Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:17

Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και τα εξής. Όταν εκείνοι τα έλεγαν αυτά, λέει, έδινα την εντύπωση ότι ούτε άκουγα ούτε μιλούσα, επειδή μου είχε αφαιρεθεί η παρρησία εξαιτίας της αμαρτίας. Διότι σε εσένα, Κύριε, ήλπισα... επειδή είπα: Ας μην επιχαρούν ποτέ εις βάρος μου οι εχθροί μου. Παρότι συνέβησαν τόσα πολλά δεινά, λέει, μία ελπίδα σωτηρίας έχω, την επικουρία που πρόκειται να προέλθει από εσένα.

Και όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, μίλησαν με αλαζονεία εναντίον μου. Λέει, δηλαδή, ότι η αμαρτία που κλόνισε τα πόδια μου τους έδωσε μεγάλη αφορμή για να υπερηφανευτούν εναντίον μου. Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις, και ο πόνος μου βρίσκεται διαρκώς ενώπιόν μου. Δηλώνει ότι αποδέχεται με ευχαρίστηση την παιδαγωγία της επιστροφής.

Αυτό ακριβώς απευχόμενος να πάθει ο Προφήτης, έλεγε: Ας μην επιχαρούν σε βάρος μου οι εχθροί μου· και όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, μεγαλορρημόνησαν εναντίον μου.

Γι' αυτό προσθέτει: Και δολιότητες μελετούσαν όλη την ημέρα. Εγώ όμως σαν κουφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του· και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Επειδή αυτοί που ζητούσαν την ψυχή μου, την βρήκαν, και αφού την βρήκαν την περιέπαιζαν, και μου επιτέθηκαν χλευάζοντας τις συμφορές μου· έπειτα έλεγαν μάταια πράγματα και δολιότητες όλη την ημέρα. Εξαιτίας αυτών εγώ, έχοντας μείνει έρημος από τους φίλους μου, δεν είχα τίποτα να πω, γεμάτος από ντροπή· γι' αυτό σαν κουφός δεν άκουγα· αλλά εγώ, ο άλλοτε λογιότατος και σοφισμένος με την παρούσα σοφία, έγινα σαν κουφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Διότι δεν είχα κανένα λόγο για απολογία· ούτε είχα κάτι να απευθύνω στους εχθρούς, έχοντας πλέον νικηθεί από αυτούς· αλλά ήμουν ως άνθρωπος που δεν ακούει, και δεν έχει στο στόμα του ελέγχους. Διότι ελεγχόμουν εγώ ο ίδιος, αλλά δεν ήλεγχα, ούτε είχα παρρησία, όντας καλυμμένος με ντροπή. Διότι σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, εσύ θα με εισακούσεις, Κύριε και Θεέ μου. Διότι είπα, ας μην επιχαρούν ποτέ για μένα οι εχθροί μου· και όταν σαλεύτηκαν τα πόδια μου, μεγαλορρημόνησαν εναντίον μου.

Αυτά, λοιπόν, είναι όσα μου συνέβησαν. Γι' αυτό έγινα σαν κωφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του, και σαν άνθρωπος που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους· γι' αυτό δεν έλεγα τίποτα στους εχθρούς, σαν να είχα νικηθεί από αυτούς. Δεν απελπίστηκα όμως εξαιτίας αυτού για τον εαυτό μου· αντίθετα συγκέντρωσα και πάλι τον εαυτό μου, απομακρυνόμενος από την αμαρτία σαν από τον θάνατο, και θεραπεύοντας την πληγή μου με τα φάρμακα της εξομολογήσεως. Και αξιώνω να βρουν θεραπεία οι μώλωπές μου που σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Γι' αυτό, σε Σένα, Κύριε, ήλπισα· διότι, μη έχοντας θάρρος στον εαυτό μου και μη θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο Εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου τη θεραπεία. Επειδή, λοιπόν, ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, γι' αυτό εισάκουσέ με, διότι Εσύ είσαι θελητής του ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του. Διότι ήλπισα σε Σένα, ικετεύω να επιτύχω τη δική Σου βοήθεια, μήπως τυχόν επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου.

