Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:23

Διότι την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου. Γι' αυτό ακριβώς γίνομαι κατήγορος του εαυτού μου και θα καταβάλω κάθε φροντίδα για την υγεία μου. Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν καταστεί ισχυρότεροι από εμένα. Μολονότι, λέγει, δεν παραμένω αναίσθητος απέναντι στην αμαρτία, αλλά μεριμνώ διαρκώς γι' αυτήν, βλέπω τους εχθρούς μου να ενδυναμώνονται. Αυτοί δε οι εχθροί, χωρίς να έχουν υποστεί καμία αδικία από εμένα, διαβάλλοντας την αμαρτία μου και χρησιμοποιώντας την ως πρόφαση για τον εναντίον μου πόλεμο, με καταδίωκαν, ισχυριζόμενοι ότι πράττουν δίκαια. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, έχω γίνει γι' αυτούς σαν ένας βδελυρός νεκρός· γι' αυτό ακριβώς και δέομαι, εσύ, ο Κύριος, να μην απομακρυνθείς από εμένα· μάλλον να σπεύσεις προς βοήθειά μου.

«Πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου». Θυμάται όλους τους εχθρούς του, εκείνους που τον παρέσυραν στην αμαρτία, και ικετεύει και παρακαλεί τον Κύριο να μην απομακρυνθεί από αυτόν. Διότι έβλεπε τους εχθρούς του ακόμη και τώρα να στέκονται γύρω του και να τον πιέζουν, μη αρκούμενοι στην προηγούμενη θρασύτητά τους εναντίον του. Γι' αυτό, αγωνιώντας μήπως περιπέσει για δεύτερη φορά στα ίδια, λέει με μεγάλη εγρήγορση: «Οι δε εχθροί μου ζουν». Διότι δεν έχουν πεθάνει, ούτε παρήλθαν έχοντας ενεργήσει μόνο μία φορά· γι' αυτό έχει γραφτεί: «Μη μακαρίσεις άνθρωπο πριν από το τέλος του». Ζουν· αλλά και έχουν κραταιωθεί, όντας περισσότεροι από εμένα.

Διότι, εάν συμβεί να υποστεί κάποιος την αποστροφή του Θεού και βρεθεί μακριά από τα μάτια Εκείνου που γνωρίζει να παρέχει κάθε ασφάλεια και βοήθεια, αυτός θα είναι μισητός ακόμη και στους παλιούς του φίλους, ακόμη και αν δεν υπάρχει τίποτα που να διακόπτει τη φιλία τους και να προκαλεί τη διαφορά. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να μισείται κάποιος μάταια, δηλαδή άδικα. Ποιοι όμως θα μπορούσαν να είναι αυτοί που μισούν άδικα, το ξεκαθαρίζει πάλι με τα εξής λόγια: «Διότι αυτοί που μου ανταποδίδουν», λέει, «κακά αντί για αγαθά», με κατηγορούσαν, και όχι για κάτι άτοπο, αλλά για εκείνα για τα οποία έπρεπε και να επαινούμαι, επειδή έγινα εραστής της δικαιοσύνης. Διότι όσοι προσκρούουν στον Θεό, όπως είπα, βρίσκουν και τους παλιούς τους φίλους ως εχθρούς, να έχουν εξαγριωθεί άσκοπα και για το τίποτα, να μαίνονται μάταια και να σπεύδουν να ανταποδώσουν κακά αντί για αγαθά. Αφού λοιπόν ξεγύμνωσε τα τραύματά του στον Θεό των όλων, αναζητά τη λύτρωση από όσα του συνέβησαν και ζητά την επίδεση των πληγών από Εκείνον που τον πάταξε. Διότι είναι γραμμένο ότι «Εκείνος που επάταξε, Αυτός και θα επιδέσει τις πληγές». Και η επίδεση αυτή και η απαλλαγή από όσα συνέβησαν, θα σήμαινε το να μην εγκαταλειφθεί εντελώς από τον Θεό, αλλά μάλλον να προσέξει ο Θεός ώστε να σταθεί δίπλα του, να τον υπερασπιστεί και να τον σώσει. Και ονομάζει τον Θεό Κύριο της σωτηρίας· διότι με τα δικά Του νεύματα και η οδός της σωτηρίας θα γίνει ομαλή και ευκολοδιάβατη.

