Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:14

Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και τα εξής. Όταν εκείνοι τα έλεγαν αυτά, λέει, έδινα την εντύπωση ότι ούτε άκουγα ούτε μιλούσα, επειδή μου είχε αφαιρεθεί η παρρησία εξαιτίας της αμαρτίας. Διότι σε εσένα, Κύριε, ήλπισα... επειδή είπα: Ας μην επιχαρούν ποτέ εις βάρος μου οι εχθροί μου. Παρότι συνέβησαν τόσα πολλά δεινά, λέει, μία ελπίδα σωτηρίας έχω, την επικουρία που πρόκειται να προέλθει από εσένα.

Ο Κύριος λοιπόν ως Θεός εφίμωνε τους δαίμονες· εμείς όμως, έχοντας διδαχθεί από τους αγίους, πρέπει να πράττουμε όπως εκείνοι και να μιμούμαστε την ανδρεία τους. Διότι και εκείνοι, βλέποντας αυτά, έλεγαν: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, κώφευσα, και ταπεινώθηκα, και σιώπησα ακόμη και για τα αγαθά»· και πάλι: «Εγώ όμως, σαν κωφός, δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του».

Ήλθαν κάποτε στο σκοτάδι, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση φωτός, και έλεγαν: «Ήλθαμε να σε φωτίσουμε, Αντώνιε»· εγώ όμως, κλείνοντας τα μάτια μου, προσευχόμουν, και αμέσως έσβησε το φως των ασεβών. Και μετά από λίγους μήνες ήλθαν παριστάνοντας ότι ψάλλουν και απαγγέλλοντας χωρία από τις Γραφές. Εγώ όμως, ωσάν κωφός, δεν άκουγα. Κάποτε συντάραξαν το μοναστήρι· εγώ όμως προσευχόμουν, παραμένοντας ακλόνητος στο φρόνημα. Και έπειτα από αυτά, αφού ήλθαν πάλι, έκαναν κρότους, σφύριζαν και χόρευαν. Καθώς όμως προσευχόμουν και παρέμενα ήσυχος ψάλλοντας από μέσα μου, αμέσως άρχισαν να θρηνούν και να κλαίνε, σαν να είχαν εξαντληθεί· εγώ δε, δόξαζα τον Κύριο, ο οποίος συνέτριψε και παραδειγμάτισε το θράσος και τη μανία τους.

«Γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;» 6. Διότι τα πάντα κάνουν (και μιλούν και θορυβούν και υποκρίνονται και προκαλούν ταραχή) προς εξαπάτηση των ακεραίων. Κάνουν, λοιπόν, χτύπους και κρότους και γελούν άφρονα και σφυρίζουν. Εάν όμως κανείς δεν τους δίνει σημασία, τότε κλαίνε και θρηνούν σαν ηττημένοι. 1. Ο μεν Κύριος, λοιπόν, ως Θεός, φίμωνε τους δαίμονες· εμείς όμως, έχοντας διδαχθεί από τους αγίους, πρέπει να πράττουμε όπως εκείνοι και να μιμούμαστε την ανδρεία τους. 2. Διότι και εκείνοι, βλέποντας αυτά, έλεγαν: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, κώφευσα και ταπεινώθηκα και σίγησα από τα αγαθά». 3. Και πάλι: «Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει». 4. Επομένως, και εμείς ούτε να τους ακούμε, επειδή είναι ξένοι προς εμάς, ούτε να τους υπακούμε, ακόμη κι αν μας σηκώνουν για προσευχή, ακόμη κι αν μιλούν για νηστείες. Απεναντίας, ας προσηλωνόμαστε περισσότερο στον σκοπό της δικής μας ασκήσεως και ας μην εξαπατώμαστε από εκείνους, οι οποίοι τα πάντα πράττουν με δόλο. 5. Και δεν πρέπει να τους φοβόμαστε, ακόμη κι αν φαίνεται ότι μας επιτίθενται, ακόμη κι αν απειλούν με θάνατο· διότι είναι ανίσχυροι και δεν μπορούν να κάνουν τίποτε άλλο παρά μόνο να απειλούν. 1. Ήδη, λοιπόν, παρεμπιπτόντως έχω μιλήσει για αυτό το θέμα· αλλά και τώρα δεν πρέπει να διστάσω να πω τα ίδια εκτενέστερα, διότι η υπενθύμιση θα είναι για εσάς ασφαλής.

