Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:5

Εξασθένησε, λέγει, η δύναμη της ψυχής μου· και η αιτία της ασθένειας είναι η αμαρτία. «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου». Με λύγισε, λέγει, το βαρύ φορτίο της αμαρτίας. Με καταπονεί δε και η δυσοσμία εκείνων των σαπισμένων τραυμάτων, τα οποία απέκτησα, αφού απέβαλα τη φρόνηση και έγινα δούλος της αφροσύνης. Εξαιτίας αυτού ακριβώς, στερημένος από κάθε χαρά, οδύρομαι και αδημονώ διαρκώς, και δεν βρίσκω καμία μεταβολή της σκυθρωπότητάς μου. «Σαν βαρύ φορτίο βάρυναν πάνω μου». Με τον όρο «βάρος» εκφράζει μετ' επιτάσεως την ώθηση της συνειδήσεως προς την απόγνωση.

Διότι αν, σύμφωνα με την αλήθεια του λόγου, η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα, και βλέπουμε ότι, όσον αφορά το σώμα, αποστρεφόμαστε και βδελυσσόμαστε κάθε ακαθαρσία· το δε θέαμα κάθε σπαραγμού και κάθε επιβουλής προκαλεί συντριβή και λύπη στην καρδιά· πόσο μάλλον είναι φυσικό επακόλουθο να βιώνει τα προαναφερθέντα ο φιλόχριστος και φιλάδελφος για όσους αμαρτάνουν, όταν βλέπει την ψυχή των αμαρτανόντων να πληγώνεται σαν από αγρίμια, να καταβροχθίζεται και να αναδίδει, τρόπον τινά, πύον και σήψη; Αφού ο μεν Δαβίδ λέει: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός»· ο δε Απόστολος λέει: «Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία». Όταν, λοιπόν, κάποιος διαπιστώσει ότι η ψυχή του έχει τέτοια διάθεση, είτε για τα δικά του αμαρτήματα είτε για των άλλων, σύμφωνα με όσα ελέχθησαν εξ αρχής, τότε ας έχει την πλήρη βεβαιότητα ότι καθαρίζεται από την αμαρτία.

«Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, και μην με παιδεύσεις με την οργή σου». Με αυτά τα λόγια και τις συλλαβές αρχίζει παρόμοια και ο έκτος ψαλμός, και τα υπόλοιπα μέρη του έκτου τυγχάνουν συγγενή με όσα αναφέρονται στον προκείμενο ψαλμό. Διότι έλεγε στον έκτο ψαλμό ότι τα οστά του ταπεινώθηκαν και η ψυχή του κόπιασε μέσα στους στεναγμούς του, και πρόσθετε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και τα όσα συνάπτονται με αυτά. Παρόμοια όμως με εκείνα είναι και τα του προκείμενου ψαλμού, μέσω των οποίων έχει λεχθεί: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, και δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου», και όσα ακολουθούν αυτά σε ολόκληρο τον ψαλμό, στα οποία θρηνεί τη δική του ταλαιπωρία. Διότι και ο ίδιος αυτή τη λέξη χρησιμοποίησε, λέγοντας: «Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα πάρα πολύ έως το τέλος· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός». Αλλά στον έκτο ψαλμό η επιγραφή ανέφερε: «Εις το τέλος εν ύμνοις υπέρ της ογδόης ψαλμός τω Δαυίδ»· ενώ στον παρόντα δεν υπάρχει τίποτε από αυτά, παρά έχει λεχθεί μόνον: «Ψαλμός τω Δαυίδ εις ανάμνησιν». Η προσθήκη, βέβαια, «εις ανάμνησιν», φαίνεται να μας παραπέμπει στην επιγραφή του έκτου ψαλμού· ώστε τα παρόντα να σημαίνουν: «Εις το τέλος, και εν ύμνοις υπέρ της ογδόης». Διότι το «Εις ανάμνησιν» θα μπορούσε να είναι ενδεικτικό όλων αυτών.

Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου. Δυσώδησαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα υπερβολικά μέχρι τέλους.

Μας διδάσκει, λοιπόν, ο λόγος να μην κρύβουμε τις δικές μας κακίες, ούτε, σαν κάποια μελανιά και σήψη, να συγκρατούμε στο βάθος της ψυχής μας τα αμαρτήματα, καυτηριάζοντας τη συνείδησή μας. Όπως ακριβώς στην περίπτωση των πυρετών, εάν μεν ο πυρετός προχωρεί εσωτερικά και εις βάθος, καθιστά τη νόσο μεγαλύτερη, ενώ εάν εκδηλωθεί φανερά, προσφέρει ελπίδα υποχώρησης· το ίδιο μπορεί να συμβεί και στην περίπτωση της ψυχής. Αλλά και κάτι άλλο διδάσκει ο Δαβίδ, το οποίο συνέβη στον ίδιο, λέγοντας: «Σαν φορτίο βαρύ βάρυναν πάνω μου». Διότι βάραιναν τη συνείδησή του οι πράξεις που είχε τολμήσει, σε σημείο να μην μπορεί να τις βαστάξει εξαιτίας της ευγένειας και της ευγνωμοσύνης της ψυχής του.

Διότι ο μεν άτεγκτος και σκληρός, σύμφωνα με τη σκληρότητά του και την αμετανόητη καρδιά του, θησαυρίζει για τον εαυτό του οργή κατά την ημέρα της οργής, επισύροντας αμαρτία πάνω στην αμαρτία και αυξάνοντας τα δικά του κακά. Επειδή, όταν ο αμαρτωλός φτάσει στο βάθος των κακών, φτάνει στην καταφρόνηση. Ο καλοπροαίρετος όμως, ακόμη και αν κάποτε γλιστρήσει μία φορά από κάποια συναρπαγή του διαβόλου, βαραίνεται τόσο φοβερά στη συνείδησή του, ώστε να μην μπορεί να σιωπά, ούτε να κρύβει το δικό του κακό. Διότι από το περίσσευμα της καρδιάς λαλεί το στόμα. Γι' αυτό, μη αντέχοντας να σιωπά, φανέρωσε εκείνα που τον συνείχαν, λέγοντας: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυνάν πάνω μου»· είναι φανερό δε, ότι εννοούσε τις ανομίες του. Και πάλι: «Σάπισαν και κακοφόρμισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου».

