Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:18

Και όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, μίλησαν με αλαζονεία εναντίον μου. Λέει, δηλαδή, ότι η αμαρτία που κλόνισε τα πόδια μου τους έδωσε μεγάλη αφορμή για να υπερηφανευτούν εναντίον μου. Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις, και ο πόνος μου βρίσκεται διαρκώς ενώπιόν μου. Δηλώνει ότι αποδέχεται με ευχαρίστηση την παιδαγωγία της επιστροφής.

Σχετικά δε με αυτούς που μαστίγωσαν και ράπισαν τον Χριστό, ο προφήτης Ησαΐας, μιλώντας ως εκ προσώπου του Χριστού, λέει τα εξής: «Τον νώτο μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών». Ομοίως και ο προφήτης Δαβίδ, εκ προσώπου του Χριστού, στον 37ο ψαλμό λέει: «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις, και ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου». Σχετικά δε με την πώληση του Χριστού, λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Και έλαβαν τα τριάντα αργύρια, την τιμή του εκτιμηθέντος, τον οποίο κοστολόγησαν οι υιοί του Ισραήλ, και τα έδωσαν για τον αγρό του κεραμέως, όπως ακριβώς με διέταξε ο Κύριος». Άραγε μπορείτε να το παραβλέψετε αυτό, ω Ιουδαίοι, το οποίο βρίσκεται μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου από τότε μέχρι και σήμερα; Εννοώ, δηλαδή, τον αγρό του κεραμέως για την ταφή των ξένων. Ωσαύτως και ο προφήτης Ζαχαρίας λέει σχετικά με τα τριάντα αργύρια ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και όρισαν την αμοιβή μου σε τριάντα αργύρια». Όσο για το ότι την αρχή της σωτηρίας μας, δηλαδή τον τίμιο σταυρό, τον βάσταξε στους ίδιους του τους ώμους ο Χριστός υψωμένος σε αυτόν, ο προφήτης Ησαΐας, προφητεύοντας εκ Πνεύματος Αγίου, είπε ότι: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός και μας δόθηκε, του οποίου η αρχή βρίσκεται πάνω στον ώμο του»· δηλαδή ο ζωοποιός σταυρός.

«Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες, και ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Διότι εγώ θα αναγγείλω την ανομία μου και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου». Ενώ στην αρχή είπε: «Μην με ελέγξεις με τον θυμό σου», στο παρόν σημείο λέει: «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες». Επομένως, παρακαλεί μεν να αποφύγει την οργή και τον θυμό, δηλώνει δε ότι είναι έτοιμος να μαστιγωθεί· διότι γνωρίζει ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται».

Γι' αυτό και υπέμεινε γενναία τις μαστιγώσεις που του συνέβησαν από τις αλλεπάλληλες συμφορές μετά το αμάρτημα, τις οποίες περιέχει η ιστορία των Βασιλειών. Και ο πόνος μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός. Διότι οι πολλοί παραδίδουν στη λήθη τα προηγούμενα αμαρτήματα, αδιαφορώντας γι' αυτά και καταφρονώντας τα, θεωρώντας ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία τιμωρία. Εκείνος όμως που έχει το δικαστήριο του Θεού διαρκώς μπροστά στα μάτια του και είναι πεπεισμένος ότι όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο, βρίσκεται πάντοτε σε αγωνία, και φροντίζοντας να θεραπεύσει αυτόν τον πόνο που υπάρχει στη δική του ψυχή, κατηγορεί ο ίδιος τον εαυτό του μέσω των εξομολογήσεων προς τον Θεό. Γι' αυτό λέει: Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου, διότι εγώ θα αναγγείλω την ανομία μου και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου. Τέτοια λόγια προέρχονται από ψυχή πιστή και απολύτως πεπεισμένη για την κρίση του Θεού. Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν καταστεί ισχυρότεροι από εμένα, και πληθύνθηκαν εκείνοι που με μισούν άδικα. Αυτοί που μου ανταποδίδουν κακά αντί αγαθών με συκοφαντούσαν, επειδή επιδίωκα την αγαθότητα. Μη με εγκαταλείπεις, Κύριε ο Θεός μου, μην απομακρυνθείς από εμένα.