Πόσες φορές μου μίλησαν από πριν για το νερό του ποταμού, και εγώ τους έλεγα: «Αλλά εσάς τι σας νοιάζει γι' αυτό;» Ήρθαν απειλώντας και με περικύκλωσαν σαν στρατιώτες με πανοπλία. Και άλλοτε γέμισαν το οίκημα με άλογα και θηρία και ερπετά· και εγώ έψαλλα: «Αυτοί με άρματα, και αυτοί με άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε». Και με τις προσευχές, εκείνοι κατατροπώθηκαν από τον Κύριο. Ήρθαν κάποτε στο σκοτάδι, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση φωτός, και έλεγαν: «Ήρθαμε να σε φωτίσουμε, Αντώνιε». Εγώ όμως, κλείνοντας τα μάτια, προσευχόμουν, και αμέσως έσβησε το φως των ασεβών. Και μετά από λίγους μήνες ήρθαν κάνοντας πως ψάλλουν και απαγγέλλουν από τις Γραφές. «Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα». Κάποτε συντάραξαν το μοναστήρι· εγώ όμως προσευχόμουν να παραμείνω ακλόνητος στο φρόνημα. Και μετά από αυτά, αφού ήρθαν πάλι, χτυπούσαν τα χέρια, σφύριζαν, χόρευαν. Καθώς όμως προσευχόμουν και έμενα προσηλωμένος ψάλλοντας από μέσα μου, αμέσως άρχισαν να θρηνούν και να κλαίνε, σαν να είχαν εξαντληθεί. Εγώ δε δόξαζα τον Κύριο, ο οποίος κατέρριψε και διαπόμπευσε το θράσος και τη μανία τους. Εμφανίστηκε κάποτε ένας δαίμονας πάρα πολύ ψηλός, ως οπτασία, και τόλμησε να πει: «Εγώ είμαι η δύναμη του Θεού», και: «Εγώ είμαι η πρόνοια· τι θέλεις να σου χαρίσω;» Εγώ όμως τότε φύσηξα εναντίον του, αφού επικαλέστηκα το όνομα του Χριστού, και επιχείρησα να τον χτυπήσω.

Γι' αυτό προσθέτει: Και δολιότητες μελετούσαν όλη την ημέρα. Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του· και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Επειδή αυτοί που ζητούσαν την ψυχή μου, την βρήκαν, και αφού την βρήκαν την περιέπαιζαν, και μου επιτέθηκαν χλευάζοντας τις συμφορές μου· έπειτα έλεγαν μάταια πράγματα και δολιότητες όλη την ημέρα. Εξαιτίας αυτών εγώ, έχοντας μείνει έρημος από τους φίλους μου, δεν είχα τίποτα να πω, γεμάτος από ντροπή· γι' αυτό σαν κουφός δεν άκουγα· αλλά εγώ, ο άλλοτε λογιότατος και σοφισμένος με την παρούσα σοφία, έγινα σαν κουφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Διότι δεν είχα κανένα λόγο για απολογία· ούτε είχα κάτι να απευθύνω στους εχθρούς, έχοντας πλέον νικηθεί από αυτούς· αλλά ήμουν ως άνθρωπος που δεν ακούει, και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Διότι ελεγχόμουν εγώ ο ίδιος, αλλά δεν ήλεγχα, ούτε είχα παρρησία, όντας καλυμμένος με ντροπή. Διότι σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, εσύ θα με εισακούσεις, Κύριε και Θεέ μου. Διότι είπα, ας μην επιχαρούν ποτέ για μένα οι εχθροί μου· και όταν σαλεύτηκαν τα πόδια μου, μεγαλορρημόνησαν εναντίον μου.

