Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:4

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Τέκνο Θεόδωρε, εφόσον ζητάς, κατανόησε τι είναι αυτό που ζητάς και ετοίμασε τον εαυτό σου για πνευματική εργασία. Διότι είναι γραμμένο: «Να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συναναστρέφεστε με τους ταπεινούς». Τα αιτήματά σου, αδελφέ, ανήκουν σε υψηλό μέτρο. Εάν, λοιπόν, δεν καθαριστεί ο εσωτερικός οφθαλμός μέσα από πολλούς ιδρώτες, δεν μπορείς να απομακρυνθείς από τα αγκάθια και τα τριβόλια και να γευθείς το σταφύλι που κατανύσσει την καρδιά και την ευφραίνει. Εάν, επομένως, ο άνθρωπος δεν φτάσει σε αυτό το μέτρο, δεν μπορεί να διακρίνει, ώστε να μην χλευαστεί και πλανηθεί από τους δαίμονες δίνοντάς τους πίστη. Διότι αυτοί μετασχηματίζουν τα πράγματα όπως θέλουν, ιδίως σε όσους δεν γνωρίζουν τις τέχνες τους. Επομένως, αγαπητέ, έλπισε στον Κύριο, «και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου». Κόψε το θέλημά σου για χάρη Του και πες Του για τα πάντα: «Όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως Εσύ», και Εκείνος θα ενεργήσει σε σένα σύμφωνα με το δικό Του έλεος.

Όταν λοιπόν κάθεστε, ω γυναίκες, και ξετυλίγετε το έργο αυτών, εννοώ τα νήματα που σας στέλνουν οι Σήρες για την κατασκευή των μαλακών ενδυμάτων, ενθυμούμενες τη μεταβολή αυτού του ζώου, να συλλαμβάνετε εναργή την έννοια της αναστάσεως και να μην απιστείτε στην αλλαγή την οποία ο Παύλος υπόσχεται σε όλους. Αλλά αισθάνομαι ότι ο λόγος μου εκτρέπεται από τη συμμετρία του. Όταν λοιπόν αποβλέψω στο πλήθος όσων ειπώθηκαν, βλέπω τον εαυτό μου να φέρεται εκτός του μέτρου· όταν όμως πάλι αποβλέψω στην ποικιλία της σοφίας που υπάρχει στα δημιουργήματα, νομίζω ότι ούτε καν έχω αρχίσει τη διήγηση. Συγχρόνως δε, και το να σας κρατήσω εδώ περισσότερο δεν είναι ανώφελο. Διότι τι άλλο θα μπορούσε να κάνει κανείς τον χρόνο μέχρι το εσπέρας; Δεν σας βιάζουν όσοι παραθέτουν γεύματα· δεν σας περιμένουν τα συμπόσια. Όθεν, εάν εγκρίνετε, ας αξιοποιήσουμε τη σωματική νηστεία για την ευφροσύνη των ψυχών. Αφού πολλές φορές υπηρέτησες τη σάρκα για απόλαυση, σήμερα παρέμεινε στη διακονία της ψυχής. Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου. Εάν είσαι φιλόπλουτος, έχεις πλούτο πνευματικό: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δικαιωμένα, επιθυμητά περισσότερο από το χρυσάφι και από τον πολύτιμο λίθο τον πολύ». Εάν είσαι απολαυστικός και φιλήδονος, έχεις τα λόγια του Θεού, τα οποία, για εκείνον που έχει υγιή την πνευματική του αίσθηση, είναι «γλυκύτερα υπέρ το μέλι και το κηρίον».

Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά. Ίσως το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ενήργησε ώστε να γραφούν αυτά, ονομάζεται τώρα στόμα, εξαιτίας του ότι λέγεται πως έχει προέλθει από το στόμα του Θεού. Ώστε λοιπόν να μην ακούσεις με περιφρόνηση τις απειλές, ο λόγος του Κυρίου έφερε ως μαρτυρία σε εμάς το αψευδές στόμα που τα ελάλησε αυτά. Ποιος όμως είναι τόσο χαμερπής και σαρκικός στη διάνοια, ώστε να νομίζει ότι τα αγαθά που έχει θησαυρίσει ο αγαθός Θεός για τους ανθρώπους ως ανταπόδοση της υπακοής τους είναι υλικές τροφές, καρποί της γης που παραδίδονται στη φθορά με την ανάλωσή τους; Αλλά προφανώς, σύμφωνα με την παραβολή του Ευαγγελίου, ο σπόρος στην καλή γη είναι η καλή και αγαθή καρδιά, η οποία ακούει τον λόγο, τον συγκρατεί και καρποφορεί με υπομονή. Είναι άξια λοιπόν της υποσχέσεως του Θεού η απόλαυση των γλυκύτατων καρπών της καρδιάς. Και καρποί της καρδιάς είναι η τέρψη κατά τη θεωρία του θείου κάλλους. Αυτοί δε οι καρποί καλλιεργούνται από τη σπορά στο πνεύμα και θερίζονται για την αιώνια ζωή, και όποιος συγκεντρώνει με αγαλλίαση τα δεμάτια τους, απολαμβάνει πλουσιοπάροχα τον Κύριο, λαμβάνοντας από Αυτόν όσα αιτείται. Προηγουμένως βέβαια πρέπει κανείς να θελήσει, και έπειτα να υπακούσει, ώστε η δική μας προαίρεση να παραμένει αβίαστη. Και πάλι λέει: «Εάν δεν θέλετε, ούτε να με εισακούσετε». Από την έλλειψη της θελήσεως προέρχεται η μη υπακοή. Έτσι κάθε μακαριότητα, καθώς και η οδυνηρή διαβίωση στην κόλαση, εξαρτάται από το δικό μας αυτεξούσιο.

Πολλές φορές υπηρέτησες τη σάρκα προς απόλαυση· σήμερα παράμεινε στη διακονία της ψυχής. Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου. Διότι, ποιο το όφελος να νηστεύει το σώμα, ενώ η ψυχή είναι γεμάτη από μύρια κακά; Εκείνος που, αν και δεν πράττει το κακό, μένει σε αδράνεια, τι το μάταιο δεν φθέγγεται; Τι το άτοπο δεν ακούει;

Σε αυτό, λοιπόν, απαντούμε ότι σε εκείνους που είναι τέλειοι ως προς την πνευματική κατάσταση αρμόζει το να ζητούν μέσω της προσευχής· αλλά κάπως θα ισομοιραστεί με αυτήν και ο γογγυσμός των πιο αδύναμων, ο οποίος προέρχεται από ακηδία ή όπως αλλιώς μπορεί να προκύψει· και ο Σωτήρας των πάντων, επειδή είναι φιλάνθρωπος, δεν οργίζεται εξ ολοκλήρου. Διότι, όπως ακριβώς για τα εντελώς μικρά νήπια το κλάμα μερικές φορές χρησιμεύει για να ζητήσουν τα αναγκαία για αυτά, και μέσω αυτού η μητέρα συχνά καλείται να αναζητήσει όσα ευχαριστούν το βρέφος, έτσι και για εκείνους που είναι ακόμα νήπια και δεν έχουν προχωρήσει στην πνευματική σύνεση, το κλάμα που προέρχεται από την ακηδία, ας το πω έτσι, έχει τη δύναμη της ικεσίας προς τον Θεό. Δεν τους τιμωρεί, όμως, στην αρχή, παρόλο που τους βλέπει να νικιούνται από τις γήινες επιθυμίες, αλλά μόνο όταν ήδη έχουν περάσει στα μέσα του χρόνου, για την εξής αιτία, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται. Επειδή όσοι είχαν πρόσφατα αναχωρήσει από τους Αιγυπτίους δεν είχαν λάβει ακόμα το μάννα, ούτε είχαν τον άρτο από τον ουρανό που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, πέφτουν εύλογα σε σαρκικές επιθυμίες, και για τον λόγο αυτόν συγχωρούνται· εκείνοι, όμως, που έχουν ήδη εντρυφήσει στον Κύριο, όπως έχει γραφτεί, επειδή προτίμησαν τα σαρκικά από τα πνευματικά αγαθά, υφίστανται πλέον μια απόλυτα δίκαιη τιμωρία, και επιπλέον, με το να πάθουν, θα κληρονομήσουν μια διαρκή υπενθύμιση της συμφοράς. Γι' αυτό δόθηκε το όνομα Μνήματα Επιθυμίας στον τόπο της τιμωρίας. «Και θα εξέλθει ο λαός και θα συλλέξει το μερίδιο της κάθε ημέρας σε καθημερινή βάση».

