Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:7

Τι άλλο μπορεί να είναι, παρά το ότι από την αφροσύνη μάς συμβαίνουν οι αμαρτίες; Όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Αυτό πρέπει να ειπωθεί προς εκείνους που γελούν πολύ και τέρπονται. [«Εταλαιπώρησα και κατεκ(άμφθην)», και τα εξής. (Εννοεί) το βάρος της συνειδήσεως ως ώθηση προς την απόγνωση.]

Διότι αν, σύμφωνα με την αλήθεια του λόγου, η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα, και βλέπουμε ότι, όσον αφορά το σώμα, αποστρεφόμαστε και βδελυσσόμαστε κάθε ακαθαρσία· το δε θέαμα κάθε σπαραγμού και κάθε επιβουλής προκαλεί συντριβή και λύπη στην καρδιά· πόσο μάλλον είναι φυσικό επακόλουθο να βιώνει τα προαναφερθέντα ο φιλόχριστος και φιλάδελφος για όσους αμαρτάνουν, όταν βλέπει την ψυχή των αμαρτανόντων να πληγώνεται σαν από αγρίμια, να καταβροχθίζεται και να αναδίδει, τρόπον τινά, πύον και σήψη; Αφού ο μεν Δαβίδ λέει: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός»· ο δε Απόστολος λέει: «Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία». Όταν, λοιπόν, κάποιος διαπιστώσει ότι η ψυχή του έχει τέτοια διάθεση, είτε για τα δικά του αμαρτήματα είτε για των άλλων, σύμφωνα με όσα ελέχθησαν εξ αρχής, τότε ας έχει την πλήρη βεβαιότητα ότι καθαρίζεται από την αμαρτία.

«Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, και μην με παιδεύσεις με την οργή σου». Με αυτά τα λόγια και τις συλλαβές αρχίζει παρόμοια και ο έκτος ψαλμός, και τα υπόλοιπα μέρη του έκτου τυγχάνουν συγγενή με όσα αναφέρονται στον προκείμενο ψαλμό. Διότι έλεγε στον έκτο ψαλμό ότι τα οστά του ταπεινώθηκαν και η ψυχή του κόπιασε μέσα στους στεναγμούς του, και πρόσθετε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και τα όσα συνάπτονται με αυτά. Παρόμοια όμως με εκείνα είναι και τα του προκείμενου ψαλμού, μέσω των οποίων έχει λεχθεί: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, και δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου», και όσα ακολουθούν αυτά σε ολόκληρο τον ψαλμό, στα οποία θρηνεί τη δική του ταλαιπωρία. Διότι και ο ίδιος αυτή τη λέξη χρησιμοποίησε, λέγοντας: «Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα πάρα πολύ έως το τέλος· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός». Αλλά στον έκτο ψαλμό η επιγραφή ανέφερε: «Εις το τέλος εν ύμνοις υπέρ της ογδόης ψαλμός τω Δαυίδ»· ενώ στον παρόντα δεν υπάρχει τίποτε από αυτά, παρά έχει λεχθεί μόνον: «Ψαλμός τω Δαυίδ εις ανάμνησιν». Η προσθήκη, βέβαια, «εις ανάμνησιν», φαίνεται να μας παραπέμπει στην επιγραφή του έκτου ψαλμού· ώστε τα παρόντα να σημαίνουν: «Εις το τέλος, και εν ύμνοις υπέρ της ογδόης». Διότι το «Εις ανάμνησιν» θα μπορούσε να είναι ενδεικτικό όλων αυτών.