Αυτά, λοιπόν, είναι όσα μου συνέβησαν. Γι' αυτό έγινα σαν κωφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του, και σαν άνθρωπος που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους· γι' αυτό δεν έλεγα τίποτα στους εχθρούς, σαν να είχα νικηθεί από αυτούς. Δεν απελπίστηκα όμως εξαιτίας αυτού για τον εαυτό μου· αντίθετα συγκέντρωσα και πάλι τον εαυτό μου, απομακρυνόμενος από την αμαρτία σαν από τον θάνατο, και θεραπεύοντας την πληγή μου με τα φάρμακα της εξομολογήσεως. Και αξιώνω να βρουν θεραπεία οι μώλωπές μου που σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Γι' αυτό, σε Σένα, Κύριε, ήλπισα· διότι, μη έχοντας θάρρος στον εαυτό μου και μη θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο Εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου τη θεραπεία. Επειδή, λοιπόν, ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, γι' αυτό εισάκουσέ με, διότι Εσύ είσαι θελητής του ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του. Διότι ήλπισα σε Σένα, ικετεύω να επιτύχω τη δική Σου βοήθεια, μήπως τυχόν επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και ο ίδιος ο Χριστός υπέμεινε αυτά πριν από εμάς, για εμάς και υπέρ ημών. <Εγώ δε ωσεί κωφός ουκ ήκουον, κ.τ.λ.> (Α φ. 211, Β φ. 138) Επειδή λοιπόν ήλπισα σε σένα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, για αυτό θα εισακούσεις, διότι είσαι θελητής ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του. Επομένως εγώ, λέει, σαν κωφός δεν άκουγα, και έγινα παρόμοιος με αυτούς που δεν έχουν λόγο στη γλώσσα τους, ούτε ακούνε καθόλου, ούτε καν μπορούν να έχουν ελέγχους στο στόμα τους. Διότι εκείνοι που θέλουν να αντιμιλούν σε όσους τους συκοφαντούν, τους ελέγχουν ως ψεύτες, απολογούμενοι δηλαδή για κάθε μία από τις λοιδορίες, και αναιρώντας τις κατηγορίες της φιλοψογίας. Αλλά εγώ, λέει, δεν έγινα τέτοιος· σιώπησα κάνοντας υπομονή, για να μην κάνω πιο πικρούς εναντίον μου αυτούς που με μισούν. Διότι στους πειρασμούς πρέπει κανείς να υποχωρεί μάλλον, και να μην αντιφέρεται με τον ίδιο τρόπο προς εκείνους που τον διώκουν.

Κατά την κρίση του σιωπούσε, ώστε ο Πιλάτος να ταράσσεται βαθύτατα και να του λέει: δεν ακούς τι καταμαρτυρούν αυτοί εναντίον σου; Όχι επειδή γνώριζε τον κρινόμενο, αλλά επειδή φοβήθηκε το όνειρο της γυναίκας του που του στάλθηκε. Και ο Ιησούς σιωπούσε. Λέει ο ψαλμωδός: και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Και πάλι: εγώ δε σαν κωφός δεν άκουγα και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Έχεις ακούσει τα σχετικά με αυτό και πρωτύτερα, εάν βέβαια θυμάσαι.

Και πάλι: Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Και ο Ησαΐας λέει: Και αυτός, επειδή κακοποιήθηκε, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή και, όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του μέσα στην ταπείνωσή του. 〈νστ΄〉 Ότι θα χλευαστεί — ο Δαβίδ στον 〈ρη΄〉 ψαλμό λέει: Με είδαν, κούνησαν τα κεφάλια τους.

Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του αντιλογίες. Επειδή σε αυτούς, λέει, δεν είχα τίποτε να πω, όντας γεμάτος ντροπή· διότι δεν είχα κανένα λόγο για να απολογηθώ, ούτε μπορούσα να πω κάτι στους εχθρούς μου, εφόσον είχα πια νικηθεί από αυτούς· μη έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, ούτε θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου την ίαση. Επειδή, λοιπόν, σε εσένα ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν ντροπιάζει· γι' αυτό θα με εισακούσεις, επειδή είσαι θελητής του ελέους, και δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του. Γι' αυτό, έχοντας ελπίσει σε εσένα, ικετεύω να τύχω της δικής σου θεραπείας· «Ας μη χαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου», διότι ακόμη δεν έχουν χαρεί ολοκληρωτικά. Θα χαρούν, όμως, εάν δεν τύχω του δικού σου ελέους. Αλλά, για να μην επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου, οι οποίοι ήδη και στο παρελθόν μίλησαν αλαζονικά όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, κατέφυγα σε εσένα και λέω: Ας μην καταντροπιαστώ στον αιώνα. Διότι δεν ανατράπηκα ολοκληρωτικά, ούτε υπέστην τέτοια πτώση, σαν κι αυτήν όσων έγιναν αποστάτες σου.

Εμείς όμως ας προχωρήσουμε στη συνέχεια του κειμένου, μέσω της οποίας μου φαίνεται ότι το νόημα, όταν εξετάζεται σύμφωνα με την υψηλότερη φιλοσοφία, βρίσκεται σε οικεία σχέση με το ρητό. Διότι έχει τεθεί πρώτα ο καιρός της σιωπής και μετά τη σιωπή έδωσε τον καιρό της ομιλίας. Πότε, λοιπόν, και για ποια πράγματα είναι προτιμότερη η σιωπή; Κάποιος από αυτούς που αποβλέπουν στο ήθος θα μπορούσε να πει ότι σε πολλές περιπτώσεις η σιωπή είναι πιο ευπρεπής από τον λόγο, όπως ακριβώς διακρίνει τον κατάλληλο καιρό της σιωπής και του λόγου ο Παύλος, άλλοτε νομοθετώντας τη σιωπή και άλλοτε επιτρέποντας την ομιλία. «Κανένας σαπρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας»· αυτός είναι ο νόμος της σιωπής. «Αλλά εάν υπάρχει κάποιος καλός για την οικοδομή της πίστεως, ώστε να δώσει χάρη σε όσους ακούν»· αυτός είναι ο καιρός της ομιλίας. «Οι γυναίκες ας σιωπούν μέσα στις εκκλησίες»· πάλι έδωσε στη σιωπή τον καιρό της. «Αν όμως θέλουν να μάθουν κάτι από όσα αγνοούν, ας ρωτούν τους δικούς τους άνδρες στο σπίτι»· πάλι υπέδειξε την ευκαιρία του λόγου. «Μην ψεύδεσθε μεταξύ σας»· και αυτή είναι ευκαιρία σιωπής. «Ας λέει ο καθένας την αλήθεια στον πλησίον του»· πάλι η εξουσία του λόγου. Και πολλά τέτοια μπορεί να αναφέρει κανείς και από την παλαιότερη Γραφή: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, κώφευσα και ταπεινώθηκα και σιώπησα από αγαθά», και «Σαν τον κουφό δεν άκουγα και σαν τον άλαλο που δεν ανοίγει το στόμα του».

Όταν πλέον, έχοντας υπερβεί τα νοητά και τα συνδεδεμένα με αυτά νοήματα που δεν στερούνται φαντασίας, και έχοντας αποθέσει τα πάντα ταυτόχρονα θεοφιλώς και φιλοθέως, παραστεί ενώπιον του Θεού «κωφός και άλαλος» κατά το γεγραμμένο, τότε λαμβάνει θέση ύλης και πλάθεται την ανώτατη πλάση με κάθε ελευθερία, εφόσον τίποτα από τα εξωτερικά δεν χτυπά την πόρτα του, καθώς η εσωτερική χάρη τον μεταπλάθει προς το καλύτερο και, το πιο παράδοξο, καταυγάζει με απόρρητο φως τα εσωτερικά του και τελειοποιεί τον έσω άνθρωπο. Όταν δε διαυγάσει η ημέρα και ανατείλει ο αυγερινός στις καρδιές μας, σύμφωνα με τον κορυφαίο των αποστόλων, εξέρχεται, κατά το προφητικό εκείνο λόγιο, ο όντως άνθρωπος στην όντως εργασία του· και χρησιμοποιώντας το φως ως οδό, ανέρχεται εκεί όπου οδηγείται στα αιώνια όρη. Και μέσα σε αυτό το φως, ω του θαύματος, καθίσταται επόπτης των υπερκοσμίων πραγμάτων, είτε χωρίς να χωρίζεται είτε χωριζόμενος από την ύλη που τον συνόδευε από την αρχή, με τον τρόπο που γνωρίζει η οδός.