Ή έχει θέσει το «κατασκήνου» αντί του «θα κατασκηνώσεις». Ως γη, προφανώς, εννοεί εκείνη που έχει υποσχεθεί στους πράους, στην οποία όταν βρεθείς, λέει, θα ποιμανθείς μέσα στον πλούτο της. Πλούτος δε της γης των πράων, δηλαδή της άνω πόλεως στους ουρανούς, είναι η άφθονη χορηγία των θείων χαρισμάτων και η τελειότητα που υπάρχει σε αυτά. Ίσως πάλι παρομοιάζει τον πρόσκαιρο βίο με σκηνή, και θέλει να τον χρησιμοποιούμε σαν σκηνή περαστικά, κυριαρχώντας σε αυτόν και όχι να κυριαρχούμαστε από αυτόν, και χρησιμοποιώντας τον για το πνευματικό μας συμφέρον και όχι για τις ηδονές· διότι έτσι θα ποιμανθούμε από τον Καλό Ποιμένα. Εάν υπάρχει κάποιος πλούτος θείων δογμάτων στους ανθρώπους, αυτόν ας καρπωνόμαστε, ώστε να λέμε: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει». <Κατατρύφησε του Κυρίου.> (B f. 126) Όσοι δε απολαμβάνουν πνευματικά τον Χριστό και έχουν τη διάνοιά τους γεμάτη από τα δικά Του χαρίσματα, έχοντας φέρει εις πέρας τα αγαθά θελήματά Του, φανερώνουν γυμνή και ακάλυπτη στον Θεό τη δική τους οδό, δηλαδή τον τρόπο της ζωής τους. [Τρυφή επομένως, όπως είπα, είναι το να έχει κανείς να κατοικεί μέσα του ο Λόγος του Θεού που ζωογονεί τα πάντα, ο άρτος της ζωής, αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Έχοντάς Τον μέσα τους, θα λάβουν οπωσδήποτε τα αιτήματα της καρδιάς τους, και τότε θα μπορέσουν να αποκαλύψουν σε Αυτόν την οδό τους.

ΛΟΓΟΣ ΙΕ΄. α΄. «Ελάτε πάλι, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο.» Διότι είναι πλέον καιρός, αγαπητοί, να εορτάσουμε και να συγκεντρωθούμε με μεγάλη προθυμία στην πνευματική πανδαισία· και σχεδόν να αναφωνήσουμε μαζί με τη λύρα του Ψαλμωδού χαριέντως: «Απόλαυσε τον Κύριο, και θα σου δώσει όλα τα αιτήματα της καρδιάς σου.» Θα φέρουμε εις πέρας αυτό που έχει προσταχθεί, όχι παχαίνοντας την κοιλιά με μαγειρικά καρυκεύματα, ούτε θολώνοντας τον νου με τα συχνά και πέρα από το μέτρο ποτήρια· αλλά μάλλον εντρυφώντας σε ιερούς και θείους λόγους, και διευρύνοντας τον οφθαλμό της διανοίας σε νήψη ακόμη καλύτερη και πάντοτε ανώτερη από την παρούσα, και ανεβαίνοντας πλέον σε αυτά τα υπέρτατα ύψη της θεοπτίας. Διότι έτσι θα ακολουθήσει, με τη συγκατάνευση του Θεού από αγαθότητα, και το να αποκτήσουμε τη δύναμη να επικρατούμε έναντι των αντιπάλων και να αναδειχθούμε ανώτεροι από τα πιο βδελυρά πάθη. Και το ότι σε εκείνους που εορτάζουν κατ' αυτόν τον λαμπρό τρόπο θα άρμοζε, και πολύ δικαιολογημένα, ο λόγος που μας ενθαρρύνει προς την επιθυμία της αξιέπαινης εν Χριστώ πολιτείας, είναι αρκετός, νομίζω, ο θείος Μελωδός που μας το επιμαρτυρεί λέγοντας: «Σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νεομηνία, κατά την εύσημη ημέρα της εορτής σας.» Θα παραθέσω δε προς σαφέστατη απόδειξη και μια αρχαία προφητεία επ' αυτού.

Και όταν εκείνος είπε φανερά ότι υπήρξε τηρητής τέτοιων εντολών, και ρώτησε επιπλέον λέγοντας: «Σε τι υστερώ ακόμη;», [απάντησε:] «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα, ακολούθει με.» Είναι λοιπόν ανάγκη εκείνοι που θέλουν να υπηρετούν τον Θεό απερίσπαστα, και θεωρούν ότι πρέπει να τον ακολουθούν, να απομακρύνονται από τα επίγεια, να κάνουν κληρονομιά τους μόνο Αυτόν, και να τρέφονται πνευματικά με την ελπίδα σε Αυτόν, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Απόλαυσε τον Κύριο, και έλπισε σε αυτόν, και αυτός θα ενεργήσει.» Ξεχωρίζει, λοιπόν, τα δέκατα για τους Λευίτες, ως ανταπόδοση για τον κόπο της λειτουργίας τους. Διότι ο κόπος για τους αγίους δεν μένει χωρίς μισθό, αλλά εξαιρετικές είναι οι τιμές και λαμπρά τα έπαθλα. «Διότι μην μεριμνάτε», λέει ο Σωτήρας, «για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Ονομάζει δε πάλι αμαρτήματα, τα ζώα που σφάζονται υπέρ των αμαρτιών. Αυτά αποτελούν επίσης τύπους του Χριστού, ο οποίος θυσιάστηκε για εμάς και υπέμεινε τη σφαγή, για να καταργήσει την αμαρτία του κόσμου, και είναι φαγώσιμα μόνο για τους ιερουργούς τα θύματα υπέρ της αμαρτίας.

