Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:8

Εξάλλου, σε κάθε βιβλίο της Γραφής είναι δυνατόν να δει κανείς και προφητείες και νομοθεσίες και ιστορίες. Διότι το ίδιο Πνεύμα βρίσκεται σε όλους· και σύμφωνα με τη διανομή του που γίνεται στον καθένα, ο καθένας διακονεί και εκπληρώνει τη χάρη που του έχει δοθεί, είτε αυτή είναι προφητεία, είτε νομοθεσία, είτε η καταγραφή της ιστορίας, είτε η χάρη των ψαλμών. Επειδή όμως είναι το ένα και το αυτό Πνεύμα, από το οποίο προέρχονται όλες οι διαιρέσεις των χαρισμάτων, ενώ το ίδιο είναι κατά φύση αδιαίρετο, για τον λόγο αυτό βρίσκεται ολόκληρο στον καθένα, αλλά οι φανερώσεις και οι διαιρέσεις του Πνεύματος γίνονται στους ανθρώπους ανάλογα με τη διακονία τους. Και επομένως, ανάλογα με την εκάστοτε ανάγκη, πολλές φορές ο καθένας, με τη χορηγία και την καθοδήγηση του Πνεύματος, διακονεί τον λόγο. Ώστε, όπως προείπα, ο Μωυσής, ενώ νομοθετεί, άλλοτε προφητεύει και ψάλλει, και οι προφήτες, ενώ προφητεύουν, άλλοτε δίνουν εντολές: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί. Ξέπλυνε από την κακία την καρδιά σου, Ιερουσαλήμ»· και άλλοτε εξιστορούν, ο μεν Δανιήλ τα σχετικά με τη Σωσάννα, ο δε Ησαΐας τα σχετικά με τον Ραψάκη και τον Σενναχηρείμ. Έτσι, λοιπόν, και το βιβλίο των Ψαλμών, έχοντας ως ίδιον χαρακτηριστικό τις ωδές, όσα αναφέρονται διεξοδικά στα άλλα βιβλία, αυτά το ίδιο τα ψάλλει με εκτενέστερη έκφραση και με μέλος, όπως έχει ήδη λεχθεί. Νομοθετεί, μάλιστα, άλλοτε και το ίδιο: «Πάψε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό»· και, «Απομακρύνσου από το κακό και κάνε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την».

«Καλύτερο είναι το λίγο για τον δίκαιο»· αντί του, μεγαλύτερο είναι το μικρό έλεος του Κυρίου από ολόκληρο τον πλούτο του κόσμου. Σταμάτησε την οργή και εγκατέλειψε τον θυμό. Μην κοιτάζεις την ευημερία τους, αλλά περίμενε το τέλος, και θα δεις τον όλεθρο. Οργή δε είναι η επιθυμία για τιμωρία· και τιμωρία είναι η ανταπόδοση του κακού. Μην παρασύρεσαι από τον φθόνο ώστε να πράττεις το πονηρό. Να γνωρίζεις καλά ότι, όσοι εξαρτούν τον εαυτό τους από τη θεία ελπίδα και επιλέγουν τον επιεική βίο, διάγουν με ησυχία και ειρήνη, έχοντας ως μόνιμη απόλαυση την καθαρότητα της συνειδήσεως· ενώ όσοι έχουν εμπιστοσύνη στην πρόσκαιρη ευημερία, θα υποστούν γρήγορη μεταβολή και θα παραδοθούν σε παντελή λήθη.

Όταν σε λοιδορήσει ένα νήπιο παιδί, θεωρείς τις λοιδορίες του αφορμή για γέλιο· και όταν κάποιος που έχει χάσει τα λογικά του από φρενίτιδα ξεστομίζει ατιμωτικά λόγια, τον θεωρείς μάλλον αξιολύπητο παρά άξιο μίσους. Επομένως, δεν είναι τα ίδια τα λόγια από τη φύση τους που προκαλούν τη λύπη, αλλά η υπεροψία μας απέναντι σε αυτόν που μας λοιδορεί, και η μεγάλη ιδέα που έχει ο καθένας για τον εαυτό του. Ώστε, αν αφαιρέσεις από τη διάνοιά σου καθένα από αυτά τα δύο, τα λόγια που εκτοξεύονται είναι απλώς ένας θόρυβος που αντηχεί στο κενό. Παύσε λοιπόν από την οργή και εγκατέλειψε τον θυμό, για να αποφύγεις την πείρα της οργής, η οποία αποκαλύπτεται από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων. Διότι, εάν με σώφρονα λογισμό μπορέσεις να εκκόψεις την πικρή ρίζα του θυμού, μαζί με αυτή την αρχή θα εξαλείψεις συγχρόνως και πολλά από τα πάθη. Διότι το δόλιο και το ύποπτο, το άπιστο και το κακόηθες, το επίβουλο και το θρασύ, και ολόκληρο το σμήνος τέτοιων πονηρών παθών, αποτελούν βλαστάρια αυτής της κακίας.

Διότι με την υποταγή στον Κύριο νοείται η εκπλήρωση κάθε εντολής· επειδή υπακούει στους νόμους Του και υποβάλλει απαλά και πειθήνια τον αυχένα, εκείνος που ευαρεστείται στα δεσποτικά θελήματα και δεν ανέχεται να υποστεί την κατηγορία της απείθειας. Και στο να Τον ικετεύει, έγκειται η δοξολογία, και το να αναπέμπει αρμονικές ωδές μαζί με συνυφασμένη προσευχή, σαν ένα νοητό θυμίαμα της λαμπρότητας των έργων, που αναδίδει ευωδία ενώπιον του Θεού. Εδώ λοιπόν ονομάζει υποταγή την απομάκρυνση από τα κακά· διότι κανένας που αμαρτάνει δεν έχει υποταχθεί στον Κύριο. «Παύσον ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν». Επωφελές είναι το παράγγελμα και πάρα πολύ πρέπον για όσους έχουν υποταχθεί στον Θεό. Πρέπει δηλαδή, λέει, να είναι πράοι και απόλυτα ισορροπημένοι, να έχουν αταραξία στον νου, αγαπώντας πάντοτε τη γαλήνη που προέρχεται από τη μακροθυμία, και να μένουν μακριά από τα κύματα της οργής. Διότι είναι γεγραμμένο ότι η οργή καταστρέφει ακόμη και τους συνετούς.

Και πάλι: «Ο θυμώδης άνθρωπος δεν είναι ευπρεπής». Διότι, από τα πάθη, ορισμένα μεν δεν προσβάλλουν πολλούς, αλλά και οι κοινοί άνθρωποι τα απέβαλαν καθώς προόδευαν πνευματικά· αυτό όμως το μιαρό πάθος, η οργή, καταφλέγει ακόμη και εκείνους που θεωρούνται συνετοί· και ταράσσει, όχι κάποιους μεν και κάποιους όχι, αλλά κινδυνεύω να πω όλους τους ανθρώπους, εκτός από τον τέλειο, εάν κάπου βρεθεί κανείς τέλειος. <Μη ζηλεύεις ώστε να κάνεις το κακό, διότι όσοι πράττουν την πονηριά θα εξολοθρευτούν.> (A f. 193 b) Ας ειπωθούν και από τον Δαβίδ τα λόγια του Παύλου, ότι: «Το να σας λέω τα ίδια, για μένα μεν δεν είναι οχληρό, για εσάς όμως είναι ασφαλές». Διότι δεν προκαλεί κορεσμό, τουλάχιστον στους φιλομαθείς, το να εγκαθίστανται στον νου πολλές φορές οι ωφέλιμοι λόγοι για τα ίδια ζητήματα. Αυτό ακριβώς κάνει και τώρα ο Ψαλμωδός, επαναλαμβάνοντας συνεχώς αυτό το σοφό και αξιακρόαστο δίδαγμα: το «Μη ζηλεύεις», λέγω, «ώστε να κάνεις το κακό», για να μην καταστραφείς σύρριζα από τη γη· διότι όσοι πράττουν την πονηριά θα εξολοθρευτούν στον αιώνα, δηλαδή στον μέλλοντα. Και εξολόθρευση σημαίνει το να εκπέσει κανείς από τη χάρη του Θεού.

Ζήτα του όμως και τα μελλοντικά, των οποίων προσδοκάς τη λήψη. Διότι εκείνος που έδωσε τα παρόντα, θα δωρίσει άφθονα και όσα μάτι δεν είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου. Αντί δε του «Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ τον», ο Ακύλας λέει: «Σώπασε ενώπιον του Κυρίου και πρόσμενέ τον»· ενώ ο Σύμμαχος: «Ησύχαζε ενώπιον του Κυρίου και ικέτευέ τον». Διότι σε αυτόν που πράττει τα προαναφερθέντα και ελπίζει στα όσα ειπώθηκαν, αρμόζει προς το παρόν να ησυχάζει, και με σιωπή να προσδοκά τα υποσχεθέντα. Μην παραζηλεύεις αυτόν που ευοδώνεται στον δρόμο του, τον άνθρωπο που πράττει παρανομίες. Πάψε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό, μην παραζηλεύεις με αποτέλεσμα να πράττεις το πονηρό.

Γι’ αυτό εσύ μην οργίζεσαι ούτε να θυμώνεις εναντίον του ασεβούς που φαίνεται να ευημερεί· ούτε να τον ζηλεύεις, ώστε να θελήσεις κι εσύ να πράττεις όμοια πονηρά. Διότι να γνωρίζεις καλά και να είσαι απολύτως πεπεισμένος ότι το τέλος εκείνων που πονηρεύονται είναι ολέθριο. Διότι όσοι πονηρεύονται θα εξολοθρευθούν· μόνο οι μακρόθυμοι και όσοι υπομένουν τον Κύριο, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη. Αν λοιπόν υπάρχει κάποια αγαθή γη, υποσχεμένη στους αγίους, αυτήν θα κληρονομήσουν όσοι υπομένουν τον Κύριο· διότι, μαζί με τα άλλα αγαθά που έχουν απαριθμηθεί, και ο ίδιος ο κλήρος θα δοθεί σε αυτούς. Αν πάλι υπάρχει στους ουρανούς Ιερουσαλήμ και το επουράνιο όρος Σιών του Θεού, είναι εύλογο να νοούμε και ως επουράνια γη εκείνη που έχει υποσχεθεί στους αξίους.

«και θα εξαγάγει»: Δηλαδή, θα φέρει σε σένα με παρρησία τη δικαιοσύνη, αποδίδοντάς σου τον μισθό στο αληθινό φως. «και την κρίση»: Σε άλλο φως, που δεν εκλείπει ούτε εδώ ούτε εκεί, αλλά είναι πλήρες. Υπαινίσσεται δε και τον σταυρό και το πάθος του Χριστού· διότι συνέβη (έχει συμβεί) το μεσημέρι. «υποτάξου»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ (του προφήτη), η οποία προτρέπει τους πιστούς και τους διεγείρει σε ένθεο ζήλο, ώστε να πείθονται και να υποτάσσονται στον Θεό, να του προσφέρουν αδιάλειπτες (αδιαλείπτως) παρακλήσεις και να τον έχουν βοηθό. «μη φθονείς»: Δηλαδή, ο πιστός άνθρωπος ας μη λυπάται, όταν βλέπει κάποιους να ευημερούν στον κόσμο. Διότι τα παρόντα αποπνέουν φθορά. «σε άνθρωπο»: Εδώ υπαινίσσεται τον διάβολο και όσους τον ακολουθούν. «παύσε από την οργή»: Διότι και τα δύο χωρίζουν από τον Θεό. «μη φθονείς»: Μην παροτρύνεσαι σε πονηρά έργα, λέγει στον πιστό. «διότι όσοι πονηρεύονται»: Διότι ο Ιούδας, έχοντας σκεφτεί πονηρά, αποστάτησε και απομακρύνθηκε από την αποστολική τάξη. «εκείνοι δε που υπομένουν»: Την [γη] της επαγγελίας, η οποία είναι ο παράδεισος, όπως οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν σε αυτούς. «και ακόμη λίγο»: Βλέποντας με προφητικά μάτια ο Δαβίδ έλεγε: σε λίγο έρχεται ο Χριστός και αφανίζεται ο διάβολος και δεν θα υπάρξει πλέον καθόλου. «και θα ζητήσεις»: Διότι έγινε αφανής και δεν υπάρχει πλέον τόπος γι' αυτόν μέσα στον άνθρωπο, μετά την έλευση του Χριστού.