Επειδή, λέει, αυτά έχω πράξει, γι' αυτό: «Ταλαιπωρήθηκα και κάμφθηκα έως τέλους, και όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός». Με αυτά δε τα λόγια παρουσιάζει όσα υπέφερε και πώς τιμωρούσε τον εαυτό του, μην κατηγορώντας τον εαυτό του για μία μόνο αμαρτία, αλλά σωρηδόν για πολλές, και για τόσες, ώστε ούτε να κρύβονται μέσα στην ψυχή του, ούτε να μένουν αφανείς εντός του σώματός του, αλλά να το έχουν υπερβεί, ώστε να γίνονται γνωστές σε όλους. Ο ίδιος λοιπόν ήταν κατήγορος του εαυτού του στον πρώτο του λόγο, και ενώπιον όλων, ώστε να εκπληρωθεί στο πρόσωπό του το ρητό: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του, προλαβαίνοντας κάθε άνθρωπο κατήγορο». Ο ίδιος μεν κατέκρινε τον εαυτό του, έφραζε δε κάθε στόμα των εχθρών, μη έχοντας εκείνοι τίποτε άλλο να πουν εναντίον του.

Επειδή, λοιπόν, υπερυψώθηκαν οι ανομίες μου καθώς πληθύνθηκαν, και αφού ξεπέρασαν το κεφάλι μου έπεσαν βαριές πάνω μου, και ανέδωσαν δυσοσμία και σάπισαν· εξαιτίας αυτού, προκειμένου να θεραπεύσω τον εαυτό μου, ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους· και όχι για μία μόνο ημέρα, ούτε για μία σύντομη ώρα, αλλά όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός, ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, περιπατούσα σκυθρωπός· χωρίς να αδιαφορώ για τα πεπραγμένα μου, ούτε να υπερηφανεύομαι σαν βασιλιάς επειδή δεν υπόκειμαι σε κανέναν κριτή· αλλά, εξαιτίας του δικού Σου φόβου και της δικής Σου αυστηρής επιτίμησης, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός.

Και πιο πάνω έλεγε: Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, και δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου. Έπειτα προσθέτει: Κακώθηκα και ταπεινώθηκα σφόδρα. Αυτό εξάλλου το δήλωνε με διαφορετικό τρόπο στα προηγούμενα, λέγοντας: Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους. Είναι γνώρισμα των συνετών ανδρών το να μην υπερηφανεύονται για τις αμαρτίες που διαπράττουν από πρόληψη και συναρπαγή, αλλά να αισθάνονται αιδώ και να ερυθριούν, να πλήττεται η συνείδησή τους και να ταπεινώνονται.

Διδάσκει, λοιπόν, μέσα από όσα του συνέβησαν, έχοντας περιπέσει στο ολίσθημα της αμαρτίας· για τον λόγο αυτόν κάνει και την πλήρη εξομολόγησή του. Ταλαιπωρήθηκα, λοιπόν, και κυρτώθηκα, και πορευόμουν σκυθρωπός, και ταπεινώθηκα, και βρυχιόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου. Σε όλα αυτά έχω περιέλθει· διότι κάποια στιγμή η καρδιά μου ταράχθηκε, και με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και το φως των οφθαλμών μου, ούτε και αυτό δεν είναι μαζί μου.

Επειδή λοιπόν οι ανομίες μου ανυψώθηκαν καθώς πληθύνθηκαν, και αφού ξεπέρασαν το κεφάλι μου, με βάρυναν, και βρώμισαν και σάπισαν, γι' αυτόν τον λόγο θεραπεύοντας τον εαυτό μου (λέγω): <Ταλαιπωρήθηκα και κύρτωσα έως το τέλος, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός>. (A f. 208, B f. 135) Εδώ σαφώς απαριθμούνται όσα συμβαίνουν στον κάθε άνθρωπο από την ίδια του τη συνείδηση, όταν διακατέχεται από μεγάλη κατήφεια, προφανώς για αμαρτίες και για πράξεις που δεν είναι ορθές. Διότι πέφτει πάνω στις καρδιές σαν φορτίο, και δεν τις αφήνει να ανακύψουν, αλλά τις κάνει να υπομένουν την έσχατη ταλαιπωρία, ώστε να δίνουν την εντύπωση ότι πνίγονται [ή σε άλλο κώδικα: ότι συντρίβονται] και σκεπάζονται, και να είναι διαρκώς σκυθρωπές, και τις καταπιέζει παρά τη θέλησή τους· και αυτό μέχρι τέλους, δηλαδή μέχρι το έσχατο σημείο του πάθους, έως ότου ελεήσει ο Θεός και απαλλάξει από το κακό, παρέχοντας την άφεση, και ενδυναμώνοντας τον νου ώστε πλέον να ανακύψει, και αφενός να αποτινάξει την κατήφεια, αφετέρου να αναθαρρήσει ώστε να μπορεί να επικρατεί και να αντιστέκεται γενναία στις επιθέσεις της αμαρτίας· από την οποία είχε αναγκαστεί και να ταλαιπωρηθεί και να κυρτώσει, και να πορεύεται κάθε μέρα σκυθρωπός.

Όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός, διότι η ψυχή μου γέμισε από εμπαιγμούς εκείνων που χλευάζουν. Θα το κατανοήσεις δε και ως εξής: εφόσον έχει επισημάνει εκ των προτέρων στην επιγραφή ότι ο ψαλμός είναι «εις ανάμνησιν», εύλογα αναπολεί και επαναλαμβάνει τα όσα του συνέβησαν στο παρελθόν. Και διδάσκει με την κατάσταση στην οποία περιήλθε, έχοντας υποπέσει στο ολίσθημα της αμαρτίας, για το οποίο και κάνει όλη αυτή την εξομολόγηση. Διότι σε όλα αυτά έχω περιέλθει, λέει, επειδή κάποια στιγμή ταράχθηκε η καρδιά μου και με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και το φως των οφθαλμών μου, ούτε και αυτό δεν ήταν πλέον μαζί μου.

Αυτούς δε τους μώλωπες ανέλαβε ο Χριστός, γι' αυτό λέει: και με τον μώλωπά του εμείς όλοι ιαθήκαμε. «Εταλαιπώρησα». Ο Χριστός θεωρήθηκε από αυτούς ως κακούργος, υπομένοντας και δεσμά για χάρη του ανθρώπου. «Όλην την ημέραν». Πενθώντας για την έκπτωση των Ιουδαίων. «Ότι αι ψόαι». Αναφέρει τις ψόες, υποδηλώνοντας τη σάρκα την οποία ανέλαβε· και ως εμπαιγμούς εννοεί τις μαστιγώσεις. «Και ουκ έστιν ίασις». Διότι ήταν ανάγκη αυτή να σταυρωθεί· γι' αυτό τον λόγο και για αυτόν τον σκοπό ήλθα, λέει ο Κύριος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Εκακώθην». [Παραδίδοντας τον εαυτό μου στα πάθη (στο πάθος) οικειοθελώς.] «Ωρυόμην». Όταν κραυγάζοντας ο Χριστός (ο Κύριος) πάνω στον σταυρό, παρέδωσε το πνεύμα. «Και εναντίον». Διότι ο Υιός προσήλθε στο πάθος με το θέλημα και τη βουλή του Πατέρα. «Και ο στεναγμός». Διότι, λέει ο Κύριος, αφού από αυτόν ανέλαβα τον γεμάτο στεναγμούς άνθρωπο, σε αυτόν αποδίδω τον στεναγμό. «Η καρδία». Όταν πάνω στον σταυρό η θεότητα (η ψυχή) εγκατέλειψε τον άνθρωπο, κατήλθε στον Άδη, για να ελευθερώσει τις ψυχές που κρατούνταν εκεί. «Και το φως». Διότι ήταν ανάγκη το σώμα να παραμείνει άπνουν πάνω στον σταυρό ως νεκρό, ώστε να μη θεωρηθεί φάντασμα. «Οι φίλοι μου». Διότι όλοι οι γνωστοί του [καθώς είναι γεγραμμένο] στέκονταν από μακριά, θεωρώντας τον πάνω στον σταυρό και πενθώντας. «Και οι έγγιστα». Οι απόστολοι· διότι έφυγαν [όλοι] εγκαταλείποντάς τον πάνω στον σταυρό.