«οι δε εχθροί μου»: Διότι οι δαίμονες κυριάρχησαν στον άνθρωπο, ως πάντοτε ζωντανοί, ως άσαρκοι. «και επληθύνθησαν»: Τα τέκνα των Ιουδαίων· διότι είναι πολλοί και βρίσκονται παντού στη γη, μιλώντας εναντίον του Κυρίου (του Χριστού). «οι ανταποδιδόντες»: Επειδή, ενώ εγώ θεράπευα τις ασθένειές τους, εκείνοι με παρέδωσαν στον θάνατο. «ενδιέβαλλόν με»: Διότι, όταν ο Χριστός έλεγε την αλήθεια στους Ιουδαίους, εκείνοι τον διέσυραν (τον έσυραν). «μη εγκαταλίπης»: Διότι πλέον η θεότητα δεν μπορεί να χωριστεί από τον άνθρωπο. «πρόσχες»: Ο άνθρωπος παρακαλώντας τον Θεό λέει: Κύριε, πρόσεξέ με, για να μην με ταπεινώσουν πάλι οι δαίμονες (οι εχθροί μου).

«Πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου.» Ονομάζει «βοήθειά» του την Εκκλησία, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να διασώσει την εικόνα του Αδάμ. Διότι σε εκείνον είχε δοθεί η γυναίκα ως βοήθεια. Επειδή, λέει ο Θεός, «ας φτιάξουμε για αυτόν έναν βοηθό όμοιο με αυτόν». Γι' αυτό και ο Παύλος εξέλαβε τα λόγια για τον Αδάμ και την Εύα ως αναφερόμενα στον Χριστό: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο μία σάρκα». Έπειτα, τι πρόσθεσε σε αυτά; «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα, εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Σε αυτήν, λοιπόν, θέλει να στρέψει την προσοχή του και να επιβλέψει ο Πατέρας, όχι επειδή ο ίδιος ο Υιός είναι αδύναμος στο να υπερασπιστεί την Εκκλησία, αλλά επειδή επιθυμεί να φανερώσει στον Πατέρα πόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα στη συναγωγή και την Εκκλησία των εθνών, και πώς οι μεν, παρότι τον κήρυξαν πολλοί και προστέθηκε σε αυτούς και ο ίδιος ο Χριστός, δεν σώθηκαν, ενώ τα έθνη, ακούγοντας μόνο τη φωνή του Σωτήρα, σώζονταν αμέσως. Γι' αυτό και ακολούθως πρόσθεσε: «Κύριε της σωτηρίας μου», αποκαλώντας και πάλι δική του σωτηρία τη σωτηρία των εθνών. Διότι, εάν έχει κάνει τις δικές μας αμαρτίες δικές του, πώς δεν θα λογαριάζει πολύ περισσότερο ως δική του σωτηρία τη δική μας;

Όταν, λοιπόν, έλθει για να δοξαστεί ανάμεσα στους αγίους του και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· όταν στηθούν οι θρόνοι, και ο αδέκαστος Κριτής καθίσει φοβερός, και ο πύρινος ποταμός κυλάει μπροστά του, και η λαμπρότητα και η χαρά των δικαίων είναι ετοιμασμένη, και όλες οι μυριάδες των αγγέλων, και όλοι οι άνθρωποι από όλους τους αιώνες, και ολόκληρη μαζί η κτίση, τόσο η ορατή όσο και η νοητή, παρίσταται έντρομη· τι θα πράξω τότε εγώ, γεμάτος ντροπή, καταδικασμένος από τη συνείδησή μου, στερημένος από κάθε παρρησία και απολογία; Στεναγμοί από παντού. Αλίμονο για τις συμφορές μου! Τι να θρηνήσω πρώτο; Για ποιο να στενάξω δεύτερο; Τι να οδυρθώ; Τη στέρηση των αγαθών ή την οδύνη των βασάνων; Το απέραντο της τιμωρίας ή τον χωρισμό από τον Θεό; Κλάψε, άθλια ψυχή, αναλογιζόμενη αυτά, και όσα πρόκειται να συναντήσεις μετά την έξοδό σου, πόσο εξαιρετικά επαχθή και οδυνηρά θα είναι, και φώναξε: Ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός ο αιώνιος, ο Θεός του ελέους και των οικτιρμών, μην με εγκαταλείψεις, μην με παραβλέψεις, μην απομακρύνεις από εμένα το έλεός σου· Πρόσχες στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου. Διότι, παρόλο που βρίσκομαι σε αυτήν την κατάσταση και σκέφτομαι έτσι, δεν χάνω την αγαθή ελπίδα, ούτε απελπίζομαι για τη σωτηρία μου.

