Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:15

Εάν, λοιπόν, θέλεις να δυνηθείς να τα ακολουθήσεις όλα αυτά, και μέσω αυτών να εγκαρτερήσεις μέχρι τέλους στον πνευματικό αγώνα του κοινοβίου, ας είναι αναγκαία για την προφύλαξή σου μέσα στη συνοδεία των αδελφών αυτά που είπε ο Δαβίδ: «Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και ήμουν σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους». Σε όσα, λοιπόν, βλέπεις ότι είναι ξένα προς την πνευματική οικοδομή και ωφέλεια, να γίνεσαι σαν τυφλός, και σε όσα ακούς σαν κουφός και άλαλος, που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Και μην μιμηθείς αυτούς που τυγχάνει να είναι άπιστοι, ανυπάκουοι, προπετείς, χυδαίοι και υβριστές, αλλά, σαν κουφός που δεν ακούει, να τα προσπερνάς όλα αυτά.

Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει. Επομένως, και εμείς ούτε να τους ακούμε, εφόσον είναι ξένοι προς εμάς, ούτε να τους υπακούμε, ακόμη και αν μας παρακινούν σε προσευχή, ακόμη και αν μιλούν για νηστείες. Απεναντίας, ας προσέχουμε περισσότερο την πρόθεση της δικής μας ασκήσεως και ας μην εξαπατώμαστε από εκείνους που πράττουν τα πάντα με δόλο. Δεν πρέπει δε να τους φοβόμαστε, ακόμη και αν φαίνεται ότι μας επιτίθενται, ακόμη και αν απειλούν με θάνατο· διότι είναι ανίσχυροι και δεν μπορούν να κάνουν τίποτε άλλο, παρά μόνο να απειλούν.

«Γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;» 6. Διότι τα πάντα κάνουν (και μιλούν και θορυβούν και υποκρίνονται και προκαλούν ταραχή) προς εξαπάτηση των ακεραίων. Κάνουν, λοιπόν, χτύπους και κρότους και γελούν άφρονα και σφυρίζουν. Εάν όμως κανείς δεν τους δίνει σημασία, τότε κλαίνε και θρηνούν σαν ηττημένοι. 1. Ο μεν Κύριος, λοιπόν, ως Θεός, φίμωνε τους δαίμονες· εμείς όμως, έχοντας διδαχθεί από τους αγίους, πρέπει να πράττουμε όπως εκείνοι και να μιμούμαστε την ανδρεία τους. 2. Διότι και εκείνοι, βλέποντας αυτά, έλεγαν: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, κώφευσα και ταπεινώθηκα και σίγησα από τα αγαθά». 3. Και πάλι: «Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει». 4. Επομένως, και εμείς ούτε να τους ακούμε, επειδή είναι ξένοι προς εμάς, ούτε να τους υπακούμε, ακόμη κι αν μας σηκώνουν για προσευχή, ακόμη κι αν μιλούν για νηστείες. Απεναντίας, ας προσηλωνόμαστε περισσότερο στον σκοπό της δικής μας ασκήσεως και ας μην εξαπατώμαστε από εκείνους, οι οποίοι τα πάντα πράττουν με δόλο. 5. Και δεν πρέπει να τους φοβόμαστε, ακόμη κι αν φαίνεται ότι μας επιτίθενται, ακόμη κι αν απειλούν με θάνατο· διότι είναι ανίσχυροι και δεν μπορούν να κάνουν τίποτε άλλο παρά μόνο να απειλούν. 1. Ήδη, λοιπόν, παρεμπιπτόντως έχω μιλήσει για αυτό το θέμα· αλλά και τώρα δεν πρέπει να διστάσω να πω τα ίδια εκτενέστερα, διότι η υπενθύμιση θα είναι για εσάς ασφαλής.