Ταλαιπωρήθηκα και κάμφθηκα μέχρι τέλους. Ταλαιπωρήθηκε όχι μόνο πάνω στον σταυρό αλλά και πριν από τον σταυρό, υπομένοντας πολλά ως γεωργός, για να καθαρίσει τον δικό μας αγρό. Κάμφθηκε δε μέχρι τέλους, όταν υπέμεινε τον θάνατο για χάρη μας· διότι αυτός που είναι πιο ψηλά από όλη την κτίση κάμφθηκε μέχρι την ίδια τη γη, θέλοντας από εκεί να αναστήσει αυτόν που είχε πέσει.

Όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Και για ποιο λόγο ήταν σκυθρωπή η χαρά του κόσμου, μας το διδάσκουν τα όσα ακολουθούν. Διότι οι ψύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς και δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου. Εμπαιγμούς ονομάζει τα πάθη του σταυρού, επειδή οι γιοι των Ιουδαίων τα έπρατταν αυτά χλευάζοντας. Από αυτά, λέει, γέμισε, έχοντας σκοπό να θεραπεύσει τα αμαρτήματα των ανθρώπων. Αλλά για τους Ιουδαίους δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, δηλαδή στα πάθη της δικής μου σάρκας· διότι προσκόπτουν στον σταυρό, στον οποίο και μόνο βρίσκεται η σωτηρία για τους αμαρτωλούς. Γι' αυτό τον λόγο, εύλογα ήταν σκυθρωπός.

Ακούγοντας αυτά, φοβήσου και αναστέναξε· μην μιμηθείς εκείνους που έφαγαν και ήπιαν, και σηκώθηκαν για να διασκεδάσουν· και, για να πω το πιο πικρό, οι θυσίες, οι τροφές και τα παιχνίδια τούς έκαναν να λησμονήσουν τον φόβο του Θεού, και τους παρέσυραν στην ειδωλολατρία. Φοβήσου μήπως, ενώ εσύ γελάς, ο Δεσπότης οργιστεί, αυτός που μακάρισε εκείνους που κλαίνε και ταλάνισε εκείνους που γελούν. Πρόσεξε μήπως τη διάθεσή σου για παιχνίδι και το άμετρο γέλιο σου τα βρει ο διάβολος ως έλλειψη του φόβου του Θεού και λήθη των πνευματικώς συμφερόντων, και έτσι εισβάλει στην ψυχή σου και σπείρει τα δικά του ζιζάνια. Υπήρξε εποχή που οι καιροί παρείχαν μεγαλύτερη άνεση· αλλά όμως και τότε, στους αγίους επικρατούσε πολύ περισσότερο η σκυθρωπότητα αντί της υπερβολικής χαράς· και όπως λέει ο ψαλμωδός: «Όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός», και, «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, και με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Όντας κατηφής για τις αμαρτίες και θρηνώντας για τις συμφορές, και συγκεκριμένα για τις συμφορές της Ιερουσαλήμ, κάθεται και κλαίει ο προφήτης Ιερεμίας. Και εσύ, λοιπόν, μην παραδίδεις τον εαυτό σου στην κραιπάλη και τη μέθη, ούτε στα γελοία και την ευτραπελία· διότι για τον λόγο αυτόν έχει αφαιρεθεί από εσένα η κιθάρα, και ούτε τύμπανο κρατάς στα χέρια σου· και ο Παύλος δίδασκε να ψάλλουμε με την καρδιά περισσότερο παρά με το στόμα, εκείνος που από παντού περιόριζε τον άνθρωπο, προφυλάσσοντάς τον από κάθε πνευματική χαλάρωση και διασπορά.

Μόνο εκείνο ζητούμε, εκείνο εκλιπαρούμε, εκείνο ικετεύουμε πλέον: Μην μας ελέγξεις με τον θυμό Σου, μήτε να μας παιδεύσεις με την οργή Σου. Αλλά φέρσου με επιείκεια, και μας είναι αρκετό να ελευθερωθούμε από την πολλή Σου απειλή και από τα ανώνυμα και απόκρυφα βάσανα. Διότι να ζητήσουμε τέλεια άφεση δεν τολμούμε. Πώς άλλωστε να τολμήσουμε εμείς, που δεν διατηρήσαμε άμωμη την υπόσχεσή μας, αλλά τη μολύναμε μετά την προηγούμενη φιλανθρωπία και άφεση; Εκεί μπορούσε κανείς να δει ολοκάθαρα τα λόγια του Δαβίδ: να τους βλέπει να ταλαιπωρούνται, να είναι κυρτωμένοι μέχρι το τέλος της ζωής τους, όλη την ημέρα να περπατούν σκυθρωποί. Να έχουν στο σώμα τους μώλωπες που αναδίδουν δυσοσμία και έχουν σαπίσει, να είναι εντελώς απεριποίητοι, να ξεχνούν να φάνε το ψωμί τους. Να αναμιγνύουν το πόσιμο νερό τους με κλάματα, να τρώνε στάχτη αντί για ψωμί, τα οστά τους να έχουν κολλήσει στη σάρκα τους, και οι ίδιοι να έχουν ξεραθεί σαν το χορτάρι. Τίποτα άλλο δεν άκουγες από αυτούς παρά τούτα τα λόγια: Ουαί, ουαί, αλίμονο, αλίμονο, δίκαια, δίκαια. Σπλαχνίσου μας, σπλαχνίσου μας, Δέσποτα. Άλλοι έλεγαν: Ελέησον, ελέησον· ενώ άλλοι πάλι, ακόμη πιο αξιοθρήνητα:

Ως προς αυτό, λέμε τα εξής, και προσέξτε πόσο απλά και δίκαια είναι. Η άφεση των αμαρτιών είναι ομολογουμένως και απαλλαγή από την τιμωρία για αυτές· διότι άμα κάποιος λαμβάνει άφεση για αυτές, ελευθερώνεται και από την τιμωρία που του οφείλεται εξαιτίας τους. Και αυτή δίνεται με τρεις τρόπους και σε διαφορετικούς χρόνους: κατά την ώρα του βαπτίσματος, και μετά το βάπτισμα μέσω της επιστροφής και του πένθους και της αντιστάθμισης με τα αγαθά έργα στην παρούσα ζωή, και μετά θάνατον μέσω των προσευχών και των αγαθοεργιών και όλων των άλλων που η Εκκλησία τελεί για τους κεκοιμημένους. Η πρώτη, λοιπόν, είναι εντελώς χωρίς κόπο και κοινή σε όλους και ισότιμη, όπως η διάχυση του φωτός και η θέα του ήλιου και η εναλλαγή των εποχών· διότι είναι μόνο χάρη και δεν απαιτεί από εμάς τίποτα περισσότερο από την πίστη. Η δεύτερη είναι κοπιαστική, όπως «εκείνος που λούζει το κρεβάτι του κάθε νύχτα και το στρώμα του με τα δάκρυά του»· του οποίου οι μώλωπες της κακίας αποπνέουν δυσοσμία, ο οποίος πορεύεται πενθώντας και με σκυθρωπό πρόσωπο και μιμείται την επιστροφή των Νινευιτών και την ελεημένη ταπείνωση του Μανασσή. Η τρίτη είναι μεν και αυτή κοπιαστική (διότι έχει συνδεδεμένη τη μετάνοια και τη συνείδηση που ελέγχει και την οδύνη για την αποτυχία των αγαθών), αλλά είναι απαλλαγμένη από τιμωρία, εφόσον βέβαια είναι άφεση· διότι άφεση και τιμωρία είναι αδύνατον να συνυπάρξουν.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΕΚΤΟ Ψαλμός λζ΄ Ψαλμός του Δαβίδ· εις ανάμνησιν περί του Σαββάτου. Σε όλους μας αρμόζει να λέμε μαζί με τον Δαβίδ: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με τιμωρήσεις με την οργή σου», επειδή έπραξα έργα άξια θυμού και οργής. «Διότι» μετά από αυτά «τα βέλη» του φόβου σου «μπήκαν βαθιά μέσα μου, και» εσύ ο ίδιος «στήριξες πάνω μου το χέρι σου», για να μην ανατρέπομαι εύκολα. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Διότι τέτοιο είναι το πλέον μοχθηρό εργαστήριο της αμαρτίας, το οποίο διώχνει την ειρήνη από το σώμα και παροτρύνει σε οργή τον Θεό. «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές» των αμαρτιών μου «εξαιτίας της αφροσύνης μου». Διότι δεν υπάρχει άλλο έργο πιο άφρον από το έργο των αμαρτιών, από το οποίο προκαλείται δυσοσμία και σήψη και απώλεια της ψυχής. «Ταλαιπωρήθηκα», δηλαδή μόχθησα προς την αμαρτία, «και κάμφθηκα έως τέλους, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς», δηλαδή τα νεφρά μου, από τα οποία γεννιέται η επιθυμία και η σπορά, γέμισαν από ύλη που έρρευσε· από τα οποία, αφού κακώθηκα, «ταπεινώθηκα πάρα πολύ, ωρυόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου» έχοντας έρθει σε συναίσθηση και έχοντας μεταστρέψει την επιθυμία μου προς εσένα. «

