Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:3

«Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν επάνω μου». Ως βέλη, λέει, εννοεί τις τιμωρητικές δυνάμεις. «Και εστήριξες βαριά επάνω μου το χέρι σου». Έπεσε βαρύ επάνω μου, λέει, το χέρι σου, παιδαγωγώντας με για την αμαρτία. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου». Υπέστη φθορά η σάρκα μου, επειδή επέπεσε εναντίον μου η οργή. «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου».

Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν μέσα μου, και εστήριξες επάνω μου το χέρι σου. Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου. Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου. Ο μεν μέγας αθλητής Ιώβ, αφού υπέμεινε παντοίους πειρασμούς, δεν αγνοούσε από πού του προήλθε αυτό· γι' αυτό έλεγε: Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου, των οποίων ο θυμός πίνει το αίμα μου. Ο δε Δαβίδ, ο οποίος δεν πληγώθηκε στο σώμα όπως ο Ιώβ, αλλά τραυματίστηκε καίρια στην ίδια του την ψυχή, δεν αναφέρει όπως ο Ιώβ: Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου· αλλά: Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν μέσα μου, και εστήριξες επάνω μου το χέρι σου. Ο δε Ιώβ μνημονεύει το χέρι του Κυρίου, λέγοντας: Το χέρι του Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.

Επειδή, δυναμωμένος από τη χάρη του Θεού, απέκτησε κάποτε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, σε σημείο να αυθαδιάσει και να πει: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου: Δεν θα κλονιστώ ποτέ»· για τον λόγο αυτόν παραδόθηκε δικαιολογημένα στον πειράζοντα, ο οποίος, πλήττοντας την ψυχή του, τον ζημίωσε περισσότερο και από τον Ιώβ. Τα δε λόγια, τα οποία υπενθυμίζουν τη δικαιοκρισία Του και διδάσκουν για την οργή που επικρέμαται σε όσους αμαρτάνουν, είναι πιο αιχμηρά από βέλη, καθώς νύσσουν τη συνείδηση, την πληγώνουν και την κεντρίζουν. Και έτσι θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο Δαβίδ, κεντριζόμενος από αυτά τα ιερά και θεία λόγια, εύλογα απεύχεται τον έλεγχο με θυμό και την παιδαγωγία με την οργή του Θεού. Διότι λέγει: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό Σου, ούτε να με παιδαγωγήσεις με την οργή Σου». Γιατί; «Διότι τα βέλη Σου καρφώθηκαν πάνω μου». Επειδή τα βέλη που προήλθαν από Εσένα και με έπληξαν, έχοντας συμπεριλάβει την οργή και τον θυμό, με τιμωρούν αρκετά και με κολάζουν επαρκώς. Γι' αυτό ικετεύει να μην δοκιμάσει άλλη οργή ούτε θυμό, λέγοντας: «Διότι τα βέλη Σου καρφώθηκαν πάνω μου» ή «με έπληξαν», σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

Και εστήριξες επάνω μου τη χείρα σου. Νόησε δε τη χείρα του Κυρίου που τον έπληξε, όπως και εκείνη που φανερώθηκε στην περίπτωση του Ιώβ. Αυτή δε η χείρα του Κυρίου συγκλόνισε εκ θεμελίων όλο τον οίκο του Δαβίδ, οδηγώντας στην παραφροσύνη τον πρωτότοκο από τους γιους του, τον Αμνών, εξαιτίας του έρωτά του για την αδελφή του, και φλογίζοντας τον Αβεσσαλώμ με οργή κατά του αδελφού του, ώστε να φονεύσει τον Αμνών και έπειτα να στασιάσει και εναντίον του ίδιου του πατέρα του· καθώς και όλα τα υπόλοιπα γεγονότα που παρουσιάζονται στην ιστορία, η εν λόγω χείρα τα προκάλεσε. Η χείρα σου με έπληξε διαμέσου των αλλεπάλληλων συμφορών. Ικετεύω, λέγει, να μην ελεγχθώ με άλλον θυμό, ούτε να παιδευθώ με χειρότερη οργή.