Γι' αυτό προσθέτει: Και δολιότητες μελετούσαν όλη την ημέρα. Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του· και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Επειδή αυτοί που ζητούσαν την ψυχή μου, την βρήκαν, και αφού την βρήκαν την περιέπαιζαν, και μου επιτέθηκαν χλευάζοντας τις συμφορές μου· έπειτα έλεγαν μάταια πράγματα και δολιότητες όλη την ημέρα. Εξαιτίας αυτών εγώ, έχοντας μείνει έρημος από τους φίλους μου, δεν είχα τίποτα να πω, γεμάτος από ντροπή· γι' αυτό σαν κουφός δεν άκουγα· αλλά εγώ, ο άλλοτε λογιότατος και σοφισμένος με την παρούσα σοφία, έγινα σαν κουφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Διότι δεν είχα κανένα λόγο για απολογία· ούτε είχα κάτι να απευθύνω στους εχθρούς, έχοντας πλέον νικηθεί από αυτούς· αλλά ήμουν ως άνθρωπος που δεν ακούει, και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Διότι ελεγχόμουν εγώ ο ίδιος, αλλά δεν ήλεγχα, ούτε είχα παρρησία, όντας καλυμμένος με ντροπή. Διότι σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, εσύ θα με εισακούσεις, Κύριε και Θεέ μου. Διότι είπα, ας μην επιχαρούν ποτέ για μένα οι εχθροί μου· και όταν σαλεύτηκαν τα πόδια μου, μεγαλορρημόνησαν εναντίον μου.

Αυτά, λοιπόν, είναι όσα μου συνέβησαν. Γι' αυτό έγινα σαν κωφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του, και σαν άνθρωπος που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους· γι' αυτό δεν έλεγα τίποτα στους εχθρούς, σαν να είχα νικηθεί από αυτούς. Δεν απελπίστηκα όμως εξαιτίας αυτού για τον εαυτό μου· αντίθετα συγκέντρωσα και πάλι τον εαυτό μου, απομακρυνόμενος από την αμαρτία σαν από τον θάνατο, και θεραπεύοντας την πληγή μου με τα φάρμακα της εξομολογήσεως. Και αξιώνω να βρουν θεραπεία οι μώλωπές μου που σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Γι' αυτό, σε Σένα, Κύριε, ήλπισα· διότι, μη έχοντας θάρρος στον εαυτό μου και μη θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο Εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου τη θεραπεία. Επειδή, λοιπόν, ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, γι' αυτό εισάκουσέ με, διότι Εσύ είσαι θελητής του ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του. Διότι ήλπισα σε Σένα, ικετεύω να επιτύχω τη δική Σου βοήθεια, μήπως τυχόν επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΣΤΑΘΙΟ ΤΟΝ ΣΕΒΑΣΤΗΝΟ Καιρός να σιωπά κανείς, λέει, και καιρός να μιλά, σύμφωνα με τον λόγο του Εκκλησιαστή. Επομένως και τώρα, επειδή ο χρόνος της σιωπής υπήρξε αρκετός, είναι πλέον κατάλληλη ευκαιρία να ανοίξουμε το στόμα για τη φανέρωση της αλήθειας σχετικά με όσα αγνοούνται. Επειδή και ο μέγας Ιώβ για πολύ χρόνο υπέμεινε τις συμφορές με σιωπή, επιδεικνύοντας την ανδρεία του ακριβώς με το να εγκαρτερεί στα πιο δυσβάσταχτα πάθη. Όταν όμως πέρασε αρκετό χρόνο εν σιωπή και παρέμεινε κρύβοντας τον πόνο στο βάθος της καρδιάς του, τότε άνοιξε το στόμα του και εξέφρασε εκείνα που όλοι γνωρίζουν. Και για εμάς, λοιπόν, αυτό το τρίτο έτος της σιωπής έγινε αξιοζήλευτο το καύχημα του προφήτη που λέει: «Έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει και που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους». Γι' αυτό κλείσαμε στο βάθος της καρδιάς μας την οδύνη που μας προξενήθηκε από τη συκοφαντία. Διότι, πράγματι, η συκοφαντία ταπεινώνει τον άνδρα και η συκοφαντία περιφέρει τον φτωχό.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και ο ίδιος ο Χριστός υπέμεινε αυτά πριν από εμάς, για εμάς και υπέρ ημών. <Εγώ δε ωσεί κωφός ουκ ήκουον, κ.τ.λ.> (Α φ. 211, Β φ. 138) Επειδή λοιπόν ήλπισα σε σένα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, για αυτό θα εισακούσεις, διότι είσαι θελητής ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του. Επομένως εγώ, λέει, σαν κωφός δεν άκουγα, και έγινα παρόμοιος με αυτούς που δεν έχουν λόγο στη γλώσσα τους, ούτε ακούνε καθόλου, ούτε καν μπορούν να έχουν ελέγχους στο στόμα τους. Διότι εκείνοι που θέλουν να αντιμιλούν σε όσους τους συκοφαντούν, τους ελέγχουν ως ψεύτες, απολογούμενοι δηλαδή για κάθε μία από τις λοιδορίες, και αναιρώντας τις κατηγορίες της φιλοψογίας. Αλλά εγώ, λέει, δεν έγινα τέτοιος· σιώπησα κάνοντας υπομονή, για να μην κάνω πιο πικρούς εναντίον μου αυτούς που με μισούν. Διότι στους πειρασμούς πρέπει κανείς να υποχωρεί μάλλον, και να μην αντιφέρεται με τον ίδιο τρόπο προς εκείνους που τον διώκουν.