Αποκλείστηκε λοιπόν το αρχαίο πλήθος των κληθέντων, επειδή νοσούσε από το έγκλημα της απιστίας, και αναφύτρωσε αντ' αυτού σαν νέος λαός, ο οποίος διαπρέπει αφενός με την πνευματική του δύναμη (διότι αυτό συμβολίζει ο μόσχος), και ευδοκιμεί τέλεια, σαν να βρίσκεται σε πλήρη ωριμότητα ηλικίας (διότι αυτό συμβολίζει ο κριός), έχοντας αφετέρου το εξαίρετο κάλλος της εν Χριστώ νηπιότητας και ακακίας (διότι αυτό συμβολίζει ο αμνός), έστω και αν νοηθεί σε τελειότατη πληθώρα. Διότι το να λέγεται ότι οι αμνοί είναι επτά, αυτό ακριβώς βεβαίως υποδηλώνει. Ακολουθεί δε και ο τράγος. Διότι εν Χριστώ ευδοκιμεί μέσω της πίστεως, ανεβαίνοντας ως οσμή ευωδίας προς τον Θεό, όπως έχουμε πει πολλές φορές. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Έτσι είναι. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Το ότι δε θα σαββατίσουμε εν Χριστώ, εισερχόμενοι στην ανάπαυση, επειδή πρέπει να σταματήσουμε τις κοσμικές ενασχολήσεις και να μην ανεχόμαστε πλέον τις γήινες φροντίδες, αλλά να εντρυφούμε μάλλον στον Κύριο, όπως έχει γραφτεί, και να έχουμε σε αυτόν τον εξαίρετο κλήρο, το αποσαφηνίζει λέγοντας στο Λευιτικό προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Μίλησε στους γιους του Ισραήλ και πες τους: Όταν εισέλθετε στη γη την οποία εγώ σας δίνω, και αναπαύσετε τη γη, την οποία εγώ σας δίνω, θα είναι Σάββατα για τον Κύριο. Έξι χρόνια θα σπέρνεις το χωράφι σου και έξι χρόνια θα κλαδεύεις το αμπέλι σου και θα μαζεύεις τον καρπό του, το έβδομο όμως έτος θα είναι Σάββατα. Ανάπαυση θα υπάρξει για τη γη σας, Σάββατα για τον Κύριο.»

«Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε». Αλλά και σαν τα χλωρά χόρτα γρήγορα θα μαραθούν· ούτε καν με τα καλλιεργούμενα χόρτα δεν είναι άξιοι να συγκριθούν. Τι αξίζει λοιπόν να ζηλεύει κανείς αυτούς, οι οποίοι, αφού άνθισαν για λίγο, αύριο ρίχνονται στη φωτιά του φούρνου, όπως δίδαξε ο Σωτήρας; «Έλπισε στον Κύριο και πράττε το αγαθό, και κατοίκησε τη γη, και θα ποιμανθείς με τον πλούτο της. Βρες την αγαλλίασή σου στον Κύριο, και θα σου δώσει όλα τα αιτήματα της καρδιάς σου». Αφού σε απέτρεψε από τον φθόνο προς τους πονηρούς με τα πρώτα του λόγια, αμέσως παράλληλα χαράσσει την ορθή και βασιλική οδό, υποδεικνύοντας ποια πρέπει να βαδίζεις. Γι' αυτό λέει: Κοίταζε ψηλά, εσύ, ατενίζοντας τον κυβερνήτη των όλων και θέτοντας σε αυτόν την ελπίδα σου· να έχεις θάρρος σαν να είσαι στερεωμένος σε μια μεγάλη άγκυρα. Και ο μεν νους σου ας έχει αυτήν την ελπίδα, με τις πράξεις σου όμως να εργάζεσαι και να πράττεις το αγαθό, σαν να σπέρνεις για τον εαυτό σου σπόρους που θα φέρουν καλή συγκομιδή καρπών. Έχοντας δε αποκτήσει αυτά τα δύο, μην αγωνιάς πλέον για τίποτα. Κατοίκησε στη γη αμέριμνα, και διάγε αυτήν την πρόσκαιρη ζωή σαν να βρίσκεσαι μέσα σε σκηνή, μένοντας εκεί μόνο για λίγο. Διότι θα ποιμανθείς σαν το καλό θρέμμα, αφού θα ποιμαίνεσαι από τον Καλό Ποιμένα.

Διότι, εάν υπάρχει στους ανθρώπους κάποιος αληθινός πλούτος της ψυχής, αυτός που συνίσταται στα θεία δόγματα και στα διδάγματα των θείων αναγνωσμάτων, αυτόν θα απολαύσεις, ώστε να λες: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει». Διότι τίποτα δεν θα σου λείψει, καθώς ποιμαίνεσαι μέσα στον πλούτο του καλού ποιμένα, τον οποίο έχει δωρίσει στους ανθρώπους που ποιμαίνονται ακόμη πάνω στη γη. Αντί δε του «Και θα ποιμανθείς με τον πλούτο της», ο Σύμμαχος το απέδωσε «Και να ποιμαίνεσαι ακατάπαυστα», ενώ ο Ακύλας «Και να τρέφεσαι με την πίστη». Έπειτα, όπως ακριβώς περιέγραψε το τέλος εκείνων που πονηρεύονται και πράττουν την ανομία, έτσι και για εσένα που ελπίζεις στον Κύριο και πράττεις την αγαθότητα, απαριθμεί πόσα αγαθά θα υπάρξουν. Πρώτον μεν, θα ποιμανθείς με τον αληθινό πλούτο του καλού ποιμένα· δεύτερον, θα κατατρυφήσεις (θα βρεις πνευματική τέρψη) στον Κύριο· και τρίτον, θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου. Να κατατρυφήσει δε στον Κύριο θα μπορέσει εκείνος που έχει καθαρίσει τα αισθητήρια της ψυχής του, ώστε να δύναται να τρώει τον ζωντανό άρτο και τις ζωοποιές σάρκες Του, και να πίνει το σωτήριο αίμα Του. Τρεφόμενος και χορταίνοντας με αυτά, απολαμβάνοντας την ένθεη μέθη [θα ακούσει]: «Κατατρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου». Διότι ήδη από αυτήν εδώ τη ζωή θα βρει πνευματική απόλαυση, εφόσον θελήσεις να παραδώσεις τον εαυτό σου σε Αυτόν.

«Και ακόμη λίγο, και δεν θα υπάρχει πλέον αμαρτωλός». Ερμηνεύει τα όσα ελέχθησαν παραπάνω, αφενός το «Διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξηρανθούν, και σαν τα χλωρά φυτά γρήγορα θα μαραθούν», διά του «Ακόμη λίγο, και δεν θα υπάρχει πλέον ο αμαρτωλός· και θα αναζητήσεις τον τόπο του και δεν θα τον βρεις»· αφετέρου δε, το «Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου», το αποδίδει σαφέστερα διά του «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη, και θα εντρυφήσουν σε πλήθος ειρήνης». Διότι το πώς θα εντρυφήσει κάποιος στον Κύριο το παρουσιάζει λέγοντας ότι κοντά Του υπάρχει πλήθος ειρήνης· και αυτό το πλήθος ειρήνης θα απολαύσουν όσοι εντρυφήσουν στον Κύριο.

Ο Θεός φύτεψε παράδεισο στην Εδέμ προς τα ανατολικά. Τα μεν ονόματα των φυτών έχουν αποσιωπηθεί, ο τόπος όμως στον οποίο τα φύτεψε έχει δηλωθεί, δηλαδή στην τρυφή· διότι η Εδέμ ερμηνεύεται ως τρυφή. Άραγε, λοιπόν, ονομάζει τρυφή αυτήν που γίνεται διά του στόματος, η οποία παραδίδεται στην κοιλιά και της οποίας το τέλος είναι ο αφεδρώνας; Και είναι άραγε αυτή η χάρη του Θεού προς τον άνθρωπο, δηλαδή το γέμισμα της κοιλιάς, η φιληδονία της σάρκας και η χαλάρωση που γεννά την ηδονή; Ή μήπως το να πει κανείς κάτι τέτοιο δεν είναι καν ευσεβές; Διότι το να παχαίνει κανείς υπερβολικά το σώμα του και να καταποντίζει με το πλήθος των φαγητών την ψυχή που κατοικεί μέσα σε αυτό, καθιστώντας την επιρρεπή προς κάθε αμαρτία, αποτελεί εφόδιο για την ακολασία, την ύβρη και όλα ανεξαιρέτως τα απαγορευμένα έργα. Επομένως, πρέπει να νοήσουμε μιαν άλλη τρυφή, άξια του Θεού, ώστε και η φυτεία να θεωρηθεί πρέπουσα στη γεωργία του Θεού. Ποια, λοιπόν, μπορεί να είναι η τρυφή που αρμόζει στους αγίους; Άκουσε αυτόν που λέει: Βρες την τρυφή σου στον Κύριο, και Εκείνος θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου.