Διότι θα κερδίσουν τα δώρα του Θεού, νικώντας τον Σατανά. Και ότι, αποβάλλοντας το δυσβάσταχτο φορτίο της αμαρτίας, θα έχουν πνευματική ανάπαυση, το διατρανώνει λέγοντας: Δεν θα πει «Κοπιάζω» ο λαός που κατοικεί ανάμεσά τους, διότι τους συγχωρέθηκε η αμαρτία. Διότι, εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, επειδή ακριβώς αυξήθηκε σε αυτούς η αμαρτία - αφού δεν δέχθηκαν καθόλου τη χάρη που δικαιώνει - δικαιολογημένα έχουν παραδοθεί ως λεία και έγιναν σαν αιχμάλωτοι στον εφευρέτη της αμαρτίας. Όσοι όμως έγιναν ανώτεροι από το να κατηγορούνται για την αμαρτία (διότι αυτή έχει αφαιρεθεί καθώς ο Χριστός τους καθαρίζει), θα βρεθούν μέσα σε κάθε χαρά και θα απαλλαγούν από κάθε κόπο, αποβάλλοντας αυτό που τους λυπεί. Αυτά θυμάται και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία.» Αν και εκείνος που συνηθίζει να αμαρτάνει λέει ότι «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν.» Δυσβάσταχτος δε ήταν και ο άνομος [ή ο νόμος κατά την ανάγνωση του Rumfr.]. Γι' αυτό εξάλλου είπε ο Χριστός: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω.» <Πλησιάστε, έθνη, και ακούστε, άρχοντες.

Και πάλι: «Αν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, τα ξημερώματα μελετούσα για σένα». <Γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ σχεδιάζω συμφορές εναντίον αυτής της φυλής, από τις οποίες δεν θα μπορέσετε να σηκώσετε τους τραχήλους σας, ούτε θα περπατήσετε όρθιοι ξαφνικά, διότι ο καιρός είναι πονηρός.> Επειδή, λοιπόν, αυτοί μηχανεύονταν βάσανα και έπρατταν κακά σε κάποιους, παραμερίζοντας την ύψωση των χεριών προς τον Θεό ως κάτι το ανώφελο και χωρίς κέρδος, γι' αυτό κι εγώ, λέει, θα σχεδιάσω συμφορές εναντίον κάθε τέτοιας φυλής, δηλαδή θα επινοήσω τα κακά στα οποία θα περιπέσουν, ήτοι ανίατες συμφορές. Θα είναι δε, λέει, τόσο δυσβάσταχτα και βαριά αυτά που θα τους επιβληθούν, ώστε εκείνοι που θα τα υποστούν θα εξισωθούν με όσους σκύβουν, και κατά κάποιον τρόπο θα λυγίσουν εντελώς, επειδή θα έχουν φορτωθεί δεινά και αφόρητα. Διότι, λέει, θα είναι καιρός πονηρός, κατά τον οποίο θα επικρεμαστούν πάνω τους τα αποτελέσματα της οργής. Και αυτό νομίζω είναι που ψάλλεται σοφά από κάποιον: «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με καταπλάκωσαν». Όμως, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προσκαλούσε όσους ήταν με αυτόν τον τρόπο καταβεβαρυμμένοι να αποθέσουν όσα επικρέμονταν πάνω τους, λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω».

Ποια ήταν λοιπόν η θλίψη; Η δυσβάσταχτη αμαρτία που κρεμόταν από πάνω μας σαν φορτίο, έτσι ώστε καθένας από όσους βρέθηκαν κάτω από αυτήν να αναφωνεί: «Οι ανομίες μου έγιναν βαριές επάνω μου σαν βαρύ φορτίο.» Και ο ίδιος ο Σατανάς ήταν βαρύς, και πιο δυσβάσταχτος από κάθε φορτίο, καθώς έπεφτε επάνω μας μαζί με την πονηρή του φάλαγγα. Ενώ λοιπόν η οικουμένη πιεζόταν και σαν να συμπθλιβόταν, στον κατάλληλο καιρό επισκέφθηκε ο Κύριος όσους βρίσκονταν στη γη, και τους βοήθησε σε ημέρα σωτηρίας. Οι δε αλιτήριοι δαίμονες διατύπωναν ψευδώς την κατηγορία ότι η θεία οικονομία δεν συντελέστηκε στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Ήλθες εδώ προ καιρού για να μας βασανίσεις.» Αλλά, ω παμπόνηροι, θα μπορούσε να πει κανείς, όχι προ καιρού, αλλά μάλλον σε κατάλληλο καιρό και μέσα σε θλίψη μάς βοήθησε, και έγινε καταφύγιο ο Σωτήρας και Κύριος των όλων. <Και ας ελπίσουν σε εσένα όσοι γνωρίζουν το όνομά σου.> (A f. 63. b) Και ποιοι είναι αυτοί που ελπίζουν σε αυτόν και γνωρίζουν το όνομά του; Εκείνοι που υποτάσσουν τον αυχένα τους στα προστάγματά του. Και αυτό το διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Εκείνος που με αγαπά, τηρεί τις εντολές μου.» <Διότι δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε αναζητούν, Κύριε.> (A f. 63 b) Ισχυρίζεται ότι γνωρίζει το πράγμα από εμπειρία, και ότι ξέρει πως είναι ακλόνητο. Διότι είναι αληθινός ο λόγος του Ιερεμία, ότι «Ευλογημένος είναι ο άνθρωπος ο οποίος έχει πεποίθηση στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει δίπλα στο νερό.»