«Ας μην επιχαρούν εναντίον μου οι εχθροί μου· και όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν εις βάρος μου». Επειδή νομίζοντας ότι επικράτησε η μιαιφόνος πρόθεσή τους, καυχιόνταν χλευάζοντάς με, όταν με έβλεπαν στον σταυρό, λέγοντας: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες» χωρίς να προβάλλω καμία αντίσταση· «και ο πόνος μου», αυτός από τα καρφιά, «είναι διαρκώς μπροστά μου», προκειμένου το πάθος μου να μη θεωρηθεί ότι συνέβη κατά φαντασίαν και κατά δόκησιν, και ώστε κατά την ημέρα της κρίσεως να μη νομίσουν οι φονιάδες μου ότι άλλος είναι ο κριτής και άλλος αυτός που φονεύθηκε από εκείνους. «Διότι την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω». Ποια ανομία σου; Αυτήν που έλαβα από τον πατέρα μου Αδάμ, του οποίου έλαβα και τη μορφή και την παράβαση. «Και θα μεριμνήσω υπέρ της αμαρτίας» του κόσμου με το να πεθάνω. «Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν ενδυναμωθεί περισσότερο από εμένα», κατά το ανθρώπινο, «και πληθύνθηκαν αυτοί που με μισούν αδίκως», μη έχοντας να προσάψουν καμία δίκαιη κατηγορία εναντίον μου. «Εκείνοι που μου ανταποδίδουν κακά αντί για τα αγαθά», τα οποία τους έπραξα, «με συκοφάντησαν, επειδή επιδίωκα την αγαθοσύνη», ανάγοντας σε έγκλημα εκείνο για το οποίο έπρεπε να δοξάζουν. «Μη με εγκαταλείψεις, Θεέ» και Πατέρα μου, «μην απομακρυνθείς από εμένα, πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου». Αυτό είναι ίσο και με το: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου».

Επειδή, λοιπόν, τα μεν εκούσια είναι ως επί το πλείστον λίγα και ολοφάνερα, και οδηγούν σε μετάνοια, επειδή είναι φανερά, και παρακινούν αυτόν που τα έπραξε σε κατάνυξη, εφόσον του είναι γνωστά, τα δε υπόλοιπα, δηλαδή τα ακούσια, όσα γίνονται εν γνώσει ή εν αγνοία, όχι μόνο είναι πολλά και αμέτρητα, αλλά είναι και αόρατα και λανθάνοντα, και γι' αυτόν τον λόγο δεν παρακινούν καθόλου σε μετάνοια αυτόν που διέπραξε τόσα αναρίθμητα κακά, καθώς δεν τα κατανοεί, εξαιτίας αυτού ακριβώς έχουμε ανάγκη από ακόμη μεγαλύτερη ικεσία προς τον Θεό για αυτά τα σφάλματα, παρά για τα εκούσια και φανερά. Διότι, μέσω της άγνοιας για αυτά, ο διάβολος ωθεί τους περισσότερους στην υπερηφάνεια και την αλαζονεία, ενώ δεν είναι τίποτα και νομίζουν ότι είναι κάτι. Αυτοί, αν και ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, αγνοώντας ότι η σωτηρία όλων προέρχεται μόνο από το έλεος του Θεού. Διότι κανένας από τους ανθρώπους δεν έχει το αυτοδίκαιο της σωτηρίας, ούτε δίκαιος ούτε αμαρτωλός. Λέει δε ο Θεός: Θα ελεήσω εκείνον που ελεώ, και θα σπλαχνιστώ εκείνον που σπλαχνίζομαι, και ο Δαβίδ λέει προς τον Θεό: Κύριε της σωτηρίας μου. Τι είναι, λοιπόν, το να σωθεί κανείς; Το να μετάσχει στην αγιότητα του Θεού. Αυτό επαφίεται στην κρίση του Θεού, το να μεταδώσει τη δική Του αγιότητα σε εκείνους που κατευθύνουν τις καρδιές τους προς Αυτόν, και των οποίων το πνεύμα στάθηκε πιστό στον Θεό. Διότι το πρόσωπό Του βλέπει ευθύτητα. Επειδή οι άνθρωποι βλέπουν αυτό που φαίνεται, ο Θεός όμως βλέπει αυτό που κρύβεται.