Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:10

Και ο στεναγμός μου δεν έμεινε κρυφός από εσένα. Ο πόθος της μετάνοιας, λέει, ας σταθεί ενώπιόν σου, σύμφωνα με την επιθυμία που έχω επιδιώκοντας να σωθώ. Και ποια είναι η επιθυμία του Χριστού; Το να επιτελέσει για χάρη μας το Πάσχα. Η καρδιά μου ταράχθηκε, με εγκατέλειψε η ισχύς μου. Ως καρδιά εννοεί το διαλογιστικό μέρος. Και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι μαζί μου. Το φως των οφθαλμών είναι το πνεύμα το οποίο εκλάμπει στα μάτια της διανοίας του.

Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς, και δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου. Κακοπάθησα και ταπεινώθηκα υπερβολικά, βρυχιόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου. Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου, και ο στεναγμός μου δεν κρύφτηκε από εσένα. Αντί του χωρίου «οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς», ο μεν Ακύλας το απέδωσε «διότι γέμισαν οι λαγόνες από ατιμία», ο δε Σύμμαχος «διότι οι οσφύες μου γέμισαν από ατιμία».

Διότι ο Δαβίδ επιπροσθέτως αναφέρει: «Ωρυόμην από τον στεναγμό της καρδιάς μου» ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Βρυχόμουν από τον βρυχηθμό της καρδιάς μου». Διότι δεν εξομολογούμαι με τα χείλη για να γίνω φανερός στο πλήθος· αλλά εσωτερικά, μέσα στην ίδια την καρδιά, κλείνοντας τα μάτια, σε σένα μόνο που βλέπεις τα κρυφά φανερώνω τους στεναγμούς μου, ωρυόμενος μέσα μου. Άλλωστε δεν είχα ανάγκη από πολλά λόγια για την εξομολόγηση· διότι αρκούσαν οι στεναγμοί της καρδιάς μου για εξομολόγηση, και οι οδυρμοί που αναπέμπονται σε σένα τον Θεό από τα βάθη της ψυχής. Αλλά και η επιθυμία μου, επειδή είναι αγαθή, βρισκόταν ενώπιόν σου, Κύριε, και αυτή αφορούσε τη δική μου σωτηρία. Διότι, όταν επιθυμούσα τα κακά, η επιθυμία μου δεν ήταν ενώπιόν σου· τώρα όμως, που πράττω τα πάντα ταπεινούμενος και ωρυόμενος από τον στεναγμό της καρδιάς μου, και επειδή επιθυμώ να βρω εσένα τον Θεό ως σωτήρα και ιατρό, η επιθυμία μου είναι ενώπιόν σου, και δεν αγνοείς την αιτία των στεναγμών μου. Διότι γνωρίζεις ότι αναπέμπω στεναγμό που αρμόζει στη φιλανθρωπία σου· επειδή δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του.

Διότι δεν είχα ανάγκη από μακροσκελείς λόγους για την εξομολόγηση, αλλά αρκούσαν για αυτήν οι στεναγμοί της καρδιάς, και οι οδυρμοί που αναπέμπονταν από τα βάθη της ψυχής προς τον Θεό. <Κύριε, ενώπιόν σου είναι όλη η επιθυμία μου.> (A f. 209) Διότι οι ηδονές που παρασύρουν τη διάνοια του ανθρώπου προς τα έργα της φαυλότητας, βρίσκονται μακριά από τα μάτια του πανάγνου Θεού· διότι δεν θα μπορούσε ποτέ να επιβλέψει αυτό που του είναι απεχθές. Κάθε επιθυμία όμως που καλεί προς την αρετή, επιβλέπεται από αυτόν. Πρέπει λοιπόν να την αναθέτουμε στον Θεό, σαν να είναι κατά κάποιον τρόπο η πηγή κάθε επιθυμίας μας, ώστε προσφέροντας όλο το επιθυμητικό μας να μπορούμε να λέμε: «Κύριε, ενώπιόν σου είναι όλη η επιθυμία μου.» Ο δε Δαβίδ λέει και κάτι τέτοιο: «Ο πόθος της δικής μου μετανοίας ας σταθεί ενώπιόν σου.» <Και ο στεναγμός μου δεν κρύφτηκε από εσένα.> (A f. 209, B f. 136 b) Προσθέτει δε ο Ψαλμωδός ότι δεν κρύφτηκε από εσένα ο στεναγμός μου, για να κατανοήσουμε ότι δηλώνει κάτι τέτοιο: εσένα, λέει, τον παντεπόπτη, που ερευνάς καρδιές και νεφρούς, καθιστώ μάρτυρα των στεναγμών μου. Διότι δεν το έχω πράξει για κανέναν άλλον λόγο, λέει, παρά μόνο για να λυπάμαι και να κλαίω, επειδή προσέκρουσα στους δικούς σου νόμους.