Διότι, εάν είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, και όλοι μας θεωρηθήκαμε ως ένα σώμα, τι εμποδίζει να ονομάζουμε οστά τα επιμέρους και μάλιστα τα πιο απαραίτητα; Ώστε να είναι πιο δυσβάστακτες και από τον πόλεμο των εχθρών οι εξεγέρσεις των οικείων, τους οποίους λέμε ότι μεταφορικά έχουν ονομαστεί οστά. <Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου.> (A f. 206 b, B f. 135) Μας διδάσκει δε ο λόγος να μην κρύβουμε τα δικά μας κακά, ούτε να συγκρατούμε στα βάθη της ψυχής τα αμαρτήματα σαν κάποια μελανιά και σήψη, έχοντας καυτηριασμένη τη συνείδηση.

Λέει, λοιπόν, ότι οι αμαρτίες του υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι του· όπου το «υψώθηκαν» σημαίνει ότι του επιβλήθηκαν σαν ένα εξαιρετικά δυσβάσταχτο φορτίο. Αυτό, άλλωστε, μας το ερμηνεύει αμέσως και ο γειτονικός στίχος, λέγοντας ότι τον βάρυναν σαν φορτίο βαρύ· διότι ο έλεγχος για τις αμαρτίες αποτελεί δυσβάσταχτο φορτίο για τον νου και τη διάνοια. Όμως, ο Κύριος απαλλάσσει από το κακό όσους έχουν ασθενήσει, λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω.» Και ο Δαβίδ διδάσκει ότι κάτι άλλο συνέβη στον εαυτό του, λέγοντας: «Σαν φορτίο βαρύ βάρυναν πάνω μου.» Διότι τα τολμήματά του βάραιναν τη συνείδησή του, σε βαθμό που να μην μπορεί να τα βαστάξει, εξαιτίας της ευγένειας και της αγαθής διάθεσης της ψυχής του. Επειδή, ο μεν άκαμπτος και σκληρόκαρδος, ανάλογα με τη σκληρότητά του, θησαυρίζει για τον εαυτό του οργή, αυξάνοντας τα δικά του κακά· «Διότι όταν ο αμαρτωλός φτάσει στα βάθη των κακών, καταφρονεί»· ενώ ο έχων αγαθή διάθεση, έστω και αν γλιστρήσει κάποια φορά από κάποια αρπαγή του διαβόλου, βαραίνεται φοβερά στη συνείδηση, ώστε να μην μπορεί να σιωπά, ούτε να κρύβει το δικό του κακό. «Άλλωστε από το περίσσευμα της καρδιάς λαλεί το στόμα.» Γι' αυτό, μην αντέχοντας να σιωπά, φανέρωσε αυτά που τον πίεζαν, λέγοντας: «Σαν φορτίο βαρύ βάρυναν πάνω μου», εννοώντας προφανώς τις ανομίες μου. Αυτό, όμως, δεν μπορούν να το πουν όσοι δεν αισθάνονται τα δικά τους αμαρτήματα.

Επειδή λοιπόν οι ανομίες μου ανυψώθηκαν καθώς πληθύνθηκαν, και αφού ξεπέρασαν το κεφάλι μου, με βάρυναν, και βρώμισαν και σάπισαν, γι' αυτόν τον λόγο θεραπεύοντας τον εαυτό μου (λέγω): <Ταλαιπωρήθηκα και κύρτωσα έως το τέλος, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός>. (A f. 208, B f. 135) Εδώ σαφώς απαριθμούνται όσα συμβαίνουν στον κάθε άνθρωπο από την ίδια του τη συνείδηση, όταν διακατέχεται από μεγάλη κατήφεια, προφανώς για αμαρτίες και για πράξεις που δεν είναι ορθές. Διότι πέφτει πάνω στις καρδιές σαν φορτίο, και δεν τις αφήνει να ανακύψουν, αλλά τις κάνει να υπομένουν την έσχατη ταλαιπωρία, ώστε να δίνουν την εντύπωση ότι πνίγονται [ή σε άλλο κώδικα: ότι συντρίβονται] και σκεπάζονται, και να είναι διαρκώς σκυθρωπές, και τις καταπιέζει παρά τη θέλησή τους· και αυτό μέχρι τέλους, δηλαδή μέχρι το έσχατο σημείο του πάθους, έως ότου ελεήσει ο Θεός και απαλλάξει από το κακό, παρέχοντας την άφεση, και ενδυναμώνοντας τον νου ώστε πλέον να ανακύψει, και αφενός να αποτινάξει την κατήφεια, αφετέρου να αναθαρρήσει ώστε να μπορεί να επικρατεί και να αντιστέκεται γενναία στις επιθέσεις της αμαρτίας· από την οποία είχε αναγκαστεί και να ταλαιπωρηθεί και να κυρτώσει, και να πορεύεται κάθε μέρα σκυθρωπός.

Γιατί όμως και ο Μονογενής έχει ανάγκη να εισακουστεί, ενώ είναι ίσος με τον Πατέρα και ομότιμος; Ο ίδιος αναφέρει την αιτία: «Επειδή το έλεός σου είναι αγαθό», δηλαδή, Γι' αυτό έχω ανάγκη να εισακουστώ, επειδή έγινα άνθρωπος εξαιτίας της δικής σου φιλανθρωπίας, και ευλόγως αναδέχομαι αυτά υπέρ των ανθρώπων. <Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου.> (A f. 348 b, Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Επειδή δε και ο Πατέρας, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, είχε αποστραφεί την ανθρώπινη φύση, για τον λόγο αυτόν ο Χριστός παρακαλεί τον Πατέρα να στρέψει και πάλι το πρόσωπό του προς αυτήν, και να μην επιμείνει να οργίζεται, χρησιμοποιώντας τη μεταφορά εκείνων που εξαιτίας της οργής τους αποστρέφουν το πρόσωπο. Αποστροφή δε του Θεού σημαίνει εγκατάλειψη. <Επειδή θλίβομαι, εισάκουσέ με γρήγορα.> (A f. 348 b, H f. 174 b, Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Εξαιτίας της υπερβολής της οδύνης, πρόσφερέ μου γρήγορη παρηγοριά. Τι είναι αυτό που σε θλίβει; Πες μας· εξήγησε αυτό που σε λυπεί, ω Δαβίδ. Άκουσε λοιπόν τι λέει ξεκάθαρα: «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν φορτίο βάρυναν πάνω μου». Επομένως, πλησίασε αυτόν που λέει: «Ελάτε σε μένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». (A f. 348 b) Θα μπορούσε δε να πει και ο Χριστός προς τον Πατέρα: Υπέρ του κοινού μας κτήματος θλίβομαι, του ανθρώπου, ώστε να ελευθερώσω τον αιχμάλωτο που έχει απομακρυνθεί από εμάς.

Ένας νεότερος μοναχός που περιφέρεται στα κελιά των μοναχών, δεν μαθαίνει μόνο να είναι αργόσχολος, αλλά γίνεται και φλύαρος και περίεργος, λέγοντας πράγματα που δεν πρέπει. Ενώ εκείνος που ησυχάζει με ταπεινοφροσύνη, θα αγαπηθεί. Με αδελφό που έχει κακή φήμη μην πίνεις κρασί κατ' ιδίαν, ούτε να αστειεύεσαι με απαίδευτο, ούτε να ονειδίζεις κανέναν. Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό και να αποφεύγεις τα συμπόσια, για να μην πονέσεις στα έσχατά σου. Εάν είσαι αδύναμος στον χαρακτήρα, μη συναναστρέφεσαι με αυτόν που ασθενεί στους λογισμούς. Αυτό δεν το λέω για να αποστραφείς κάποιον ως αμαρτωλό, αλλά μήπως, επειδή και οι δύο πλευρές ασθενούν, βλαφθείς εσύ εξαιτίας εκείνου, και εκείνος εξαιτίας σου. Εάν όμως είσαι ικανός να παρηγορείς εν Κυρίω, πλησίασέ τον και θα βρεις μισθό. Εάν δεις έναν αδελφό να αμαρτάνει και την επόμενη ημέρα τον συναντήσεις, μην τον θεωρείς μέσα σου ως αμαρτωλό. Διότι δεν γνωρίζεις εάν, κατά την απουσία σου, έπραξε κάτι αγαθό μετά την πτώση του, και με στεναγμούς και πικρά δάκρυα εξευμένισε τον Κύριο. Γι' αυτό πρέπει να απέχουμε από την κατάκριση του άλλου. Ο καθένας μας πρέπει να ταπεινώνει τον εαυτό του, σύμφωνα με εκείνον που λέει: διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με καταπλάκωσαν. Όλα τα ξύλα του δάσους δεν αρκούν για τη φωτιά, και η σάρκα δεν χορταίνει από την ανάπαυση. Ο φόβος του Κυρίου είναι παράδεισος τρυφής, ενώ την αφοβία θα την κληρονομήσουν οι αλεπούδες.

Παρθένε Δέσποινα, Μητέρα του Κυρίου μου Ιησού Χριστού, γνωρίζω ότι είμαι ακάθαρτος και βέβηλος και μιαρός και ανάξιος, ότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· διότι πληθύνθηκαν περισσότερο από την άμμο της θάλασσας· εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι πληγές της ψυχής μου εξαιτίας των πολλών μου κακών. Αλλά προσέρχομαι σε εσένα μετανοώντας και προσπίπτοντας ενώπιόν σου, εξομολογούμενος όλα τα δεινά μου αμαρτήματα. Εσένα, τη Μητέρα του Θεού, πολλές φορές παρόργισα, μολυνόμενος από τις ακαθαρσίες μου. Ελέησέ με εσύ που ελεείς τους πάντες φιλάνθρωπα, και συγχώρεσέ με, και μην με βδελυχθείς, Δέσποινα, ούτε να αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, για να μην απομακρυνθώ ταπεινωμένος, αλίμονο, αλίμονο, από εσένα! Μη, Δέσποινα, ας μην με περιγελάσουν για αυτό, αλίμονο, αλίμονο, οι εχθροί μου! Διέγειρε τον λογισμό μου σε μετάνοια, και καθοδήγησέ με προς τον σωτήριο δρόμο, τον οποίο αφού βρω και πορευθώ, να έχω εσένα συνοδοιπόρο, και με τη δική σου καθοδήγηση θα σωθώ.

Αναλογίζεται ότι πρόκειται να έλθει διαμέσου πυρός. Αυτά είναι τα δωρήματα της χάριτος για όσους υπηρετούν ορθά τον Κύριο, και όσα αρμόζουν στους αγίους. Εσένα, τον Διάβολο, ο Κύριος θα σε αποδιώξει άπρακτο. Ναι, αγαπητέ, άκουγε εκείνον που λέει: αντισταθείτε στον Διάβολο και θα φύγει μακριά σας, πλησιάστε τον Θεό και θα σας πλησιάσει. Προσευχόμενος συγχρόνως και για εμένα τον ταλαίπωρο, διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, ώστε ο αγαθός και ελεήμων Κύριος να μας διαφυλάξει και να μας σώσει στη βασιλεία και τη δόξα Του, Αυτός που είναι η ελπίδα των απεγνωσμένων. Διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα, το κράτος, η δύναμη και η βασιλεία, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο βάρυναν πάνω μου. Ανέδωσαν δυσοσμία και σάπισαν οι μώλωπές μου. Μέσω αυτών μας διδάσκει ο λόγος να μην κρύβουμε τα δικά μας κακά, ούτε να κατακρατούμε τα αμαρτήματα στο βάθος της ψυχής, σαν κάποια μελανιά και σήψη.

