Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:7

Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ Τον. Αυτός βέβαια, λέει, θα σε αναδείξει άξιο του φωτός στον μέλλοντα αιώνα· εσύ όμως εδώ υποτάξου. Μη φθονείς εκείνον που κατευοδώνεται στην οδό του. Μη μιμηθείς, λέει, την ευδαιμονία που συγκροτείται από την παρανομία. [Μη θαυμάζεις τον παράνομο άνθρωπο που ευημερεί, ούτε να μιμηθείς την ευδαιμονία που συγκροτείται από την παρανομία, ούτε να παρακινείσαι να πράττεις τα ίδια· αλλά, ακόμη κι αν όλα του έρχονται ευνοϊκά, μην πικραίνεσαι ούτε να δυσφορείς, για το ότι οι πονηροί δεν τιμωρούνται, αλλά ζουν μέσα σε ευημερία, σαν να μην υπάρχει κανείς που να επιβάλλει την ανταπόδοση.

Επομένως, και σε μας η φύση του Υιού καθίσταται ασαφής, εάν εκλαμβάνεται από εσάς ως υποταγή. Διότι, εάν δεν προστίθεται κάποιο υποκείμενο, κανείς δεν θα μπορούσε να πει χωρίς να ψευσθεί, τίνος υποταγή είναι αυτή. Το ότι δε η υποταγή, αυτή καθ' εαυτήν, δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει αυτοτελώς, θα το εξετάσουμε κατεβάζοντας τον συλλογισμό απλούστερα και σαφέστερα στα ίδια τα δημιουργήματα. Δέξου, λοιπόν, τον εξής συλλογισμό επ' αυτών: Διότι, εάν δεχθούμε ότι η ύπαρξη του ανθρώπου, για παράδειγμα, συνίσταται στην υποταγή, τότε οπωσδήποτε θα συμπεράνουμε ότι η μη υποταγή του σημαίνει και τη μη ύπαρξή του. Πώς λοιπόν ο ψαλμωδός έλεγε σε κάποιον, ο οποίος βέβαια ήδη υπήρχε και ζούσε, αλλά δεν είχε ακόμη υποταχθεί: «Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ τον»; Βλέπεις λοιπόν πόσο εντελώς ανόητο είναι να νομίζει κανείς ότι η υποταγή υφίσταται από μόνη της; Επομένως, είναι ανάγκη να συνομολογούμε ότι ο Υιός υπάρχει και υφίσταται προηγουμένως στη δική Του φύση, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να λέμε ότι υποτάσσεται στον Πατέρα. Τι είναι λοιπόν, πες μου, αυτό που αναγκάζει Εκείνον, που προέρχεται από την ουσία του Γεννήτορα, τον απαράλλακτο χαρακτήρα της φύσεώς Του, να εκπίπτει από την ισότητα προς Αυτόν, εξαιτίας της υπακοής Του;

Αυτός όμως τι θα κάνει; Στον μέλλοντα αιώνα θα σε καταστήσει φανερό και θα σε αναδείξει περίοπτο, μην επιτρέποντας να μείνει κρυφή η ομορφιά της ενάρετης ζωής σου. Διότι η δικαιοσύνη σου θα είναι σε όλους ξεκάθαρη, λάμποντας σαν το φως, το μεσημβρινό φως· και βέβαια μεσημβρία ονομάζεται το μέσον ακριβώς της ημέρας· και θα σε κρίνει άξιο να βρίσκεσαι στο φως εκεί. <Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ τον.> (A f. 193, B f. 126) Αυτός μεν θα σε αναδείξει άξιο του φωτός στον μέλλοντα αιώνα, εσύ όμως εδώ υποτάξου σε αυτόν. Θέτει δε αυτά τα δύο αγιοπρεπή κατορθώματα, τα οποία είναι στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους, το να υποτάσσεται δηλαδή κανείς στον Κύριο και το να τον ικετεύει· και το καθένα από αυτά ταιριάζει απόλυτα στις ικεσίες των αγίων και σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να ασκούν την αγαθότητα.