Επομένως, για τη φυτεία του Θεού στην Εδέμ (η Εδέμ ερμηνεύεται ως τρυφή), πρέπει να εννοήσουμε κάποιον καρπό αντάξιό της, και να μην αμφιβάλλουμε ότι ο άνθρωπος τρεφόταν μέσω αυτού· και ασφαλώς να μην εννοούμε, όσον αφορά τη διαβίωση στον παράδεισο, τούτη την παροδική και φθαρτή τροφή. «Από κάθε δέντρο», λέει, «που υπάρχει στον παράδεισο, μπορείς να τρως». Ποιος θα δώσει σε αυτόν που πεινά υγιώς εκείνο το δέντρο, που βρίσκεται στον παράδεισο, το οποίο εμπεριέχει κάθε αγαθό, που το όνομά του είναι «το παν», και του οποίου τη μέθεξη χαρίζει στον άνθρωπο ο λόγος; Διότι, ως προς τον γενικό και υπέρτατο Λόγο, κάθε ιδέα των αγαθών έχει φυσική συνάφεια προς αυτόν, και το όλον αποτελεί κάτι το ενιαίο. Ποιος όμως θα με απομακρύνει από τη μεικτή και διφορούμενη γεύση του δέντρου; Διότι, βεβαίως, δεν είναι άγνωστο στους πιο διορατικούς, τι είναι εκείνο «το παν» του οποίου ο καρπός είναι η ζωή, και πάλι, τι είναι τούτο το ανάμικτο του οποίου το τέλος είναι ο θάνατος. Διότι Εκείνος που προσέφερε άφθονα την απόλαυση «του παντός», αποκλείει τον άνθρωπο από τη μέθεξη των ανάμικτων με κάποιον λόγο, ασφαλώς, και με πρόνοια. Και μου φαίνεται ορθό να παραλάβουμε τον μέγα Δαβίδ και τον σοφό Σολομώντα ως διδασκάλους για την ερμηνεία αυτού του λόγου. Διότι και οι δύο θεωρούν ότι η χάρη της επιτρεπόμενης τρυφής είναι μία: αυτό το ίδιο το όντως αγαθό, το οποίο μάλιστα αποτελεί «κάθε» αγαθό. Ο μεν Δαβίδ λέγοντας, «Κατατρύφησον τοῦ Κυρίου»· ο δε Σολομών ονομάζοντας την ίδια τη σοφία, η οποία είναι ο Κύριος, ξύλο ζωής.

Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου. Επειδή, λοιπόν, το κάλλος της αρετής είναι άπειρο, έχοντας την αρχή του στην πολυποίκιλη σοφία του Θεού, για τον λόγο αυτό έχει γραφτεί ότι ο Θεός φύτεψε παράδεισο όχι «κατά ανατολήν», αλλά «κατά ανατολάς». Διότι καθένα από τα φυτά που φυτεύτηκαν από τον Κύριο άστραφτε, στολισμένο με το δικό του φως. Εκεί βρίσκονται τα ορμητικά νερά του ποταμού που ευφραίνει την πόλη του Θεού· αλλού ονομάζεται χείμαρρος τρυφής, ο οποίος τρέφει και αυξάνει τα ουράνια κάλλη των φυτών, και ο οποίος στη συνέχεια ονομάζεται ποταμός που εξέρχεται από την Εδέμ για να ποτίζει τον παράδεισο.

Τι ήταν λοιπόν εκείνος; Γυμνός μεν από την περιβολή των νεκρών δερμάτων, βλέποντας δε με παρρησία το πρόσωπο του Θεού, χωρίς ακόμη να κρίνει το καλό μέσα από τη γεύση και την όραση, αλλά μόνο «εντρυφώντας στον Κύριο» και έχοντας συμμέτοχο σε αυτό τη βοηθό που του δόθηκε, όπως επισημαίνει η Θεία Γραφή, ότι δηλαδή δεν τη γνώρισε πριν εξοριστεί από τον Παράδεισο και πριν εκείνη καταδικαστεί στην τιμωρία των ωδίνων για την αμαρτία στην οποία υπέπεσε επειδή εξαπατήθηκε.