Ας μην κρίνουμε λοιπόν πλέον ο ένας τον άλλον, αλλά ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, ας βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον, ας προσευχηθούμε ο ένας για τον άλλον, ώστε να θεραπευτούμε από αυτήν εδώ τη ζωή με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Εάν κάποιος είναι υποδουλωμένος στον θυμό και στην οργή, ας ακούσει τον Απόστολο που λέει: «Κάθε πικρία και θυμός και οργή ας απομακρυνθεί από εσάς»· και πάλι: «Η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού»· και πάλι: «Αποβάλετε την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας». Πρωτίστως, όμως, άκουσε και τον προφήτη που σε προτρέπει: «Παύσε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό». Έπειτα, και ο Σολομών λέει: «Μη συναναστρέφεσαι με άνθρωπο θυμώδη». Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι δούλος του Θεού, αλλά του πάθους που τον κατέχει, καθώς είναι γεγραμμένο: «Σε ό,τι έχει ηττηθεί κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί». Και αφού απορρίψετε γρήγορα την οργή, μετανοήστε με πόνο, ώστε να μην αρπαγείτε και μεταφερθείτε σε εκείνον τον τόπο όπου συγκεντρώνονται τα τέκνα της οργής, από τον οποίο είθε να λυτρωθούμε με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Οι γαστρίμαργοι και οι παραδομένοι στην ασωτία, ακούστε τον Κύριο που ανακράζει με απειλή: «Ουαί σε εσάς που είστε χορτασμένοι, διότι θα πεινάσετε»· και τον προφήτη που λέει: «Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε». Βλέπεις πώς αποχωρίζονται από τον Θεό όσοι ζουν με τρυφηλότητα, για τους οποίους και ο Απόστολος, αποδεικνύοντάς τους άθεους, έλεγε: «Των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που φρονούν τα επίγεια».

Μη φθονείς αυτόν που ευημερεί στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει ανομία. Μη φθονείς, ώστε να φτάσεις στο σημείο να κάνεις το κακό· διότι εκείνοι που πράττουν το κακό θα εξολοθρευτούν.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς.» «Γιε μου, μη ζηλέψεις τους κακούς άνδρες, ούτε να επιθυμήσεις να είσαι μαζί τους.» «Μη χαίρεσαι με τους κακούς, ούτε να ζηλεύεις τους αμαρτωλούς.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Να επιζητείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα.» Μην υπερηφανεύεσαι επειδή φαίνεσαι καλύτερος από τους κακούς, αλλά να λυπάσαι όταν αποδεικνύεσαι κατώτερος από τους αγαθούς.

Προς τον αδελφό σου, όμως, δείξε συμπόνια, διότι εάν επιμείνει στην αμαρτία, θα παραδοθεί μαζί με τον διάβολο στο αιώνιο πυρ. Πάψε, λοιπόν, την οργή και εγκατέλειψε τον θυμό, για να αποφύγεις την εμπειρία της οργής, η οποία αποκαλύπτεται από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων.

Τι θα πράξει; Προφανώς το θέλημά σου, «και θα αναδείξει», δηλαδή θα χορηγήσει, «σαν το φως τη δικαιοσύνη σου και την κρίση σου σαν το ολόλαμπρο καταμεσήμερο». «Μη φθονείς» τον άνθρωπο που παρανομεί, έστω κι αν ευοδώνονται οι δρόμοι του. Διότι «ο δρόμος», λέει, «του αμαρτωλού είναι στρωμένος ομαλά με πέτρες, στο τέλος του όμως βρίσκεται ο λάκκος του άδη». «Πάψε να οργίζεσαι, εγκατέλειψε τον θυμό και μη φθονείς, φτάνοντας στο σημείο να πράττεις πονηρά· διότι όσοι πράττουν πονηρά θα εξολοθρευτούν».