Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 36:9

Και πάλι: «Ο θυμώδης άνθρωπος δεν είναι ευπρεπής». Διότι, από τα πάθη, ορισμένα μεν δεν προσβάλλουν πολλούς, αλλά και οι κοινοί άνθρωποι τα απέβαλαν καθώς προόδευαν πνευματικά· αυτό όμως το μιαρό πάθος, η οργή, καταφλέγει ακόμη και εκείνους που θεωρούνται συνετοί· και ταράσσει, όχι κάποιους μεν και κάποιους όχι, αλλά κινδυνεύω να πω όλους τους ανθρώπους, εκτός από τον τέλειο, εάν κάπου βρεθεί κανείς τέλειος. <Μη ζηλεύεις ώστε να κάνεις το κακό, διότι όσοι πράττουν την πονηριά θα εξολοθρευτούν.> (A f. 193 b) Ας ειπωθούν και από τον Δαβίδ τα λόγια του Παύλου, ότι: «Το να σας λέω τα ίδια, για μένα μεν δεν είναι οχληρό, για εσάς όμως είναι ασφαλές». Διότι δεν προκαλεί κορεσμό, τουλάχιστον στους φιλομαθείς, το να εγκαθίστανται στον νου πολλές φορές οι ωφέλιμοι λόγοι για τα ίδια ζητήματα. Αυτό ακριβώς κάνει και τώρα ο Ψαλμωδός, επαναλαμβάνοντας συνεχώς αυτό το σοφό και αξιακρόαστο δίδαγμα: το «Μη ζηλεύεις», λέγω, «ώστε να κάνεις το κακό», για να μην καταστραφείς σύρριζα από τη γη· διότι όσοι πράττουν την πονηριά θα εξολοθρευτούν στον αιώνα, δηλαδή στον μέλλοντα. Και εξολόθρευση σημαίνει το να εκπέσει κανείς από τη χάρη του Θεού.

Η πονηρία αποτελεί βεβαίως ένα ιδιαίτερο κακό σε σύγκριση με τις υπόλοιπες αμαρτίες· γι' αυτό θαυμάσια ο λόγος (της Γραφής) αποκάλεσε άλλον τον αμαρτωλό και άλλον τον πονηρό: «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού». Ορισμένοι δε όρισαν καθόλου άστοχα την πονηρία ως εκούσια κακοποιία· διότι άλλο είναι το να κάνει κανείς κακό από άγνοια και σαν να νικιέται, και άλλο να θέλει ακριβώς αυτό, το να κάνει δηλαδή κακό· το οποίο είναι και η πονηρία, εξαιτίας της οποίας και ο διάβολος ονομάζεται πονηρός. <Εκείνοι όμως που υπομένουν τον Κύριο, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.> (A f. 193 b, B f. 126 b) Επειδή συνηθίζουμε κάπως πάντοτε να απομακρυνόμαστε από τα πονηρά, ωθούμενοι προς το καλύτερο από τον φόβο της τιμωρίας, και να κατευθυνόμαστε στο να ζούμε σύννομα από την επιθυμία των χαρισμάτων του Θεού, για τον λόγο αυτό, αφού ο Ψαλμωδός έδειξε ότι το τέλος όσων πονηρεύονται είναι ολέθριο, προσθέτει ότι αυτοί που υπομένουν τον Κύριο, δηλαδή όσοι κατορθώνουν τον ευδόκιμο βίο μέσω της καρτερίας και της υπομονής, θα κληρονομήσουν τη γη· η οποία δεν αποτελεί μέρος αυτής της γης που βρίσκεται υπό κατάρα, την οποία με λύπες τρώει όλες τις ημέρες του εκείνος που την καλλιεργεί, αλλά εκείνη τη γη που έχει ετοιμαστεί για τους αγίους. Διότι κλήρος τους είναι η καλλίπολη των αγίων, η ιερή και άνω. Επειδή εκεί θα συνυπάρξουν με τους χορούς των αγγέλων, δοξολογώντας ακατάπαυστα τον Θεό που τους έδωσε την κληρονομιά, και ο οποίος έγινε χορηγός των υπέρλογων χαρισμάτων σε αυτούς.

