Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:20

Διότι την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου. Γι' αυτό ακριβώς γίνομαι κατήγορος του εαυτού μου και θα καταβάλω κάθε φροντίδα για την υγεία μου. Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν καταστεί ισχυρότεροι από εμένα. Μολονότι, λέγει, δεν παραμένω αναίσθητος απέναντι στην αμαρτία, αλλά μεριμνώ διαρκώς γι' αυτήν, βλέπω τους εχθρούς μου να ενδυναμώνονται. Αυτοί δε οι εχθροί, χωρίς να έχουν υποστεί καμία αδικία από εμένα, διαβάλλοντας την αμαρτία μου και χρησιμοποιώντας την ως πρόφαση για τον εναντίον μου πόλεμο, με καταδίωκαν, ισχυριζόμενοι ότι πράττουν δίκαια. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, έχω γίνει γι' αυτούς σαν ένας βδελυρός νεκρός· γι' αυτό ακριβώς και δέομαι, εσύ, ο Κύριος, να μην απομακρυνθείς από εμένα· μάλλον να σπεύσεις προς βοήθειά μου.

Γι' αυτό και υπέμεινε γενναία τις μαστιγώσεις που του συνέβησαν από τις αλλεπάλληλες συμφορές μετά το αμάρτημα, τις οποίες περιέχει η ιστορία των Βασιλειών. Και ο πόνος μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός. Διότι οι πολλοί παραδίδουν στη λήθη τα προηγούμενα αμαρτήματα, αδιαφορώντας γι' αυτά και καταφρονώντας τα, θεωρώντας ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία τιμωρία. Εκείνος όμως που έχει το δικαστήριο του Θεού διαρκώς μπροστά στα μάτια του και είναι πεπεισμένος ότι όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο, βρίσκεται πάντοτε σε αγωνία, και φροντίζοντας να θεραπεύσει αυτόν τον πόνο που υπάρχει στη δική του ψυχή, κατηγορεί ο ίδιος τον εαυτό του μέσω των εξομολογήσεων προς τον Θεό. Γι' αυτό λέει: Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου, διότι εγώ θα αναγγείλω την ανομία μου και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου. Τέτοια λόγια προέρχονται από ψυχή πιστή και απολύτως πεπεισμένη για την κρίση του Θεού. Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν καταστεί ισχυρότεροι από εμένα, και πληθύνθηκαν εκείνοι που με μισούν άδικα. Αυτοί που μου ανταποδίδουν κακά αντί αγαθών με συκοφαντούσαν, επειδή επιδίωκα την αγαθότητα. Μη με εγκαταλείπεις, Κύριε ο Θεός μου, μην απομακρυνθείς από εμένα.

«Πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου». Θυμάται όλους τους εχθρούς του, εκείνους που τον παρέσυραν στην αμαρτία, και ικετεύει και παρακαλεί τον Κύριο να μην απομακρυνθεί από αυτόν. Διότι έβλεπε τους εχθρούς του ακόμη και τώρα να στέκονται γύρω του και να τον πιέζουν, μη αρκούμενοι στην προηγούμενη θρασύτητά τους εναντίον του. Γι' αυτό, αγωνιώντας μήπως περιπέσει για δεύτερη φορά στα ίδια, λέει με μεγάλη εγρήγορση: «Οι δε εχθροί μου ζουν». Διότι δεν έχουν πεθάνει, ούτε παρήλθαν έχοντας ενεργήσει μόνο μία φορά· γι' αυτό έχει γραφτεί: «Μη μακαρίσεις άνθρωπο πριν από το τέλος του». Ζουν· αλλά και έχουν κραταιωθεί, όντας περισσότεροι από εμένα.

Διότι πλήθυναν αυτοί που με μισούν, και εκείνοι που μου ανταποδίδουν κακά αντί αγαθών· οι οποίοι ούτε και τώρα παύουν να με διαβάλλουν, επειδή ακολουθώ την αγαθή και σωτήρια οδό, φθονώντας τη σωτηρία μου. Για τον λόγο αυτόν ικετεύω και δέομαι, μην με εγκαταλείψεις, Κύριε· διότι μόνος μου απέναντι σε τόσους δεν θα ήμουν σε θέση να αντέξω. Εσύ, λοιπόν, Θεέ μου, μην απομακρυνθείς από εμένα, αλλά γίνε βοηθός μου και φύλακας της σωτηρίας μου.