Το ότι δεν αδίκησε σε τίποτα τον Σαούλ, αλλά καταδιωκόταν άδικα από αυτόν, το αποδεικνύει αφενός η ιστορία, και το φανερώνει αφετέρου και ο ίδιος λέγοντας στη συνέχεια: «Ούτε η ανομία μου, ούτε η αμαρτία μου· χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα». Αντί δε της φράσης, «χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα», ο Σύμμαχος λέει: «χωρίς να υπάρχει αμαρτία, επιτίθενται, για να με σύρουν». Διότι, χωρίς να συντρέχει καμία απολύτως αφορμή, τόσα πολλά επιχειρούσαν εναντίον του οι προαναφερθέντες. Και δες με ποιον τρόπο, από τη μια στα προκείμενα λόγια ο Δαβίδ φαίνεται να έχει παρρησία, ενώ στο πρώτο μέρος των Ψαλμών έλεγε: «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά και άλλα παρόμοια εξομολογούνταν στα προηγούμενα· αλλά στο παρόν λέει: «Ούτε η ανομία μου, ούτε η αμαρτία μου, Κύριε, χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα». Θα κατανοήσεις δε τον δρόμο που έτρεχε ο Δαβίδ, εάν παραθέσεις την αποστολική ρήση δια της οποίας έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης».

Ειπώθηκαν δε με την επιγραφή «στον Δαβίδ εις ανάμνησιν», σαν να λέχθηκαν ακριβώς για αυτόν τον σκοπό, ώστε να τους έχει πρόχειρους στο στόμα του για να τους απομνημονεύει και να τους χρησιμοποιεί στις διάφορες περιστάσεις αντί για επωδή. Δύο δε είναι οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «εις ανάμνησιν», και αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και ο 37ος, ο οποίος επίσης επιγράφεται «εις ανάμνησιν». Αλλά εκείνος μεν δεν παρέπεμπε «εις το τέλος», αλλά ήταν «ψαλμός στον Δαβίδ εις ανάμνησιν»· αυτός όμως φέρει την επιγραφή «εις το τέλος». Ο 37ος, λοιπόν, δεν προαγόρευε μελλοντικά γεγονότα, αλλά υπενθύμιζε περασμένα πράγματα· γι' αυτό και είχε την ίδια αρχή με τον 6ο λέγοντας: «Κύριε, να μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου». Και οι δύο περιείχαν το ίδιο θέμα. Διότι ο μεν 6ος, προχωρώντας, προσθέτει: «Κουράστηκα με τον στεναγμό μου· θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου»· ο δε 37ος διδάσκει παρόμοια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου και σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Κακοφόρμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά δε και τα παρόμοια τα ανέφερε εις ανάμνηση του αμαρτήματος που είχε διαπράξει.

«Κύριε, μη με τον θυμό σου»: Το λέει αυτό ο άνθρωπος, δηλαδή ο Αδάμ. Εκ προσώπου του Χριστού φωνάζει ο προφήτης, καθώς ο Χριστός εκ προσώπου του Αδάμ τα πάντα πράττει, πάσχει και προσεύχεται. «Μη με ελέγξεις», λέει, «με την οργή σου, αλλά με φιλανθρωπία ως αγαθός». «Μήτε με την οργή σου»: Αυτό το παρακαλεί και κάθε άνθρωπος (ο καθένας από τους ανθρώπους). «Διότι τα βέλη σου»: Εννοεί τις εντολές σου. Διότι σαν βέλη (έτσι) καρφώνονται στους πιστούς, προκαλώντας σωτήριο πόνο. «Και εστήριξας»: Διότι, αφού άγγιξε τον Αδάμ με την αόρατη (άχραντη) χείρα του, τον στερέωσε ώστε να αντιστέκεται στους δαίμονες. «Και δεν υπάρχει»: Μέσω της οποίας εξόργισα τον Θεό ως παραβάτης. Διότι ο Θεός παραχώρησε στους δαίμονες να τον μαστιγώνουν για ένα διάστημα, ώστε να αναζητήσει αυτόν που θα τον βοηθήσει. «Δεν υπάρχει ειρήνη»: Διότι από τον φόβο των δαιμόνων τα οστά του ανθρώπου έτρεμαν και συγκλονίζονταν, επειδή ήταν γεμάτος από την αμαρτία. «Διότι οι ανομίες»: Επειδή, παραβαίνοντας τον νόμο της εντολής, οι δαίμονες υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι του ανθρώπου. «Σαν φορτίο»: Διότι οι δαίμονες πίεζαν τον άνθρωπο, μην επιτρέποντάς του να σηκωθεί, σκεπτόμενοι μήπως (μήποτε) συνέλθει και επιστρέψει. «Βρώμισαν»: Διότι ήταν μεγάλοι οι μώλωπες του Αδάμ, και με τον χρόνο σάπισαν και έγιναν δυσώδεις. «Από το πρόσωπο»: (Διότι έγινε άφρων,) αφού παράκουσε τον Θεό και υπάκουσε στη γυναίκα.

Απομάκρυνε την πλάτη του από τα βάρη· δεν σήκωσε στην πλάτη του, λέγει, την αμαρτία· διότι ονομάζει βάρη τα φορτία των αμαρτημάτων, το βάρος των οποίων υπονοώντας ο Δαβίδ έλεγε: Σαν φορτίο βαρύ με καταπλάκωσαν· αλλά ο μεν Ιωσήφ απείχε από τη μοιχεία, ο δε Χριστός απείχε παντελώς από κάθε αμαρτία. Τα χέρια του δούλευσαν στο κοφίνι. Δούλεψε ο Χριστός στον παρόντα βίο, ο οποίος βεβαίως και δικαίως ονομάζεται κοφίνι, επειδή σε αυτόν σωρεύοντας όλα τα αγαθά και τα κακά, όπως ακριβώς μέσα σε κοφίνι, τα μεταφέρουμε στους ώμους μας, όταν αναχωρήσουμε από εδώ. Δες, λοιπόν, την ακρίβεια της προφητείας και θαύμασε πώς ομιλεί για τον νέο Ιωσήφ, τον Χριστό·

Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν την κεφαλή μου. σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου. Σαφώς εδώ δήλωσε ότι δεν έχει δικές του αμαρτίες. ανέλαβε όμως τις ξένες, και γι' αυτό ένα πλήθος από αυτές συσσωρεύτηκε πάνω στην κεφαλή της δεσποτικής σάρκας. Διότι έτσι συνηθίζεται να βαστάζονται τα βαρύτερα φορτία, γι' αυτό και στεφανώθηκε στην κεφαλή με αγκάθια.

Διότι ο μεν Δαβίδ έλεγε: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν». Ο δε Ησαΐας αναφωνούσε: «Αλίμονο σε μένα τον ταλαίπωρο, διότι, όντας άνθρωπος, έχω ακάθαρτα χείλη». Και οι τρεις παίδες, ενώ βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και είχαν παραδώσει τα σώματά τους στον θάνατο για τον Θεό, συγκατέλεγαν τους εαυτούς τους στους έσχατους των αμαρτωλών, λέγοντας: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε»· αν και τι υπήρχε πιο λαμπρό, τι πιο καθαρό από εκείνους; Διότι, ακόμη και αν είχαν διαπράξει κάποιες αμαρτίες, η φύση εκείνης της φλόγας τις εξάλειψε όλες. Αλλά δεν απέβλεπαν στα δικά τους κατορθώματα, παρά αναλογίζονταν τα αμαρτήματά τους. Έτσι και ο Δανιήλ, μετά τον λάκκο των λεόντων, μετά τα αμέτρητα μαρτύρια που υπέμεινε, κατηγορούσε και αυτός τον εαυτό του, και κανένας δεν κατηγορούσε τον πλησίον του.

Έριξαν, λέει, τα πράγματα που βρίσκονταν στο πλοίο στη θάλασσα· το πλοίο όμως δεν ελαφρυνόταν. Διότι όλο το φορτίο παρέμενε ακόμη μέσα, το σώμα του προφήτη, το βαρύ φορτίο, όχι λόγω της φύσεως του σώματος, αλλά λόγω του βάρους της αμαρτίας· διότι τίποτε δεν είναι τόσο βαρύ και δυσβάστακτο, όσο η αμαρτία και η παρακοή. Γι' αυτό και ο Ζαχαρίας την απεικόνισε με μορφή μολύβδου. Ο δε Δαβίδ, περιγράφοντας τη φύση της, έλεγε: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου». Και ο Χριστός αναφωνούσε προς εκείνους που είχαν ζήσει με πολλές αμαρτίες: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Αυτή (η αμαρτία), λοιπόν, βάραινε τότε και το πλοίο και επρόκειτο να το βυθίσει· ο δε Ιωνάς κοιμόταν και ροχάλιζε.

Διότι, πράγματι, πηγή και ρίζα της φρονήσεως είναι η αρετή, όπως ακριβώς και κάθε πονηρία έχει την αρχή της στην ανοησία. Επειδή και ο αλαζόνας και ο οργίλος, εξαιτίας της ελλείψεως φρονήσεως κυριεύονται από τα πάθη. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου»· δείχνοντας ότι κάθε αμαρτία έχει την αρχή της στην αφροσύνη· ενώ ο ενάρετος και αυτός που έχει τον φόβο του Θεού είναι από όλους ο πιο συνετός. Γι' αυτό και κάποιος σοφός λέει: «Αρχή σοφίας, φόβος Κυρίου». Εάν, λοιπόν, το να φοβάται κανείς τον Θεό σημαίνει το να έχει σοφία, και ο πονηρός δεν το διαθέτει αυτό, τότε στερείται της πραγματικής σοφίας· και έχοντας στερηθεί την πραγματική σοφία, είναι ο πιο ανόητος από όλους. Αν και πολλοί θαυμάζουν τους πονηρούς, θεωρώντας τους ικανούς να αδικούν και να βλάπτουν, μη γνωρίζοντας ότι περισσότερο από όλους αυτούς πρέπει να τους θεωρούμε άθλιους, διότι, νομίζοντας ότι βλάπτουν άλλους, καρφώνουν το ξίφος εναντίον του ίδιου τους του εαυτού· το οποίο αποτελεί έσχατη ανοησία, το να χτυπά δηλαδή κανείς τον εαυτό του, και να μην γνωρίζει ούτε καν αυτό το ίδιο, αλλά να νομίζει ότι αδικεί άλλον, ενώ στην πραγματικότητα κατασφάζει τον εαυτό του. Γι' αυτό και ο Παύλος, γνωρίζοντας ότι χτυπώντας τους άλλους καταστρέφουμε τον ίδιο μας τον εαυτό, έλεγε: «Γιατί δεν προτιμάτε καλύτερα να αδικείστε; Γιατί δεν προτιμάτε καλύτερα να αποστερείστε;» Διότι το να μην αδικείται κανείς έγκειται στο να μην αδικεί· όπως ακριβώς και το να μην παθαίνει κακό έγκειται στο να μην κάνει κακό· έστω και αν τα λεγόμενα φαίνονται σαν αίνιγμα στους πολλούς και σε εκείνους που δεν επιθυμούν να φιλοσοφούν.

Διότι δεν είπε μόνο «Κοπιώντες», αλλά και «Πεφορτισμένοι». Αυτό έλεγε και ο Προφήτης, περιγράφοντας τη φύση της: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυναν πάνω μου». Και ο Ζαχαρίας, περιγράφοντάς την, λέει ότι είναι σαν ένα τάλαντο μολύβδου. Και αυτό το αποδεικνύει και η ίδια η πείρα. Διότι τίποτα δεν βαραίνει τόσο πολύ την ψυχή, [τίποτα δεν τυφλώνει τόσο τη διάνοια] και την πιέζει προς τα κάτω, όσο η συνείδηση της αμαρτίας· τίποτα δεν της δίνει τόσα φτερά και δεν την εξυψώνει, όσο η απόκτηση της δικαιοσύνης και της αρετής. Και παρατήρησε: Τι είναι πιο επαχθές, πες μου, από το να μην κατέχεις τίποτα; Από το να στρέφεις την άλλη παρειά, και όταν σε χτυπούν να μην ανταποδίδεις το χτύπημα; Από το να πεθάνεις με βίαιο θάνατο; Αλλ' όμως, εάν εφαρμόζουμε την πνευματική φιλοσοφία, όλα αυτά είναι ελαφριά και εύκολα και προξενούν χαρά. Αλλά μην ταράζεστε, μάλλον ας εξετάσουμε το καθένα από αυτά με ακρίβεια, αναλύοντάς το· και, αν θέλετε, ας εξετάσουμε πρώτα εκείνο που στους πολλούς φαίνεται ότι είναι κοπιαστικό. Ποιο είναι λοιπόν, πες μου, βαρύ και επαχθές: το να μεριμνά κανείς για ένα στομάχι, ή το να φροντίζει για χιλιάδες; Το να έχει ντυθεί με ένα μόνο ένδυμα και να μην αναζητά τίποτα περισσότερο, ή, έχοντας συγκεντρώσει πολλά μέσα στο σπίτι, να καταπονείται κάθε μέρα και νύχτα, να φοβάται και να τρέμει για τη φύλαξή τους, να θλίβεται και να αγχώνεται μήπως ζημιωθεί, μήπως τα φάει ο σκόρος, μήπως τα αφαιρέσει κάποιος υπηρέτης και φύγει; Όμως, όσα και αν πω, ο λόγος δεν μπορεί να τα παραστήσει τόσο έντονα, όσο η πείρα των ίδιων των πραγμάτων.

Ελέησε αυτή την κεφαλή, διότι οι ανομίες μου υπερέβησαν την κεφαλή μου· ελέησε αυτές τις τρίχες, τις οποίες εσύ έπλασες· ελέησε αυτούς τους οφθαλμούς, τους οποίους εσύ δημιούργησας· ελέησε τούτον τον πηλό, στον οποίο εσύ μεν έδωσες μορφή γεμάτη κάλλος, εγώ όμως τον καταχράστηκα μετατρέποντάς τον σε άμορφη ασχήμια· ελέησε τη δική σου εικόνα, με την οποία ο εχθρός έπαιξε όπως θέλησε· ελέησε τη δική σου στήλη, την οποία ο εχθρός σου περιέσυρε σαν να ήταν αδέσποτη· δέξου ως λύτρα και τα δάκρυά μου, και συγχώρησε ως αγαθός τα εγκλήματά μου· θέλησε μόνο, και έχω ελευθερωθεί· δώσε ένα νεύμα μόνο, και έχω λυτρωθεί· πρόσταξε, και το ποθούμενο έχει εκπληρωθεί. Διότι αυτό που εσύ θέλεις, γίνεται πράξη· και ο δικός σου λόγος είναι έργο. Ας λάβω την ελευθερία από τους άχραντους πόδες σου, όπως έκλεψε από τα κράσπεδά σου τη θεραπεία η αιμορροούσα, επειδή εσύ θέλησες να κλαπεί αυτό· ας γίνω και εγώ για τους μεταγενέστερους ένα διήγημα της δικής σου φιλανθρωπίας. Κληροδότησε εμένα και τον βίο μου στις επόμενες γενεές ως ένα καλό υπόμνημα των δικών σου οικτιρμών· ας λένε άπαντες ότι κάποτε μια πόρνη, παράνομη και καταδικασμένη, αφού προσήλθε στον Ιησού, δικαιώθηκε από αυτόν· και βλέποντάς το, ας προσέρχονται άπαντες μαζί με εμένα, και ας αρπάζουν τις δικές σου δωρεές.

Ζητά, λοιπόν, αυτός να γίνει η προσευχή του όπως εκείνη η θυσία που δεν μολύνεται από κανένα στίγμα εκείνου που την προσφέρει, όπως εκείνο το καθαρό και άγιο θυμίαμα. Μέσω δε αυτού του αιτήματος διδάσκει και εμάς να κάνουμε τις προσευχές μας καθαρές και ευώδεις. Διότι τέτοια είναι η δικαιοσύνη, όπως ακριβώς η αμαρτία είναι δυσώδης. Γι' αυτό και, υποδηλώνοντας τη δυσωδία της, ο ίδιος πάλι έλεγε: «Διότι οι ανομίες μου υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι πληγές μου».

Και για να μάθεις ότι αυτή είναι βαρύτερη από όλα, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου». Και δεν είναι μόνο βαριά, αλλά και δυσώδης. Διότι πρόσθεσε: «Βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου». Είδες ότι η αμαρτία δεν είναι μόνο βαριά αλλά και δυσώδης; Μάθε και από πού γεννιέται αυτή μέσα από τα όσα ακολουθούν: «Εξαιτίας», λέει, «της αφροσύνης μου». Επομένως, η αφροσύνη είναι για εμάς η αιτία όλων των κακών. Είναι δυνατόν, λοιπόν, κάποιος που είναι γέροντας κατά τη σωματική ηλικία, να είναι νέος και νεοφώτιστος κατά την ακμή της χάριτος, και κάποιος που είναι νέος κατά το σώμα, να έχει γεράσει εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων. Διότι όπου αυτή εισχωρήσει, προκαλεί μεγάλο σπίλο και πολλή ρυτίδα.

Εξομολογούμαι σε εσένα, Κύριε ο Θεός μου, με όλη μου την καρδιά, κλίνω το γόνυ του σώματος και της ψυχής, ομολογώντας σε εσένα τον Θεό μου όλες μου τις αμαρτίες. Κλίνε και εσύ το αυτί σου στη δέησή μου και συγχώρησε την ασέβεια της καρδιάς μου. Αμάρτησα, ανόμησα, πλημμέλησα, παρόξυνα, πίκρανα τον αγαθό μου Δεσπότη, τον τροφό και κηδεμόνα μου· δεν υπάρχει είδος κακίας, ρητό ή άρρητο, που να μην έπραξα και με έργο και με λόγο, και με επίγνωση και με άγνοια, και με διαλογισμούς και με σκέψεις, αμαρτάνοντας περνώντας από υπερβολή σε υπερβολή· και ενώ πολλές φορές υποσχέθηκα να μετανοήσω, άλλες τόσες φορές έπεσα στα ίδια. Ευκολότερα θα μετρηθούν οι σταγόνες της βροχής παρά το πλήθος των αμαρτημάτων μου· διότι υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου και βάρυναν πάνω μου σαν βαρύ φορτίο. Διότι από τη νεότητά μου μέχρι και τώρα, έχοντας ανοίξει την πόρτα σε άτοπες επιθυμίες, αφέθηκα σε αχαλίνωτες και άτακτες ορμές, μολύνοντας τον άνωθεν υφασμένο χιτώνα του αγίου μου βαπτίσματος, κηλιδώνοντας τον ναό του σώματός μου, μιαίνοντας την ταλαίπωρη ψυχή μου με τα πάθη της ατιμίας και διαπράττοντας κάθε άλλη παρανομία και αδικία. Αν θελήσω να τα αναφέρω αυτά ένα προς ένα, δεν θα μου φτάσει ο χρόνος για να τα διηγηθώ. Επειδή όμως εσύ τα γνωρίζεις όλα (αφού κανένα δημιούργημα δεν είναι κρυφό ενώπιόν σου, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια σου), τι ανάγκη υπάρχει να λέω σε εκείνον που γνωρίζει, όσα δεν είναι άγνωστα σε εσένα;

«Σώσε μας, Κύριε, από τις δυσχέρειες αυτού του κόσμου, σύμφωνα με την αγαθότητά σου, ώστε, αφού διαπλεύσουμε το πέλαγος του βίου με καθαρή συνείδηση και παρασταθούμε άμεμπτοι και ακέραιοι στο φοβερό σου βήμα, να αξιωθούμε την αιώνια ζωή.» μʹ. Αφού άκουσε όλα αυτά ο αδελφός και κατανύχθηκε βαθύτατα, είπε με δάκρυα στον Γέροντα: «Από αυτά που βλέπω, Πάτερ, δεν μου απομένει ελπίδα σωτηρίας. Διότι "οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου"· αλλά σε παρακαλώ να μου πεις τι όφειλα να κάνω.» Και ο Γέροντας αποκρίθηκε και είπε: «Το να σωθεί κανείς, "για τους ανθρώπους βέβαια είναι αδύνατο, αλλά για τον Θεό όλα είναι δυνατά", όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Κύριος. "Ας προφθάσουμε, λοιπόν, το πρόσωπό του με εξομολόγηση, ας τον προσκυνήσουμε και ας πέσουμε ενώπιόν του, και ας κλάψουμε μπροστά στον Κύριο που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας"· και ας τον ακούσουμε να λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα, ότι "όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς". Και πάλι: "Μήπως δεν έχει τη δύναμη το χέρι του Κυρίου να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην μπορεί να εισακούσει;"»

ΚΑΘΙΣΜΑ ΕΚΤΟ Ψαλμός λζ΄ Ψαλμός του Δαβίδ· εις ανάμνησιν περί του Σαββάτου. Σε όλους μας αρμόζει να λέμε μαζί με τον Δαβίδ: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με τιμωρήσεις με την οργή σου», επειδή έπραξα έργα άξια θυμού και οργής. «Διότι» μετά από αυτά «τα βέλη» του φόβου σου «μπήκαν βαθιά μέσα μου, και» εσύ ο ίδιος «στήριξες πάνω μου το χέρι σου», για να μην ανατρέπομαι εύκολα. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Διότι τέτοιο είναι το πλέον μοχθηρό εργαστήριο της αμαρτίας, το οποίο διώχνει την ειρήνη από το σώμα και παροτρύνει σε οργή τον Θεό. «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές» των αμαρτιών μου «εξαιτίας της αφροσύνης μου». Διότι δεν υπάρχει άλλο έργο πιο άφρον από το έργο των αμαρτιών, από το οποίο προκαλείται δυσοσμία και σήψη και απώλεια της ψυχής. «Ταλαιπωρήθηκα», δηλαδή μόχθησα προς την αμαρτία, «και κάμφθηκα έως τέλους, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς», δηλαδή τα νεφρά μου, από τα οποία γεννιέται η επιθυμία και η σπορά, γέμισαν από ύλη που έρρευσε· από τα οποία, αφού κακώθηκα, «ταπεινώθηκα πάρα πολύ, ωρυόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου» έχοντας έρθει σε συναίσθηση και έχοντας μεταστρέψει την επιθυμία μου προς εσένα. «

Ωδή η'. Εκ φλογός τοις οσίοις. Δεν πτοούμαι από τις ενέδρες του εχθρού, έχοντας σε σένα τις ελπίδες της σωτηρίας μου, Αγαθή. Διότι προστατεύεις πάντοτε, σώζοντας από κινδύνους εκείνους που σε ανυμνούν. Υψώθηκαν ολοφάνερα πάνω από το κεφάλι μου, Αγνή, οι ανομίες μου και βάρυναν πάρα πολύ πάνω μου σαν ένα πολύ βαρύ φορτίο, το οποίο σκόρπισε με τις θείες αύρες της μετάνοιας.

Θέλεις, λοιπόν, να μην κοινωνήσεις ποτέ χωρίς δάκρυα; Κάνε πράξη αυτά που καθημερινά ο ίδιος και ψάλλεις και αναγινώσκεις, και τότε θα μπορέσεις να το επιτελείς και αυτό αδιάλειπτα. Ποια είναι αυτά; Και τα αγνοείς εντελώς; Άκουσε αυτόν που λέει: «Διότι δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν». Αλλά, για να μην μακρηγορούμε, θα σου υπενθυμίσω τα ίδια τα λόγια του Δαβίδ: «Αν θα ανέβω, λέει, στο κρεβάτι της στρωμνής μου, αν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου και νυσταγμό στα βλέφαρά μου και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ», και πάλι: «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου, διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν».