντας τον λογισμό μου, και δεν βρέθηκε μέσα μου ο τόπος του ούτε το ίχνος του. Όποιος νίκησε το σώμα, αυτός νίκησε τη φύση· και αυτός που νίκησε τη φύση, έγινε οπωσδήποτε υπέρτερος της φύσης· εκείνος δε που έγινε τέτοιος, ελαττώθηκε ελάχιστα σε σχέση με τους αγγέλους, για να μην πω καθόλου. Δεν είναι θαύμα να πολεμά ο άυλος τον άυλο· θαύμα είναι, όντως θαύμα, το να τρέπει σε φυγή ο ένυλος τους άυλους εχθρούς, παλεύοντας ενάντια σε αυτήν την εχθρική και επίβουλη ύλη. Ο αγαθός Κύριος, δείχνοντας και σε αυτό πολλή φροντίδα για εμάς, χαλιναγώγησε την αναισχυντία της γυναικείας φύσης με το αίσθημα της αιδούς, σαν με κάποιο χαλινάρι.

«Οι εχθροί του Κυρίου, την ίδια στιγμή που δοξάστηκαν και υψώθηκαν.» «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται.» «Κρίνε με, Θεέ, και δίκασε την υπόθεσή μου απέναντι σε έθνος.» «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα.» «Τα λόγια τους έγιναν πιο απαλά και από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη.» «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα· πλανήθηκαν.» «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει εκδίκηση· τα χέρια, κ.τ.λ.» «Σκέπασέ με από τη συστροφή των πονηρών, από το πλήθος.» «Όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν.» «Θα ανταποδώσει σε αυτούς ο Κύριος σύμφωνα με την ανομία τους· και σύμφωνα με, κ.τ.λ.» «Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και οι άνομοι από τη γη.» «Η επιθυμία του αμαρτωλού θα χαθεί.» «Ιδού, όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα καταστραφούν.» «Μακριά από τους αμαρτωλούς είναι η σωτηρία, επειδή τα δικαιώματα, κ.τ.λ.» «Όλους τους αμαρτωλούς θα τους εξολοθρεύσει.» «Τα κακά θα καταδιώξουν αυτούς που αμαρτάνουν.» «Οι οδοί των ασεβών θα καταστραφούν.» «Οι οδοί των ασεβών είναι σκοτεινές, και δεν γνωρίζουν πού σκοντάφτουν.» «Κακό γέννημα, που τα δόντια του είναι μαχαίρια, και οι τραπεζίτες του κοπίδια, ώστε να καταβροχθίζει τους ταπεινούς της γης.» «Γρήγορη και περιχαρής γίνεται η καταστροφή των ασεβών.» «Όπου κι αν εισέλθει ο ασεβής, αφανίζεται.» «Τους καρπούς των ασεβών θα τους ανατρέψει ο Κύριος.» «Ο ασεβής κάνει άδικα έργα.» «Το στόμα των ασεβών το σκεπάζει πρόωρο πένθος.» «Η συντριβή των ασεβών είναι η φτώχεια.» «

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Κ. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί των κριμάτων του Θεού· και ότι δεν πρέπει να δυσανασχετούμε για το γεγονός ότι οι μεν δίκαιοι κακοπαθούν, ενώ οι άδικοι ευημερούν. «Είπε ο Κύριος προς τον Ιώβ: Μην αθετείς την κρίση μου· ή μήπως νομίζεις ότι σε έχω μεταχειριστεί διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» «Γιατί οι ασεβείς ζουν, και γερνούν μέσα στον πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους βρίσκονται μπροστά στα μάτια τους· τα σπίτια τους ευημερούν και φόβος δεν υπάρχει πουθενά· ούτε μάστιγα του Κυρίου υπάρχει πάνω τους. Παραμένουν δε σαν αιώνια πρόβατα, και τα παιδιά τους παίζουν, παίρνοντας το ψαλτήρι και την κιθάρα. Ολοκλήρωσαν τη ζωή τους μέσα στα αγαθά.» «Η δικαιοσύνη σου είναι σαν τα όρη του Θεού, τα κρίματά σου άβυσσος απέραντη.» «Μη φθονείς εκείνον που ευοδώνεται στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει παρανομία. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται, και να υψώνει το ανάστημά του σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε πια.» «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα», και τα λοιπά. —«Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί, και αυτοί που ευημερούν παντοτινά.» «Ο Θεός είναι κριτής· τούτον τον ταπεινώνει, και εκείνον τον υψώνει.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς, αλλά να βρίσκεσαι στον φόβο του Κυρίου όλη την ημέρα.» «Ο πλούτος των ασεβών αποταμιεύεται για τους δικαίους.» «

Ερώτηση: Και πώς, λέει, παραδόθηκαν δίκαιοι σε χέρια αμαρτωλών και θανατώθηκαν; Απόκριση: Δεν παραδόθηκαν για να χαθούν, αλλά για να γίνουν λαμπρότεροι, όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι μέσα από τις θλίψεις, και για να λάβουν περισσότερα στεφάνια από τον αγωνοθέτη. Αλλά και ο Υιός του Θεού παραδόθηκε με τη θέλησή Του σε χέρια αμαρτωλών ανθρώπων και έτσι επήλθε η σωτηρία του κόσμου. «Υπόμεινε τον Κύριο», δηλαδή, περίμενε, κάνε υπομονή, «φύλαξε την οδό» των θελημάτων Του «και θα σε υψώσει για να κληρονομήσεις τη γη» και θα δεις την εξολόθρευση των αμαρτωλών. «Είδα τον ασεβή» Γολιάθ «να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασε», σαν να μην είχε εμφανιστεί ποτέ, «και τον αναζήτησα και δεν βρέθηκε ο τόπος του». Αυτό βλέπουμε να συμβαίνει και σε πολλούς ασεβείς. «Φύλαγε την ακακία και θα δεις την ευθύτητα» στην καρδιά σου· «διότι υπάρχει υπόλειμμα» κάποιου κλήρου «για τον ειρηνικό άνθρωπο» προς διανομή. «Οι δε παράνομοι θα εξολοθρευτούν» δικαίως· «τα υπολείμματα των ασεβών», δηλαδή οι απόγονοί τους, «θα εξολοθρευτούν».

Στον Ευσχήμονα, αρχιεπίσκοπο Καισαρείας. Η κακία (και ας μη σου φανεί καθόλου παράδοξο αυτό· διότι η πείρα της ζωής είναι σαφής δάσκαλος τέτοιων πραγμάτων), εάν δεν υποδυθεί το προσωπείο της αρετής, καταστρέφεται τάχιστα. Μην αποθαρρύνεσαι, λοιπόν, βλέποντάς την, όπως λέει η παροιμία, να θρασύνεται απροκάλυπτα και με αναίσχυντο πρόσωπο να αυθαδιάζει εις βάρος όλων. Είναι λίγος ο χρόνος, και θα τη δεις να οδηγείται στη φθορά καταρρέοντας με μεγάλο πάταγο· έχεις άλλωστε και τον προφήτη να συμφωνεί μαζί μου: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα από εκεί, και ιδού, δεν υπήρχε πια, και τον αναζήτησα, και δεν βρέθηκε ο τόπος του».

Μη ζηλεύεις όσους πράττουν την πονηριά, διότι ο ίδιος ο θεοπάτωρ Δαβίδ αναφωνεί: είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια, και τον αναζήτησα, και δεν βρέθηκε ο τόπος του.