Διότι έτσι και το ρόδο στην αρχή είχε βλαστήσει χωρίς αγκάθι, αλλά μαζί με το κάλλος του άνθους συνδέθηκε το αγκάθι, ώστε κοντά στην τέρψη της απολαύσεως να έχουμε παρακείμενη τη λύπη, ενθυμούμενοι την αμαρτία εξαιτίας της οποίας η γη καταδικάστηκε να αναβλαστάνει για εμάς αγκάθια και τριβόλους. Αλλά η κακία των παθών, διά της αγνωσίας περί του Θεού, εμφυτεύει αδόκιμη γνώση. Διότι ο μεν μέγας αθλητής Ιώβ, έχοντας υπομείνει παντοίους πειρασμούς, δεν αγνοούσε από πού του συνέβη αυτό. Γι' αυτό έλεγε: «Διότι βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου, των οποίων ο θυμός εκπίνει το αίμα μου». Ο δε Δαβίδ, επειδή είχε νοσήσει στην ίδια του την ψυχή, τιμωρούσε ο ίδιος τον εαυτό του, υποβάλλοντάς τον σε παντοίες τιμωρίες με τους τρόπους της εξομολογήσεως. «Διότι τα βέλη σου», λέει, «μπήχτηκαν μέσα μου, και στήριξες επάνω μου το χέρι σου. Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου. Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Και μου φαίνεται ότι τα βέλη που αναφέρονται εδώ είναι νοητά· μάλλον δε είναι οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού, οι οποίοι κεντούν και πληγώνουν την ψυχή του, τιμωρώντας και κολάζοντας τη συνείδησή του.

Διότι, βεβαίως, στα παραπτώματα στα οποία ενδέχεται να υποπέσουν, εφόσον δεν έχουν απαλλαγεί εντελώς από την ανθρώπινη αδυναμία, κανείς δεν θα τους έβλεπε ούτε να δυσφορούν υπερβολικά, ούτε βέβαια να έχουν παρασυρθεί ολοκληρωτικά στην αδικία, αλλά ούτε και να αποφεύγουν και να αποσείουν από πάνω τους την παιδαγωγία του Θεού, αλλά μάλλον να ζητούν να μην υποστούν την παιδαγωγία αυτή με οργή, ούτε να ελεγχθούν με πικρία· διότι αυτό σημαίνει το να τιμωρούνται. Επειδή σε όλους τους ανθρώπους, έστω και αθέλητα, κάποιες φορές συμβαίνει να παραβαίνουν τους θείους νόμους· αλλά και πάλι ο Ιατρός των πνευμάτων επανορθώνει αυτό που συνέβη, μερικές φορές με σύμμετρες ενέργειες. Γράφει γάρ κάπου ο Σολομών: «Να παιδαγωγείς τον υιό σου, διότι έτσι θα είναι ευέλπις· διότι εσύ μεν θα τον χτυπήσεις με ράβδο, και δεν θα πεθάνει, αλλά θα λυτρώσεις την ψυχή του από τον θάνατο.» <Διότι τα βέλη σου μπήχτηκαν βαθιά μέσα μου, και εστήριξας βαριά επάνω μου το χέρι σου.> (A f. 205 b, B f. 134 b) Λέει, λοιπόν, ότι έχουν μπηχτεί μέσα του τα βέλη του Θεού, και ότι έχει στηριχτεί επάνω του το χέρι Του, προφανώς αυτό που τον κεντά, και μάλιστα αυτό συμβαίνει συνεχώς και αδιάκοπα· διότι συχνά το ένα μετά το άλλο συμβαίνουν τα θλιβερά γεγονότα σε εκείνους που παιδαγωγούνται από τον Θεό ή που δοκιμάζονται· όπως ακριβώς συνέβη και στον Ιώβ, διότι απανωτά του αναγγέλλονταν συμφορές, παρόλο που εκείνος παρέμενε ακλόνητος.

Εάν πάλι κάποιος επιλέξει να κατανοήσει το «Στήριξες επάνω μου το παιδαγωγικό σου χέρι» με την έννοια «Έχω επιβαρυνθεί σφόδρα και θεωρώ την πληγή δυσβάσταχτη», δεν θα έσφαλλε ως προς το ορθό. Διότι εκείνος που στηρίζει βαριά το χέρι του σε κάποιον, του επιθέτει ένα δυσβάσταχτο φορτίο.