Ολόκληρος λύγισα από το βάρος των άτοπων πράξεων, Σωτήρα· και σκυθρωπός σου κράζω, Φιλάνθρωπε, θεράπευσε τους ανίατους μώλωπες της ψυχής μου με τον δικό σου τίμιο μώλωπα, για να υμνώ τη θεότητά σου. Κάνοντας τροφή την κακία και ποτό την αμέλεια, εγώ που παραμένω σε όλα αδιόρθωτος, καυχιέμαι άκαιρα για την αποχή από τις τροφές· διότι ο Κύριος δήλωσε ότι δεν είναι τέτοιου είδους η νηστεία.

Περί μετανοίας, και ποια είναι εκείνα που οφείλει να πράττει αυτός που μόλις έχει εξομολογηθεί. Ούτε εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων πρέπει ποτέ να απελπιζόμαστε, ούτε να επαναπαυόμαστε στην τήρηση των επιτιμίων, πνευματικέ αδελφέ, όπως διδαχθήκαμε από τις θείες Γραφές, ώστε ούτε αυτός που στέκεται όρθιος πρέπει να επαναπαύεται ούτε αυτός που έχει πέσει να απελπίζεται· αλλά και εκείνος που έχει αμαρτήσει πολύ να λαμβάνει θάρρος μέσω της μετανοίας, και εκείνος που έχει σφάλει μετρίως να μην νομίζει ότι λαμβάνει την άφεση των σφαλμάτων του μόνο από τα έργα, αλλά να επιδεικνύει μετάνοια και μεταμέλεια, όχι εκείνη που αποδεικνύεται από τα λόγια ή μέσα από την αποχή τροφών και την υδροποσία και τη χαμευνία και τα παρόμοια, αλλά αυτήν που γίνεται με την εσωτερική διάθεση της ψυχής, την οποία και ο μακάριος Δαβίδ επέδειξε ευρισκόμενος μέσα στον κόσμο και στις φροντίδες του βίου· διότι ενθυμούμενος πάντοτε και αναλογιζόμενος μέσα του πόσο αγαθό και εύσπλαχνο Δεσπότη παρόργισε, έχοντας γίνει παραβάτης των εντολών Του και έχοντας φανεί αμνήμων και αχάριστος απέναντι στις πολλές και αναρίθμητες δωρεές και χάριτές Του, «πενθώντας», όπως ο ίδιος έγραψε, «και σκυθρωπάζοντας διαρκώς πορευόταν, κακοπάθησε» δε όχι από άλλον αλλά ο ίδιος συνέτριβε τον εαυτό του και ταπεινωνόταν πάρα πολύ, «ορυόμενος από τον στεναγμό της καρδιάς του», και όσα άλλα στη συνέχεια οι Ψαλμοί μάς διδάσκουν καθώς ψάλλονται καθημερινά. Και αυτά τα έπραττε εκείνος, ο οποίος ήταν βασιλιάς και του είχε ανατεθεί η φροντίδα του λαού, ενώ παράλληλα μεριμνούσε για τη γυναίκα, τα τέκνα και τον οίκο του.

