Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:4

Αλλά εμείς ας ευχηθούμε να διαπαιδαγωγούμαστε πατρικά, και όχι να μαστιγωνόμαστε τιμωρητικά εν οργή από τον Κύριο —διότι δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μας εξαιτίας της οργής Του—, ώστε, αφού εκπλύνουμε τις ρυπωθείσες από τις αμαρτίες στολές μας με δάκρυα μετανοίας και ενδυθούμε νυμφικά, να εισέλθουμε στον ακατάλυτο νυμφώνα της ευφροσύνης του Χριστού του Θεού μας, στον Οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

«Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν επάνω μου». Ως βέλη, λέει, εννοεί τις τιμωρητικές δυνάμεις. «Και εστήριξες βαριά επάνω μου το χέρι σου». Έπεσε βαρύ επάνω μου, λέει, το χέρι σου, παιδαγωγώντας με για την αμαρτία. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου». Υπέστη φθορά η σάρκα μου, επειδή επέπεσε εναντίον μου η οργή. «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου».

«Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, και μην με παιδεύσεις με την οργή σου». Με αυτά τα λόγια και τις συλλαβές αρχίζει παρόμοια και ο έκτος ψαλμός, και τα υπόλοιπα μέρη του έκτου τυγχάνουν συγγενή με όσα αναφέρονται στον προκείμενο ψαλμό. Διότι έλεγε στον έκτο ψαλμό ότι τα οστά του ταπεινώθηκαν και η ψυχή του κόπιασε μέσα στους στεναγμούς του, και πρόσθετε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και τα όσα συνάπτονται με αυτά. Παρόμοια όμως με εκείνα είναι και τα του προκείμενου ψαλμού, μέσω των οποίων έχει λεχθεί: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, και δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου», και όσα ακολουθούν αυτά σε ολόκληρο τον ψαλμό, στα οποία θρηνεί τη δική του ταλαιπωρία. Διότι και ο ίδιος αυτή τη λέξη χρησιμοποίησε, λέγοντας: «Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα πάρα πολύ έως το τέλος· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός». Αλλά στον έκτο ψαλμό η επιγραφή ανέφερε: «Εις το τέλος εν ύμνοις υπέρ της ογδόης ψαλμός τω Δαυίδ»· ενώ στον παρόντα δεν υπάρχει τίποτε από αυτά, παρά έχει λεχθεί μόνον: «Ψαλμός τω Δαυίδ εις ανάμνησιν». Η προσθήκη, βέβαια, «εις ανάμνησιν», φαίνεται να μας παραπέμπει στην επιγραφή του έκτου ψαλμού· ώστε τα παρόντα να σημαίνουν: «Εις το τέλος, και εν ύμνοις υπέρ της ογδόης». Διότι το «Εις ανάμνησιν» θα μπορούσε να είναι ενδεικτικό όλων αυτών.

Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν μέσα μου, και εστήριξες επάνω μου το χέρι σου. Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου. Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου. Ο μεν μέγας αθλητής Ιώβ, αφού υπέμεινε παντοίους πειρασμούς, δεν αγνοούσε από πού του προήλθε αυτό· γι' αυτό έλεγε: Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου, των οποίων ο θυμός πίνει το αίμα μου. Ο δε Δαβίδ, ο οποίος δεν πληγώθηκε στο σώμα όπως ο Ιώβ, αλλά τραυματίστηκε καίρια στην ίδια του την ψυχή, δεν αναφέρει όπως ο Ιώβ: Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου· αλλά: Διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν μέσα μου, και εστήριξες επάνω μου το χέρι σου. Ο δε Ιώβ μνημονεύει το χέρι του Κυρίου, λέγοντας: Το χέρι του Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.

Και όχι μόνο αυτά, αλλά και τα όσα ακολουθούν, τα οποία διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου· δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Εγώ, λέει, προλαμβάνοντας, και χωρίς να περιμένω να μου τιμωρήσει κάποιος άλλος από έξω το σώμα, τιμώρησα τον εαυτό μου με οδυνηρή πληγή, και τη σάρκα μου, δια της οποίας έπραξα το αμάρτημα, την παρέδωσα σε τιμωρίες, τιμωρώντας και βασανίζοντας τον εαυτό μου με κάθε είδους τιμωρίες. Διότι αυτό το φανέρωνε και μέσα από άλλα, λέγοντας: «Εταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε στερούμενη το έλαιο, και ξέχασα να φάω τον άρτο μου· από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησαν τα οστά μου στη σάρκα μου». Και επίσης: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Έτσι λοιπόν και τώρα λέει: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου». Αντί όμως για το «της οργής», τόσο ο Ακύλας όσο και ο Σύμμαχος μετέφρασαν ομόφωνα, «από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου». Διότι μου ήταν αρκετή, λέει, η εμβρίμηση (επίπληξη) από τις δικές σου θείες Γραφές και η απειλή μέσω του προφήτη σου Νάθαν. Γι' αυτό, από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου τιμώρησα τον εαυτό μου με τέτοιο τρόπο, ώστε να βασανίσω τη δική μου σάρκα, και τα οστά μου να μην έχουν ειρήνη «από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Αντί για το οποίο ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Εξαιτίας των αμαρτιών μου».

Και πιο πάνω έλεγε: Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, και δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου. Έπειτα προσθέτει: Κακώθηκα και ταπεινώθηκα σφόδρα. Αυτό εξάλλου το δήλωνε με διαφορετικό τρόπο στα προηγούμενα, λέγοντας: Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους. Είναι γνώρισμα των συνετών ανδρών το να μην υπερηφανεύονται για τις αμαρτίες που διαπράττουν από πρόληψη και συναρπαγή, αλλά να αισθάνονται αιδώ και να ερυθριούν, να πλήττεται η συνείδησή τους και να ταπεινώνονται.

Διότι έτσι και το ρόδο στην αρχή είχε βλαστήσει χωρίς αγκάθι, αλλά μαζί με το κάλλος του άνθους συνδέθηκε το αγκάθι, ώστε κοντά στην τέρψη της απολαύσεως να έχουμε παρακείμενη τη λύπη, ενθυμούμενοι την αμαρτία εξαιτίας της οποίας η γη καταδικάστηκε να αναβλαστάνει για εμάς αγκάθια και τριβόλους. Αλλά η κακία των παθών, διά της αγνωσίας περί του Θεού, εμφυτεύει αδόκιμη γνώση. Διότι ο μεν μέγας αθλητής Ιώβ, έχοντας υπομείνει παντοίους πειρασμούς, δεν αγνοούσε από πού του συνέβη αυτό. Γι' αυτό έλεγε: «Διότι βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου, των οποίων ο θυμός εκπίνει το αίμα μου». Ο δε Δαβίδ, επειδή είχε νοσήσει στην ίδια του την ψυχή, τιμωρούσε ο ίδιος τον εαυτό του, υποβάλλοντάς τον σε παντοίες τιμωρίες με τους τρόπους της εξομολογήσεως. «Διότι τα βέλη σου», λέει, «μπήχτηκαν μέσα μου, και στήριξες επάνω μου το χέρι σου. Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου. Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Και μου φαίνεται ότι τα βέλη που αναφέρονται εδώ είναι νοητά· μάλλον δε είναι οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού, οι οποίοι κεντούν και πληγώνουν την ψυχή του, τιμωρώντας και κολάζοντας τη συνείδησή του.

«Μη, λοιπόν, με τον θυμό σου», λέει, «και μη με την οργή σου με παιδεύσεις». Γιατί; «Διότι τα βέλη σου μπήχτηκαν βαθιά μέσα μου»· επειδή τα βέλη που έρχονται από εσένα, δηλαδή οι τιμωρητικές δυνάμεις, έχοντας παραλάβει τον θυμό και την οργή, με τιμωρούν επαρκώς· γι' αυτό ικετεύω να μη δοκιμάσω άλλη οργή. <Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου.> (A f. 206) Πιο απλά, επεκτείνει την εξήγηση της πληγής που του προκλήθηκε από τα θεία βέλη και του ότι βάρυνε πάνω του το χέρι του Θεού· και λέει ότι δεν θα μπορούσε να επινοηθεί κανένας απολύτως τρόπος ίασης ικανός να επαρκέσει για την κάκωση της σάρκας, δηλαδή για την καταπόνηση των οστών που έχουν σχεδόν εξαρθρωθεί. Διότι το να μην έχουν αυτά ειρήνη μεταξύ τους, δηλώνει το ότι έχουν εξαρθρωθεί και τρόπον τινά απομακρύνονται από τη φυσιολογική τους αρμονία. Και στις πιο σφοδρές κακώσεις έχουμε κατά κάποιο τρόπο συνηθίσει να λέμε και αυτό, ότι «εξαρθρώθηκαν τα οστά μου». Επομένως, λέει ότι το αρρώστημα της σάρκας του έφτασε σχεδόν στο σημείο να γίνει ανίατο, είτε επειδή έχει καταπονηθεί από έγνοιες και έχει λιώσει από πικρές μέριμνες, είτε επειδή μαραίνεται με άλλον τρόπο εξαιτίας νηστειών, μακρών περιόδων ασιτίας και αϋπνίας. Δεν είναι άλλωστε καθόλου άτοπο να αποκαλεί κανείς «οστά» τους οικείους του.

Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου. Διότι τη σάρκα μου, μέσω της οποίας διέπραξα το αμάρτημα, την παρέδωσα σε τιμωρίες, τιμωρώντας τον εαυτό μου.

Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε και μέσα από άλλα χωρία, λέγοντας: «Και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου»· και «Η σάρκα μου αλλοιώθηκε εξαιτίας του ελαίου»· και «Ξέχασα να φάω το ψωμί μου εξαιτίας του στεναγμού μου», και όσα παρόμοια. Αντί δε για τη λέξη «οργή», σε πλήρη συμφωνία ο Ακύλας και ο Σύμμαχος μετέφρασαν: «Από προσώπου της εμβριμήσεώς σου» (εξαιτίας της οργισμένης σου αυστηρότητας). Διότι μου αρκούσε η εμβρίμηση από τις δικές σου θείες Γραφές και η απειλή που ήρθε μέσω του προσώπου του Νάθαν. Αντί δε της φράσης: «Από προσώπου των αμαρτιών μου», ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Εξαιτίας των αμαρτιών μου». Δεν είναι καθόλου άτοπο, εξάλλου, να αποκαλεί «οστά» τους οικείους του. Διότι, εφόσον είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, και όλοι μαζί λογιζόμαστε ως ένα σώμα, δεν υπάρχει τίποτα που να εμποδίζει το να αποκαλεί «οστά» τα επιμέρους και μάλιστα τα πιο αναγκαία πρόσωπα. Όμως λέμε ότι αυτά δεν συνέβησαν μόνο στον θεσπέσιο Δαβίδ, αλλά και σε πάρα πολλούς άλλους· μάλλον δε και μέχρι σήμερα συμβαίνουν, όταν οι άγιοι δοκιμάζονται. Διότι πολλές φορές αναφύονται απροσδόκητες περιστάσεις, έτσι ώστε να είναι πιο δυσβάσταχτες από τον πόλεμο των εχθρών οι εξεγέρσεις των οικείων προσώπων, τους οποίους λέμε ότι μεταφορικά ονόμασε «οστά». Αν λοιπόν αυτά είναι κοινά σε όλους, κοινός θα έπρεπε να είναι για όλους και ο τρόπος της προσευχής. Διότι αρμόζει σε καθέναν που δοκιμάζεται και καταπονείται, και που επιθυμεί διακαώς να επιτύχει την επιείκεια εκ μέρους του Θεού.

Ειπώθηκαν δε με την επιγραφή «στον Δαβίδ εις ανάμνησιν», σαν να λέχθηκαν ακριβώς για αυτόν τον σκοπό, ώστε να τους έχει πρόχειρους στο στόμα του για να τους απομνημονεύει και να τους χρησιμοποιεί στις διάφορες περιστάσεις αντί για επωδή. Δύο δε είναι οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «εις ανάμνησιν», και αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και ο 37ος, ο οποίος επίσης επιγράφεται «εις ανάμνησιν». Αλλά εκείνος μεν δεν παρέπεμπε «εις το τέλος», αλλά ήταν «ψαλμός στον Δαβίδ εις ανάμνησιν»· αυτός όμως φέρει την επιγραφή «εις το τέλος». Ο 37ος, λοιπόν, δεν προαγόρευε μελλοντικά γεγονότα, αλλά υπενθύμιζε περασμένα πράγματα· γι' αυτό και είχε την ίδια αρχή με τον 6ο λέγοντας: «Κύριε, να μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου». Και οι δύο περιείχαν το ίδιο θέμα. Διότι ο μεν 6ος, προχωρώντας, προσθέτει: «Κουράστηκα με τον στεναγμό μου· θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου»· ο δε 37ος διδάσκει παρόμοια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου και σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Κακοφόρμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά δε και τα παρόμοια τα ανέφερε εις ανάμνηση του αμαρτήματος που είχε διαπράξει.

«Κύριε, μη με τον θυμό σου»: Το λέει αυτό ο άνθρωπος, δηλαδή ο Αδάμ. Εκ προσώπου του Χριστού φωνάζει ο προφήτης, καθώς ο Χριστός εκ προσώπου του Αδάμ τα πάντα πράττει, πάσχει και προσεύχεται. «Μη με ελέγξεις», λέει, «με την οργή σου, αλλά με φιλανθρωπία ως αγαθός». «Μήτε με την οργή σου»: Αυτό το παρακαλεί και κάθε άνθρωπος (ο καθένας από τους ανθρώπους). «Διότι τα βέλη σου»: Εννοεί τις εντολές σου. Διότι σαν βέλη (έτσι) καρφώνονται στους πιστούς, προκαλώντας σωτήριο πόνο. «Και εστήριξας»: Διότι, αφού άγγιξε τον Αδάμ με την αόρατη (άχραντη) χείρα του, τον στερέωσε ώστε να αντιστέκεται στους δαίμονες. «Και δεν υπάρχει»: Μέσω της οποίας εξόργισα τον Θεό ως παραβάτης. Διότι ο Θεός παραχώρησε στους δαίμονες να τον μαστιγώνουν για ένα διάστημα, ώστε να αναζητήσει αυτόν που θα τον βοηθήσει. «Δεν υπάρχει ειρήνη»: Διότι από τον φόβο των δαιμόνων τα οστά του ανθρώπου έτρεμαν και συγκλονίζονταν, επειδή ήταν γεμάτος από την αμαρτία. «Διότι οι ανομίες»: Επειδή, παραβαίνοντας τον νόμο της εντολής, οι δαίμονες υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι του ανθρώπου. «Σαν φορτίο»: Διότι οι δαίμονες πίεζαν τον άνθρωπο, μην επιτρέποντάς του να σηκωθεί, σκεπτόμενοι μήπως (μήποτε) συνέλθει και επιστρέψει. «Βρώμισαν»: Διότι ήταν μεγάλοι οι μώλωπες του Αδάμ, και με τον χρόνο σάπισαν και έγιναν δυσώδεις. «Από το πρόσωπο»: (Διότι έγινε άφρων,) αφού παράκουσε τον Θεό και υπάκουσε στη γυναίκα.

«Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου.» Δείχνει ότι δικαίως παρακαλεί να αποτραπεί η οργή, όχι επειδή είναι άδικη, αλλά επειδή δεν επιδέχεται θεραπεία. Διότι ποιο φάρμακο θα βρεθεί για την οργή του Θεού; Εσύ όμως παρατήρησε την ακρίβεια των λέξεων. Διότι δεν είπε: «δεν υπάρχει ίαση για εμένα», αλλά «δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου»· προφανώς αυτά λέγονται εκ προσώπου της ανθρωπότητας, και τα πάθη αναφέρονται υπέρ ημών. Και για να μην νομίσουμε ότι η οργή του δίκαιου κριτή είναι άδικη, φανερώνει από πού προκλήθηκε με τα όσα ακολουθούν και το αποδεικνύει.

Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου. «Οστά» ονομάζει πάλι τη δική του ανθρωπότητα· και το φανερώνει ο ίδιος λέγοντας στους μαθητές του μετά την ανάσταση, όταν ήθελε να επιβεβαιώσει την οικονομία της σαρκός: «ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Εξαιτίας, λοιπόν, των αμαρτιών μου, τις οποίες βάσταξε για χάρη μας, δεν είχε ειρήνη αλλά ταραχή στα οστά του, δηλαδή στην ανθρωπότητά του· διότι η θεότητα διατηρούνταν ελεύθερη από κάθε ταραχή. Θα το μάθεις δε αυτό και από τον ίδιο τον Μονογενή, ο οποίος λέει: «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· διότι μέσω της ψυχής δήλωνε την ανθρωπότητα. Ο Ιησούς προσθέτει την αιτία της ταραχής που υπάρχει μέσα του: «και τι να πω;».

Διότι, πράγματι, πηγή και ρίζα της φρονήσεως είναι η αρετή, όπως ακριβώς και κάθε πονηρία έχει την αρχή της στην ανοησία. Επειδή και ο αλαζόνας και ο οργίλος, εξαιτίας της ελλείψεως φρονήσεως κυριεύονται από τα πάθη. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου»· δείχνοντας ότι κάθε αμαρτία έχει την αρχή της στην αφροσύνη· ενώ ο ενάρετος και αυτός που έχει τον φόβο του Θεού είναι από όλους ο πιο συνετός. Γι' αυτό και κάποιος σοφός λέει: «Αρχή σοφίας, φόβος Κυρίου». Εάν, λοιπόν, το να φοβάται κανείς τον Θεό σημαίνει το να έχει σοφία, και ο πονηρός δεν το διαθέτει αυτό, τότε στερείται της πραγματικής σοφίας· και έχοντας στερηθεί την πραγματική σοφία, είναι ο πιο ανόητος από όλους. Αν και πολλοί θαυμάζουν τους πονηρούς, θεωρώντας τους ικανούς να αδικούν και να βλάπτουν, μη γνωρίζοντας ότι περισσότερο από όλους αυτούς πρέπει να τους θεωρούμε άθλιους, διότι, νομίζοντας ότι βλάπτουν άλλους, καρφώνουν το ξίφος εναντίον του ίδιου τους του εαυτού· το οποίο αποτελεί έσχατη ανοησία, το να χτυπά δηλαδή κανείς τον εαυτό του, και να μην γνωρίζει ούτε καν αυτό το ίδιο, αλλά να νομίζει ότι αδικεί άλλον, ενώ στην πραγματικότητα κατασφάζει τον εαυτό του. Γι' αυτό και ο Παύλος, γνωρίζοντας ότι χτυπώντας τους άλλους καταστρέφουμε τον ίδιο μας τον εαυτό, έλεγε: «Γιατί δεν προτιμάτε καλύτερα να αδικείστε; Γιατί δεν προτιμάτε καλύτερα να αποστερείστε;» Διότι το να μην αδικείται κανείς έγκειται στο να μην αδικεί· όπως ακριβώς και το να μην παθαίνει κακό έγκειται στο να μην κάνει κακό· έστω και αν τα λεγόμενα φαίνονται σαν αίνιγμα στους πολλούς και σε εκείνους που δεν επιθυμούν να φιλοσοφούν.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

ΚΑΘΙΣΜΑ ΕΚΤΟ Ψαλμός λζ΄ Ψαλμός του Δαβίδ· εις ανάμνησιν περί του Σαββάτου. Σε όλους μας αρμόζει να λέμε μαζί με τον Δαβίδ: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με τιμωρήσεις με την οργή σου», επειδή έπραξα έργα άξια θυμού και οργής. «Διότι» μετά από αυτά «τα βέλη» του φόβου σου «μπήκαν βαθιά μέσα μου, και» εσύ ο ίδιος «στήριξες πάνω μου το χέρι σου», για να μην ανατρέπομαι εύκολα. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Διότι τέτοιο είναι το πλέον μοχθηρό εργαστήριο της αμαρτίας, το οποίο διώχνει την ειρήνη από το σώμα και παροτρύνει σε οργή τον Θεό. «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές» των αμαρτιών μου «εξαιτίας της αφροσύνης μου». Διότι δεν υπάρχει άλλο έργο πιο άφρον από το έργο των αμαρτιών, από το οποίο προκαλείται δυσοσμία και σήψη και απώλεια της ψυχής. «Ταλαιπωρήθηκα», δηλαδή μόχθησα προς την αμαρτία, «και κάμφθηκα έως τέλους, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς», δηλαδή τα νεφρά μου, από τα οποία γεννιέται η επιθυμία και η σπορά, γέμισαν από ύλη που έρρευσε· από τα οποία, αφού κακώθηκα, «ταπεινώθηκα πάρα πολύ, ωρυόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου» έχοντας έρθει σε συναίσθηση και έχοντας μεταστρέψει την επιθυμία μου προς εσένα. «