Οι περισσότεροι βέβαια άνθρωποι λησμονούν τα προηγούμενα αμαρτήματά τους, αδιαφορώντας για αυτά και περιφρονώντας τα, με την ιδέα ότι δεν πρόκειται να επέλθει καμία θεία δίκη. Εκείνος όμως που έχει διαρκώς προ οφθαλμών το δικαστήριο του Θεού και είναι πεπεισμένος ότι όλοι θα παραστούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε φαύλο, βρίσκεται πάντοτε σε αγωνία. Και φροντίζοντας να διατηρεί αυτόν τον πόνο στην ψυχή του, κατηγορεί ο ίδιος τον εαυτό του μέσω της εξομολογήσεως προς τον Θεό, σύμφωνα με τον λόγο: «Ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου». Πολλοί όμως, αν και έχουν επιστρέψει απομακρυνόμενοι από τα πονηρά έργα, επειδή διατηρούν κατά κάποιον τρόπο τις μνήμες των παλαιών τους πράξεων, μέσω αυτών συχνά ανανεώνουν την αμαρτία που βρισκόταν σε ησυχία.

Όπως ακριβώς βέβαια και ο Ραψάκης ο Βαβυλώνιος, μιλώντας με απύθμενη αυθάδεια εναντίον του Θεού, έλεγε: «Μήπως έσωσαν οι θεοί των εθνών, ο καθένας τη δική του χώρα, από τα χέρια μου;» <«Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις, και ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου.»> (A f. 212) Φροντίζοντας να θεραπεύσει αυτήν ακριβώς και ο Δαβίδ, κατηγορούσε ο ίδιος τον εαυτό του μέσα από τις εξομολογήσεις του προς τον Θεό.

Γι' αυτό λέει: «Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου»· ίσως ονομάζοντας πόνο την αφορμή του πόνου, δηλαδή την αμαρτία, την οποία δεν είναι άστοχο να αποκαλέσουμε τραύμα του νου και πληγή της καρδιάς. Το να θυμάται κανείς βέβαια πάντοτε την προσωπική του αμαρτία ταιριάζει στους αγίους. Εδώ λοιπόν λέει σαφώς εκείνο, το οποίο ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ στο βιβλίο των Βασιλειών: «Ας πέσουμε στα χέρια του Κυρίου, και όχι στα χέρια των ανθρώπων»· διότι Εκείνος μεν είναι αγαθός και φιλεύσπλαχνος και γρήγορα μεταμελείται για τις τιμωρίες, σύμφωνα με τη Γραφή, ενώ οι άνθρωποι είναι σκληροί και ανήμεροι, και συχνά παρατείνουν την οργή τους σε υπέρμετρο βαθμό. Αποφεύγει λοιπόν ο Δαβίδ το να χαρούν κάποιοι από τους εχθρούς του, βλέποντάς τον να κλονίζεται και να πέφτει· διότι αυτό υποδηλώνει η φράση να κλονιστούν τα πόδια. Το να υπομείνει όμως τη μάστιγα, όταν ο Θεός τον πλήττει, το θεωρεί ευπρόσδεκτο, παρότι είναι πικρό, εξαιτίας της ωφέλειας που προκύπτει από την παιδαγωγία· διότι υποβάλλει τον εαυτό του στη μάστιγα, και διαβεβαιώνει ότι είναι πανέτοιμος να προχωρήσει σε αυτό. Αυτό αποτελεί επαρκή απόδειξη μιας φιλάρετης ψυχής, η οποία δυσφορεί πάρα πολύ για τα αμαρτήματα στα οποία τυχόν υπέπεσε παρασυρόμενη σε όσα δεν επιτρέπονται, ενώ από την άλλη πλευρά εντρυφά στα αγαθά έργα με μεγάλη ευχαρίστηση και προθυμία.

Διότι τούτο, νομίζω, το αποδεικνύει σαφέστατα το να είναι κανείς έτοιμος για μάστιγες και να φέρει διαρκώς ενώπιον των οφθαλμών του την οδύνη, δηλαδή την αμαρτία, η οποία αποτελεί την αιτία του πόνου. <«Διότι την ανομίαν μου εγώ θα την αναγγείλω και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου».> (A f. 212 b) Τέτοιου είδους φωνές προέρχονται από πιστή ψυχή, η οποία είναι απόλυτα πεπεισμένη για την κρίση του Θεού. Το «Θα αναγγείλω», ωστόσο, το έχει θέσει εδώ αντί του «Ανήγγειλα». Ομοίως και το «Θα μεριμνήσω», αντί του «Εμερίμνησα» ή «Φρόντισα», διότι η Θεία Γραφή μερικές φορές δεν κάνει διάκριση ως προς τη διατύπωση των χρόνων. Δεν υπήρξα, λοιπόν, λέγει, αναβλητικός στη μετάνοια, ούτε βραδύς στα δάκρυα, ούτε οκνηρός στην εξομολόγηση, αλλά ακολουθώντας αμέσως τα ίχνη των σφαλμάτων, έγινε η υπέρ αυτών ικεσία προς τον Θεό. Μας ωφελεί δε και τούτο όχι λίγο, το να γνωρίζουμε, εννοώ, τους τρόπους της μετάνοιας. <«Οι εχθροί μου ζουν και έχουν κραταιωθεί περισσότερο από εμένα, και πληθύνθηκαν εκείνοι που με μισούν αδίκως».> (A f. 213, B f. 138 b, 139) Εάν δε εννοήσεις τους εχθρούς ως αισθητούς, έτσι θα προσεγγίσεις το νόημα: Εγώ μεν λοιπόν, λέγει, έχω δακρύσει και έχω φροντίσει, και προσέφερα το δάκρυ της μετάνοιας, επειδή παρεκτράπηκα και προσέκρουσα στους ιερούς νόμους. Εκείνοι όμως που τρέφουν εχθρικά αισθήματα εναντίον μου ζουν και έχουν κραταιωθεί περισσότερο από εμένα.