Διότι τούτο, νομίζω, το αποδεικνύει σαφέστατα το να είναι κανείς έτοιμος για μάστιγες και να φέρει διαρκώς ενώπιον των οφθαλμών του την οδύνη, δηλαδή την αμαρτία, η οποία αποτελεί την αιτία του πόνου. <«Διότι την ανομίαν μου εγώ θα την αναγγείλω και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου».> (A f. 212 b) Τέτοιου είδους φωνές προέρχονται από πιστή ψυχή, η οποία είναι απόλυτα πεπεισμένη για την κρίση του Θεού. Το «Θα αναγγείλω», ωστόσο, το έχει θέσει εδώ αντί του «Ανήγγειλα». Ομοίως και το «Θα μεριμνήσω», αντί του «Εμερίμνησα» ή «Φρόντισα», διότι η Θεία Γραφή μερικές φορές δεν κάνει διάκριση ως προς τη διατύπωση των χρόνων. Δεν υπήρξα, λοιπόν, λέγει, αναβλητικός στη μετάνοια, ούτε βραδύς στα δάκρυα, ούτε οκνηρός στην εξομολόγηση, αλλά ακολουθώντας αμέσως τα ίχνη των σφαλμάτων, έγινε η υπέρ αυτών ικεσία προς τον Θεό. Μας ωφελεί δε και τούτο όχι λίγο, το να γνωρίζουμε, εννοώ, τους τρόπους της μετάνοιας. <«Οι εχθροί μου ζουν και έχουν κραταιωθεί περισσότερο από εμένα, και πληθύνθηκαν εκείνοι που με μισούν αδίκως».> (A f. 213, B f. 138 b, 139) Εάν δε εννοήσεις τους εχθρούς ως αισθητούς, έτσι θα προσεγγίσεις το νόημα: Εγώ μεν λοιπόν, λέγει, έχω δακρύσει και έχω φροντίσει, και προσέφερα το δάκρυ της μετάνοιας, επειδή παρεκτράπηκα και προσέκρουσα στους ιερούς νόμους. Εκείνοι όμως που τρέφουν εχθρικά αισθήματα εναντίον μου ζουν και έχουν κραταιωθεί περισσότερο από εμένα.

Προσθέτει, λοιπόν, αμέσως ότι έχουν γίνει ισχυρότεροι από αυτόν. Λέει, μάλιστα, ότι έχουν πληθυνθεί εκείνοι που τον μισούν, και αυτό άδικα, εφόσον βεβαίως και αυτό συμβαίνει από θεία αποστροφή σε όσους καθαρίζονται εξαιτίας των αμαρτημάτων τους και δοκιμάζονται με πόνους και πειρασμούς.

Διότι, εάν συμβεί να υποστεί κάποιος την αποστροφή του Θεού και βρεθεί μακριά από τα μάτια Εκείνου που γνωρίζει να παρέχει κάθε ασφάλεια και βοήθεια, αυτός θα είναι μισητός ακόμη και στους παλιούς του φίλους, ακόμη και αν δεν υπάρχει τίποτα που να διακόπτει τη φιλία τους και να προκαλεί τη διαφορά. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να μισείται κάποιος μάταια, δηλαδή άδικα. Ποιοι όμως θα μπορούσαν να είναι αυτοί που μισούν άδικα, το ξεκαθαρίζει πάλι με τα εξής λόγια: «Διότι αυτοί που μου ανταποδίδουν», λέει, «κακά αντί για αγαθά», με κατηγορούσαν, και όχι για κάτι άτοπο, αλλά για εκείνα για τα οποία έπρεπε και να επαινούμαι, επειδή έγινα εραστής της δικαιοσύνης. Διότι όσοι προσκρούουν στον Θεό, όπως είπα, βρίσκουν και τους παλιούς τους φίλους ως εχθρούς, να έχουν εξαγριωθεί άσκοπα και για το τίποτα, να μαίνονται μάταια και να σπεύδουν να ανταποδώσουν κακά αντί για αγαθά. Αφού λοιπόν ξεγύμνωσε τα τραύματά του στον Θεό των όλων, αναζητά τη λύτρωση από όσα του συνέβησαν και ζητά την επίδεση των πληγών από Εκείνον που τον πάταξε. Διότι είναι γραμμένο ότι «Εκείνος που επάταξε, Αυτός και θα επιδέσει τις πληγές». Και η επίδεση αυτή και η απαλλαγή από όσα συνέβησαν, θα σήμαινε το να μην εγκαταλειφθεί εντελώς από τον Θεό, αλλά μάλλον να προσέξει ο Θεός ώστε να σταθεί δίπλα του, να τον υπερασπιστεί και να τον σώσει. Και ονομάζει τον Θεό Κύριο της σωτηρίας· διότι με τα δικά Του νεύματα και η οδός της σωτηρίας θα γίνει ομαλή και ευκολοδιάβατη.