Διότι όταν αποδιωχθεί κάθε αισχρό πάθος που ενοικεί μέσα μας και ο νους, όπως ήδη εξήγησε προηγουμένως ο λόγος, στραφεί ολοκληρωτικά ο ίδιος προς τον εαυτό του και προς τις άλλες δυνάμεις της ψυχής, και καλλωπίσει την ψυχή με την καλλιέργεια των αρετών, προχωρώντας προς το τελειότερο και πραγματοποιώντας περαιτέρω πρακτικές αναβάσεις, και ξεπλένοντας τον εαυτό του όλο και περισσότερο με τη συνέργεια του Θεού, δεν αποκαθαίρει μόνο τα ίχνη της πονηρής παράταξης, αλλά απομακρύνει καθετί το επίκτητο, έστω και αν ανήκει σε χρηστότερη μοίρα και διάνοια. Όταν δηλαδή, όχι μόνο αφού διαβεί την υλική δυάδα, αλλά και αφού υπερβεί ακόμη και τα νοητά και τα συνδεδεμένα με φαντασίες νοήματα γύρω από αυτά, και αφού τα αποθέσει όλα μαζί με τρόπο θεοφιλή και φιλόθεο, παρασταθεί ενώπιον του Θεού ως κωφός και άλαλος, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί, τότε λαμβάνει τη θέση της ύλης και αναπλάθεται με την ανώτατη πλάση με απόλυτη ελευθερία, καθώς τίποτα από τα εξωτερικά δεν χτυπά τη θύρα του, αφού η εσωτερική χάρη τον αναμορφώνει προς το καλύτερο, καταυγάζει τα εσωτερικά του και τελειοποιεί τον έσω άνθρωπο.

«Και εκβίαζαν»: Διότι οι Ιουδαίοι πίεζαν φωνάζοντας: άρε, άρε, σταύρωσέ τον. «Και αυτοί που ζητούσαν»: Διότι εκείνοι που είχαν κακές βουλές εναντίον του Χριστού τον βλασφημούσαν λέγοντας: εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και τον χτίζεις σε τρεις ημέρες, κατέβα από τον σταυρό. «Και δολιότητες»: Καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας οι Ιουδαίοι μηχανεύονταν δόλο εναντίον του Σωτήρα. «Εγώ δε»: Διότι περιφρονούσε τα λόγια τους, επειδή ήταν μάταια. «Και ωσάν άλαλος»: Διότι όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο σιωπούσε. «Και έγινα»: Διότι έτσι νομίστηκε από τους Ιουδαίους· αυτός όμως ως Θεός άκουσε (εννοούσε και γνώριζε) κάθε σκέψη τους. «Και μην έχοντας»: Διότι ούτε τους αντιστέκονταν ούτε έλεγχε την ανοησία τους. «Διότι σε εσένα ήλπισα»: Διότι προσευχόταν ως άνθρωπος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα (την ανθρώπινη φύση του). «Διότι είπα»: Δηλαδή, γι' αυτό ήλθα, για να μην επιχαρούν εις βάρος του ανθρώπου οι δαίμονες. «Και κατά το σαλευθήναι»: Όταν ανέβαινε στον σταυρό, λέει ο Χριστός, οι Ιουδαίοι βλασφημούσαν υπερβολικά (έλεγαν βαριά λόγια και βλασφημούσαν). «Διότι εγώ»: Διότι εγώ μεν, λέει ο Χριστός, παρέδωσα τον εαυτό μου στα μαστιγώματα με τη θέλησή μου, αυτοί όμως νόμιζαν ότι κατόρθωναν αυτά με τη δική τους δύναμη. «Ότι την ανομίαν»: Δηλαδή εγώ απολογούμαι υπέρ του ανθρώπου. «Και θα μεριμνήσω»: Διότι από παλαιότατους χρόνους φρόντιζα για τον άνθρωπο, επειδή πνιγόταν από την αμαρτία και δεν υπήρχε κανείς να τον βοηθήσει.

Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Αυτό που λέει ότι συμβαίνει στους αλάλους, των οποίων οι αισθήσεις έχουν βλάβη εκ φύσεως, ο ίδιος το υφίστατο από δική του προαίρεση, και όταν λοιδορούνταν δεν κινούνταν προς οργή. Χαρακτηριστικό των κωφών είναι να μην οργίζονται όταν τους λοιδορούν, επειδή δεν ακούν τις εναντίον τους λοιδορίες. Επίσης, όταν τον συκοφαντούσαν, ενώ μπορούσε να ελέγξει τους συκοφάντες, δεν άνοιγε το στόμα του, πράγμα που συμβαίνει στους αλάλους, οι οποίοι εμποδίζονται από τη φύση τους να μιλήσουν. Το ότι όμως δεν ήταν ούτε κωφός ούτε άλαλος, αλλά μιμούνταν αυτούς ταπεινούμενος, το φανερώνει ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του κατά την ταπείνωσή του», με τα οποία συμφωνούν και όσα τώρα ο ψαλμωδός προσέθεσε εκ προσώπου του Σωτήρος.

«Εγώ όμως», παραβλέποντας τις φλυαρίες τους, «σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του». Γι' αυτό και έλεγαν οι κριτές, οι οποίοι ήταν οι ίδιοι κατακριτέοι: «Δεν ακούς πόσα καταμαρτυρούν εναντίον σου;» Και ο Πιλάτος: «Σε μένα δεν μιλάς;» και τα υπόλοιπα λόγια της ανόητης εξουσίας. Και εκείνοι μεν έλεγαν τέτοια. «Εγώ όμως έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του απολογίες. Διότι σε σένα, Κύριε, ήλπισα», στον Πατέρα μου, «και εσύ θα με εισακούσεις· διότι είπα:

ΞΕ'. Εφόσον η ψυχή βρίσκεται σε εσωτερική διαμάχη, με τις δυνάμεις της να κινούνται άτακτα, και δεν έχει γίνει ακόμη ικανή να δεχθεί τις θείες ακτίνες, ούτε έχει αξιωθεί την ελευθερία από τη δουλεία του σαρκικού φρονήματος, ούτε έχει απολαύσει την ειρήνη με την κατάπαυση του πολέμου των ακάθεκτων παθών, έχει ανάγκη από πολλή σιωπή των χειλιών, ώστε να λέει και αυτή μαζί με τον Δαβίδ: «Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του». Πρέπει δε να είναι πάντοτε σκυθρωπή και να πορεύεται περίλυπη την οδό των εντολών του Χριστού, καθώς θλίβεται από τον εχθρό, και να αναμένει την έλευση του Παρακλήτου. Διότι μέσω Αυτού, καθώς αυτή κατανύσσεται και πλένεται με τα δάκρυα, της χαρίζεται ως βραβείο η αληθινή ελευθερία.

πώς πρέπει να απαντά σε εκείνους που την ονειδίζουν και την εξουθενώνουν και την σταυρώνουν, ώστε να γίνει σαν κουφός και άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του, όπως ακριβώς υπέδειξε, και έτσι βαδίζοντας στα ίχνη Εκείνου που το υπέδειξε, να διαβλέπει την ενέργεια και τη λεπτότητα της πονηρίας και, σαν να έχουν καρφωθεί τα καρφιά στον σταυρό, με ισχυρή κραυγή ας βοήσει προς Αυτόν που δύναται να τη λυτρώσει από τον θάνατο. Και ας πει: «Από τα κρυφά μου σφάλματα καθάρισέ με, και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου. Εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος και θα καθαριστώ από την αμαρτία», ώστε, αφού καθαριστεί, να γίνει άμωμη. Τότε βρίσκει Εκείνον που υπέταξε τα πάντα, τότε η ψυχή ενώνεται με την εντολή, τότε θαμβώνεται και βασιλεύει και αναπαύεται.