«Μη, λοιπόν, με τον θυμό σου», λέει, «και μη με την οργή σου με παιδεύσεις». Γιατί; «Διότι τα βέλη σου μπήχτηκαν βαθιά μέσα μου»· επειδή τα βέλη που έρχονται από εσένα, δηλαδή οι τιμωρητικές δυνάμεις, έχοντας παραλάβει τον θυμό και την οργή, με τιμωρούν επαρκώς· γι' αυτό ικετεύω να μη δοκιμάσω άλλη οργή. <Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου.> (A f. 206) Πιο απλά, επεκτείνει την εξήγηση της πληγής που του προκλήθηκε από τα θεία βέλη και του ότι βάρυνε πάνω του το χέρι του Θεού· και λέει ότι δεν θα μπορούσε να επινοηθεί κανένας απολύτως τρόπος ίασης ικανός να επαρκέσει για την κάκωση της σάρκας, δηλαδή για την καταπόνηση των οστών που έχουν σχεδόν εξαρθρωθεί. Διότι το να μην έχουν αυτά ειρήνη μεταξύ τους, δηλώνει το ότι έχουν εξαρθρωθεί και τρόπον τινά απομακρύνονται από τη φυσιολογική τους αρμονία. Και στις πιο σφοδρές κακώσεις έχουμε κατά κάποιο τρόπο συνηθίσει να λέμε και αυτό, ότι «εξαρθρώθηκαν τα οστά μου». Επομένως, λέει ότι το αρρώστημα της σάρκας του έφτασε σχεδόν στο σημείο να γίνει ανίατο, είτε επειδή έχει καταπονηθεί από έγνοιες και έχει λιώσει από πικρές μέριμνες, είτε επειδή μαραίνεται με άλλον τρόπο εξαιτίας νηστειών, μακρών περιόδων ασιτίας και αϋπνίας. Δεν είναι άλλωστε καθόλου άτοπο να αποκαλεί κανείς «οστά» τους οικείους του.

«Διότι τα βέλη σου μπήχτηκαν μέσα μου». Διότι ο μεν αθλητής Ιώβ, έχοντας υπομείνει κάθε είδους πειρασμούς, δεν αγνοούσε από πού του συνέβαιναν αυτά· γι’ αυτό έλεγε: «Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο στόμα μου, των οποίων ο θυμός απομυζά το αίμα μου». Ο δε Δαβίδ, μην έχοντας πληγεί στο σώμα όπως ο Ιώβ, αλλά έχοντας τραυματιστεί καίρια στην ίδια του την ψυχή, δεν λέει όπως ο Ιώβ: «Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο στόμα μου»· αλλά, «Διότι τα βέλη σου μπήχτηκαν μέσα μου, και στήριξες επάνω μου το χέρι σου». Εκείνος δε μνημονεύει το χέρι του Κυρίου λέγοντας: «Διότι το χέρι του Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε». Και ο διάβολος έλεγε στον Κύριο: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε όλα όσα έχει»· και πάλι: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τις σάρκες του και τα οστά του». Αλλά άλλο ήταν το χέρι και άλλα τα βέλη που έπληξαν τις σάρκες του και τα σωματικά του υπάρχοντα. Εδώ όμως, επειδή ο Δαβίδ έχει νοσήσει στην ίδια του την ψυχή, υποδηλώνει ότι τον έπληξαν άλλα βέλη, και ότι τον άγγιξε ένα άλλο χέρι του Θεού, όπως προείπαμε, δηλαδή τα λογικά βέλη, ή μάλλον οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού που διαπερνούν την ψυχή του και τιμωρούν την ίδια του τη συνείδηση.