Ψαλμός του Δαβίδ για τον Χριστό. Διότι παντού η Γραφή ομιλεί για τον Χριστό. Σε αυτόν λοιπόν και σε όσους πιστεύουν (πίστεψαν) σε αυτόν αναφέρεται η προφητεία του ψαλμού. «Μη παραζηλώνεις». Το λέει προς τον πιστό άνθρωπο που ζει κατά Θεόν, ώστε να μην ζηλεύει τους πονηρούς ανθρώπους. «Μήτε να ζηλεύεις». Δηλαδή μην μιμείσαι εκείνους, οι οποίοι ευημερούντες (ευθυμούντες) πράττουν τα παράνομα από υπερηφάνεια. «Διότι σαν το χορτάρι». Διότι όλα τα πράγματα του βίου είναι αβέβαια και έχουν ολιγόχρονη υπόσταση, όπως η δόξα και η τιμή και ο πλούτος και όλα όσα δελεάζουν τους άφρονες ανθρώπους. «Έλπισε». Διότι από όλα τα πράγματα στον κόσμο μεγαλύτερη είναι η ελπίδα στον Θεό, και το να δείχνει κανείς χρηστότητα και αγάπη προς τον πλησίον. «Και κατασκήνωσε». Σε ποια γη; Οπωσδήποτε σε αυτήν για την οποία έχει λεχθεί: Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου σε γη ζώντων. Υπόμεινε τον Κύριο. Πρέπει λοιπόν με τον νου να ατενίζουμε πάντοτε προς εκείνη τη γη και να πράττουμε όσα αρμόζουν σε αυτήν, ώστε να ποιμανθούμε σε αυτήν, δηλαδή να χαρούμε. «Κατατρύφησον». Το λέει προς τον πιστό άνθρωπο και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Διότι είναι γεγραμμένο: ζητείτε και θα λάβετε. «Αποκάλυψε». Δηλαδή μην πράττεις τίποτα από όσα οφείλεις να κρύψεις από τον Θεό, από τον οποίο ποτέ δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κάτι, αλλά κάθε οδός του πιστού ας έχει παρρησία. «Και έλπισε». Διότι σε Αυτόν πρέπει να παραχωρούμε κάθε μέριμνα· επειδή δεν θα εγκαταλείψει όσους Τον φοβούνται.

Αλλά εμείς είμαστε σκληροί και άσπλαχνοι. Ας γίνουμε, όμως, κάποτε ήμεροι και ας αγαπήσουμε τον Θεό όπως πρέπει να τον αγαπάμε, ώστε να απολαύσουμε την αρετή με ευχαρίστηση. Διότι, εάν κάποιος που έχει αγαπημένη γυναίκα δεν αισθάνεται καμία από τις καθημερινές θλίψεις, σκέψου πόση αγαλλίαση θα απολαύσει αυτός που φλέγεται από αυτόν τον θείο και καθαρό έρωτα. Διότι αυτό ακριβώς είναι η βασιλεία των ουρανών, αυτό είναι η απόλαυση των αγαθών, αυτό είναι πνευματική ηδονή, αυτό ευφροσύνη, αυτό χαρά, αυτό μακαριότητα. Ή μάλλον, όσα και αν πω, δεν θα μπορέσω με κανέναν τρόπο να τα παρουσιάσω επάξια, αλλά μόνο η εμπειρία γνωρίζει να διδάσκει αυτό το καλό. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Εντρύφησε στον Κύριο», και, «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός». Ας πειστούμε, λοιπόν, και ας εντρυφήσουμε στην αγάπη Του. Διότι έτσι από τώρα κιόλας θα δούμε τη βασιλεία, και θα ζήσουμε αγγελικό βίο, και ενώ ζούμε στη γη, δεν θα υστερούμε σε τίποτα από αυτούς που κατοικούν στον ουρανό. Και μετά την αναχώρησή μας από τον κόσμο τούτο, θα σταθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού λαμπρότεροι από όλους, και θα απολαύσουμε την άρρητη δόξα. Είθε όλοι μας να γίνουμε μέτοχοι αυτής, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος και η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι η στέρηση, όπως ακριβώς της υγείας, έτσι είναι μητέρα και της ευχαρίστησης· ενώ ο υπερβολικός χορτασμός, όπως των ασθενειών, έτσι είναι πηγή και ρίζα και της δυσαρέσκειας. Διότι όπου υπάρχει κορεσμός, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει επιθυμία· και όταν δεν υπάρχει επιθυμία, πώς θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει απόλαυση; Γι' αυτόν τον λόγο θα διαπιστώναμε ότι οι φτωχοί δεν είναι μόνο πιο συνετοί και πιο υγιείς από τους πλουσίους, αλλά και ότι καρπώνονται περισσότερη χαρά. Έχοντας όλα αυτά κατά νου, ας αποφύγουμε και τη μέθη και την τρυφηλότητα, όχι μόνο αυτήν των τραπεζιών, αλλά και κάθε άλλη που σχετίζεται με τις βιοτικές υποθέσεις. Και αντί για αυτήν, ας προτιμήσουμε την ευχαρίστηση που προέρχεται από τα πνευματικά, και, σύμφωνα με τον Προφήτη, ας εντρυφήσουμε στον Κύριο (διότι λέγει: «Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου»)· ώστε να απολαύσουμε και τα παρόντα και τα μελλοντικά αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει στον Πατέρα η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επιδιώκοντας αυτήν, θα βρεις την πηγή των αγαθών, την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Υποτάξου, λοιπόν, στον Κύριο και ικέτευσέ Τον, και εξ αυτού θα λάβεις την εκπλήρωση του λόγου: «Και είθε να σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου». Τι είναι πιο μακάριο από αυτό, από το να έχεις κερδίσει την ευμενή ακοή ενός τέτοιου Βασιλιά; Ποιος δεν θα θελήσει να βρει ανοικτή και πρόθυμη να τον εισακούσει την ακοή του Κριτή; Είσαι εργάτης της αρετής, αδελφέ· σε μίσθωσε ο Χριστός στον αμπελώνα Του· όσο έχεις καιρό, να εργάζεσαι το αγαθό. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».

Άδραξε λοιπόν την αιώνια ζωή, βρες την αγαλλίαση στον Κύριο και ικέτευσέ τον· σήκωσε πάλι τον αγαθό ζυγό, ανέλαβε το ελαφρύ φορτίο, δώσε ένα τέλος αντάξιο της αρχής και μην αφήσεις να χαθεί ένας τόσο μεγάλος πλούτος. Διότι, αν μεν επιμένεις να παροξύνεις τον Θεό με όσα κάνεις, θα τον χάσεις ολόκληρο· αν όμως, προτού γίνει μεγάλη η ζημιά και κατακλυστεί όλο το γεώργιο, φράξεις τους οχετούς της κακίας, τότε και τα κατεστραμμένα θα μπορέσεις να ανακτήσεις, αλλά και να προσθέσεις σε αυτά μια άλλη, διόλου μικρή, σοδειά. Αναλογιζόμενος λοιπόν όλα αυτά, αποτίναξε το χώμα, σήκω από τη γη και θα γίνεις φοβερός στον αντίπαλο. Διότι αυτός σε έριξε κάτω με την ιδέα ότι δεν πρόκειται να σηκωθείς ξανά· αν όμως σε δει να σηκώνεις πάλι τα χέρια, θα πληγεί απροσδόκητα και θα γίνει πιο διστακτικός στο να σε υποσκελίσει πάλι. Τι λέω; Και εσύ ο ίδιος θα είσαι πιο ασφαλής, ώστε να μη δεχθείς ποτέ πια τέτοιο τραύμα. Διότι, αν οι συμφορές των άλλων είναι ικανές να μας διδάξουν, πόσο μάλλον εκείνες που υπομείναμε εμείς οι ίδιοι. Αυτό ακριβώς προσδοκώ να δω γρήγορα στο πρόσωπό σου, και πάλι με τη χάρη του Θεού να γίνεις πιο λαμπρός και να επιδείξεις τόση αρετή, ώστε να αναλάβεις την καθοδήγηση και άλλων εκεί· αρκεί μόνο να μην απελπιστείς και να μην παραιτηθείς.

Ερώτηση: Και πώς, λέει, φαίνονται πολλοί τέτοιοι άνθρωποι, οι οποίοι μάλιστα δοξάζονται για πολλά χρόνια; Απάντηση: Διότι, ακόμη και αν ζήσουν εκατό χρόνια, οι άνθρωποι αυτοί είναι ελάχιστοι μπροστά στην κόλαση που πρόκειται να ακολουθήσει γι' αυτούς. Εσύ όμως: «Έλπισε στον Κύριο» με αγαθά έργα, «κατοίκησε τη γη και θα ποιμανθείς», δηλαδή θα απολαύσεις τον πλούτο της. «Βρες την απόλαυσή σου στον Κύριο» υπηρετώντας τον με αγαθά έργα· «και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου. Αποκάλυψε», δηλαδή δείξε, «στον Κύριο την» καθαρή «οδό σου και έλπισε σε αυτόν, και αυτός θα ενεργήσει».