Διότι διαχωρίζει το περιττό από το χρήσιμο. Κάτι παρόμοιο κάνει και ο νους μέσα μας. Διότι, αν είναι βέβαια σοφός, αποδοκιμάζει αυτό που από τη φύση του προκαλεί αδικία, και αποδέχεται με μεγάλη χαρά αυτό που συντελεί στην ωφέλεια. Ψάλλει δε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ, σαν από το πρόσωπο του Χριστού: «Ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου». Και πάλι: «Διότι εσύ απέκτησες τους νεφρούς μου, Κύριε». Το ότι δε ο Εμμανουήλ είναι γεμάτος από θεοπρεπή αρετή, μας το υποδεικνύει τυπολογικά πάλι η «πιμελή». Διότι, όπως ακριβώς η πιμελή δημιουργείται στα άριστα τρεφόμενα ζώα, με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο δημιουργείται και η αρετή στον νου που λαμβάνει την τροφή από τον ουρανό. Άγιος λοιπόν και άμωμος είναι ο Χριστός, και γεμάτος αρετή, ιερός και ευώδης, νοητό ολοκαύτωμα, που προσφέρθηκε με κάθε μορφή θυσίας, δηλαδή και ως μόσχος, και ως κριός, και ως τράγος. Διότι έγινε σωτήρια θυσία υπέρ ημών, και παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ πάντων Αυτός ο Ένας, που είναι αντάξιος όλων. Μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο στον Θεό και Πατέρα ανήκει η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πρέπει λοιπόν να αφιερώνουμε και τον λοβό του ήπατος στον Θεό, δηλαδή αυτήν κατά κάποιον τρόπο την πηγή κάθε επιθυμίας μας, σύμφωνα με τον Ψαλμωδό: «Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται κάθε επιθυμία μου.» Και μπορεί κάποιος να σεμνύνεται για τον εαυτό του, και να αναπέμπει αυτήν την σεπτή και αξιοθαύμαστη φωνή, εάν έχει τις ορέξεις του στραμμένες μόνο σε ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, και συλλαμβάνεται να διψά για όσα Εκείνος θα ήθελε να πράττει. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ· διότι σκέφτεσαι ορθά. ΚΥΡ. Και πάλι, σχετικά με το πρόβατο, αλλά και με την κατσίκα, ορίζει τον ίδιο νόμο, και με όμοιο τρόπο τελούνταν και σε αυτά τα της θυσίας, ενώ η διαφορά στο μέγεθος των ζώων, από εκείνους που συνηθίζουν να προσφέρουν, υποδηλώνει με κομψό τρόπο το μέτρο της ευσέβειας και της ευδοκίμησης· διότι για τον μεν είναι άξιο να θεωρηθεί ότι προσφέρει πλούσια και σε υπερθετικό βαθμό, όπως στην περίπτωση του μόσχου· ο άλλος μετρίως, όπως στην περίπτωση του προβάτου, και ο άλλος ακόμη πιο υποδεέστερα· διότι η κατσίκα είναι μικρότερη από το πρόβατο· και αυτό, νομίζω, σημαίνει το να αποδώσει η εύφορη γη εκατό, και εξήντα, και τριάντα, σύμφωνα με την παραβολή στα Ευαγγέλια. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. ΚΥΡ. Ότι δε και η ανταπόδοση της αμοιβής γίνεται ανάλογα με τα κατορθώματα του καθενός, και ότι οι αμοιβές θα διανεμηθούν από τον Θεό ισότιμες με τους κόπους σε αυτούς που επέλεξαν να αγωνίζονται, μας το επιβεβαιώνει και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ότι η διανομή των ταλάντων δεν έγινε με ίσο τρόπο, καθιστώντας από αυτούς που διακρίθηκαν, τον έναν άρχοντα σε δέκα πόλεις, και τον άλλον σε πέντε.