Κατά την κρίση του σιωπούσε, ώστε ο Πιλάτος να ταράσσεται βαθύτατα και να του λέει: δεν ακούς τι καταμαρτυρούν αυτοί εναντίον σου; Όχι επειδή γνώριζε τον κρινόμενο, αλλά επειδή φοβήθηκε το όνειρο της γυναίκας του που του στάλθηκε. Και ο Ιησούς σιωπούσε. Λέει ο ψαλμωδός: και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Και πάλι: εγώ δε σαν κωφός δεν άκουγα και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Έχεις ακούσει τα σχετικά με αυτό και πρωτύτερα, εάν βέβαια θυμάσαι.

Και πάλι λέει: Θα σε ποτίσω από το μυρεψικό κρασί. 〈νδ〉 Ότι θα τον ντύσουν με κόκκινο ιμάτιο — ο Ησαΐας λέει: Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ, με ερυθρά τα ιμάτιά του από τη Βοσόρ, αυτός που είναι ωραίος στη στολή του με δύναμη; Γιατί είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν εκείνου που πατάει στο πατητήρι; 〈νε〉 Ότι θα σιωπήσει όταν θα κρίνεται — ο Δαβίδ στον 〈λζ〉 ψαλμό λέει: Έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του αντιλογίες.

Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του αντιλογίες. Επειδή σε αυτούς, λέει, δεν είχα τίποτε να πω, όντας γεμάτος ντροπή· διότι δεν είχα κανένα λόγο για να απολογηθώ, ούτε μπορούσα να πω κάτι στους εχθρούς μου, εφόσον είχα πια νικηθεί από αυτούς· μη έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, ούτε θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου την ίαση. Επειδή, λοιπόν, σε εσένα ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν ντροπιάζει· γι' αυτό θα με εισακούσεις, επειδή είσαι θελητής του ελέους, και δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του. Γι' αυτό, έχοντας ελπίσει σε εσένα, ικετεύω να τύχω της δικής σου θεραπείας· «Ας μη χαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου», διότι ακόμη δεν έχουν χαρεί ολοκληρωτικά. Θα χαρούν, όμως, εάν δεν τύχω του δικού σου ελέους. Αλλά, για να μην επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου, οι οποίοι ήδη και στο παρελθόν μίλησαν αλαζονικά όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, κατέφυγα σε εσένα και λέω: Ας μην καταντροπιαστώ στον αιώνα. Διότι δεν ανατράπηκα ολοκληρωτικά, ούτε υπέστην τέτοια πτώση, σαν κι αυτήν όσων έγιναν αποστάτες σου.

Τώρα όμως, πράγμα που θα γίνει σε όλους ολοφάνερο, όχι μόνο παρέμειναν αμείλικτοι προς τις δικές σας παρακλήσεις, αλλά και τις ανταποδίδουν, όπως έμαθα, με συκοφαντικά γράμματα και είναι γεμάτα από τόση κακοήθεια, ώστε και αυτοί που τα έστειλαν, ή μάλλον ο αρχηγός όλων αυτών, ο οποίος τώρα κατευθύνει το παλάτι όπως θέλει, τα συνέταξε κρυφά με όλη του τη δύναμη, και κρυφά τα έστειλε σε εσάς, επειδή φοβόταν την κατάκριση από όσους εδώ γνωρίζουν την αλήθεια. Διότι ποιος άλλος φόβος υπήρχε ή από πού θα μπορούσε να προέλθει για εκείνον που μόλις τώρα ανέλαβε όλη την εξουσία; Εγώ, όμως, σύμφωνα με τον ψαλμωδό, «θα γινόμουν σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους», εάν δεν επρόκειτο και για ζήτημα ευσέβειας. Επειδή όμως αυτοί θεώρησαν αυτήν ως ευλογοφανή πρόφαση, ικανή να συγκαλύψει, όπως νομίζουν, το ότι «μίσησαν εμένα και τους δικούς μου αναίτια», είναι αναγκαίο, έστω και αν δεν έγινε νωρίτερα, τουλάχιστον τώρα, να κάνω συνοπτικά γνωστά σε εσάς, τους πατέρες μου, τα σχετικά με την υπόθεση, απολογούμενος απέναντι σε όσα έχουν γράψει. Έγραψαν λοιπόν, όπως πληροφορήθηκα, για να συνοψίσω όλα τα δικά τους λεγόμενα, ότι εμείς εδώ φανήκαμε κακοί και απέναντι στην Εκκλησία και απέναντι στη βασιλεία. Και ποιο ήταν το έγκλημα του Ναβουθαί; Ότι περιφρόνησε τον Θεό και τον βασιλιά. Βλέπετε την ομοιότητα των εγκλημάτων;

«Και εκβίαζαν»: Διότι οι Ιουδαίοι πίεζαν φωνάζοντας: άρε, άρε, σταύρωσέ τον. «Και αυτοί που ζητούσαν»: Διότι εκείνοι που είχαν κακές βουλές εναντίον του Χριστού τον βλασφημούσαν λέγοντας: εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και τον χτίζεις σε τρεις ημέρες, κατέβα από τον σταυρό. «Και δολιότητες»: Καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας οι Ιουδαίοι μηχανεύονταν δόλο εναντίον του Σωτήρα. «Εγώ δε»: Διότι περιφρονούσε τα λόγια τους, επειδή ήταν μάταια. «Και ωσάν άλαλος»: Διότι όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο σιωπούσε. «Και έγινα»: Διότι έτσι νομίστηκε από τους Ιουδαίους· αυτός όμως ως Θεός άκουσε (εννοούσε και γνώριζε) κάθε σκέψη τους. «Και μην έχοντας»: Διότι ούτε τους αντιστέκονταν ούτε έλεγχε την ανοησία τους. «Διότι σε εσένα ήλπισα»: Διότι προσευχόταν ως άνθρωπος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα (την ανθρώπινη φύση του). «Διότι είπα»: Δηλαδή, γι' αυτό ήλθα, για να μην επιχαρούν εις βάρος του ανθρώπου οι δαίμονες. «Και κατά το σαλευθήναι»: Όταν ανέβαινε στον σταυρό, λέει ο Χριστός, οι Ιουδαίοι βλασφημούσαν υπερβολικά (έλεγαν βαριά λόγια και βλασφημούσαν). «Διότι εγώ»: Διότι εγώ μεν, λέει ο Χριστός, παρέδωσα τον εαυτό μου στα μαστιγώματα με τη θέλησή μου, αυτοί όμως νόμιζαν ότι κατόρθωναν αυτά με τη δική τους δύναμη. «Ότι την ανομίαν»: Δηλαδή εγώ απολογούμαι υπέρ του ανθρώπου. «Και θα μεριμνήσω»: Διότι από παλαιότατους χρόνους φρόντιζα για τον άνθρωπο, επειδή πνιγόταν από την αμαρτία και δεν υπήρχε κανείς να τον βοηθήσει.

Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του επιχειρήματα. Επομένως, άκουγε μεν, αλλά προσποιούνταν εκείνον που δεν ακούει, και είχε βεβαίως πολλά επιχειρήματα τόσο για ανασκευή όσο και για απόδειξη, αλλά υποκρινόταν εκείνον που βρίσκεται σε αμηχανία και δεν έχει απαντήσεις. Το ποια είναι η αιτία αυτών, το δηλώνει αυτό που ακολουθεί.

«Εγώ όμως», παραβλέποντας τις φλυαρίες τους, «σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του». Γι' αυτό και έλεγαν οι κριτές, οι οποίοι ήταν οι ίδιοι κατακριτέοι: «Δεν ακούς πόσα καταμαρτυρούν εναντίον σου;» Και ο Πιλάτος: «Σε μένα δεν μιλάς;» και τα υπόλοιπα λόγια της ανόητης εξουσίας. Και εκείνοι μεν έλεγαν τέτοια. «Εγώ όμως έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του απολογίες. Διότι σε σένα, Κύριε, ήλπισα», στον Πατέρα μου, «και εσύ θα με εισακούσεις· διότι είπα:

Προτού όμως συναντηθεί με αυτούς, αλλά όντας ακόμη εκεί όπου ο λόγος ανέφερε ότι παραρρέει ένα ποτάμι, κυριεύεται από δίψα· και ζητά από κάποιον από τους παρισταμένους να πάρει ένα δοχείο, να βγάλει νερό και να του το φέρει να πιει. Αφού ήπιε λοιπόν από το νερό τόσο όσο να δροσίσει τον ουρανίσκο του, το υπόλοιπο το έχυσε, επειδή το ποτό δεν γλιστρούσε ευχάριστα μέσα από τον οισοφάγο. Εξετάζοντας με περιέργεια το ποτό και κατανοώντας ότι αυτό ήταν ματωμένο, αναστέναξε και είπε ότι δεν ήταν τυχερό να γευθεί το αίμα των Χριστιανών. Κάποιος παριστάμενος άνδρας όμως, αυθάδης και θρασύς, όπως έδειξε, και πιο δύστροπος από τις περιστάσεις της εποχής, είπε χωρίς ντροπή: «Άπαγε, βασιλιά, δεν είναι έτσι τα πράγματα, όχι· διότι δεν σου κεράστηκε τώρα για πρώτη φορά, αλλά από παλιά και πολλές φορές και μέχρι μέθης ένα πολύ καθαρό κύπελλο με χριστιανικό αίμα, καθώς εσύ απογυμνώνεις και καταστρέφεις τους υπηκόους σου». Με τόση πραότητα όμως υπέμεινε εκείνον τον κακολόγο και υβριστή άνθρωπο, σαν να μην άκουγε ή σαν να μην είχε αντεγκλήσεις στο στόμα του.

Επειδή όμως ο αντίπαλος, όπως φαίνεται, αφού συνήθισε προηγουμένως τη γλώσσα του να περιφέρεται πάνω στη γη σερνόμενη σαν φίδι ερπετό και να προσκολλάται σφιχτά στα έργα των ανθρώπων, τώρα έστρεψε το στόμα του και προς τον ουρανό, προσάπτοντας στους ορθοδόξους δοξασίες περί Θεού τις οποίες ο ίδιος, νομίζω, συνηθίζει να πρεσβεύει μόνος, όντας και ο πρώτος εισηγητής τους, δεν θα μπορούσα πια να θάψω στο βάθος της καρδιάς την οδύνη από τη συκοφαντία, ούτε θα γίνω σαν τον άνθρωπο που δεν ακούει και δεν έχει στο στόμα του λόγους ελέγχου, ούτε θα αναβάλω την απολογία, αλλά θα απαντήσω σε αυτόν που εκστομίζει τις δυσφημίες, όπως μου υποδεικνύει ο Παροιμιαστής.