Οι πληγές μου βρώμισαν και σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κύρτωσα τελείως, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Κακοπάθησα και ταπεινώθηκα πάρα πολύ, κραύγαζα από τον στεναγμό της καρδιάς μου και έγινα σαν το ολομόναχο στρουθίο πάνω στη στέγη, έμοιασα με πελεκάνο της ερήμου, διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα.

Εάν δεν επιθυμεί κάποιος να κακοπαθήσει με το να ταλαιπωρηθεί και να καμφθεί μέχρι τέλους, και να πορεύεται όλη την ημέρα σκυθρωπός, με το να κακωθεί και να ταπεινωθεί υπερβολικά και να βρυχάται από τον στεναγμό της καρδιάς του και να γίνει σαν το μοναχικό σπουργίτι στη στέγη και να μοιάσει με ερημικό πελεκάνο, με το να γίνει, κατά τη διάθεση της ψυχής του, ξένος προς όλους, και αυτούς που βρίσκονται στη μονή και αυτούς που είναι στον κόσμο, και να μην έχει καμία παρρησία απέναντι σε μεγάλους και μικρούς, με το να κοπιάζει στενάζοντας και να τρώει τον άρτο σαν στάχτη και να αναμειγνύει το ποτό του με κλάματα, πώς θα μπορέσει ποτέ, αδελφοί, να λούζει κάθε νύχτα την κλίνη του ή να βρέχει με δάκρυα το στρώμα του; Πράγματι, ποτέ και με κανέναν τρόπο· όχι μόνο δεν πρόκειται να δει αυτά να συμβαίνουν στον εαυτό του, αλλά ούτε στην προσευχή του θα τα βρει, ούτε θα μπορέσει να ετοιμάσει τόπο για τον Κύριο, ούτε άξιο σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, ο Σωτήρας και Θεός μας. Εάν λοιπόν δεν τα προετοιμάσει αυτά καλά, ούτε με δάκρυα, προφανώς, ούτε κοινωνώντας άξια και όπως πρέπει, θα υποδεχθεί μέσα του τον Βασιλέα και Θεό, έστω κι αν το πράξει αυτό μία φορά τον χρόνο; Διότι το «τα άγια τοις αγίοις» κάθε μέρα άλλοι μεν το λένε και το κηρύττουν στους άλλους, φωνάζοντάς το δυνατά σε αυτούς —μακάρι δε και στους εαυτούς τους—, ενώ εσείς ακούτε αυτούς που το λένε. Τι συμβαίνει λοιπόν;

Γι' αυτό τον λόγο πορευόμουν πενθώντας και σκυθρωπός και έκανα τον κωφό και ταπεινώθηκα και ούτε σας αντίκριζα στο πρόσωπο, αποφεύγοντας να σκανδαλίσω και να σκανδαλιστώ. Αλλά εσύ, ο θεοκίνητος άνθρωπος, το όργανο του Πνεύματος, που κινείσαι και ψάλλεις σαν πραγματικό δεκάχορδο ψαλτήρι, αφού έχεις εναρμονίσει άριστα τις πέντε αισθήσεις του σώματος με τις πέντε της ψυχής, και ως τύμπανο που από τη μια συνίσταται από δέρμα εξαιτίας της νεκρώσεως, και από την άλλη κρούεται και συντονίζεται από το ξύλο του σταυρού, εσύ λοιπόν θεράπευσες τον πόνο και ως ιατρός τοποθέτησες καταπραϋντικό φάρμακο στο τραύμα μου, ώστε, αν δεν θεωρηθώ τολμηρός, να αποδώσω σε σένα και εκείνα που μαρτυρούνται για τον Θεό: προκάλεσες πόνο και πάλι τον αποκατέστησες, χτύπησες και τα χέρια σου πάλι θεράπευσαν.