Διότι δεν χάρηκαν ακόμη εντελώς· θα χαρούν όμως εις βάρος μου, εάν δεν τύχω του ελέους σου. Αλλά, για να μην επιχαρούν για εμένα οι εχθροί μου, οι οποίοι ήδη και πρωτύτερα, όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν μεγαλόστομα, σε εσένα κατέφυγα και λέγω: Ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα, μήτε ας με καταγελάσουν οι εχθροί μου. Και πάλι λέγω: Προς εσένα, Κύριε, θα κράξω, μη σιωπήσεις απέναντί μου, μήπως τυχόν με παραβλέψεις και ομοιωθώ με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο. Και τα υπόλοιπα που έχουν λεχθεί από εμένα ποικιλοτρόπως στους άλλους ψαλμούς, συγκεντρώνοντάς τα στην ικεσία μου προς εσένα, παρακαλώ να αξιωθώ της παρούσας βοήθειας. Διότι, παρόλο που συνέβη να σαλευθούν σε μεγάλο βαθμό τα πόδια μου, τον καιρό που ταράχθηκε η καρδιά μου και με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και το φως των οφθαλμών μου δεν ήταν μαζί μου, εντούτοις δεν ανατράπηκα παντελώς, ούτε έπεσα με τέτοια πτώση, σαν αυτήν όσων έγιναν αποστάτες. Επειδή ακριβώς εκείνον τον καιρό, όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν μεγαλόστομα εναντίον μου οι εχθροί μου, για να μην πανηγυρίσουν εις βάρος μου ακόμη περισσότερο, κατέφυγα σε εσένα ως σε λιμάνι σωτηρίας, σε εσένα που δύνασαι να θεραπεύσεις και τα ανίατα για τους ανθρώπους πάθη της ψυχής.

Εσύ λοιπόν, ω Δέσποτα, θα ακούσεις τους χλευασμούς των εχθρών που έγιναν εναντίον μου, δηλαδή τα είδη των λοιδοριών, και θα δεις όσα μηχανεύτηκαν εναντίον μου. Εγώ δε, ανακόπτοντας και τα λόγια και τον θυμό, και έχοντας σχεδόν κωφεύσει, εναπέθεσα σε σένα όλη μου την ελπίδα, γνωρίζοντας ότι εσύ ακούς, έστω και αν εγώ κωφεύω στις βλασφημίες εναντίον μου. <Διότι είπα: Ας μην επιχαρούν ποτέ για μένα οι εχθροί μου, κ.λπ.> (A f. 211 b, B f. 138) Εγώ, λέει, ελπίζοντας σε σένα, ως προς τα άλλα φαινόμουν να κωφεύω, όμως μόνο εκείνο ζητούσα, το να μην πέσω στα χέρια των εχθρών, ούτε βέβαια να χαρούν εις βάρος μου κάποιοι από αυτούς που συνηθίζουν να με πολεμούν, βλέποντάς με σαν κάποιον που υπέστη ολοκληρωτικό κλονισμό, και έχει παντελώς ανατραπεί, και έχει εκδιωχθεί από εσένα, και έχει υποστεί αποξένωση εξαιτίας του άκρατου θυμού σου. Φοβόμουν δε επιπλέον, μήπως τυχόν βλέποντας τα πόδια μου να έχουν σαλευτεί, πουν κάτι το υπεροπτικό και απρεπές κατά της δικής σου δόξας. Διότι αυτό σημαίνει, και τίποτα άλλο, το να μιλούν αλαζονικά κάποιοι όταν δοκιμάζονται οι άγιοι. Επειδή νομίζουν κάποιες φορές ότι το χέρι εκείνου που διασώζει δεν θα μπορέσει να επαρκέσει για τη σωτηρία τους, σαν να έχει ατονήσει απέναντι στις επιθέσεις τους Εκείνος στον οποίο έχουν εναποθέσει την ελπίδα.

Γι' αυτό λέει: «Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου»· ίσως ονομάζοντας πόνο την αφορμή του πόνου, δηλαδή την αμαρτία, την οποία δεν είναι άστοχο να αποκαλέσουμε τραύμα του νου και πληγή της καρδιάς. Το να θυμάται κανείς βέβαια πάντοτε την προσωπική του αμαρτία ταιριάζει στους αγίους. Εδώ λοιπόν λέει σαφώς εκείνο, το οποίο ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ στο βιβλίο των Βασιλειών: «Ας πέσουμε στα χέρια του Κυρίου, και όχι στα χέρια των ανθρώπων»· διότι Εκείνος μεν είναι αγαθός και φιλεύσπλαχνος και γρήγορα μεταμελείται για τις τιμωρίες, σύμφωνα με τη Γραφή, ενώ οι άνθρωποι είναι σκληροί και ανήμεροι, και συχνά παρατείνουν την οργή τους σε υπέρμετρο βαθμό. Αποφεύγει λοιπόν ο Δαβίδ το να χαρούν κάποιοι από τους εχθρούς του, βλέποντάς τον να κλονίζεται και να πέφτει· διότι αυτό υποδηλώνει η φράση να κλονιστούν τα πόδια. Το να υπομείνει όμως τη μάστιγα, όταν ο Θεός τον πλήττει, το θεωρεί ευπρόσδεκτο, παρότι είναι πικρό, εξαιτίας της ωφέλειας που προκύπτει από την παιδαγωγία· διότι υποβάλλει τον εαυτό του στη μάστιγα, και διαβεβαιώνει ότι είναι πανέτοιμος να προχωρήσει σε αυτό. Αυτό αποτελεί επαρκή απόδειξη μιας φιλάρετης ψυχής, η οποία δυσφορεί πάρα πολύ για τα αμαρτήματα στα οποία τυχόν υπέπεσε παρασυρόμενη σε όσα δεν επιτρέπονται, ενώ από την άλλη πλευρά εντρυφά στα αγαθά έργα με μεγάλη ευχαρίστηση και προθυμία.

Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του αντιλογίες. Επειδή σε αυτούς, λέει, δεν είχα τίποτε να πω, όντας γεμάτος ντροπή· διότι δεν είχα κανένα λόγο για να απολογηθώ, ούτε μπορούσα να πω κάτι στους εχθρούς μου, εφόσον είχα πια νικηθεί από αυτούς· μη έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, ούτε θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου την ίαση. Επειδή, λοιπόν, σε εσένα ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν ντροπιάζει· γι' αυτό θα με εισακούσεις, επειδή είσαι θελητής του ελέους, και δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του. Γι' αυτό, έχοντας ελπίσει σε εσένα, ικετεύω να τύχω της δικής σου θεραπείας· «Ας μη χαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου», διότι ακόμη δεν έχουν χαρεί ολοκληρωτικά. Θα χαρούν, όμως, εάν δεν τύχω του δικού σου ελέους. Αλλά, για να μην επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου, οι οποίοι ήδη και στο παρελθόν μίλησαν αλαζονικά όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, κατέφυγα σε εσένα και λέω: Ας μην καταντροπιαστώ στον αιώνα. Διότι δεν ανατράπηκα ολοκληρωτικά, ούτε υπέστην τέτοια πτώση, σαν κι αυτήν όσων έγιναν αποστάτες σου.

«Και εκβίαζαν»: Διότι οι Ιουδαίοι πίεζαν φωνάζοντας: άρε, άρε, σταύρωσέ τον. «Και αυτοί που ζητούσαν»: Διότι εκείνοι που είχαν κακές βουλές εναντίον του Χριστού τον βλασφημούσαν λέγοντας: εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και τον χτίζεις σε τρεις ημέρες, κατέβα από τον σταυρό. «Και δολιότητες»: Καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας οι Ιουδαίοι μηχανεύονταν δόλο εναντίον του Σωτήρα. «Εγώ δε»: Διότι περιφρονούσε τα λόγια τους, επειδή ήταν μάταια. «Και ωσάν άλαλος»: Διότι όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο σιωπούσε. «Και έγινα»: Διότι έτσι νομίστηκε από τους Ιουδαίους· αυτός όμως ως Θεός άκουσε (εννοούσε και γνώριζε) κάθε σκέψη τους. «Και μην έχοντας»: Διότι ούτε τους αντιστέκονταν ούτε έλεγχε την ανοησία τους. «Διότι σε εσένα ήλπισα»: Διότι προσευχόταν ως άνθρωπος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα (την ανθρώπινη φύση του). «Διότι είπα»: Δηλαδή, γι' αυτό ήλθα, για να μην επιχαρούν εις βάρος του ανθρώπου οι δαίμονες. «Και κατά το σαλευθήναι»: Όταν ανέβαινε στον σταυρό, λέει ο Χριστός, οι Ιουδαίοι βλασφημούσαν υπερβολικά (έλεγαν βαριά λόγια και βλασφημούσαν). «Διότι εγώ»: Διότι εγώ μεν, λέει ο Χριστός, παρέδωσα τον εαυτό μου στα μαστιγώματα με τη θέλησή μου, αυτοί όμως νόμιζαν ότι κατόρθωναν αυτά με τη δική τους δύναμη. «Ότι την ανομίαν»: Δηλαδή εγώ απολογούμαι υπέρ του ανθρώπου. «Και θα μεριμνήσω»: Διότι από παλαιότατους χρόνους φρόντιζα για τον άνθρωπο, επειδή πνιγόταν από την αμαρτία και δεν υπήρχε κανείς να τον βοηθήσει.

Εσύ θα εισακούσεις, Κύριε, Θεέ μου. {Επειδή είπα: ας μην επιχαρούν ποτέ οι εχθροί μου.} Για ποιο λόγο λέει ότι ο Πατέρας θα εισακούσει την προσευχή που ανέπεμψε υπέρ των αποστόλων, ώστε να μην επιχαρεί ο εχθρός, δηλαδή οι αντίπαλες δυνάμεις; Λέει: «Άγιε Πατέρα, διαφύλαξέ τους στο όνομά σου, αυτούς που μου έδωσες, για να είναι ένα, όπως είμαστε εμείς». Και πάλι: «Δεν σε παρακαλώ να τους πάρεις από τον κόσμο, αλλά να τους προφυλάξεις από τον πονηρό». Διότι, εάν δεν είχε εκπληρωθεί αυτή η προσευχή και δεν είχε προφυλαχθεί ο χορός των αποστόλων, ο διάβολος, ο αληθινός εχθρός, και όσοι είναι μαζί του επρόκειτο να χαρούν.