Διότι εκείνοι που έχουν εμπιστοσύνη στη δική τους δύναμη και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους, θα πεθάνουν σαν άνθρωποι και θα πέσουν όπως ένας από τους άρχοντες· επειδή δεν διατήρησαν την εύνοια προς τον Δημιουργό. Εκείνοι όμως που τον προσμένουν, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη· διότι ο λόγος είναι μέσα τους φως και αλάτι και δύναμη, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου: «Εσείς είστε το αλάτι της γης και το φως του κόσμου»· γι' αυτό και ο κόσμος διατηρείται μέχρι σήμερα, έχοντας μέσα του αυτό το αλάτι και τους φωστήρες· διότι υπάρχουν από γενιά σε γενιά εκείνοι που λατρεύουν τον Κύριο· διαφορετικά ο κόσμος δεν θα διατηρούνταν. Διότι, λέει, «εάν το αλάτι χάσει τη δύναμή του, με τι θα αρτυθεί; Δεν χρησιμεύει πλέον σε τίποτα, παρά μόνο να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους». Στα Σόδομα, επειδή δεν βρέθηκε κανένας από αυτή τη μερίδα, παρά μόνο ένας και μοναδικός, καταστράφηκαν σε μια στιγμή. Αλλά ούτε και όσο ο δίκαιος βρισκόταν ακόμη μαζί τους έριξε πάνω τους την οργή το παντοδύναμο χέρι, παρά μόνο αφού απέσπασε και αυτόν από ανάμεσά τους. Γι' αυτό, μακάρια είναι η χώρα, μακάρια η πόλη, μακάρια η γενιά που έχει μέσα της πλήθος δικαίων· αλλά πολύ πιο μακάριοι είναι οι ίδιοι οι δίκαιοι, χάρη στους οποίους σώζεται ο κόσμος· διότι μακαρισμοί και έπαινοι επιφυλάσσονται για τους δικαίους.

ΙΓʹ Περί πονηρίας. Πρέπει λοιπόν να θρηνούμε, αδελφοί, και να πενθούμε για όσους δεν έχουν πραότητα, αλλά είναι συνδεδεμένοι με την πονηρία, διότι υπόκεινται σε ολέθρια καταδίκη. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, οι πονηρευόμενοι θα εξολοθρευθούν. Ο δε άγιος Θεός μας αποδοκιμάζει τέτοιου είδους ανθρώπους, λέγοντας: ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά. Και πάλι ο Προφήτης λέει: για τους πονηρούς που επαναστατούν εναντίον μου, θα ακούσει το αυτί μου. Διότι, αδελφοί, η πονηρία είναι φοβερό δαιμόνιο.

«Διότι οι πονηρευόμενοι θα εξολοθρευθούν, ενώ εκείνοι που υπομένουν τον Κύριο, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη». Επαναλαμβάνει τον λόγο αναγκαίως. Διότι, αφού γνώρισες, λέει, τι είδους πλούτος έχει αποταμιευθεί για εσένα, μη ζηλεύεις τον άνθρωπο που θεωρείται ότι ευημερεί στον παρόντα βίο, ενώ διαπράττει παρανομίες· μην εξοργίζεσαι λοιπόν, ούτε να μακαρίζεις έναν τέτοιον άνθρωπο, γνωρίζοντας με ακρίβεια ότι τον αναμένει οργή κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας του Θεού.

Γι’ αυτό εσύ μην οργίζεσαι ούτε να θυμώνεις εναντίον του ασεβούς που φαίνεται να ευημερεί· ούτε να τον ζηλεύεις, ώστε να θελήσεις κι εσύ να πράττεις όμοια πονηρά. Διότι να γνωρίζεις καλά και να είσαι απολύτως πεπεισμένος ότι το τέλος εκείνων που πονηρεύονται είναι ολέθριο. Διότι όσοι πονηρεύονται θα εξολοθρευθούν· μόνο οι μακρόθυμοι και όσοι υπομένουν τον Κύριο, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη. Αν λοιπόν υπάρχει κάποια αγαθή γη, υποσχεμένη στους αγίους, αυτήν θα κληρονομήσουν όσοι υπομένουν τον Κύριο· διότι, μαζί με τα άλλα αγαθά που έχουν απαριθμηθεί, και ο ίδιος ο κλήρος θα δοθεί σε αυτούς. Αν πάλι υπάρχει στους ουρανούς Ιερουσαλήμ και το επουράνιο όρος Σιών του Θεού, είναι εύλογο να νοούμε και ως επουράνια γη εκείνη που έχει υποσχεθεί στους αξίους.