Διότι κανείς δεν εξέρχεται με καθαρότητα από την Αίγυπτο, ούτε διαφεύγει από τον ολεθρευτή, εάν δεν τα διαπαιδαγωγήσει αυτά. Εκείνοι δε ας αλλοιωθούν με την καλή αλλοίωση, μεταφέροντας όλο το επιθυμητικό προς τον Θεό, ώστε να μπορούν να λένε: Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου· και, Ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα.

Αυτούς δε τους μώλωπες ανέλαβε ο Χριστός, γι' αυτό λέει: και με τον μώλωπά του εμείς όλοι ιαθήκαμε. «Εταλαιπώρησα». Ο Χριστός θεωρήθηκε από αυτούς ως κακούργος, υπομένοντας και δεσμά για χάρη του ανθρώπου. «Όλην την ημέραν». Πενθώντας για την έκπτωση των Ιουδαίων. «Ότι αι ψόαι». Αναφέρει τις ψόες, υποδηλώνοντας τη σάρκα την οποία ανέλαβε· και ως εμπαιγμούς εννοεί τις μαστιγώσεις. «Και ουκ έστιν ίασις». Διότι ήταν ανάγκη αυτή να σταυρωθεί· γι' αυτό τον λόγο και για αυτόν τον σκοπό ήλθα, λέει ο Κύριος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Εκακώθην». [Παραδίδοντας τον εαυτό μου στα πάθη (στο πάθος) οικειοθελώς.] «Ωρυόμην». Όταν κραυγάζοντας ο Χριστός (ο Κύριος) πάνω στον σταυρό, παρέδωσε το πνεύμα. «Και εναντίον». Διότι ο Υιός προσήλθε στο πάθος με το θέλημα και τη βουλή του Πατέρα. «Και ο στεναγμός». Διότι, λέει ο Κύριος, αφού από αυτόν ανέλαβα τον γεμάτο στεναγμούς άνθρωπο, σε αυτόν αποδίδω τον στεναγμό. «Η καρδία». Όταν πάνω στον σταυρό η θεότητα (η ψυχή) εγκατέλειψε τον άνθρωπο, κατήλθε στον Άδη, για να ελευθερώσει τις ψυχές που κρατούνταν εκεί. «Και το φως». Διότι ήταν ανάγκη το σώμα να παραμείνει άπνουν πάνω στον σταυρό ως νεκρό, ώστε να μη θεωρηθεί φάντασμα. «Οι φίλοι μου». Διότι όλοι οι γνωστοί του [καθώς είναι γεγραμμένο] στέκονταν από μακριά, θεωρώντας τον πάνω στον σταυρό και πενθώντας. «Και οι έγγιστα». Οι απόστολοι· διότι έφυγαν [όλοι] εγκαταλείποντάς τον πάνω στον σταυρό.

Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου. Και ποια είναι η επιθυμία του Χριστού; Το να επιτελέσει το Πάσχα για εμάς· γι' αυτό έλεγε στους αποστόλους: πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας πριν από το πάθος μου. Όχι απλώς το Πάσχα, αλλά αυτό κατά το οποίο, αφού παρήλθε ο τύπος, πραγματοποιήθηκε η αλήθεια. Και γιατί «μαζί σας»; Επειδή οι Ιουδαίοι δεν θέλουν να συμμετάσχουν στο μυστήριο, για τους οποίους και εύλογα αναστέναξε. Και αυτόν τον αναστεναγμό του ο Πατέρας, ως προγνώστης, τον γνώριζε, γι' αυτό και ο Παύλος, μιμούμενος αυτόν κατά το δυνατόν, έλεγε: έχω μεγάλη λύπη και αδιάκοπη οδύνη στην καρδιά μου· διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες.

«Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου», έχοντας αποτινάξει τις πονηρές επιθυμίες, «και ο στεναγμός» της μετανοίας μου «δεν αποκρύφτηκε από εσένα».