Και όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, εκείνοι μεγαλορρημόνησαν εναντίον μου. Πόδια του Χριστού είναι οι μαθητές, διότι αυτός είναι η κεφαλή τους· γι' αυτό άλλωστε δεν απαξίωσε να νίψει τα πόδια τους. Όταν, λοιπόν, εξαιτίας του σταυρού οι μαθητές κλονίστηκαν για λίγο, οι Ιουδαίοι μεγαλορρημονούσαν κατά του Χριστού, θεωρώντας τον απογυμνωμένο από τα πάντα και ανίκανο να κρατήσει κοντά του ούτε καν τους μαθητές του.

«Ας μην επιχαρούν εναντίον μου οι εχθροί μου· και όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν εις βάρος μου». Επειδή νομίζοντας ότι επικράτησε η μιαιφόνος πρόθεσή τους, καυχιόνταν χλευάζοντάς με, όταν με έβλεπαν στον σταυρό, λέγοντας: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες» χωρίς να προβάλλω καμία αντίσταση· «και ο πόνος μου», αυτός από τα καρφιά, «είναι διαρκώς μπροστά μου», προκειμένου το πάθος μου να μη θεωρηθεί ότι συνέβη κατά φαντασίαν και κατά δόκησιν, και ώστε κατά την ημέρα της κρίσεως να μη νομίσουν οι φονιάδες μου ότι άλλος είναι ο κριτής και άλλος αυτός που φονεύθηκε από εκείνους. «Διότι την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω». Ποια ανομία σου; Αυτήν που έλαβα από τον πατέρα μου Αδάμ, του οποίου έλαβα και τη μορφή και την παράβαση. «Και θα μεριμνήσω υπέρ της αμαρτίας» του κόσμου με το να πεθάνω. «Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν ενδυναμωθεί περισσότερο από εμένα», κατά το ανθρώπινο, «και πληθύνθηκαν αυτοί που με μισούν αδίκως», μη έχοντας να προσάψουν καμία δίκαιη κατηγορία εναντίον μου. «Εκείνοι που μου ανταποδίδουν κακά αντί για τα αγαθά», τα οποία τους έπραξα, «με συκοφάντησαν, επειδή επιδίωκα την αγαθοσύνη», ανάγοντας σε έγκλημα εκείνο για το οποίο έπρεπε να δοξάζουν. «Μη με εγκαταλείψεις, Θεέ» και Πατέρα μου, «μην απομακρυνθείς από εμένα, πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου». Αυτό είναι ίσο και με το: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου».

Διότι κάποιος εμεγάλυνε τον πτερνισμό εναντίον σου και, για να εκφραστώ ψαλμικά, όταν κλονίστηκαν τα πόδια σου, αυτός μεγαλορρημόνησε εις βάρος σου. Αυτός ο Ξανθίας και Καρίων, τρισδούλος κατά την προαίρεση, αλλογενής και αγριέλαιος, αν και μπολιάστηκε στο καλοφυτεμένο μόσχευμα της δικής σου φροντίδας, προηγουμένως μεν τρεφόταν με βελανίδια σαν τους χοίρους, έπειτα όμως, αφού μετέλαβε χορταίνοντας από το εκλεκτό σιτάρι, λίπανε και πάχυνε, και κλώτσησε ανόητα και αφηνίασε σαν δαμάλι. Πόσο παράλογο πράγμα είναι τελικά η πονηρή και αχάριστη φύση, και δεν είναι δυνατόν το αγκάθι να μην παραγάγει παρόμοιο βλαστό. Επομένως, και αυτός ο εκ τύχης δραπέτης και παλαιός φυγάς από την πατρίδα του, ο θιασώτης του Πάνα και συγχορευτής με τις νύμφες των πηγών, αφού έγινε ευμενέστατα δεκτός από τη δική σου εξουσία και μετέσχε σε ύψιστη τύχη, και εγγράφηκε στο δικό μας πολίτευμα πέραν της αξίας του, όπως απέδειξε, θεωρώντας ως μηδέν όσα καλά δέχθηκε, σήκωσε πάλι τα μάτια του στους λόφους και τα βουνά, επιστρέφοντας στον πρότερο και συνηθισμένο τρόπο ζωής του. Και αφού προσέλκυσε από εκεί τη συνδρομή των ομοεθνών του, επιχειρεί να αναδειχθεί σε αντίπαλο θρόνο, μιμούμενος σε αυτό τον αρχέγονο και αρχέκακο Σατανά.