«και θα εξαγάγει»: Δηλαδή, θα φέρει σε σένα με παρρησία τη δικαιοσύνη, αποδίδοντάς σου τον μισθό στο αληθινό φως. «και την κρίση»: Σε άλλο φως, που δεν εκλείπει ούτε εδώ ούτε εκεί, αλλά είναι πλήρες. Υπαινίσσεται δε και τον σταυρό και το πάθος του Χριστού· διότι συνέβη (έχει συμβεί) το μεσημέρι. «υποτάξου»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ (του προφήτη), η οποία προτρέπει τους πιστούς και τους διεγείρει σε ένθεο ζήλο, ώστε να πείθονται και να υποτάσσονται στον Θεό, να του προσφέρουν αδιάλειπτες (αδιαλείπτως) παρακλήσεις και να τον έχουν βοηθό. «μη φθονείς»: Δηλαδή, ο πιστός άνθρωπος ας μη λυπάται, όταν βλέπει κάποιους να ευημερούν στον κόσμο. Διότι τα παρόντα αποπνέουν φθορά. «σε άνθρωπο»: Εδώ υπαινίσσεται τον διάβολο και όσους τον ακολουθούν. «παύσε από την οργή»: Διότι και τα δύο χωρίζουν από τον Θεό. «μη φθονείς»: Μην παροτρύνεσαι σε πονηρά έργα, λέγει στον πιστό. «διότι όσοι πονηρεύονται»: Διότι ο Ιούδας, έχοντας σκεφτεί πονηρά, αποστάτησε και απομακρύνθηκε από την αποστολική τάξη. «εκείνοι δε που υπομένουν»: Την [γη] της επαγγελίας, η οποία είναι ο παράδεισος, όπως οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν σε αυτούς. «και ακόμη λίγο»: Βλέποντας με προφητικά μάτια ο Δαβίδ έλεγε: σε λίγο έρχεται ο Χριστός και αφανίζεται ο διάβολος και δεν θα υπάρξει πλέον καθόλου. «και θα ζητήσεις»: Διότι έγινε αφανής και δεν υπάρχει πλέον τόπος γι' αυτόν μέσα στον άνθρωπο, μετά την έλευση του Χριστού.

Ο πονηρός είναι συνώνυμος και σύντροφος του διαβόλου. Γι' αυτό και ο Κύριος μας δίδαξε να τον ονομάζουμε έτσι, λέγοντας: Ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό. Ας απομακρυνθούμε από τον γκρεμό της υποκρισίας και από τον λάκκο της υπουλότητας, ακούγοντας αυτόν που λέει ότι όσοι πράττουν πονηρά θα εξολοθρευτούν και σαν το χλωρό χορτάρι γρήγορα θα μαραθούν. Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι είναι βοσκή των δαιμόνων. Όπως ο Θεός ονομάζεται αγάπη, έτσι ονομάζεται και ευθύτητα. Γι' αυτό ο σοφός λέει στα Άσματα προς την καθαρή καρδιά: Η ευθύτητα σε αγάπησε. Και πάλι ο πατέρας του λέει: Χρηστός και ευθύς είναι ο Κύριος.

Μη φθονείς αυτόν που ευημερεί στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει ανομία. Μη φθονείς, ώστε να φτάσεις στο σημείο να κάνεις το κακό· διότι εκείνοι που πράττουν το κακό θα εξολοθρευτούν.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς.» «Γιε μου, μη ζηλέψεις τους κακούς άνδρες, ούτε να επιθυμήσεις να είσαι μαζί τους.» «Μη χαίρεσαι με τους κακούς, ούτε να ζηλεύεις τους αμαρτωλούς.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Να επιζητείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα.» Μην υπερηφανεύεσαι επειδή φαίνεσαι καλύτερος από τους κακούς, αλλά να λυπάσαι όταν αποδεικνύεσαι κατώτερος από τους αγαθούς.

Τι θα πράξει; Προφανώς το θέλημά σου, «και θα αναδείξει», δηλαδή θα χορηγήσει, «σαν το φως τη δικαιοσύνη σου και την κρίση σου σαν το ολόλαμπρο καταμεσήμερο». «Μη φθονείς» τον άνθρωπο που παρανομεί, έστω κι αν ευοδώνονται οι δρόμοι του. Διότι «ο δρόμος», λέει, «του αμαρτωλού είναι στρωμένος ομαλά με πέτρες, στο τέλος του όμως βρίσκεται ο λάκκος του άδη». «Πάψε να οργίζεσαι, εγκατέλειψε τον θυμό και μη φθονείς, φτάνοντας στο σημείο να πράττεις πονηρά· διότι όσοι πράττουν πονηρά θα εξολοθρευτούν».