Διότι με την υποταγή στον Κύριο νοείται η εκπλήρωση κάθε εντολής· επειδή υπακούει στους νόμους Του και υποβάλλει απαλά και πειθήνια τον αυχένα, εκείνος που ευαρεστείται στα δεσποτικά θελήματα και δεν ανέχεται να υποστεί την κατηγορία της απείθειας. Και στο να Τον ικετεύει, έγκειται η δοξολογία, και το να αναπέμπει αρμονικές ωδές μαζί με συνυφασμένη προσευχή, σαν ένα νοητό θυμίαμα της λαμπρότητας των έργων, που αναδίδει ευωδία ενώπιον του Θεού. Εδώ λοιπόν ονομάζει υποταγή την απομάκρυνση από τα κακά· διότι κανένας που αμαρτάνει δεν έχει υποταχθεί στον Κύριο. «Παύσον ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν». Επωφελές είναι το παράγγελμα και πάρα πολύ πρέπον για όσους έχουν υποταχθεί στον Θεό. Πρέπει δηλαδή, λέει, να είναι πράοι και απόλυτα ισορροπημένοι, να έχουν αταραξία στον νου, αγαπώντας πάντοτε τη γαλήνη που προέρχεται από τη μακροθυμία, και να μένουν μακριά από τα κύματα της οργής. Διότι είναι γεγραμμένο ότι η οργή καταστρέφει ακόμη και τους συνετούς.

Ο Παύλος, διδάσκοντας πώς να αποκτήσεις την αρετή, λέει: η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή. Επιδιώκοντας αυτήν, θα βρεις την πηγή των αγαθών, την ελπίδα· και η ελπίδα δεν ντροπιάζει. Υποτάξου, λοιπόν, στον Κύριο και ικέτευέ τον, και εξαιτίας αυτού θα βρεις το εξής: να σου δώσει όλα τα αιτήματα της καρδιάς σου. Τι είναι πιο μακάριο από αυτό; Το να έχεις αποκτήσει την ευμενή ακοή ενός τέτοιου βασιλιά. Ποιος δεν θα θελήσει να έχει ανοιχτή και πρόθυμη να τον ακούσει την ακοή του κριτή;

Ζήτα του όμως και τα μελλοντικά, των οποίων προσδοκάς τη λήψη. Διότι εκείνος που έδωσε τα παρόντα, θα δωρίσει άφθονα και όσα μάτι δεν είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου. Αντί δε του «Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ τον», ο Ακύλας λέει: «Σώπασε ενώπιον του Κυρίου και πρόσμενέ τον»· ενώ ο Σύμμαχος: «Ησύχαζε ενώπιον του Κυρίου και ικέτευέ τον». Διότι σε αυτόν που πράττει τα προαναφερθέντα και ελπίζει στα όσα ειπώθηκαν, αρμόζει προς το παρόν να ησυχάζει, και με σιωπή να προσδοκά τα υποσχεθέντα. Μην παραζηλεύεις αυτόν που ευοδώνεται στον δρόμο του, τον άνθρωπο που πράττει παρανομίες. Πάψε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό, μην παραζηλεύεις με αποτέλεσμα να πράττεις το πονηρό.

ΛΟΓΟΣ Β΄. Του ιδίου, απολογητικός για τη φυγή του στον Πόντο, και πάλι για την επιστροφή του από εκεί, μετά τη χειροτονία του σε πρεσβύτερο, στον οποίο εκτίθεται ποιο είναι το λειτούργημα της ιερωσύνης. Α΄. Νικήθηκα, και την ήττα ομολογώ· υποτάχθηκα στον Κύριο, και τον ικέτευσα· ας αρχίσει λοιπόν τον λόγο μου ο μακαριότατος Δαβίδ· ή μάλλον Εκείνος που μίλησε μέσω του Δαβίδ και που ακόμη και τώρα ομιλεί δι' αυτού. Επειδή η άριστη τάξη για καθέναν που αρχίζει κάθε λόγο και πράξη, είναι να αρχίζει από τον Θεό και να αναπαύεται στον Θεό.