Στον προηγούμενο ψαλμό, βέβαια, παρέδιδε τον εαυτό του στις σωφρονιστικές πληγές, όπως ένας ευγνώμων μαθητής στον δάσκαλό του· γι’ αυτό έλεγε: «Εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες». Επειδή όμως, στη συνέχεια, δοκίμασε πλέον αρκετά τις μάστιγες που τον βασάνιζαν επίμονα, ικετεύει στο εξής αυτές να σταματήσουν και να φτάσουν μέχρις εκεί οι μάστιγες, και ομολογεί παρακάτω λέγοντας: «Από την ισχύ της χειρός σου εγώ εξαντλήθηκα». Για τη χείρα αυτή ελέχθη και πιο πάνω: «Επεστήριξας επάνω μου τη χείρα σου». Έπειτα διδάσκει ότι η χείρα δεν παιδαγωγούσε μάταια, ούτε μαστίγωνε άσκοπα, αλλά προς ωφέλεια αυτού που είχε αμαρτήσει· γι' αυτό λέει: «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο». Διότι για την ανομία που διαπράχθηκε και για το αμάρτημα που συντελέστηκε, ελέγχοντας αυτόν που παιδαγωγείται, επέφερες και τις μάστιγες και τη χείρα σου που προαναφέρθηκε· με αυτά, μάλιστα, έκανες να λιώσει και η ψυχή του παιδαγωγούμενου, η οποία ταπεινώνεται και λεπταίνεται για τη δική της ωφέλεια. Διότι τον καιρό που απολάμβανε τις τρυφές, ολίσθησε στις αμαρτίες, σύμφωνα με το γραφικό: «Έφαγε και ήπιε ο Ιακώβ, και απολάκτισε ο αγαπημένος, πλάτυνε και πάχυνε, και αποστάτησε από τον Θεό που τον έτρεφε».

«Κύριε, μη με τον θυμό σου»: Το λέει αυτό ο άνθρωπος, δηλαδή ο Αδάμ. Εκ προσώπου του Χριστού φωνάζει ο προφήτης, καθώς ο Χριστός εκ προσώπου του Αδάμ τα πάντα πράττει, πάσχει και προσεύχεται. «Μη με ελέγξεις», λέει, «με την οργή σου, αλλά με φιλανθρωπία ως αγαθός». «Μήτε με την οργή σου»: Αυτό το παρακαλεί και κάθε άνθρωπος (ο καθένας από τους ανθρώπους). «Διότι τα βέλη σου»: Εννοεί τις εντολές σου. Διότι σαν βέλη (έτσι) καρφώνονται στους πιστούς, προκαλώντας σωτήριο πόνο. «Και εστήριξας»: Διότι, αφού άγγιξε τον Αδάμ με την αόρατη (άχραντη) χείρα του, τον στερέωσε ώστε να αντιστέκεται στους δαίμονες. «Και δεν υπάρχει»: Μέσω της οποίας εξόργισα τον Θεό ως παραβάτης. Διότι ο Θεός παραχώρησε στους δαίμονες να τον μαστιγώνουν για ένα διάστημα, ώστε να αναζητήσει αυτόν που θα τον βοηθήσει. «Δεν υπάρχει ειρήνη»: Διότι από τον φόβο των δαιμόνων τα οστά του ανθρώπου έτρεμαν και συγκλονίζονταν, επειδή ήταν γεμάτος από την αμαρτία. «Διότι οι ανομίες»: Επειδή, παραβαίνοντας τον νόμο της εντολής, οι δαίμονες υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι του ανθρώπου. «Σαν φορτίο»: Διότι οι δαίμονες πίεζαν τον άνθρωπο, μην επιτρέποντάς του να σηκωθεί, σκεπτόμενοι μήπως (μήποτε) συνέλθει και επιστρέψει. «Βρώμισαν»: Διότι ήταν μεγάλοι οι μώλωπες του Αδάμ, και με τον χρόνο σάπισαν και έγιναν δυσώδεις. «Από το πρόσωπο»: (Διότι έγινε άφρων,) αφού παράκουσε τον Θεό και υπάκουσε στη γυναίκα.

«Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν μέσα μου και εστήριξες επάνω μου το χέρι σου». Δεν προσεύχεται, λοιπόν, μάταια ο Χριστός αυτά προς τον Πατέρα του υπέρ του γένους των ανθρώπων, αλλά επειδή, όπως λέει, τα βέλη εναντίον τους, δηλαδή όσες πληγές επήλθαν στην κοινή φύση εξαιτίας του Αδάμ, καρφώθηκαν σε εμένα. Διότι, επειδή εγώ ανέλαβα τις αμαρτίες του γένους, κατ' ανάγκην υφίσταμαι και τις παιδαγωγικές δοκιμασίες για αυτές. Γι' αυτό και εστήριξες επάνω μου το παιδαγωγικό σου χέρι, για το οποίο ο Ιώβ έλεγε: «Χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε».

