Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:13

Και ασκούσαν βία εκείνοι που ζητούσαν την ψυχή μου. Εύλογα, καθώς τον είχαν εγκαταλείψει οι άγγελοι, οι δαίμονες επιτίθονταν σφοδρότερα. Και εκείνοι που επιζητούσαν το κακό μου, μίλησαν για ματαιότητες. Μιλούσαν, λέγει, μεταξύ τους, προετοιμάζοντας επιβουλή εναντίον μου.

Και οι οικείοι μου στάθηκαν από μακριά· και εκείνοι που ζητούσαν την ψυχή μου ασκούσαν βία· και αυτοί που επιδίωκαν το κακό μου εξέφραζαν ματαιότητες, και όλη την ημέρα μηχανεύονταν δολιότητες. Έχοντας επισημάνει εκ των προτέρων στην επιγραφή ότι ο ψαλμός είναι εις ανάμνησιν, εύλογα αναλογίζεται το παρελθόν και επαναφέρει στη μνήμη του τα όσα του είχαν συμβεί παλαιότερα.

Όταν αυτοί απομακρύνθηκαν από εμένα, κάποιοι άλλοι, οι οποίοι διέπρατταν την αμαρτία, βρέθηκαν κοντά μου, ασκούσαν βία και ενέπαιζαν την ψυχή μου. Γι' αυτό προσθέτει, λέγοντας: «Ασκούσαν βία αυτοί που ζητούσαν την ψυχή μου· και αυτοί που επιζητούσαν τα κακά για εμένα μίλησαν μάταια πράγματα, και όλη την ημέρα μελετούσαν δολιότητες». Διότι αυτοί από παλιά διψούσαν για το αίμα μου, και επί πολλά χρόνια εύχονταν να δουν την πτώση μου. Σαν να βρήκαν την κατάλληλη ευκαιρία, όταν είδαν ότι με εγκατέλειψε η δύναμή μου, ότι το φως των οφθαλμών μου έφυγε από εμένα, και ότι οι φίλοι μου και οι πλησίον μου βρέθηκαν μακριά μου· αμέσως όρμησαν επάνω μου, εκβίαζαν την ψυχή μου και, από κακοβουλία, «μίλησαν μάταια πράγματα», υποβάλλοντας εσωτερικά στην ψυχή μου μάταιους λόγους· αλλά και θέλγοντας και απατώντας με δόλο, με δελέαζαν παρουσιάζοντάς τα ως αγαθά, παρασύροντάς με προς την αμαρτία.

Γι' αυτό προσθέτει: Και δολιότητες μελετούσαν όλη την ημέρα. Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του· και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Επειδή αυτοί που ζητούσαν την ψυχή μου, την βρήκαν, και αφού την βρήκαν την περιέπαιζαν, και μου επιτέθηκαν χλευάζοντας τις συμφορές μου· έπειτα έλεγαν μάταια πράγματα και δολιότητες όλη την ημέρα. Εξαιτίας αυτών εγώ, έχοντας μείνει έρημος από τους φίλους μου, δεν είχα τίποτα να πω, γεμάτος από ντροπή· γι' αυτό σαν κουφός δεν άκουγα· αλλά εγώ, ο άλλοτε λογιότατος και σοφισμένος με την παρούσα σοφία, έγινα σαν κουφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Διότι δεν είχα κανένα λόγο για απολογία· ούτε είχα κάτι να απευθύνω στους εχθρούς, έχοντας πλέον νικηθεί από αυτούς· αλλά ήμουν ως άνθρωπος που δεν ακούει, και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Διότι ελεγχόμουν εγώ ο ίδιος, αλλά δεν ήλεγχα, ούτε είχα παρρησία, όντας καλυμμένος με ντροπή. Διότι σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, εσύ θα με εισακούσεις, Κύριε και Θεέ μου. Διότι είπα, ας μην επιχαρούν ποτέ για μένα οι εχθροί μου· και όταν σαλεύτηκαν τα πόδια μου, μεγαλορρημόνησαν εναντίον μου.

λ.> (A f. 210) Λέει ότι υπάρχει και κάτι άλλο που ενίοτε συνηθίζει να συμβαίνει στους αγίους, και γενικά σε όσους παιδαγωγούνται από τον Θεό εξαιτίας των αμαρτιών τους· διότι αποσύρει από αυτούς τη χάρη Του, ώστε να φτάσουν σε τέτοιο σημείο ταλαιπωρίας, που να μην μπορούν να βρουν απολύτως κανέναν παραστάτη ή κάποιον που να συμπάσχει με αδελφική αγάπη· αντίθετα, τίθενται μάλλον σε μοίρα εχθρών, ακόμη και όσοι βρίσκονται κοντά τους λόγω συγγένειας ή διάθεσης ή κάποιου άλλου τρόπου φιλίας και οικειότητας. Από τους φίλους μου λοιπόν, λέει, και τους πλησίον μου, ορισμένοι πλησίασαν και στάθηκαν φανερά απέναντί μου, δηλαδή μου αντιστάθηκαν, όπως ο Αβεσσαλώμ και ο Αχιτόφελ· ενώ άλλοι, το πιο φιλάνθρωπο, στάθηκαν από μακριά, απομακρυνόμενοι όσο το δυνατόν περισσότερο από την καλή διάθεση προς εμένα. <Και ασκούσαν βία όσοι ζητούσαν την ψυχή μου.> (A f. 210, B f. 137 b) Επιπροσθέτως, όσοι ζητούσαν την ψυχή μου άσκησαν βία· και εκείνοι που επιθυμούσαν το κακό μου, εξέφρασαν ματαιότητες και μελετούσαν δολιότητες όλη την ημέρα. Διότι, αφού κανένας δεν τον υπερασπιζόταν ούτε τον σπλαγχνιζόταν, δηλαδή δεν του συμπαραστεκόταν, οι εχθροί ασκούσαν βία και τον συνέτριβαν, αφενός με συκοφαντίες, αφετέρου με ψευδείς καταλαλιές, επινοώντας και δόλους, δηλαδή στήνοντας παγίδα. Και τι δεν μηχανεύονταν με ποικίλους τρόπους από τα συνήθη κακά; Και αυτά συνέβη να τα υποστούν οι περισσότεροι από τους αγίους.

Διότι αυτοί, επειδή από παλιά διψούσαν για το αίμα μου και εδώ και πολλά χρόνια εύχονταν να δουν την πτώση μου, σαν να βρήκαν την κατάλληλη ευκαιρία όταν είδαν ότι με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και ότι το φως των ματιών μου έφυγε από εμένα, και οι φίλοι και οι πλησίον μου απομακρύνθηκαν, μου επιτέθηκαν αμέσως και ασκούσαν βία στην ψυχή μου. Και ως κακοπροαίρετοι μου μίλησαν για ματαιότητες, υποβάλλοντας μέσα στην ψυχή μου μάταιους λογισμούς· αλλά και γοητεύοντας και απατώντας με με δόλο, με δελέαζαν με δήθεν αγαθά, παρασύροντάς με στην αμαρτία.

«Και εκβίαζαν»: Διότι οι Ιουδαίοι πίεζαν φωνάζοντας: άρε, άρε, σταύρωσέ τον. «Και αυτοί που ζητούσαν»: Διότι εκείνοι που είχαν κακές βουλές εναντίον του Χριστού τον βλασφημούσαν λέγοντας: εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και τον χτίζεις σε τρεις ημέρες, κατέβα από τον σταυρό. «Και δολιότητες»: Καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας οι Ιουδαίοι μηχανεύονταν δόλο εναντίον του Σωτήρα. «Εγώ δε»: Διότι περιφρονούσε τα λόγια τους, επειδή ήταν μάταια. «Και ωσάν άλαλος»: Διότι όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο σιωπούσε. «Και έγινα»: Διότι έτσι νομίστηκε από τους Ιουδαίους· αυτός όμως ως Θεός άκουσε (εννοούσε και γνώριζε) κάθε σκέψη τους. «Και μην έχοντας»: Διότι ούτε τους αντιστέκονταν ούτε έλεγχε την ανοησία τους. «Διότι σε εσένα ήλπισα»: Διότι προσευχόταν ως άνθρωπος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα (την ανθρώπινη φύση του). «Διότι είπα»: Δηλαδή, γι' αυτό ήλθα, για να μην επιχαρούν εις βάρος του ανθρώπου οι δαίμονες. «Και κατά το σαλευθήναι»: Όταν ανέβαινε στον σταυρό, λέει ο Χριστός, οι Ιουδαίοι βλασφημούσαν υπερβολικά (έλεγαν βαριά λόγια και βλασφημούσαν). «Διότι εγώ»: Διότι εγώ μεν, λέει ο Χριστός, παρέδωσα τον εαυτό μου στα μαστιγώματα με τη θέλησή μου, αυτοί όμως νόμιζαν ότι κατόρθωναν αυτά με τη δική τους δύναμη. «Ότι την ανομίαν»: Δηλαδή εγώ απολογούμαι υπέρ του ανθρώπου. «Και θα μεριμνήσω»: Διότι από παλαιότατους χρόνους φρόντιζα για τον άνθρωπο, επειδή πνιγόταν από την αμαρτία και δεν υπήρχε κανείς να τον βοηθήσει.

«Και εκβίαζαν εκείνοι που ζητούσαν την ψυχή μου». Τι εκβίαζαν; Την υπόληψή του. Διότι, ενώ τον επιβουλεύονταν από φθόνο, ήθελαν να δίνουν την εντύπωση ότι έχουν ζήλο για τον νόμο. Αυτό δε το δηλώνει σαφέστερα ο επόμενος στίχος.

Και αυτοί που επιδίωκαν τα κακά μου μίλησαν με ματαιότητες. Ποιες είναι αυτές τις αναφέρει ο Λουκάς: άρχισαν να τον κατηγορούν λέγοντας, αυτόν τον βρήκαμε να διαστρέφει το έθνος μας και να εμποδίζει την καταβολή φόρων στον Καίσαρα, και τα έλεγαν αυτά παρόλο που ο Ιησούς, όταν ρωτήθηκε από τους Ηρωδιανούς και τους Φαρισαίους, απάντησε: αποδώστε τα του Καίσαρα στον Καίσαρα και τα του Θεού στον Θεό.

Είδες από πού αναζητά τη συμμαχία; Άλλοι, λέει, εξυφαίνουν δόλους και συκοφαντίες και επιβουλές· εγώ, όμως, καταφεύγω στο ακαταμάχητο τείχος, στην ασφαλή άγκυρα, στο ατρικύμιστο λιμάνι, στην προσευχή, μέσω της οποίας όλες οι δυσκολίες μου γίνονται ελαφριές και εύκολες. Κάποιος άλλος, πάλι, καταφρονείται και παραβλέπεται από εκείνους που προηγουμένως τον υπηρετούσαν, και εγκαταλείπεται από τους φίλους του, και αυτό ακριβώς συγχέει και ταράσσει υπερβολικά τον λογισμό του. Αλλά και αυτός, εάν το θελήσει, προσερχόμενος εδώ θα ακούσει αυτόν τον μακάριο άνδρα να λέει: «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου ήλθαν και στάθηκαν απέναντί μου, και οι πιο κοντινοί μου στάθηκαν από μακριά, και ασκούσαν βία εκείνοι που ζητούσαν την ψυχή μου· και εκείνοι που επιζητούσαν το κακό μου μίλησαν με ματαιότητες, και όλη την ημέρα μελετούσαν δολιότητες». Είδες να εξυφαίνουν τις επιβουλές μέχρι και τον ίδιο τον θάνατο, και να διεξάγουν αδιάκοπο πόλεμο; Διότι το «όλη την ημέρα» αυτό υποδηλώνει, ότι δηλαδή το έπρατταν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Τι, λοιπόν, έπραττε ο ίδιος, ενώ εκείνοι επιβουλεύονταν και μηχανεύονταν αυτά;

«Η καρδιά μου ταράχθηκε» από την προαίσθηση των δεινών, «με εγκατέλειψε η ισχύς μου και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι πλέον μαζί μου». Και αυτά μεν αφορούν την αμαρτία και τους αμαρτωλούς ανθρώπους. Τα επόμενα, όμως, σχετίζονται μεν και με τον Δαβίδ, αλλά διατηρούν την αναφορά τους στον Χριστό. «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου», λέει, «πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου· και οι πιο κοντινοί μου στάθηκαν από μακριά», υποδηλώνοντας την από απέναντι προσέγγιση του φίλου, του Ιούδα, και την από μακριά απόσταση των μαθητών. «Και ασκούσαν βία όσοι ζητούσαν την ψυχή μου και όσοι ζητούσαν το κακό μου» και μη βρίσκοντας τίποτα «είπαν ματαιότητες και μελέτησαν δολιότητες όλη την ημέρα.»

Προς τον μαθητή Γελάσιο. Ω τέκνο μου, αββά Γελάσιε, πώς άραγε σε εξόρισε ο αρχέκακος σατανάς από τον κοινοβιακό σου παράδεισο, όπως κάποτε τον Αδάμ από την Εδέμ, επειδή πείστηκες στη βουλή του οφιογνώμονα Αμμούν; Και τώρα κατοικείς σε τόπους τους οποίους δεν επιβλέπει ο Κύριος, φέροντας αγκάθια και κατεργαζόμενος με τον ιδρώτα του προσώπου σου τα πάθη της ατιμίας. Διότι τι καλό έκανες ή κάνεις από τότε που έφυγες; Και τι δεν έκανες που να είναι μάλλον πονηρό και απευκταίο; Έλειψε από εσένα το νοερό φως της καθοδήγησης, έσβησε ο σπινθήρας της πνευματικής φιλίας. Οι φίλοι και οι πλησίον σου (δεν εννοώ μόνο τους αγαπητούς σου αδελφούς, αλλά και τους αγγέλους του Θεού) στάθηκαν απέναντί σου από μακριά, και σε πλησίασαν οι δαίμονες, επιζητώντας να καταστρέψουν τους προηγούμενους ασκητικούς σου κόπους. Πού είναι άραγε η καθαρή σου προσευχή; Πού είναι η ακράδαντη ομολογία σου, η φωτιστική εξομολόγηση, η αγγελική χοροστασία, η θεομίμητη υπακοή, η χριστοφόρος ταπεινοφροσύνη, εκείνο το καλό και τερπνό που ψάλλει ο ψαλμωδός Δαβίδ, η αρμονική συγκατοίκησή σου μαζί με τους αδελφούς;