Εσύ όμως, αν δεν προστρέχεις στον Θεό σε καιρό θλίψεων, αν δεν διορθώνεσαι με τη δική Του παιδαγωγία, ποιος άραγε καιρός, τι από όσα υπάρχουν ή συμβαίνουν θα συντελέσει στη διόρθωσή σου; Αλλά το σώμα έχει ανάγκη και από τη σωματική τροφή και από τα άλλα αναγκαία αγαθά, θα μπορούσε να πει κάποιος. Μάλιστα· πώς όχι άλλωστε; Αν λοιπόν έχεις αφθονία από αυτά, έχοντάς τα οπωσδήποτε λάβει από τον Θεό (διότι λέει: "τι έχεις που να μην το έλαβες;"), ευχαρίστησε Αυτόν που στα έδωσε, δώσε Του την ευχαριστία μέσω των έργων σου· όπως Εκείνος εισάκουσε το θέλημά σου και εκπλήρωσε την επιθυμία σου, έτσι και εσύ πρόσελθε και άκουσε και μάθε καλά το δικό Του θέλημα, και υπάκουσε και εφάρμοσέ το, ώστε να επαινεθείς ως φρόνιμος (διότι λέει: "όποιος ακούει τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα μοιάσει με φρόνιμο άνθρωπο"), και στο εξής να Τον έχεις πλουσιοπάροχο ευεργέτη όχι μόνο στα παρερχόμενα και γήινα, αλλά και στα μελλοντικά και μόνιμα και επουράνια· διότι λέει: "εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου". Αν πάλι δεν έχεις τώρα αφθονία για τις σωματικές ανάγκες ή φοβάσαι κάποια αναμενόμενη στέρηση, και πάλι πρόσελθε σε Αυτόν, και πάλι ζήτησε από Αυτόν, και πάλι υπάκουσέ Τον· διότι λέει: "υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ Τον".

«και θα εξαγάγει»: Δηλαδή, θα φέρει σε σένα με παρρησία τη δικαιοσύνη, αποδίδοντάς σου τον μισθό στο αληθινό φως. «και την κρίση»: Σε άλλο φως, που δεν εκλείπει ούτε εδώ ούτε εκεί, αλλά είναι πλήρες. Υπαινίσσεται δε και τον σταυρό και το πάθος του Χριστού· διότι συνέβη (έχει συμβεί) το μεσημέρι. «υποτάξου»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ (του προφήτη), η οποία προτρέπει τους πιστούς και τους διεγείρει σε ένθεο ζήλο, ώστε να πείθονται και να υποτάσσονται στον Θεό, να του προσφέρουν αδιάλειπτες (αδιαλείπτως) παρακλήσεις και να τον έχουν βοηθό. «μη φθονείς»: Δηλαδή, ο πιστός άνθρωπος ας μη λυπάται, όταν βλέπει κάποιους να ευημερούν στον κόσμο. Διότι τα παρόντα αποπνέουν φθορά. «σε άνθρωπο»: Εδώ υπαινίσσεται τον διάβολο και όσους τον ακολουθούν. «παύσε από την οργή»: Διότι και τα δύο χωρίζουν από τον Θεό. «μη φθονείς»: Μην παροτρύνεσαι σε πονηρά έργα, λέγει στον πιστό. «διότι όσοι πονηρεύονται»: Διότι ο Ιούδας, έχοντας σκεφτεί πονηρά, αποστάτησε και απομακρύνθηκε από την αποστολική τάξη. «εκείνοι δε που υπομένουν»: Την [γη] της επαγγελίας, η οποία είναι ο παράδεισος, όπως οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν σε αυτούς. «και ακόμη λίγο»: Βλέποντας με προφητικά μάτια ο Δαβίδ έλεγε: σε λίγο έρχεται ο Χριστός και αφανίζεται ο διάβολος και δεν θα υπάρξει πλέον καθόλου. «και θα ζητήσεις»: Διότι έγινε αφανής και δεν υπάρχει πλέον τόπος γι' αυτόν μέσα στον άνθρωπο, μετά την έλευση του Χριστού.

Επιδιώκοντας αυτήν, θα βρεις την πηγή των αγαθών, την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Υποτάξου, λοιπόν, στον Κύριο και ικέτευσέ Τον, και εξ αυτού θα λάβεις την εκπλήρωση του λόγου: «Και είθε να σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου». Τι είναι πιο μακάριο από αυτό, από το να έχεις κερδίσει την ευμενή ακοή ενός τέτοιου Βασιλιά; Ποιος δεν θα θελήσει να βρει ανοικτή και πρόθυμη να τον εισακούσει την ακοή του Κριτή; Είσαι εργάτης της αρετής, αδελφέ· σε μίσθωσε ο Χριστός στον αμπελώνα Του· όσο έχεις καιρό, να εργάζεσαι το αγαθό. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».

Μη φθονείς αυτόν που ευημερεί στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει ανομία. Μη φθονείς, ώστε να φτάσεις στο σημείο να κάνεις το κακό· διότι εκείνοι που πράττουν το κακό θα εξολοθρευτούν.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς.» «Γιε μου, μη ζηλέψεις τους κακούς άνδρες, ούτε να επιθυμήσεις να είσαι μαζί τους.» «Μη χαίρεσαι με τους κακούς, ούτε να ζηλεύεις τους αμαρτωλούς.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Να επιζητείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα.» Μην υπερηφανεύεσαι επειδή φαίνεσαι καλύτερος από τους κακούς, αλλά να λυπάσαι όταν αποδεικνύεσαι κατώτερος από τους αγαθούς.

η οποία δεν προέρχεται από τον Θεό. Εάν δεν επιζητείς να επιβάλεις τη δική σου δικαιοσύνη, αλλά αποδεχόμενος ευμενώς τον λόγο, όχι ως προερχόμενο από εμάς –διότι τίποτα από όσα έχουν λεχθεί δεν είναι δικό μας–, αλλά ως προερχόμενο από τους αγίους Πατέρες και το Πνεύμα που μίλησε μέσα από αυτούς και επικύρωσε την Ορθοδοξία, εγκαταλείψεις το κακεντρεχές θέλημα της ιδιορρυθμίας σου και αποστείς από την άκαιρη και περιττή ένσταση, εάν δεν ταραχθείς από τον έλεγχο αλλά αγαπήσεις, ως πραγματικά σοφός, αυτόν που σε ελέγχει, και λαμβάνοντας αφορμή γίνεις σοφότερος, έλα λοιπόν να συμφιλιωθούμε μεταξύ μας και σε παρακαλώ ας δώσουμε συγχώρεση. Ας μη θέλουμε μόνο να ονομαζόμαστε διδάσκαλοι· ας αποδεχθούμε τη μαθητεία του Πνεύματος. Ας μη θέλουμε πάντοτε να νικούμε· ας μην ντρεπόμαστε να ομολογούμε την ήττα μας, εάν κάποτε είναι καιρός για να ηττηθεί κανείς καλώς. Ας αποβάλουμε τη φαρισαϊκή αλαζονεία· ας μην επιδιώκουμε να κατακρίνουμε ο ένας τον άλλον· ας εισακούσουμε αυτόν που συμβουλεύει: «Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ Τον». Ας εξομολογηθούμε σε Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά· ας ζητήσουμε συγχώρεση από Αυτόν, προβάλλοντας το ευόλισθο της φύσης μας, διότι οι συλλογισμοί των ανθρώπων είναι δειλοί και οι επινοήσεις τους επισφαλείς, και οπωσδήποτε θα συγχωρήσει. Και οπωσδήποτε, όντας ελεήμων και εξαιρετικά φιλάνθρωπος, βλέποντας την ταπείνωση και τον κόπο μας, θα παραβλέψει μαζί με τα άλλα –διότι σφάλλουμε πολλά καθημερινά– και το πλημμέλημα της φλυαρίας, αποφεύγοντας να το αποκαλέσω βλασφημία.

Διότι όπου δεν υπάρχει οίκος υπακοής, ούτε αποδοχή διδακτικού λόγου, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο εκεί, ούτε λύνεται το πουλάρι. Το ότι δε οι απεσταλμένοι ήταν δύο, υπονοεί τούτο, ότι στην προσαγωγή του εθνικού λαού και στην υποταγή του στον Χριστό, διακονούν δύο τάγματα, οι προφήτες και οι απόστολοι. Και τον οδηγούν από κάποιο χωριό, για να μάθουμε ότι ο λαός αυτός ζούσε με πολλή αγροικία και απαιδευσία. Διότι ποτέ δεν κάθισε επάνω του κανένας λόγος, ούτε Μωσαϊκός ούτε προφητικός, αλλά ήταν ένα απαίδευτο πουλάρι. Αν δε, όπως είπε ένας άλλος από τους ευαγγελιστές, ήταν παιδιά εκείνα που φώναζαν το «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», και αυτά θα υπονοούσαν τον ίδιο νέο λαό, ο οποίος, μέσω της πίστης στον Ιησού που φανερώθηκε εν σαρκί από το σπέρμα του Δαβίδ, αναπέμπει δόξα στον Θεό σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο». Και το στρώσιμο των ιματίων φαίνεται να σημαίνει τούτο, ότι εκείνοι που είναι άξιοι να υμνούν τον Ιησού, απεκδυόμενοι τον παλαιό άνθρωπο, τον στρώνουν από κάτω και τον υποτάσσουν σε Αυτόν, ώστε, επιβαίνοντας επάνω του, να τον αγιάσει, και να μην επαναστατεί πλέον η σάρκα εναντίον του πνεύματος, ώστε να μπορούν και αυτοί να λένε: «Υποτάχθηκα στον Κύριο και τον ικέτευσα».