Στον προηγούμενο ψαλμό, βέβαια, παρέδιδε τον εαυτό του στις σωφρονιστικές πληγές, όπως ένας ευγνώμων μαθητής στον δάσκαλό του· γι’ αυτό έλεγε: «Εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες». Επειδή όμως, στη συνέχεια, δοκίμασε πλέον αρκετά τις μάστιγες που τον βασάνιζαν επίμονα, ικετεύει στο εξής αυτές να σταματήσουν και να φτάσουν μέχρις εκεί οι μάστιγες, και ομολογεί παρακάτω λέγοντας: «Από την ισχύ της χειρός σου εγώ εξαντλήθηκα». Για τη χείρα αυτή ελέχθη και πιο πάνω: «Επεστήριξας επάνω μου τη χείρα σου». Έπειτα διδάσκει ότι η χείρα δεν παιδαγωγούσε μάταια, ούτε μαστίγωνε άσκοπα, αλλά προς ωφέλεια αυτού που είχε αμαρτήσει· γι' αυτό λέει: «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο». Διότι για την ανομία που διαπράχθηκε και για το αμάρτημα που συντελέστηκε, ελέγχοντας αυτόν που παιδαγωγείται, επέφερες και τις μάστιγες και τη χείρα σου που προαναφέρθηκε· με αυτά, μάλιστα, έκανες να λιώσει και η ψυχή του παιδαγωγούμενου, η οποία ταπεινώνεται και λεπταίνεται για τη δική της ωφέλεια. Διότι τον καιρό που απολάμβανε τις τρυφές, ολίσθησε στις αμαρτίες, σύμφωνα με το γραφικό: «Έφαγε και ήπιε ο Ιακώβ, και απολάκτισε ο αγαπημένος, πλάτυνε και πάχυνε, και αποστάτησε από τον Θεό που τον έτρεφε».

«Και εκβίαζαν»: Διότι οι Ιουδαίοι πίεζαν φωνάζοντας: άρε, άρε, σταύρωσέ τον. «Και αυτοί που ζητούσαν»: Διότι εκείνοι που είχαν κακές βουλές εναντίον του Χριστού τον βλασφημούσαν λέγοντας: εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και τον χτίζεις σε τρεις ημέρες, κατέβα από τον σταυρό. «Και δολιότητες»: Καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας οι Ιουδαίοι μηχανεύονταν δόλο εναντίον του Σωτήρα. «Εγώ δε»: Διότι περιφρονούσε τα λόγια τους, επειδή ήταν μάταια. «Και ωσάν άλαλος»: Διότι όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο σιωπούσε. «Και έγινα»: Διότι έτσι νομίστηκε από τους Ιουδαίους· αυτός όμως ως Θεός άκουσε (εννοούσε και γνώριζε) κάθε σκέψη τους. «Και μην έχοντας»: Διότι ούτε τους αντιστέκονταν ούτε έλεγχε την ανοησία τους. «Διότι σε εσένα ήλπισα»: Διότι προσευχόταν ως άνθρωπος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα (την ανθρώπινη φύση του). «Διότι είπα»: Δηλαδή, γι' αυτό ήλθα, για να μην επιχαρούν εις βάρος του ανθρώπου οι δαίμονες. «Και κατά το σαλευθήναι»: Όταν ανέβαινε στον σταυρό, λέει ο Χριστός, οι Ιουδαίοι βλασφημούσαν υπερβολικά (έλεγαν βαριά λόγια και βλασφημούσαν). «Διότι εγώ»: Διότι εγώ μεν, λέει ο Χριστός, παρέδωσα τον εαυτό μου στα μαστιγώματα με τη θέλησή μου, αυτοί όμως νόμιζαν ότι κατόρθωναν αυτά με τη δική τους δύναμη. «Ότι την ανομίαν»: Δηλαδή εγώ απολογούμαι υπέρ του ανθρώπου. «Και θα μεριμνήσω»: Διότι από παλαιότατους χρόνους φρόντιζα για τον άνθρωπο, επειδή πνιγόταν από την αμαρτία και δεν υπήρχε κανείς να τον βοηθήσει.

Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις. Επειδή γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο υπέμεινε να έλθει στον κόσμο με σάρκα, όπως ο Ίδιος έλεγε προσευχόμενος: τι να πω; Πατέρα, σώσε με από τούτη την ώρα, αλλά γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα.

Και ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Εννοεί δηλαδή τη συμπάθεια προς εμάς, εξαιτίας της οποίας διατηρεί διαρκώς την ανάμνηση του δικού του πάθους. Διότι μέσα από όσα έπαθε, όπως λέει ο Παύλος, έχοντας ο ίδιος δοκιμαστεί, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που δοκιμάζονται.

«Ας μην επιχαρούν εναντίον μου οι εχθροί μου· και όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν εις βάρος μου». Επειδή νομίζοντας ότι επικράτησε η μιαιφόνος πρόθεσή τους, καυχιόνταν χλευάζοντάς με, όταν με έβλεπαν στον σταυρό, λέγοντας: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες» χωρίς να προβάλλω καμία αντίσταση· «και ο πόνος μου», αυτός από τα καρφιά, «είναι διαρκώς μπροστά μου», προκειμένου το πάθος μου να μη θεωρηθεί ότι συνέβη κατά φαντασίαν και κατά δόκησιν, και ώστε κατά την ημέρα της κρίσεως να μη νομίσουν οι φονιάδες μου ότι άλλος είναι ο κριτής και άλλος αυτός που φονεύθηκε από εκείνους. «Διότι την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω». Ποια ανομία σου; Αυτήν που έλαβα από τον πατέρα μου Αδάμ, του οποίου έλαβα και τη μορφή και την παράβαση. «Και θα μεριμνήσω υπέρ της αμαρτίας» του κόσμου με το να πεθάνω. «Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν ενδυναμωθεί περισσότερο από εμένα», κατά το ανθρώπινο, «και πληθύνθηκαν αυτοί που με μισούν αδίκως», μη έχοντας να προσάψουν καμία δίκαιη κατηγορία εναντίον μου. «Εκείνοι που μου ανταποδίδουν κακά αντί για τα αγαθά», τα οποία τους έπραξα, «με συκοφάντησαν, επειδή επιδίωκα την αγαθοσύνη», ανάγοντας σε έγκλημα εκείνο για το οποίο έπρεπε να δοξάζουν. «Μη με εγκαταλείψεις, Θεέ» και Πατέρα μου, «μην απομακρυνθείς από εμένα, πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου». Αυτό είναι ίσο και με το: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου».

Χάρηκα δε για την απελευθέρωση του αρχιεπισκόπου και των αδελφών. Είχα σκοπό να του γράψω, αλλά λόγω του πειρασμού το απέφυγα. Αυτό λοιπόν να του το πεις ως απολογία· διότι και ο ίδιος, βρισκόμενος σε πειρασμό, περιορίστηκε εκεί. Και γνωρίζω ότι λυπάται, όπως μου είπε και ο βασιλικός απεσταλμένος, αλλά έτσι όπως οικονόμησε ο Κύριος. Χαιρέτησέ τον ειλικρινά και παρακάλεσέ τον να προσεύχεται για την ταπεινότητά μου, ομοίως και τους αδελφούς και τα τέκνα μου που είναι μαζί του, εξαιρέτως τον πρωτοπρεσβύτερο και τον αββά Τιμόθεο. Κοπίασε και εσύ όσο μπορείς, όπως και οι συνοδοί του αββά Τιθόη, για να τον αναπαύσετε, βλέποντάς τον σαν να ήμουν εγώ. Και για να γνωρίζεις, στον κύρη Ισάκιο δεν έγραψα τίποτε άλλο παρά ότι: «τον μισθό της επισκέψεως είθε να σου τον δώσει ο Θεός, διότι μόνος εσύ μου έγραψας, και προσεύχου να ευαρεστήσω τον Θεό έστω και για μία ημέρα». Είτε λοιπόν γι' αυτό είτε για άλλο λόγο, ένεκα Χριστού εκείνο έχω να πω, ότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις, έστω κι αν με κάθε τρόπο αποφεύγω τον πειρασμό, λυπούμενος τη δική μου αδυναμία, καθώς και εσάς και αυτούς που τα πράττουν. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο και εσύ να διάγεις, προπάντων στη διακονία προς εμένα, γράφοντας και στέλνοντας όσα κρίνεις ότι είναι θέλημα Θεού.