Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:11

Και ο στεναγμός μου δεν έμεινε κρυφός από εσένα. Ο πόθος της μετάνοιας, λέει, ας σταθεί ενώπιόν σου, σύμφωνα με την επιθυμία που έχω επιδιώκοντας να σωθώ. Και ποια είναι η επιθυμία του Χριστού; Το να επιτελέσει για χάρη μας το Πάσχα. Η καρδιά μου ταράχθηκε, με εγκατέλειψε η ισχύς μου. Ως καρδιά εννοεί το διαλογιστικό μέρος. Και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι μαζί μου. Το φως των οφθαλμών είναι το πνεύμα το οποίο εκλάμπει στα μάτια της διανοίας του.

Γι' αυτό λέγω: Και ο στεναγμός μου δεν αποκρύφθηκε από εσένα. Η καρδιά μου ταράχθηκε, με εγκατέλειψε η ισχύς μου, και το φως των οφθαλμών μου, ακόμη και αυτό δεν είναι μαζί μου. Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου με πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου.

Διδάσκει, λοιπόν, μέσα από όσα του συνέβησαν, έχοντας περιπέσει στο ολίσθημα της αμαρτίας· για τον λόγο αυτόν κάνει και την πλήρη εξομολόγησή του. Ταλαιπωρήθηκα, λοιπόν, και κυρτώθηκα, και πορευόμουν σκυθρωπός, και ταπεινώθηκα, και βρυχιόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου. Σε όλα αυτά έχω περιέλθει· διότι κάποια στιγμή η καρδιά μου ταράχθηκε, και με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και το φως των οφθαλμών μου, ούτε και αυτό δεν είναι μαζί μου.

Τότε λοιπόν, λέει, όταν αμάρτανα, η καρδιά μου ταράχθηκε, και με εγκατέλειψε η ισχύς μου, και κάτι άλλο δεινό συνέβη σε εμένα. Διότι το φως των οφθαλμών μου (το οποίο ήταν το προφητικό Πνεύμα, που φώτιζε την όραση της ψυχής του), ούτε και αυτό δεν ήταν πλέον μαζί μου, αφού με εγκατέλειψε και αποχώρησε. Επειδή σε κακόβουλη ψυχή δεν πρόκειται να εισέλθει η σοφία, ούτε θα κατοικήσει σε σώμα υποδουλωμένο στην αμαρτία. Διότι το Άγιο Πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς. Αναχωρώντας λοιπόν από αυτόν το Άγιο Πνεύμα, τον εγκατέλειψε έρημο, μετά την ταραχή της καρδιάς του και την εξάντληση της ισχύος του. Διότι τότε και το φως των οφθαλμών του τον άφησε έρημο. Αλλά και οι πρότεροι φίλοι του, και οι πλησίον του, εκείνοι που βρίσκονταν διαρκώς μαζί του, τον άφησαν και στάθηκαν από μακριά, μη θέλοντας πλέον να συναναστρέφονται μαζί του, θρηνώντας από μακριά, όπως φαίνεται, τη συμφορά του φίλου τους. Και ποιοι ήταν αυτοί, παρά εκείνοι που χαίρονταν για τα προηγούμενα αγαθά του, δηλαδή οι αγαθοί άγγελοι και οι λειτουργοί του Θεού, που συνηθίζουν να συμμετέχουν στη χαρά για τη σωτηρία των ανθρώπων; Εφόσον βέβαια, για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, γίνεται χαρά στους ουρανούς· και θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου ολόγυρα σε εκείνους που Τον φοβούνται.

Όταν αυτοί απομακρύνθηκαν από εμένα, κάποιοι άλλοι, οι οποίοι διέπρατταν την αμαρτία, βρέθηκαν κοντά μου, ασκούσαν βία και ενέπαιζαν την ψυχή μου. Γι' αυτό προσθέτει, λέγοντας: «Ασκούσαν βία αυτοί που ζητούσαν την ψυχή μου· και αυτοί που επιζητούσαν τα κακά για εμένα μίλησαν μάταια πράγματα, και όλη την ημέρα μελετούσαν δολιότητες». Διότι αυτοί από παλιά διψούσαν για το αίμα μου, και επί πολλά χρόνια εύχονταν να δουν την πτώση μου. Σαν να βρήκαν την κατάλληλη ευκαιρία, όταν είδαν ότι με εγκατέλειψε η δύναμή μου, ότι το φως των οφθαλμών μου έφυγε από εμένα, και ότι οι φίλοι μου και οι πλησίον μου βρέθηκαν μακριά μου· αμέσως όρμησαν επάνω μου, εκβίαζαν την ψυχή μου και, από κακοβουλία, «μίλησαν μάταια πράγματα», υποβάλλοντας εσωτερικά στην ψυχή μου μάταιους λόγους· αλλά και θέλγοντας και απατώντας με δόλο, με δελέαζαν παρουσιάζοντάς τα ως αγαθά, παρασύροντάς με προς την αμαρτία.

Διότι δεν χάρηκαν ακόμη εντελώς· θα χαρούν όμως εις βάρος μου, εάν δεν τύχω του ελέους σου. Αλλά, για να μην επιχαρούν για εμένα οι εχθροί μου, οι οποίοι ήδη και πρωτύτερα, όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν μεγαλόστομα, σε εσένα κατέφυγα και λέγω: Ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα, μήτε ας με καταγελάσουν οι εχθροί μου. Και πάλι λέγω: Προς εσένα, Κύριε, θα κράξω, μη σιωπήσεις απέναντί μου, μήπως τυχόν με παραβλέψεις και ομοιωθώ με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο. Και τα υπόλοιπα που έχουν λεχθεί από εμένα ποικιλοτρόπως στους άλλους ψαλμούς, συγκεντρώνοντάς τα στην ικεσία μου προς εσένα, παρακαλώ να αξιωθώ της παρούσας βοήθειας. Διότι, παρόλο που συνέβη να σαλευθούν σε μεγάλο βαθμό τα πόδια μου, τον καιρό που ταράχθηκε η καρδιά μου και με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και το φως των οφθαλμών μου δεν ήταν μαζί μου, εντούτοις δεν ανατράπηκα παντελώς, ούτε έπεσα με τέτοια πτώση, σαν αυτήν όσων έγιναν αποστάτες. Επειδή ακριβώς εκείνον τον καιρό, όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν μεγαλόστομα εναντίον μου οι εχθροί μου, για να μην πανηγυρίσουν εις βάρος μου ακόμη περισσότερο, κατέφυγα σε εσένα ως σε λιμάνι σωτηρίας, σε εσένα που δύνασαι να θεραπεύσεις και τα ανίατα για τους ανθρώπους πάθη της ψυχής.

Αποτελεί συνήθεια για εκείνους που αναπέμπουν ικεσίες να αναδίδουν από τα βάθη, όπως ανέφερα, στεναγμούς, καθώς ο Θεός παραχώρησε και αυτό στους ανθρώπους για ίαση και ανακούφιση από τον πόνο που τους βαραίνει. <Η καρδιά μου ταράχθηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.> (A f. 209 b, B f. 136 b) Απαριθμεί και πάλι τα όσα συνηθίζουν να συμβαίνουν σε εκείνους που ενίοτε έχουν νικηθεί από την πικρή ηδονή, η οποία κατά κάποιον τρόπο λεηλατεί τον νου και τον καταβιβάζει σε πράγματα που δεν αρμόζουν.

Όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός, διότι η ψυχή μου γέμισε από εμπαιγμούς εκείνων που χλευάζουν. Θα το κατανοήσεις δε και ως εξής: εφόσον έχει επισημάνει εκ των προτέρων στην επιγραφή ότι ο ψαλμός είναι «εις ανάμνησιν», εύλογα αναπολεί και επαναλαμβάνει τα όσα του συνέβησαν στο παρελθόν. Και διδάσκει με την κατάσταση στην οποία περιήλθε, έχοντας υποπέσει στο ολίσθημα της αμαρτίας, για το οποίο και κάνει όλη αυτή την εξομολόγηση. Διότι σε όλα αυτά έχω περιέλθει, λέει, επειδή κάποια στιγμή ταράχθηκε η καρδιά μου και με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και το φως των οφθαλμών μου, ούτε και αυτό δεν ήταν πλέον μαζί μου.

Διότι, κατά τον καιρό της αμαρτίας, το διανοητικό του υπέστη όχι μικρή ταραχή, αφού συγχύστηκε και σκοτίστηκε από εκείνον που ενεργεί την αμαρτία, με αποτέλεσμα να περιπέσει σε αφροσύνη και να διαπράττει έργα αφροσύνης. Τότε λοιπόν τον εγκατέλειψε και η ισχύς του· διότι δεν ήταν πλέον σε θέση να λέει: «Πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντι με», καθώς νικήθηκε από το πάθος και εξατόνησε.

Και κάτι άλλο, λέει, φοβερό συνέβη σε εμένα: Διότι το φως των οφθαλμών μου (και αυτό ήταν το προφητικό πνεύμα, που φώτιζε την όραση της ψυχής του) ούτε αυτό ήταν μαζί μου, αφού με εγκατέλειψε και αναχώρησε· επειδή σε κακόβουλη ψυχή δεν θα εισέλθει η σοφία, ούτε θα κατοικήσει σε σώμα καταχρεωμένο στις αμαρτίες· διότι το άγιο Πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς. Αλλά και οι προηγούμενοι φίλοι του και οι κοντινοί του, αυτοί που βρίσκονταν μαζί του καθ’ όλο τον χρόνο, τον άφησαν και στάθηκαν από μακριά, μη μπορώντας πλέον να είναι μαζί του, θρηνώντας από μακριά για τη συμφορά σαν για δικό τους φίλο. Και ποιοι ήταν αυτοί παρά εκείνοι που χαίρονταν για τα προηγούμενα αγαθά του, δηλαδή οι αγαθοί άγγελοι και λειτουργοί του Θεού, οι οποίοι συνηθίζουν να χαίρονται με τη σωτηρία των ανθρώπων; Όταν αυτοί απομακρύνθηκαν από εμένα, κάποιοι άλλοι που ενεργούσαν την αμαρτία, αφού με πλησίασαν, μου ασκούσαν βία και ενέπαιζαν την ψυχή μου.

Διότι αυτοί, επειδή από παλιά διψούσαν για το αίμα μου και εδώ και πολλά χρόνια εύχονταν να δουν την πτώση μου, σαν να βρήκαν την κατάλληλη ευκαιρία όταν είδαν ότι με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και ότι το φως των ματιών μου έφυγε από εμένα, και οι φίλοι και οι πλησίον μου απομακρύνθηκαν, μου επιτέθηκαν αμέσως και ασκούσαν βία στην ψυχή μου. Και ως κακοπροαίρετοι μου μίλησαν για ματαιότητες, υποβάλλοντας μέσα στην ψυχή μου μάταιους λογισμούς· αλλά και γοητεύοντας και απατώντας με με δόλο, με δελέαζαν με δήθεν αγαθά, παρασύροντάς με στην αμαρτία.

Αυτούς δε τους μώλωπες ανέλαβε ο Χριστός, γι' αυτό λέει: και με τον μώλωπά του εμείς όλοι ιαθήκαμε. «Εταλαιπώρησα». Ο Χριστός θεωρήθηκε από αυτούς ως κακούργος, υπομένοντας και δεσμά για χάρη του ανθρώπου. «Όλην την ημέραν». Πενθώντας για την έκπτωση των Ιουδαίων. «Ότι αι ψόαι». Αναφέρει τις ψόες, υποδηλώνοντας τη σάρκα την οποία ανέλαβε· και ως εμπαιγμούς εννοεί τις μαστιγώσεις. «Και ουκ έστιν ίασις». Διότι ήταν ανάγκη αυτή να σταυρωθεί· γι' αυτό τον λόγο και για αυτόν τον σκοπό ήλθα, λέει ο Κύριος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Εκακώθην». [Παραδίδοντας τον εαυτό μου στα πάθη (στο πάθος) οικειοθελώς.] «Ωρυόμην». Όταν κραυγάζοντας ο Χριστός (ο Κύριος) πάνω στον σταυρό, παρέδωσε το πνεύμα. «Και εναντίον». Διότι ο Υιός προσήλθε στο πάθος με το θέλημα και τη βουλή του Πατέρα. «Και ο στεναγμός». Διότι, λέει ο Κύριος, αφού από αυτόν ανέλαβα τον γεμάτο στεναγμούς άνθρωπο, σε αυτόν αποδίδω τον στεναγμό. «Η καρδία». Όταν πάνω στον σταυρό η θεότητα (η ψυχή) εγκατέλειψε τον άνθρωπο, κατήλθε στον Άδη, για να ελευθερώσει τις ψυχές που κρατούνταν εκεί. «Και το φως». Διότι ήταν ανάγκη το σώμα να παραμείνει άπνουν πάνω στον σταυρό ως νεκρό, ώστε να μη θεωρηθεί φάντασμα. «Οι φίλοι μου». Διότι όλοι οι γνωστοί του [καθώς είναι γεγραμμένο] στέκονταν από μακριά, θεωρώντας τον πάνω στον σταυρό και πενθώντας. «Και οι έγγιστα». Οι απόστολοι· διότι έφυγαν [όλοι] εγκαταλείποντάς τον πάνω στον σταυρό.

Η καρδιά μου ταράχθηκε, με εγκατέλειψε η ισχύς μου, και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι μαζί μου. Πώς λοιπόν ταράχθηκε η καρδιά του; Έχει ειπωθεί, επειδή δεν σώζονταν οι Ιουδαίοι. Ως ισχύ δε ονομάζει τον Πέτρο εξαιτίας της ομολογίας της πίστεως· «διότι εσύ είσαι Πέτρος», λέει, «και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Αυτός τον εγκατέλειψε, αφού τον αρνήθηκε. Φως δε (είναι) όλοι οι απόστολοι, προς τους οποίους έλεγε: «εσείς είστε το φως του κόσμου». Αυτοί ήταν το φως των οφθαλμών των δύο διαθηκών, του νόμου και του ευαγγελίου· διότι αυτοί μας φωτίζουν την παλαιά και τη νέα στο φως του Ιησού, οι οποίοι κατά τον καιρό του σταυρού δεν ήταν μαζί με τον Χριστό· διότι, έχοντας φοβηθεί τους Ιουδαίους, έφυγαν.

Όμως, εάν ποτέ συμβεί κάποιος από εσάς να αμαρτήσει, σταθείτε δίπλα μου την ώρα που κοιμάμαι· ας χαθώ, αν δεν μοιάζω με τους παραλύτους, αν δεν μοιάζω με τους παράφρονες και, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο, «Και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι μαζί μου».

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

«Η καρδιά μου ταράχθηκε» από την προαίσθηση των δεινών, «με εγκατέλειψε η ισχύς μου και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι πλέον μαζί μου». Και αυτά μεν αφορούν την αμαρτία και τους αμαρτωλούς ανθρώπους. Τα επόμενα, όμως, σχετίζονται μεν και με τον Δαβίδ, αλλά διατηρούν την αναφορά τους στον Χριστό. «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου», λέει, «πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου· και οι πιο κοντινοί μου στάθηκαν από μακριά», υποδηλώνοντας την από απέναντι προσέγγιση του φίλου, του Ιούδα, και την από μακριά απόσταση των μαθητών. «Και ασκούσαν βία όσοι ζητούσαν την ψυχή μου και όσοι ζητούσαν το κακό μου» και μη βρίσκοντας τίποτα «είπαν ματαιότητες και μελέτησαν δολιότητες όλη την ημέρα.»

Αλλά, έτσι έχουν τα πράγματα σχετικά με τις προγενέστερες ύβρεις και με το ότι η καρδιά μου με εγκατέλειψε, που είναι η ζέση του πνεύματος με την οποία αντιμετώπιζα κάθε κακοήθεια και πραγματικά αποδείκνυα τη γλώσσα μου μαθήτρια των πύρινων γλωσσών. Αν όμως προσθέσω και τις πληγές από αυτόν που τώρα με κατέγραψε, ο οποίος, όπως λένε, δέχθηκε βαριά τη μάστιγα από τα βασιλικά χέρια, και διατάχθηκε —σύμφωνα με τον λόγο του Ησαΐα— να συμπεριφερθεί εχθρικά προς τους δικούς μας —διότι αυτό κατόρθωσαν, όπως απειλούν, εκείνοι που μισούν όσους ελέγχουν στις πύλες και βδελύσσονται τον όσιο λόγο—, τότε εδώ ας παρασταθεί σε μένα ο Βαρούχ, ως υπογραμματέας του Ιερεμία που θρηνεί και διαφυλάσσει για τον μέλλοντα χρόνο περιβόητες τις συμφορές. Έπειτα, εφόσον κηλιδωθήκαμε με τέτοιες και τόσες κηλίδες, νομίζεις ότι το κάτοπτρο του νου θα δεχθεί θείες ελλάμψεις, αφού εξαιτίας τους ακόμη και το φως των οφθαλμών μου δεν είναι μαζί μου; Αυτό βέβαια είναι φυσικό και λογικό· πλην όμως, επειδή στον Θεό και σε εκείνον που βασιλεύει από Αυτόν και δι' Αυτού, καθώς και στην αγαθότητα της δικής σας μεγαλειότητας, αναθέσαμε τα ζητήματά μας, έχουμε την πεποίθηση ότι η ελπίδα μας δεν θα καταισχυνθεί, ούτε θα χαθεί παντοτινά η υπομονή των πενήτων, ούτε η κακία θα υπερισχύσει της σοφίας, αν πρέπει να πειθόμαστε στη Σοφία που αποφαίνεται κάτι τέτοιο.