ΨΑΛΜΟΣ ΛΖ'. «Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν πάνω μου». Όχι μάταια ο Χριστός προσεύχεται και αυτά προς τον Πατέρα του υπέρ του γένους των ανθρώπων. Αλλά, λέει, επειδή τα βέλη εναντίον τους, δηλαδή όσες πληγές επήλθαν εξαιτίας του Αδάμ εναντίον της κοινής φύσεως, καρφώθηκαν σε εμένα. Διότι, εφόσον εγώ ανέλαβα τις αμαρτίες του γένους των ανθρώπων, αναγκαίως υφίσταμαι και τις παιδαγωγικές τιμωρίες υπέρ αυτών. Γι' αυτό και εστήριξες πάνω μου το παιδευτικό σου χέρι, για το οποίο ο Ιώβ έλεγε: Χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΕΚΤΟ Ψαλμός λζ΄ Ψαλμός του Δαβίδ· εις ανάμνησιν περί του Σαββάτου. Σε όλους μας αρμόζει να λέμε μαζί με τον Δαβίδ: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με τιμωρήσεις με την οργή σου», επειδή έπραξα έργα άξια θυμού και οργής. «Διότι» μετά από αυτά «τα βέλη» του φόβου σου «μπήκαν βαθιά μέσα μου, και» εσύ ο ίδιος «στήριξες πάνω μου το χέρι σου», για να μην ανατρέπομαι εύκολα. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Διότι τέτοιο είναι το πλέον μοχθηρό εργαστήριο της αμαρτίας, το οποίο διώχνει την ειρήνη από το σώμα και παροτρύνει σε οργή τον Θεό. «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές» των αμαρτιών μου «εξαιτίας της αφροσύνης μου». Διότι δεν υπάρχει άλλο έργο πιο άφρον από το έργο των αμαρτιών, από το οποίο προκαλείται δυσοσμία και σήψη και απώλεια της ψυχής. «Ταλαιπωρήθηκα», δηλαδή μόχθησα προς την αμαρτία, «και κάμφθηκα έως τέλους, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς», δηλαδή τα νεφρά μου, από τα οποία γεννιέται η επιθυμία και η σπορά, γέμισαν από ύλη που έρρευσε· από τα οποία, αφού κακώθηκα, «ταπεινώθηκα πάρα πολύ, ωρυόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου» έχοντας έρθει σε συναίσθηση και έχοντας μεταστρέψει την επιθυμία μου προς εσένα. «

Στάλθηκαν ως οικοδόμοι και τέκτονες, και τη μεγάλη οικία, ως ασφαλείς οικοδόμοι, τη σωστική κιβωτό της Εκκλησίας του Χριστού, με ασφάλεια την οικοδόμησαν και ως άριστοι αρχιτέκτονες, με την αρχιτεκτονική του Πνεύματος, αφού την επιστέγασαν, την ολοκλήρωσαν, όχι για να διασώσουν απλώς αυτήν και τους επιβάτες της από τον κατακλυσμό των υδάτων και να την προσορμίσουν ακίνδυνα πάνω στα όρη Αραράτ, αλλά για να την απαλλάξουν από την ειδωλολατρία, τον κατακλυσμό της ασέβειας και το άσβεστο αιώνιο πυρ και, μέσω του ύδατος και του Πνεύματος, να την ανυψώσουν πάνω από τις ουράνιες αψίδες, και να απελάσουν από αυτήν τον ζοφερό διάβολο σαν κόρακα, επειδή είναι σαρκοβόρος και συνάμα λαίμαργος. Στάλθηκαν ως κλήματα από την αληθινή άμπελο· «και σας έθεσα για να πάτε και να φέρετε καρπό και ο καρπός σας να μείνει». Στάλθηκαν ως υιοί της βροντής, ως άγιες δροσερές νεφέλες και ως σωτήρια βέλη, αφενός για να σταλάξουν τη θεία βροχή, αφετέρου για να πληγώσουν, ως θεία και γλυκιά βέλη, τους φιλόθεους, διότι «είμαι πληγωμένος», λέει, «από την αγάπη» και «διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν πάνω μου» και επειδή «φωνή έβγαλαν οι νεφέλες, διότι τα βέλη σου διαπερνούν».