«οι δε εχθροί μου»: Διότι οι δαίμονες κυριάρχησαν στον άνθρωπο, ως πάντοτε ζωντανοί, ως άσαρκοι. «και επληθύνθησαν»: Τα τέκνα των Ιουδαίων· διότι είναι πολλοί και βρίσκονται παντού στη γη, μιλώντας εναντίον του Κυρίου (του Χριστού). «οι ανταποδιδόντες»: Επειδή, ενώ εγώ θεράπευα τις ασθένειές τους, εκείνοι με παρέδωσαν στον θάνατο. «ενδιέβαλλόν με»: Διότι, όταν ο Χριστός έλεγε την αλήθεια στους Ιουδαίους, εκείνοι τον διέσυραν (τον έσυραν). «μη εγκαταλίπης»: Διότι πλέον η θεότητα δεν μπορεί να χωριστεί από τον άνθρωπο. «πρόσχες»: Ο άνθρωπος παρακαλώντας τον Θεό λέει: Κύριε, πρόσεξέ με, για να μην με ταπεινώσουν πάλι οι δαίμονες (οι εχθροί μου).

Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν κραταιωθεί περισσότερο από εμένα, και πληθύνθηκαν αυτοί που με μισούν άδικα. Εννοεί τους Ιουδαίους για τους οποίους λυπόταν, επειδή ζουν μέσα στην κακία, αλλά βεβαίως και διότι αποδεικνύονταν ισχυρότεροί του, προφανώς λόγω υπερηφάνειας. Διότι, ενώ αυτός ταπεινώθηκε για χάρη μας, όπως λέει ο Παύλος, «ταπείνωσε τον εαυτό του, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», εκείνοι, αγνοώντας την αιτία της ταπείνωσής του, συμπεριφέρονταν απέναντί του με υπερηφάνεια, και γι' αυτό όσοι τον μισούσαν άδικα αυξάνονταν σε πλήθος, βλέποντας την αλαζονεία των αρχιερέων να εξαπλώνεται. Και ποιοι ήταν άραγε αυτοί που τον μισούσαν άδικα;

«Ας μην επιχαρούν εναντίον μου οι εχθροί μου· και όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν εις βάρος μου». Επειδή νομίζοντας ότι επικράτησε η μιαιφόνος πρόθεσή τους, καυχιόνταν χλευάζοντάς με, όταν με έβλεπαν στον σταυρό, λέγοντας: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες» χωρίς να προβάλλω καμία αντίσταση· «και ο πόνος μου», αυτός από τα καρφιά, «είναι διαρκώς μπροστά μου», προκειμένου το πάθος μου να μη θεωρηθεί ότι συνέβη κατά φαντασίαν και κατά δόκησιν, και ώστε κατά την ημέρα της κρίσεως να μη νομίσουν οι φονιάδες μου ότι άλλος είναι ο κριτής και άλλος αυτός που φονεύθηκε από εκείνους. «Διότι την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω». Ποια ανομία σου; Αυτήν που έλαβα από τον πατέρα μου Αδάμ, του οποίου έλαβα και τη μορφή και την παράβαση. «Και θα μεριμνήσω υπέρ της αμαρτίας» του κόσμου με το να πεθάνω. «Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν ενδυναμωθεί περισσότερο από εμένα», κατά το ανθρώπινο, «και πληθύνθηκαν αυτοί που με μισούν αδίκως», μη έχοντας να προσάψουν καμία δίκαιη κατηγορία εναντίον μου. «Εκείνοι που μου ανταποδίδουν κακά αντί για τα αγαθά», τα οποία τους έπραξα, «με συκοφάντησαν, επειδή επιδίωκα την αγαθοσύνη», ανάγοντας σε έγκλημα εκείνο για το οποίο έπρεπε να δοξάζουν. «Μη με εγκαταλείψεις, Θεέ» και Πατέρα μου, «μην απομακρυνθείς από εμένα, πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου». Αυτό είναι ίσο και με το: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου».